Niên luận: Tác động của EVFTA đến xuất khẩu ngành hàng thủy sản Việt Nam

Phân tích chi tiết tác động của hiệp định EVFTA đến xuất khẩu thủy sản Việt Nam, bao gồm cơ hội, thách thức và các giải pháp thúc đẩy hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Phương
• Người hướng dẫn: TS. Trần Nguyễn Ngọc Cương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Quốc Tế
• Đề tài: Tác động của Hiệp định Thương mại Tự do (EVFTA) tới Xuất khẩu Ngành Hàng Thủy sản
• Loại tài liệu: Niên luận
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Hiệp định EVFTA và ý nghĩa đối với thương mại Việt Nam EU

Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) là một bước ngoặt quan trọng trong quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu. Hiệp định này được ký kết nhằm tạo ra một môi trường thương mại công bằng, mở cửa và loại bỏ các rào cản thuế quan. EVFTA không chỉ giúp nâng cao thương mại song phương mà còn tạo cơ hội phát triển cho các ngành hàng xuất khẩu chiến l略của Việt Nam, đặc biệt là ngành thủy sản. Với cam kết giảm tariff đến 99%, hiệp định này mở ra những triển vọng lớn cho các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam tiếp cận thị trường EU một cách thuận lợi hơn.

1.1. Lịch sử hình thành và mục tiêu của EVFTA

EVFTA được khởi xướng từ năm 2012 và chính thức ký kết vào tháng 6 năm 2019, có hiệu lực từ năm 2020. Mục tiêu chính của hiệp định là loại bỏ thuế quan, giảm các rào cản thương mại phi thuế quan và tạo điều kiện thuận lợi cho hàng hóa, dịch vụ, và đầu tư lưu thông tự do giữa hai bên. Hiệp định này đặc biệt chú trọng đến lĩnh vực nông nghiệp và thủy sản, những ngành chiếm vị trí quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam.

1.2. Cam kết ưu đãi cho ngành thủy sản

Theo EVFTA, Việt Nam nhận được các cam kết giảm tariff lên đến 99% đối với hàng hóa thủy sản xuất khẩu sang EU. Các mặt hàng như tôm, cá, cua biển và các sản phẩm thủy sản chế biến được hưởng lợi suất thuế ưu đãi đáng kể. Điều này tạo ra lợi thế cạnh tranh vượt trội cho các nhà xuất khẩu Việt Nam so với các quốc gia cạnh tranh khác.

II. Tác động tích cực của EVFTA tới xuất khẩu thủy sản Việt Nam

EVFTA đã mang lại nhiều tác động tích cực đáng kể cho ngành xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Trước hết, giảm chi phí thuế quan giúp các sản phẩm thủy sản Việt Nam trở nên cạnh tranh hơn về giá trên thị trường EU. Thứ hai, hiệp định này mở rộng cơ hội truy cập thị trường với 27 nước thành viên EU, tăng đáng kể quy mô tiêu thụ. Thứ ba, gia tăng kim ngạch xuất khẩu được dự báo sẽ tăng từ 20-30% trong giai đoạn 2020-2025. Cuối cùng, hiệp định còn thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm để đáp ứng các quy chuẩn khắt khe của EU.

2.1. Gia tăng kim ngạch xuất khẩu thủy sản

Sau khi EVFTA có hiệu lực, kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang EU đã tăng trưởng nhanh chóng. Đặc biệt, các mặt hàng tôm, cá tra, cua biển ghi nhận mức tăng trưởng từ 15-25% hàng năm. Thị phần của Việt Nam trên thị trường EU tăng từ 8% lên 12%, vượt qua các đối thủ cạnh tranh như Thái Lan và Indonesia.

2.2. Nâng cao chất lượng và tuân thủ tiêu chuẩn

Để tận dụng lợi ích của EVFTA, các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam nâng cao tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm và tuân thủ các quy định khắt khe của EU như GlobalGAP, HACCP, ASC. Điều này không chỉ giúp tăng giá trị sản phẩm mà còn xây dựng uy tín và mở rộng thị trường bán hàng bền vững.

III. Những thách thức và tác động tiêu cực từ EVFTA

Mặc dù EVFTA mang lại nhiều cơ hội, nhưng ngành thủy sản Việt Nam cũng đối mặt với những thách thức đáng kể. Thứ nhất, tiêu chuẩn môi trường và bảo vệ lao động của EU rất khắt khe, yêu cầu các doanh nghiệp phải đầu tư lớn vào cơ sở vật chất và công nghệ. Thứ hai, cạnh tranh từ các nước khác trong khối EU như Tây Ban Nha, Pháp cũng gia tăng. Thứ ba, các quy định về truy xuất nguồn gốc sản phẩm được siết chặt, đòi hỏi hệ thống quản lý chuỗi cung ứng hoàn chỉnh. Cuối cùng, biến đổi khí hậu và suy thoái tài nguyên thủy sản tạo áp lực lên sản lượng xuất khẩu của Việt Nam.

3.1. Áp lực từ quy định kỹ thuật và môi trường

EVFTA yêu cầu các sản phẩm thủy sản tuân thủ các quy chuẩn phức tạp về an toàn thực phẩm, môi trường, lao động. Các doanh nghiệp Việt Nam phải cập nhật công nghệ, cấu trúc cơ sở vật chất, điều này tăng chi phí sản xuất từ 10-15%. Ngoài ra, quy định về bảo vệ môi trường buộc các trang trại thủy sản phải giảm mật độ nuôi trồng, ảnh hưởng trực tiếp tới sản lượng.

3.2. Cạnh tranh gia tăng trên thị trường EU

Tây Ban Nha, Pháp, Đan Mạch - những nhà xuất khẩu thủy sản lâu năm của EU - cũng tận dụng lợi ích của EVFTA để tăng xuất khẩu sang thị trường mới. Các nước này có lợi thế về công nghệ, thương hiệu, và mạng lưới phân phối, khiến các doanh nghiệp Việt Nam phải cạnh tranh trên cơ sở giá, dễ bị xói mòn lợi nhuận.

IV. Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong bối cảnh EVFTA

Để tối đa hóa lợi ích từ EVFTA và vượt qua các thách thức, cần có những giải pháp toàn diện từ nhiều phía. Chính phủ Việt Nam cần tăng cường hỗ trợ tài chính, kỹ thuật cho các doanh nghiệp, đầu tư vào nghiên cứu phát triển và xây dựng cơ sở hạ tầng logistics. Các doanh nghiệp thủy sản cần nâng cao năng lực quản lý chất lượng, đầu tư công nghệ hiện đại, và phát triển thương hiệu cho sản phẩm. Cần tăng cường hợp tác giữa các doanh nghiệp thông qua các hiệp hội ngành hàng, chia sẻ kinh nghiệm và khai thác thị trường chung. Ngoài ra, phải chuyển dịch mô hình kinh doanh từ sản xuất khối lượng lớn sang sản xuất chất lượng cao, tạo ra sản phẩm giá trị gia tăng cao.

4.1. Chính sách hỗ trợ từ phía chính phủ và các bộ ngành

Bộ Nông nghiệp nên tăng cường tài chính hỗ trợ cho các doanh nghiệp nâng cấp cơ sở vật chất, mua sắm thiết bị hiện đại. Bộ Công Thương cần khai thác tối đa ưu đãi của EVFTA bằng cách cấp chứng chỉ xuất xứ dễ dàng, tổ chức các chương trình xúc tiến thương mại tại EU. Cơ quan hải quan nên đơn giản hóa thủ tục hành chính để giảm thời gian thông quan. Ngoài ra, cần đầu tư vào đào tạo nhân lực chất lượng cao để nâng cao kỹ năng quản lý và kinh doanh.

4.2. Chiến lược phát triển của các doanh nghiệp thủy sản

Các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam cần áp dụng công nghệ nuôi trồng bền vững, tối ưu hóa chi phí sản xuất, nhưng không hy sinh chất lượng. Phát triển thương hiệu riêng và tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ giúp tăng giá trị sản phẩm. Xây dựng kênh phân phối trực tiếp tại EU, tham gia các hội chợ thương mại quốc tế để tiếp cận trực tiếp khách hàng. Hợp tác với các nhà nhập khẩu lớn tại EU để tạo ổn định trong kinh doanh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM - EU 1. Sự hình thành của các hiệp định thương mại tự do 1. Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế 1. Toàn cầu hóa a, khái niệm.

Từ những năm 1950, thuật ngữ Toàn cầu hóa xuất hiện và trở thành một hiện tượng đột phá mang tính toàn cầu, mang lại tư duy mới về các khía cạnh: kinh tế, xã hội, chính trị,. đồng thời Toàn cầu hóa cũng xóa mờ ranh giới giữa các quốc gia về mọi mặt. Xét theo khía cạnh kinh tế, Toàn cầu hóa có thể được hiểu như sau: Theo Gao Shingquan (2000) Toàn cầu hóa là sự phụ thuộc lẫn nhau ngày càng tăng của các nền kinh tế thế giới do quy mô ngày càng tăng của thương mại hàng hóa và dịch vụ xuyên biên giới, dòng vốn quốc tế và sự phổ biến rộng rãi và nhanh chóng của công nghệ. Stiglitz (2003) tiếp cận toàn cầu hóa là quá trình hội nhập sâu hơn của các nước và người dân trên thế giới, đã giúp cắt giảm đáng kể chi phí vận chuyển và liên lạc, đã xóa bỏ rào cản nhân tạo cho hàng hóa, dịch vụ, tư bản, tri thức và (ở một mức thấp hơn) con người xuyên qua các đường biên giới .[33] Tyson Brown (2022, National Geographic Society) định nghĩa: “ Trong kinh tế học, toàn cầu hóa có thể được định nghĩa là quá trình các doanh nghiệp, tổ chức và quốc gia bắt đầu hoạt động trên quy mô quốc tế […] làm tăng mức sống ở các nước đang phát triển.

[34] Theo Từ điển Chính sách thương mại quốc tế của Walter Goode (1997) thì: Toàn cầu hóa là khuynh hướng gia tăng tất cả các sản phẩm trừ những sản phẩm đơn giản nhất có các bộ phận cấu thành được chế tạo ở một loạt nước, với công 8 Downloaded by MON HOANG ([e-mail]) lOMoARcPSD|39222806 nghệ phù hợp và chi phí thích hợp nhất [.] Nó gắn với sự tăng trưởng trong thương mại trong nội bộ ngành công nghiệp và thương mại trong nội bộ công ty.[35] Như vậy, Toàn cầu hóa kinh tế có thể hiểu là sự phụ thuộc lẫn nhau ngày càng tăng của các nền kinh tế trên thế giới, được tạo ra bở hoạt động mua bán, trao đổi thương mại, hàng hóa, dịch vụ, công nghệ và vốn trong khu vực và giữa các quốc gia với nhau. b, đặc trưng của toàn cầu hóa Trong giáo trình “Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế” (2007) , tác giả Nguyễn Xuân Thắng đã nêu lên một số đặc trưng nổi bật của toàn cầu hóa về khía cạnh kinh tế như sau [4]: Thứ nhất, sự gia tăng nhanh chóng của các luồng giao lưu quốc tế về thương mại, đầu tư, tài chính, công nghệ, dịch vụ, lao động … trong đó toàn cầu hóa vè tài chính là đặc trưng chi phối các tiến trình tự do hóa về thương mại, dịch vụ, đầu tư. Thứ hai, trong nền kinh tế toàn cầu, quản lý vĩ mô, dưới sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, trở thành yếu tố có tính chất quyết định tương lai phát triển của nó. Thứ ba, hình thành thị trường thế giới thống nhất,có nhiều quốc gia tham gia: vừa cạnh tranh và hợp tác với nhau.

Thứ tư, sự phát triển kinh tế toàn cầu, từng bước hình thành luật pháp, các quy định, các tiêu chuẩn và chính sách xuyên quốc gia Thứ năm, trong nền kinh tế toàn cầu, xu hướng liên kết khu vực và quốc tế được đẩy mạnh hơn bao giờ hết. Thứ sáu, một đặc trưng khác khá nổi bật ở làn sóng toàn cầu hóa thứ tư này là hầu hết các nước đang phát triển và kinh tế chuyển đổi đã thâm nhập vào thị trường toàn cầu. Thứ bảy, toàn cầu hóa kinh tế gia tăng sự tùy thuộc lẫn nhau giữa các nước với nhau và làm cho sự phát triển của mỗi nước ngày càng liên hệ mật thiết với nhau hơn. Hội nhập kinh tế quốc tế.

a, Định nghĩa 9 Downloaded by MON HOANG ([e-mail]) lOMoARcPSD|39222806 Bela Balassa (1961) định nghĩa hội nhập kinh tế quốc tế về cả diễn biến và thực trạng. Cụ thể, đây là quá trình chủ động thực hiện đồng thời hai việc: một mặt, gắn nền kinh tế và thị trường từng nước với thị trường khu vực và thế giới thông qua các nỗ lực thực hiện mở cửa và thúc đẩy tự do hóa nền kinh tế quốc dân; và mặt khác, gia nhập và góp phần xây dựng các thể chế kinh tế khu vực và toàn cầu. [36] Từ quan điểm kinh tế, theo Jovanovic và Lipsey (1992) hội nhập kinh tế quốc tế là một trong những phương tiện để tăng phúc lợi. Với cách tiếp cận này, các quốc gia có thể tăng phúc lợi của một hoặc một số quốc gia trong nhóm, hoặc của thế giới nói chung.[37] Tóm lại, hội nhập kinh tế quốc tế là quá trình mở cửa và phát triển kinh tế quốc gia gắn liền với các nền kinh tế khác trong khu vực và trên thế giới.

Hội nhập kinh tế quốc tế là quá trình tất yếu trong sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia và góp phần quan trọng vào việc thúc đẩy quan hệ thương mại quốc tế, giúp hình thành nên các hiệp định Thương mại tự do (FTA) b, Các loại hình hội nhập kinh tế quốc tế. Trong công trình nghiên cứu “Lý thuyết về hội nhập kinh tế” (The Theory of Economic Intergration, 1961) của nhà kinh tế học người Hungary, Bela Balassa, ông đã nêu ra các hình thức khác nhau của hội nhập kinh tế quốc tế.[36] Thỏa thuận thương mại ưu đãi PTA (Preferential Trade Area): Các bên tham gia thỏa thuận cắt giảm bớt một phần hàng rào thuế quan cho nhau tuy nhiên vẫn duy trì mức thuế quan đó với bên thuế ba không tham gia thỏa thuận. Đây cũng là hình thức thấp nhất của hội nhập kinh tế quốc tế. Khu vực thương mại tự do FTA ( Free Trade Area): Các bên tham gia xóa bỏ hầu hết thuế quan và phi thuế quan cho nhau nhưng vẫn duy trì chính sách thuế quan của quốc gia với các đối tác ngoài FTA.

Liên Minh thuế quan CU ( Custom Union): Các bên tham gia hình thành FTA và có chính sách thuế quan chung đối với các nước bên thứ ba. Thị trường chung CM ( Common Market): Các nước tham gia hình thành liên minh thuế quan đồng thời cho phép sự dịch chuyển tự do của các nhân tố sản xuất 10 Downloaded by MON HOANG ([e-mail]) lOMoARcPSD|39222806 Liên minh Kinh tế EU ( Economic Union): Đây là cấp độ cao nhất của hội nhập kinh tế quốc tế, trong đó các bên tham gia hình thành thị trường chung, với chính sách chung hài hòa về chính sách tài khóa vè tiền tệ được xây dựng cho cả liên minh. Các hiệp định thương mại tự do FTAs 1. Khái niệm Theo WTO Center thuộc Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) đưa ra khái niệm FTA như sau: “Một Hiệp định thương mại tự do (Free Trade Agreement – FTA) là một thỏa thuận giữa hai hoặc nhiều Thành viên nhằm loại bỏ các rào cản đối với phần lớn thương mại giữa các Thành viên với nhau.[5] Ngân hàng phát triển doanh nghiệp Canada (Business Development Bank of Canada) cũng định nghĩa về FTA: “A free trade agreement (FTA) is a treaty between two or more countries to facilitate trade and eliminate trade barriers.

It aims at eliminating tariffs completely from day one or over a certain number of years. Theo định nghĩa này, FTA là một thỏa thuận giữa hai hoặc nhiều nước nhằm tạo thuận lợi thương mại và xóa bỏ các hàng rào thương mại, hướng tới việc xóa bỏ thuế quan ngay lập tức hoặc theo một lộ trình kéo dài nhiều năm. [38] Có thể thấy, hiện nay có rất nhiều các định nghĩa về FTAs được đưa ra bởi từng quốc gia và tổ chức khác nhau, song, đều cho thấy một điểm chung rằng, các FTAs là thoả thuận thương mại, được ký kết giữa hai hay nhiều quốc gia hoặc vùng lãnh thổ nhằm xoá bỏ các rào cản thương mại thuế quan hoặc phi thuế quan giữa các bên tham gia ký kết, với mục đích là để xoá bỏ các rào cản thương mại giữa các nước thành viên tham gia vào hiệp định. Nội dung chính của các hiệp định thương mại tự do FTAs Theo Thạc Sĩ.

Hoàng Thị Huệ (2021), Dù FTAs có nhiều định nghĩa khác nhau tùy thuộc vào từng quốc gia và tổ chức, nhưng các FTAs đều bao hàm các nội dung chính sau đây.[6] 11 Downloaded by MON HOANG ([e-mail]) lOMoARcPSD|39222806 Thứ nhất, quy định về cắt giảm hàng rào thuế quan và phi thuế quan. Theo nội dung này, mỗi quốc gia thành viên của thỏa thuận sẽ cam kết giảm và xóa bỏ thuế đối với các hàng hóa dịch vụ xuất nhập khẩu giữa các nước thành viên. Thứ hai, quy định danh mục mặt hàng đưa vào cắt giảm thuế quan. Theo quy định này, loại hàng hóa dịch vụ được đưa vào ký kết phụ thuộc và kết quả hoạt động đàm phán.

Thông thường 90% thương mại được áp dụng chung cho các FTA. Có một số loại thuế nhạy cảm sẽ không được cắt giảm hoặc cắt giảm chậm hơn. Thứ ba, quy định về thời gian cắt giảm thuế xuất nhập khẩu. FTA phải có phần mục nội dung quy định rõ ràng về lộ trình hay khoảng thời gian áp dụng cắt giảm thuế.

Các FTA thường có thời gian kéo dài dưới 10 năm. Thứ tư, quy định về quy tắc xuất xứ. Đây là quy định hết sức quan quan trọng không thể thiếu trong FTA. Mỗi loại hàng hóa dịch vụ khác nhau sẽ có quy định về mức cắt giảm thuế khác nhau.

Các mặt hàng được sản xuất trong nước tham gia thỏa thuận được nhận ưu đãi lớn hơn. Phân Loại Không có tiêu chuẩn thống nhất hoặc định nghĩa chính xác để phân loại các hiệp định thương mại tự do. Trên thực tế, các FTA được phân loại theo các tiêu chí như sau (Theo VCCI). Theo quy mô của nước thành viên và khu vực.

- FTA song phương là hiệp định thương mại được đàm phán và kí kết giữa hai quốc gia và không có sự can thiệp nội dung của bên thứ ba Ví dụ: Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - Chi Lê (VCFTA). FTA này chỉ bao gồm các cam kết về hàng hóa và các vấn đề liên quan đến hàng hóa, không bao gồm các cam kết về dịch vụ, đầu tư… Đây là FTA đầu tiên của Việt Nam với một quốc gia châu Mỹ (Bộ Công Thương Việt Nam) - FTA đa phương là thỏa thuận được ký kết bởi các quốc gia trong cùng một khu vực. Các quốc gia trong khu vực sẽ cùng thỏa thuận, đàm phán và kí kết để đưa ra hiệp định 12 Downloaded by MON HOANG (monmon3@gmail.