Luận Văn: Phân Tích Rủi Ro Trong Thanh Toán Quốc Tế Theo Phương Thức Tín Dụng

Luận văn phân tích rủi ro trong thanh toán quốc tế qua phương thức tín dụng, đưa ra giải pháp hiệu quả cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

• Tác giả: Ngô Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Đàm Minh Đức
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Rủi ro trong thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần An Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ THANH TOÁN QUỐC TẾ VÀ RỦI RO TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ BẰNG PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ
• 1.1. Tổng quan về Thanh toán quốc tế và các phương thức thanh toán quốc tế
• 1.2. Khái niệm về Thanh toán quốc tế
• 1.3. Đặc điểm của Thanh toán quốc tế
• 1.4. Các phương thức thanh toán quốc tế
• 1.5. Khái niệm rủi ro, rủi ro trong hoạt động ngân hàng
• 1.5.1. Khái niệm rủi ro
• 1.5.2. Rủi ro trong hoạt động ngân hàng
• 1.6. Rủi ro trong thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ
• 1.6.1. Rủi ro tín dụng
• 1.6.2. Rủi ro kỹ thuật
• 1.6.3. Rủi ro thanh khoản
• 1.6.4. Rủi ro hối đoái
• 1.6.5. Rủi ro môi trường kinh doanh
• 1.6.6. Rủi ro đạo đức
• 1.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG RỦI RO VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ RỦI RO TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ BẰNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG TMCP AN BÌNH
• 2.1. Giới thiệu về Ngân hàng TMCP An Bình
• 2.1.1. Giới thiệu chung
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức của ABBANK
• 2.1.3. Tình hình hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP An Bình từ năm 2013 đến năm 2017
• 2.2. Thực trạng hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng TMCP An Bình từ năm 2013 đến năm 2017
• 2.2.1. Quy trình thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ tại ABBANK
• 2.2.2. Thực trạng hoạt động thanh toán tín dụng chứng từ tại Ngân hàng TMCP An Bình từ năm 2013 đến năm 2017
• 2.2.3. Thực trạng rủi ro trong thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng TMCP An Bình
• 2.2.3.1. Rủi ro kỹ thuật
• 2.2.3.2. Rủi ro tín dụng
• 2.2.3.3. Rủi ro hối đoái
• 2.2.3.4. Rủi ro môi trường kinh doanh
• 2.2.3.5. Rủi ro đạo đức
• 2.2.4. Đánh giá về thực trạng rủi ro trong thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng TMCP An Bình
• 2.2.4.1. Những kết quả đạt được
• 2.2.4.2. Những hạn chế
• 2.2.4.3. Những nguyên nhân của hạn chế
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HẠN CHẾ RỦI RO THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG TMCP AN BÌNH
• 3.1. Những giải pháp về nghiệp vụ
• 3.1.1. Các giải pháp hạn chế rủi ro khi ABBANK là ngân hàng phát hành L/C
• 3.1.2. Những giải pháp khi ABBANK là ngân hàng chiết khấu thư tín dụng
• 3.1.3. Nâng cao trình độ chuyên viên TTQT tại ABBANK
• 3.1.4. Hiện đại hóa công nghệ ngân hàng
• 3.1.5. Mở rộng hiệu quả ngân hàng đại lý
• 3.2. Một số kiến nghị
• 3.2.1. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước
• 3.2.2. Kiến nghị đối với chính phủ
• 3.2.3. Kiến nghị đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Phân tích rủi ro trong thanh toán quốc tế

Phân tích rủi ro trong thanh toán quốc tế là một quá trình quan trọng nhằm xác định và đánh giá các yếu tố có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của các giao dịch quốc tế. Đặc biệt, khi sử dụng phương thức tín dụng chứng từ, các ngân hàng và doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều loại rủi ro như rủi ro tín dụng, rủi ro thanh toán, và rủi ro pháp lý. Việc phân tích này giúp các bên liên quan hiểu rõ hơn về các mối đe dọa tiềm ẩn và đưa ra các biện pháp phòng ngừa phù hợp.

1.1. Rủi ro tín dụng

Rủi ro tín dụng là một trong những loại rủi ro phổ biến nhất trong thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ. Rủi ro này xảy ra khi người mua hoặc người bán không thực hiện đúng nghĩa vụ thanh toán theo hợp đồng. Điều này có thể dẫn đến tổn thất tài chính đáng kể cho các ngân hàng và doanh nghiệp. Việc quản lý rủi ro tín dụng đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về các quy định quốc tế và khả năng đánh giá uy tín của các đối tác.

1.2. Rủi ro thanh toán

Rủi ro thanh toán liên quan đến khả năng thanh toán của các bên tham gia giao dịch. Trong thanh toán quốc tế, việc thanh toán thường phải thông qua các ngân hàng trung gian, điều này làm tăng nguy cơ xảy ra sai sót hoặc chậm trễ trong quá trình thanh toán. Các ngân hàng cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo rằng các giao dịch được thực hiện một cách chính xác và kịp thời.

II. Phương thức tín dụng chứng từ và quản lý rủi ro

Phương thức tín dụng chứng từ là một trong những phương thức thanh toán quốc tế phổ biến nhất, đặc biệt trong các giao dịch xuất nhập khẩu. Phương thức này đảm bảo an toàn cho cả người mua và người bán thông qua việc sử dụng các chứng từ thanh toán được kiểm soát chặt chẽ. Tuy nhiên, việc áp dụng phương thức này cũng đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về các quy định quốc tế và khả năng quản lý rủi ro hiệu quả.

2.1. Hợp đồng tín dụng

Hợp đồng tín dụng là yếu tố cốt lõi trong phương thức tín dụng chứng từ. Hợp đồng này quy định rõ các điều khoản và điều kiện thanh toán giữa người mua và người bán. Việc soạn thảo hợp đồng cần được thực hiện cẩn thận để tránh các tranh chấp phát sinh sau này. Các ngân hàng cần đảm bảo rằng hợp đồng tuân thủ đúng các quy định quốc tế như UCP 600.

2.2. Chứng từ thanh toán

Chứng từ thanh toán đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính minh bạch và an toàn của các giao dịch. Các chứng từ này bao gồm hóa đơn, vận đơn, và các tài liệu liên quan khác. Việc kiểm tra và xác minh chứng từ cần được thực hiện kỹ lưỡng để tránh các sai sót có thể dẫn đến rủi ro thanh toán hoặc tranh chấp pháp lý.

III. Rủi ro tỷ giá và rủi ro thị trường

Trong thanh toán quốc tế, rủi ro tỷ giá và rủi ro thị trường là hai yếu tố quan trọng cần được xem xét. Rủi ro tỷ giá phát sinh do sự biến động của tỷ giá hối đoái, trong khi rủi ro thị trường liên quan đến sự thay đổi của các yếu tố kinh tế vĩ mô. Các ngân hàng và doanh nghiệp cần có các chiến lược quản lý rủi ro hiệu quả để giảm thiểu tác động của các yếu tố này đến hoạt động kinh doanh.

3.1. Rủi ro tỷ giá

Rủi ro tỷ giá là một trong những thách thức lớn nhất trong thanh toán quốc tế. Sự biến động của tỷ giá hối đoái có thể ảnh hưởng đáng kể đến giá trị của các giao dịch. Các ngân hàng và doanh nghiệp cần sử dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro như hợp đồng kỳ hạn hoặc quyền chọn để giảm thiểu tác động của biến động tỷ giá.

3.2. Rủi ro thị trường

Rủi ro thị trường liên quan đến sự thay đổi của các yếu tố kinh tế vĩ mô như lãi suất, lạm phát, và tình hình chính trị. Các yếu tố này có thể ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của các bên tham gia giao dịch. Việc theo dõi và phân tích các yếu tố thị trường là cần thiết để đưa ra các quyết định kinh doanh hợp lý.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thanh toán quốc tế là một nghiệp vụ quan trọng của các ngân hàng thương mại Việt Nam, đóng góp đáng kể vào doanh thu phí và nâng cao uy tín trên trường quốc tế. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, các giao dịch thanh toán quốc tế ngày càng gia tăng về số lượng và giá trị, đặc biệt là phương thức thanh toán tín dụng chứng từ (Letter of Credit - L/C) được nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu lựa chọn nhờ tính an toàn và hiệu quả. Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần An Bình (ABBANK), từ năm 2013 đến 2017, hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ đã có sự phát triển mạnh mẽ, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng dịch vụ của ngân hàng.

Tuy nhiên, phương thức thanh toán này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro như rủi ro tín dụng, kỹ thuật, thanh khoản, hối đoái, môi trường kinh doanh và đạo đức, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động và uy tín của ngân hàng. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là nhận diện, phân tích các rủi ro phát sinh trong thanh toán quốc tế bằng tín dụng chứng từ tại ABBANK, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý, phòng ngừa phù hợp nhằm giảm thiểu thiệt hại và nâng cao hiệu quả hoạt động trong giai đoạn tiếp theo. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động thanh toán tín dụng chứng từ tại ABBANK trong giai đoạn 2013-2017, với trọng tâm là các rủi ro và công tác quản lý rủi ro.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản trị rủi ro trong ngân hàng, đặc biệt tập trung vào:

• Lý thuyết quản trị rủi ro ngân hàng: Phân loại rủi ro gồm rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro thanh khoản, rủi ro hoạt động và rủi ro pháp lý. Trong đó, rủi ro tín dụng được xem là trọng tâm và chiếm tỷ trọng lớn nhất trong hoạt động ngân hàng.
• Mô hình thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ (L/C): Mô tả quy trình phát hành, thông báo, xuất trình chứng từ và thanh toán giữa các bên tham gia gồm ngân hàng phát hành, ngân hàng thông báo, người mua và người bán.
• Khái niệm rủi ro trong thanh toán quốc tế: Bao gồm rủi ro tín dụng, kỹ thuật, thanh khoản, hối đoái, môi trường kinh doanh và đạo đức, được phân tích dựa trên các quy định của UCP 600 và các văn bản pháp lý quốc tế liên quan.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: tín dụng chứng từ, rủi ro tín dụng, rủi ro kỹ thuật, rủi ro thanh khoản, rủi ro hối đoái, rủi ro môi trường kinh doanh, rủi ro đạo đức.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp với phân tích số liệu thứ cấp và khảo sát thực tiễn:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu về hoạt động thanh toán quốc tế và báo cáo kinh doanh của ABBANK giai đoạn 2013-2017; các văn bản pháp luật, quy định của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) về tín dụng chứng từ; tài liệu chuyên ngành và các bài báo liên quan.
• Phương pháp phân tích: Thống kê mô tả để tổng hợp số liệu về doanh số thanh toán L/C, phân tích các loại rủi ro phát sinh; phương pháp phân tích, tổng hợp để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp; thu thập ý kiến chuyên gia trong lĩnh vực thanh toán quốc tế tại ABBANK nhằm bổ sung thông tin thực tiễn.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2013-2017, thời gian thực hiện luận văn năm 2018.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các giao dịch thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại ABBANK trong giai đoạn trên, cùng với các chuyên viên, lãnh đạo Trung tâm Thanh toán quốc tế ABBANK tham gia khảo sát và phỏng vấn chuyên gia.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng doanh số thanh toán L/C tại ABBANK: Doanh số thanh toán tín dụng chứng từ tăng liên tục từ năm 2013 đến 2017, với tổng tài sản ngân hàng tăng 47,02% và lợi nhuận trước thuế tăng hơn 200% trong cùng giai đoạn. Tỷ trọng doanh số L/C nhập khẩu và xuất khẩu chiếm phần lớn trong tổng doanh số thanh toán quốc tế của ABBANK.

2. Rủi ro tín dụng chiếm tỷ trọng lớn: Rủi ro tín dụng phát sinh khi khách hàng nhập khẩu không thực hiện đúng nghĩa vụ thanh toán hoặc ngân hàng phát hành mất khả năng thanh toán. Tỷ lệ ký quỹ L/C không đồng đều, có trường hợp chỉ ký quỹ một phần hoặc không ký quỹ, làm tăng nguy cơ mất vốn cho ngân hàng. Rủi ro tín dụng từ phía nhà xuất khẩu cũng xuất hiện khi ngân hàng chiết khấu bộ chứng từ có quyền truy đòi.

3. Rủi ro kỹ thuật phổ biến: Sai sót trong quy trình nghiệp vụ, sự không thống nhất trong kiểm tra bộ chứng từ giữa các ngân hàng, lỗi chứng từ về số lượng, nội dung và thời hạn xuất trình gây ra tỷ lệ từ chối thanh toán cao, ảnh hưởng đến uy tín và hiệu quả hoạt động.

4. Rủi ro hối đoái và thanh khoản: Biến động tỷ giá ngoại tệ làm tăng chi phí cho người nhập khẩu và giảm doanh thu cho người xuất khẩu, đồng thời ảnh hưởng đến khả năng thanh toán và cân đối ngoại tệ của ngân hàng. Rủi ro thanh khoản được kiểm soát tốt nhưng vẫn tiềm ẩn trong các trường hợp khẩn cấp.

5. Rủi ro môi trường kinh doanh và đạo đức: Tình hình chính trị, kinh tế và thay đổi chính sách tại các quốc gia liên quan ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình thanh toán. Rủi ro đạo đức từ các bên tham gia như gian lận chứng từ, không thực hiện đúng hợp đồng, trì hoãn hoặc từ chối thanh toán cũng là thách thức lớn.

Thảo luận kết quả

Các rủi ro trên phản ánh tính phức tạp và đa chiều của phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại ABBANK. So với các nghiên cứu trong ngành ngân hàng Việt Nam, kết quả cho thấy ABBANK đã có những bước tiến trong quản lý rủi ro nhưng vẫn còn tồn tại hạn chế do đặc thù nghiệp vụ và môi trường kinh doanh quốc tế biến động. Việc áp dụng các quy định của UCP 600 và các văn bản pháp lý quốc tế giúp tạo khung pháp lý ổn định, nhưng sự khác biệt trong thực tiễn vận hành và trình độ chuyên môn của cán bộ ngân hàng là nguyên nhân chính dẫn đến rủi ro kỹ thuật và đạo đức.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng doanh số L/C, bảng phân loại các loại rủi ro và tỷ lệ phát sinh lỗi chứng từ theo năm, giúp minh họa rõ nét thực trạng và xu hướng rủi ro tại ABBANK.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường kiểm soát rủi ro tín dụng: Áp dụng chính sách ký quỹ nghiêm ngặt hơn, yêu cầu tài sản đảm bảo và đánh giá năng lực tài chính khách hàng kỹ lưỡng trước khi phát hành L/C. Thời gian thực hiện: ngay trong năm tiếp theo. Chủ thể: Ban Quản lý rủi ro và Trung tâm Thanh toán quốc tế ABBANK.

2. Nâng cao trình độ chuyên viên thanh toán quốc tế: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ L/C, quy định UCP 600 và kỹ năng kiểm tra chứng từ nhằm giảm thiểu sai sót kỹ thuật. Thời gian: 6-12 tháng. Chủ thể: Phòng Nhân sự phối hợp Trung tâm Đào tạo ABBANK.

3. Hiện đại hóa công nghệ ngân hàng: Đầu tư hệ thống quản lý chứng từ điện tử, tự động hóa quy trình kiểm tra và xử lý hồ sơ thanh toán để tăng tính chính xác và giảm thời gian xử lý. Thời gian: 1-2 năm. Chủ thể: Ban Công nghệ thông tin và Ban Điều hành ABBANK.

4. Mở rộng mạng lưới ngân hàng đại lý uy tín: Hợp tác với các ngân hàng quốc tế có uy tín để giảm thiểu rủi ro thanh toán và nâng cao khả năng xử lý các tình huống phát sinh. Thời gian: 1 năm. Chủ thể: Ban Đối ngoại và Trung tâm Thanh toán quốc tế ABBANK.

5. Kiến nghị chính sách với Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ: Đề xuất hoàn thiện khung pháp lý, hỗ trợ ổn định tỷ giá và tạo điều kiện thuận lợi cho chuyển đổi ngoại tệ nhằm giảm rủi ro môi trường kinh doanh. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Ban Lãnh đạo ABBANK phối hợp với các cơ quan quản lý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ngân hàng thương mại: Đặc biệt các phòng ban thanh toán quốc tế và quản lý rủi ro có thể áp dụng các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả và giảm thiểu rủi ro trong hoạt động thanh toán tín dụng chứng từ.

2. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Hiểu rõ các rủi ro liên quan đến phương thức thanh toán L/C, từ đó lựa chọn đối tác ngân hàng phù hợp và chuẩn bị hồ sơ chứng từ chính xác, giảm thiểu rủi ro trong giao dịch quốc tế.

3. Cơ quan quản lý nhà nước: Sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện chính sách, quy định về thanh toán quốc tế, hỗ trợ các ngân hàng và doanh nghiệp trong việc quản lý rủi ro và phát triển thị trường ngoại hối.

4. Học viên, nghiên cứu sinh ngành Tài chính - Ngân hàng: Tham khảo luận văn để hiểu sâu về nghiệp vụ thanh toán quốc tế, các loại rủi ro và phương pháp quản lý rủi ro trong ngân hàng thương mại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương thức thanh toán tín dụng chứng từ là gì?
   Tín dụng chứng từ là cam kết thanh toán có điều kiện của ngân hàng phát hành cho người bán khi người bán xuất trình bộ chứng từ phù hợp theo quy định trong L/C. Đây là phương thức phổ biến trong thanh toán quốc tế vì tính an toàn và bảo vệ quyền lợi các bên.

2. Những rủi ro chính trong thanh toán L/C tại ABBANK là gì?
   Bao gồm rủi ro tín dụng (khách hàng không thanh toán), rủi ro kỹ thuật (sai sót chứng từ), rủi ro hối đoái (biến động tỷ giá), rủi ro thanh khoản và rủi ro đạo đức (gian lận, không thực hiện hợp đồng).

3. ABBANK đã làm gì để giảm thiểu rủi ro kỹ thuật?
   Ngân hàng đã áp dụng quy trình kiểm tra chứng từ chặt chẽ, đào tạo chuyên viên thanh toán quốc tế và sử dụng hệ thống luân chuyển chứng từ điện tử nhằm giảm thiểu sai sót và tăng tính chính xác.

4. Làm thế nào để phòng ngừa rủi ro tín dụng trong thanh toán L/C?
   Yêu cầu khách hàng ký quỹ hoặc thế chấp tài sản, đánh giá năng lực tài chính kỹ lưỡng, lựa chọn ngân hàng phát hành uy tín và theo dõi sát sao quá trình thanh toán.

5. Rủi ro môi trường kinh doanh ảnh hưởng thế nào đến thanh toán quốc tế?
   Biến động chính trị, kinh tế, thay đổi chính sách ngoại thương và ngoại hối tại các quốc gia liên quan có thể gây gián đoạn giao dịch, trì hoãn hoặc không thực hiện được nghĩa vụ thanh toán, ảnh hưởng đến quyền lợi các bên.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích chi tiết các loại rủi ro trong thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại ABBANK giai đoạn 2013-2017, đồng thời đánh giá thực trạng và nguyên nhân phát sinh rủi ro.
• Kết quả nghiên cứu cho thấy rủi ro tín dụng và kỹ thuật là hai nhóm rủi ro phổ biến và ảnh hưởng lớn nhất đến hoạt động thanh toán L/C tại ABBANK.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể như tăng cường kiểm soát tín dụng, nâng cao trình độ chuyên viên, hiện đại hóa công nghệ và mở rộng mạng lưới ngân hàng đại lý nhằm giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động.
• Luận văn góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý rủi ro thanh toán quốc tế tại ABBANK, đồng thời làm tài liệu tham khảo cho các ngân hàng và doanh nghiệp trong lĩnh vực này.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi đánh giá hiệu quả và cập nhật chính sách phù hợp với diễn biến thị trường quốc tế.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao năng lực quản lý rủi ro và phát triển bền vững trong thanh toán quốc tế tại ABBANK!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ THANH TOÁN QUỐC TẾ VÀ RỦI RO TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ BẰNG PHƢƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ 1. Tổng quan về Thanh toán quốc tế và các phƣơng thức thanh toán quốc tế: 1. Khái niệm Thanh toán quốc tế: Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu nhƣ hiện nay, các mối quan hệ kinh tế, chính trị thƣơng mại ngày càng phát triển mạnh mẽ vàkết quả làhì nh thành nên các khoản thu vàchi tiền tệ quốc tế giữa các đối tác ở các nƣớc khác nhau. Trong các mối quan hệ quốc tế, các đối tác ở các nƣớc khác nhau, do vậy cósự khác nhau về ngôn ngữ, cách xa nhau về địa lý nên việc thanh toán không thể tiến hành trực tiếp với nhau màphải thông qua các tổ chức trung gian, đó chính là các ngân hàng thƣơng mại cùng với mạng lƣới hoạt động khắp nơi trên thế giới.

Thanh toán quốc tế đã ra đời từ lâu, nhƣng nó mới chỉ phát triển mạnh mẽ vào cuối thế kỷ 20 khi màkhối lƣợng mua bán, đầu tƣ quốc tế vàchuyển tiền quốc tế ngày càng gia tăng, từ đó làm cho khối lƣợng các giao dịch thanh toán qua ngân hàng cũng tăng theo. Việc thanh toán qua ngân hàng làm gia tăng việc sử dụng đồng tiền của các nƣớc để chi trả lẫn nhau. Thanh toán quốc tế đã trở thành một bộ phận không thể thiếu trong hoạt động của nền kinh tế của các quốc gia hiện nay. Thanh toán quốc tế có thể đƣợc định nghĩa từ theo nhiều quan điểm khác nhau.

Một số định nghĩa về thanh toán quốc tế nhƣ sau: - Trầm Thị Xuân Hƣơng (2006) nêu rằng thanh toán quốc tế làquátrì nh thực hiện các khoản thu chi tiền tệ quốc tế thông qua hệ thống ngân hàng trên thế giới nhằm phục vụ cho các mối quan hệ trao đổi quốc tế phát sinh giữa các nƣớc với nhau. 16 - Nguyễn Văn Tiến (2014) viết:”thanh toán quốc tế làviệc thực hiện các nghĩa vụ chi trả vàquyền hƣởng lợi về tiền tệ phát sinh trên cơ sở các hoạt động kinh tế vàphi kinh tế giữa các tổ chức, cá nhân nƣớc này với tổ chức, cá nhân nƣớc khác, hay giữa một quốc gia với tổ chức quốc tế, thông qua quan hệ giữa các ngân hàng của các nƣớc liên quan.” Từ những khái niệm trên đây ta có thể thấy, thanh toán quốc tế phục vụ cho hai lĩnh vực hoạt động làkinh tế vàphi kinh tế. Tuy nhiên, trong thực tế, giữa hai lĩnh vực hoạt động này thƣờng giao thoa với nhau, không có một ranh giới rõ rệt. Hơn nữa, hoạt động thanh toán quốc tế đƣợc hình thành trên cơ sở hoạt động ngoại thƣơng và phục vụ chủ yếu cho hoạt động ngoại thƣơng.

Đặc điểm thanh toán quốc tế: Thanh toán quốc tế cómột số đặc điểm sau: Thứ nhất, thanh toán quốc tế chịu sự điều chỉnh của luật pháp và các tập quán quốc tế. Hoạt động thanh toán quốc tế có liên quan đến các chủ thể ở hai hay nhiều quốc gia, do đó, các chủ thể khi tham gia vào hoạt động thanh toán quốc tế không những chịu sự điều chỉnh của pháp luật quốc gia, màcòn phải tuân thủ các văn bản pháp lýquốc tês do Phòng Thƣơng mại quốc tế ban hành nhƣ: UCP, URC, INCOTERMS,. Những văn bản này tạo nên một khung pháp lý bình đẳng, công bằng cho các chủ thể khi tham gia vào các hoạt động thƣơng mại và thanh toán quốc tế, tránh đƣợc những tranh chấp cóthể xảy ra. Thứ hai, hoạt động thanh toán quốc tế đƣợc thực hiện phần lớn thông qua hệ thống ngân hàng.

Trừ một lƣợng rất nhỏ hàng hóa xuất nhập khẩu đƣợc mua bán qua con đƣờng tiểu ngạch thìhầu hết kim ngạch xuất nhập khẩu của một nƣớc đƣợc phản ánh qua doanh số thanh toán quốc tế của hệ thống ngân hàng thƣơng mại. Trong thực tiễn, ngƣời xuất khẩu và ngƣời nhập khẩu không thể và không đƣợc phép tiến hành thanh toán trực tiếp cho nhau, mà theo luật định, nhất định phải 17 thanh toán qua hệ thống ngân hàng. Điều này cho thấy có í t nhất hai ngân hàng tham gia trong thanh toán quốc tế, một ngân hàng phục vụ ngƣời xuất khẩu vàmột ngân hàng phục vụ ngƣời nhập khẩu. Việc thanh toán qua ngân hàng đảm bảo cho các khoản chi trả đƣợc thực hiện một cách an toàn, nhanh chóng, hiệu quả.

Thứ ba, trong thanh toán quốc tế, tiền mặt hầu nhƣ không đƣợc sử dụng trực tiếp, mà thay vào đó là các phƣơng tiện thanh toán nhƣ hối phiếu, kỳ phiếu vàséc. Thứ tƣ, trong thanh toán quốc tế, í t nhất một trong hai xuất hoặc nhập khẩu có liên quan đến ngoại tệ (trừ khu vực sử dụng đồng tiền chung). Do đó, hoạt động thanh toán quốc tế chịu sự ảnh huongr của tỷ giáhối đoái và dự trữ ngoại hối quốc gia. Thứ năm, ngôn ngữ đƣợc sử dụng trong thanh toán quốc tế đƣợc sử dụng chủ yếu bằng tiếng Anh.

Thứ sáu, giải quyết tranh chấp chủ yếu bằng luật quốc tế, hoặc luật quốc gia nƣớc thứ ba, hoặc luật của nƣớc ngƣời xuất khâủ hay nhập khẩu, do các bên thỏa thuận, thông qua con đƣờng trọng tài hay tòa án. Các phƣơng thức thanh toán quốc tế: 1. Phƣơng thức chuyển tiền (Remittance): Phƣơng thức chuyển tiền là phƣơng thức thanh toán đơn giản nhất, trong đó một khách hàng (ngƣời trả tiền, ngƣời mua, ngƣời nhập khẩu,.) yêu cầu Ngân hàng phục vụ chuyển một số tiền nhất định cho ngƣời thụ hƣởng (ngƣời bán, ngƣời xuất khẩu) ở một địa điểm nhất định vàtrong một thời gian nhất định. 18 Phƣơng thức chuyển tiền đƣợc tiến hành theo quá trình nhƣ sau: Hình 1.

Quá trình thanh toán theo phương thức chuyển tiền. Trong phƣơng thức chuyển tiền, Ngân hàng chỉ làtrung gian thực hiện việc thanh toán theo ủy nhiệm để hƣởng thủ tục phí(hoa hồng) vàkhông bị ràng buộc gì cả. Phƣơng thức ghi sổ (Open Account): Phƣơng thức ghi sổ là phƣơng thức thanh toán mà trong đó tổ chức xuất khẩu hàng hóa, cung ứng dịch vụ tiến hành ghi nợ cho bên nhập khẩu vào một cuốn sổ riêng của mình, vàviệc thanh toán các khoản nợ này đƣợc thực hiện trong thời kỳ nhất định (hàng tháng, quý). Khi thực hiện phƣơng thức này có nghĩa là nhà xuất khẩu đã thực hiện một n dụng thƣơng mại.

Thông thƣờng phƣơng thức này chỉ áp dụng trong thanh toán tí giữa hai đơn vị quan hệ thƣờng xuyên vàtin cậy lẫn nhau. Phƣơng thức giao chứng từ nhận tiền - CAD hoặc COD (Cash against documents – Cash on delivery): 19 Phƣơng thức CAD là phƣơng thức thanh toán trong đó tổ chức nhập khẩu, trên cơ sở hợp đồng mua bán, yêu cầu ngân hàng bên xuất khẩu mở cho mì nh một tài khoản tín thác (trust account) để thanh toán tiền cho tổ chức xuất khẩu khi nhà xuất khẩu xuất trình đầy đủ chứng từ nhƣ đã thỏa thuận. Quy trình thanh toán theo phương thức CAD - Bƣớc 1: Trên cơ sở hợp đồng thƣơng mại, nhànhập khẩu yêu cầu ngân hàng bên xuất khẩu mở cho mì n thác. Số dƣ tài khoản nh một tài khoản tí này bằng 100% giátrị hợp đồng vànóđƣợc dùng thanh toán cho tổ chức xuất khẩu theo đúng các thỏa thuận giữa nhà nhập khẩu và ngân hàng (Memorandum).

- Bƣớc 2: Ngân hàng thông báo cho nhàxuất khẩu về việc nhànhập khẩu đã mở tài khoản tín thác. - Bƣớc 3: Nhà xuất khẩu cung ứng hàng hóa sang nƣớc nhập khẩu theo đúng thỏa thuận trên hợp đồng, với sự giám sát của đại diện nhà nhập khẩu. - Bƣớc 4: Trên cơ sở giao hàng, nhà xuất khẩu xuất trì nh chứng từ cho ngân hàng của nhànhập khẩu. 20 - Bƣớc 5: Ngân hàng kiểm tra chứng từ, đối chiếu với bản ghi nhớ trƣớc đây, nếu đúng thì thanh toán tiền cho nhà xuaart khẩu từ tài khoản tí n thác của nhànhập khẩu.

- Bƣớc 6: Ngân hàng chuyển bộ chứng từ cho nhànhập khẩu vàquyết toán tài khoản tín thác. Phƣơng thức này đƣợc áp dụng trong trƣờng hợp nhànhập khẩu rất tin tƣởng nhàxuất khẩu vàtổ chức nhập khẩu có văn phòng đại diện tại nƣớc xuất khẩu. Phƣơng thức thƣ ủy thác mua (Authority to purchase – A/P): Đây là phƣơng thức thanh toán trong đó ngân hàng bên nhà nhập khẩu, theo yêu cầu của nhàxuất khẩu, viết thƣ cho ngân hàng đại lýtại nƣớc xuất khẩu để yêu cầu ngân hàng này thay mặt mì nh mua hộ hối phiếu do nhàxuất khẩu ký phát cho bên nhập khẩu. Ngân hàng đại lý căn cứ vào những điều khoản quy định của thƣ ủy thác mà quyết định việc thanh toán tiền cho nhàxuất khẩu, tức làmua hối phiếu.

Phƣơng thức thanh toán nhờ thu (Collection of payment): Nhờ thu là phƣơng thức thanh toán, theo đó, bên bán (nhà xuất khẩu) sau khi giao hàng hay cung ứng dịch vụ, ủy thác cho ngân hàng phục vụ mình xuất trì nh bộc chứng từ thông qua ngân hàng đại lý cho bên mua (nhà nhập khẩu) để đƣợc thanh toán, chấp nhận hối phiếu hay chấp nhận các điều kiện và điều khoản khác. Các phƣơng thức nhờ thu bao gồm: - Phƣơng thức nhờ thu trơn (clean collection): là một phƣơng thức thanh toán, trong đó nhà xuất khẩu sau khi chuyển hàng hóa sang cho nhà nhập khẩu, cùng với việc chuyển giao cho nhà nhập khẩu bộ chứng từ hàng hóa để nhànhậ khẩu nhận đƣợc hàng, còn việc đòi tiền ở nhànhập khẩu chỉ căn cứ vào hối phiếu màmì nh lập ra. 21 - Phƣơng thức thanh toán nhờ thu kèm chứng từ (Documentary collection): là phƣơng thức thanh toán, trong đó nhà xuất khẩu sau khi đã chuyển hàng hóa sang nhànhập khẩu thìkhông chỉ căn cứ vào hối phiếu do mình lập ra để nhờ thu mà còn căn cứ vào bộ chứng từ hàng hóa. Nếu nhà nhập khẩu trả tiền (đối với hối phiếu trả ngay) hoặc chấp nhận trả tiền (đối với hối phiếu trả chậm) thì lúc đó, ngân hàng của nhànhập khẩu mới chuyển giao bộ chứng từ hàng hóa để nhànhập khẩu nhận hàng, nếu không thìchuyển trả bộ chứng từ hàng hóa cho nhàxuất khẩu và dĩ nhiên hàng hóa chuyển đi vẫn thuộc sở hữu nhàxuất khẩu.

Phƣơng thức thanh toán nhờ thu kèm chứng từ đƣợc phân loại bao gồm phƣơng thức nhờ thu chứng từ đối thanh toán (D/P) và nhờ thu chứng từ đối chấp nhận (D/A). Phƣơng thức thanh toán bằng tí n dụng chứng từ: a.