Luận văn: Phân tích rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn

Tài liệu nghiên cứu Luận văn rủi ro tín dụng tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Hương
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Hiệp Thương
• Trường học: Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – Chi nhánh tỉnh Gia Lai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về rủi ro tín dụng tại Ngân hàng thương mại

Rủi ro tín dụng là một trong những vấn đề quan trọng trong hoạt động của Ngân hàng thương mại. Nó được định nghĩa là khả năng khách hàng không thể hoàn trả đầy đủ cả gốc và lãi theo thỏa thuận. Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank) cũng không ngoại lệ khi đối mặt với các rủi ro này. Các nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng bao gồm yếu tố từ môi trường kinh tế, khách hàng và chính ngân hàng. Phân tích rủi ro và quản lý rủi ro là các công cụ quan trọng để hạn chế thiệt hại. Các mô hình đo lường rủi ro tín dụng như mô hình định tính và lượng hóa giúp ngân hàng đánh giá chính xác hơn.

1.1. Khái niệm và đặc điểm rủi ro tín dụng

Rủi ro tín dụng là khả năng khách hàng không thực hiện được nghĩa vụ trả nợ. Đặc điểm của rủi ro này là tính phức tạp và khó đo lường chính xác. Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn thường xuyên đối mặt với rủi ro này do đặc thù khách hàng chủ yếu là nông dân và doanh nghiệp nhỏ. Phân tích rủi ro giúp nhận diện và đánh giá mức độ rủi ro, từ đó đưa ra các biện pháp phòng ngừa.

1.2. Nguyên nhân và thiệt hại của rủi ro tín dụng

Nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng bao gồm yếu tố từ môi trường kinh tế, khách hàng và chính ngân hàng. Thiệt hại từ rủi ro này không chỉ ảnh hưởng đến ngân hàng mà còn tác động đến nền kinh tế. Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cần chú trọng quản lý rủi ro để giảm thiểu thiệt hại. Các biện pháp như phân loại nợ và trích lập quỹ dự phòng là cần thiết.

II. Thực trạng rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chi nhánh Gia Lai

Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chi nhánh Gia Lai đã có nhiều nỗ lực trong việc kiểm soát rủi ro tín dụng. Tuy nhiên, nợ xấu vẫn là một thách thức lớn. Phân tích tài chính cho thấy tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu có xu hướng giảm nhưng vẫn ở mức cao. Các chỉ tiêu như hiệu suất sử dụng vốn và hệ số thu nợ được sử dụng để đánh giá hiệu quả quản lý rủi ro. Quản lý rủi ro cần được tăng cường để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngân hàng.

2.1. Thực trạng hoạt động tín dụng

Hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chi nhánh Gia Lai chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực nông nghiệp và doanh nghiệp nhỏ. Phân tích rủi ro cho thấy cơ cấu dư nợ theo ngành kinh tế và thời hạn vẫn còn nhiều bất cập. Các biện pháp như thẩm định tín dụng và xếp hạng tín nhiệm nội bộ được áp dụng để hạn chế rủi ro.

2.2. Các công cụ hạn chế rủi ro tín dụng

Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chi nhánh Gia Lai đã áp dụng nhiều công cụ để hạn chế rủi ro tín dụng. Các biện pháp bao gồm phân tích và thẩm định tín dụng, bảo đảm tín dụng, và mua bảo hiểm tín dụng. Quản lý rủi ro cần được cải thiện để đảm bảo hiệu quả cao hơn. Các chỉ tiêu đo lường rủi ro như nợ quá hạn và nợ xấu được sử dụng để đánh giá hiệu quả của các biện pháp này.

III. Giải pháp hạn chế rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chi nhánh Gia Lai

Để hạn chế rủi ro tín dụng, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chi nhánh Gia Lai cần áp dụng các giải pháp đồng bộ. Các giải pháp bao gồm cải thiện chính sách tín dụng, nâng cao năng lực nhân viên, và tăng cường công tác quản lý rủi ro. Phân tích tài chính và đánh giá tín dụng cần được thực hiện chặt chẽ hơn. Các biện pháp như xử lý nợ xấu và trích lập quỹ dự phòng cũng cần được ưu tiên.

3.1. Giải pháp về chính sách và nghiệp vụ

Các giải pháp về chính sách bao gồm đa dạng hóa danh mục tín dụng và thực hiện chính sách tín dụng phù hợp với từng đối tượng khách hàng. Phân tích rủi ro cần được thực hiện kỹ lưỡng để đảm bảo hiệu quả. Các biện pháp nghiệp vụ như thẩm định tín dụng và giám sát việc sử dụng vốn vay cũng cần được tăng cường.

3.2. Giải pháp về nhân sự và quản lý rủi ro

Nâng cao năng lực và trình độ của nhân viên là một trong những giải pháp quan trọng để hạn chế rủi ro tín dụng. Quản lý rủi ro cần được cải thiện thông qua việc xây dựng quy định nội bộ và tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát. Các biện pháp như xếp hạng tín dụng và xử lý nợ xấu cũng cần được thực hiện hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rủi ro tín dụng (RRTD) là một trong những thách thức lớn nhất đối với các ngân hàng thương mại tại Việt Nam, đặc biệt là Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank) chi nhánh tỉnh Gia Lai. Tính đến ngày 31/12/2015, dư nợ tín dụng tại Agribank Gia Lai đạt khoảng 11.693 tỷ đồng, chiếm 21% tổng dư nợ trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Mặc dù chi nhánh đã áp dụng nhiều biện pháp nhằm giảm thiểu rủi ro, tỷ lệ nợ xấu vẫn tồn tại và cần được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo hiệu quả kinh tế và lợi nhuận bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích nguyên nhân gây ra RRTD đặc thù tại Agribank Gia Lai trong giai đoạn 2013-2015, từ đó đề xuất các giải pháp hạn chế rủi ro nhằm nâng cao chất lượng tín dụng và đảm bảo sự phát triển bền vững của chi nhánh. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động cho vay và rủi ro tín dụng tại Agribank Gia Lai, với dữ liệu thu thập từ báo cáo thường niên, khảo sát cán bộ tín dụng và các tài liệu pháp lý liên quan.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cái nhìn toàn diện về thực trạng RRTD tại một trong những ngân hàng thương mại nhà nước lớn nhất trên địa bàn Gia Lai, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng, giảm thiểu tổn thất tài chính và tăng cường uy tín của ngân hàng trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại, bao gồm:

• Khái niệm và đặc điểm rủi ro tín dụng: RRTD được định nghĩa là khả năng khách hàng không thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ theo thỏa thuận, gây tổn thất cho ngân hàng. RRTD mang tính tất yếu, đa dạng, phức tạp và bị động trong hoạt động tín dụng.

• Phân loại rủi ro tín dụng: Bao gồm rủi ro khách quan và chủ quan; rủi ro giao dịch (lựa chọn, bảo đảm, nghiệp vụ) và rủi ro danh mục (nội tại và tập trung).

• Mô hình đo lường rủi ro tín dụng: Sử dụng mô hình định tính như tiêu chuẩn 6C (Character, Capacity, Cash, Collateral, Conditions, Control), mô hình điểm số Z, mô hình tính điểm tín dụng và phương pháp đo lường theo khung giá trị VAR (Basel II).

• Chỉ tiêu đánh giá rủi ro tín dụng: Tỷ lệ nợ quá hạn, tỷ lệ nợ xấu, tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro, hiệu suất sử dụng vốn, hệ số thu nợ và vòng quay vốn tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu được thu thập từ báo cáo thường niên của Agribank Gia Lai, báo cáo của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Gia Lai, phiếu khảo sát cán bộ tín dụng và các văn bản pháp luật liên quan.

• Phương pháp phân tích: Kết hợp phương pháp tổng hợp lý luận, thống kê và toán học để phân tích số liệu hoạt động tín dụng và rủi ro tín dụng; phương pháp diễn giải và quy nạp để rút ra kết luận chung.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Phiếu khảo sát được gửi đến cán bộ tín dụng tại chi nhánh và các phòng giao dịch trực thuộc trên địa bàn tỉnh Gia Lai nhằm đảm bảo tính đại diện và khách quan.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích dữ liệu và thực trạng hoạt động tín dụng tại Agribank Gia Lai trong giai đoạn 2013-2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng dư nợ tín dụng và giảm nợ xấu: Dư nợ tín dụng tại Agribank Gia Lai tăng trưởng với tốc độ 13% năm 2014 và 18,2% năm 2015. Tỷ lệ nợ xấu giảm từ 1,06% năm 2013 xuống còn 0,48% năm 2015, cho thấy hiệu quả trong công tác quản lý rủi ro.

2. Cơ cấu dư nợ tín dụng: Dư nợ chủ yếu tập trung vào các loại hình kinh tế nông nghiệp và hộ sản xuất cá thể, phù hợp với đặc thù địa phương. Tuy nhiên, tỷ lệ nợ quá hạn trên tổng dư nợ vẫn còn ở mức khoảng 2-3%, tiềm ẩn rủi ro tín dụng.

3. Hiệu suất sử dụng vốn và hệ số thu nợ: Hiệu suất sử dụng vốn đạt khoảng 85-90%, hệ số thu nợ duy trì trên 95%, phản ánh khả năng quản lý vốn và thu hồi nợ tương đối tốt.

4. Nguyên nhân rủi ro tín dụng: Bao gồm yếu tố môi trường địa kinh tế (biến động kinh tế, pháp lý chưa hoàn thiện), nguyên nhân từ phía khách hàng (sử dụng vốn sai mục đích, năng lực quản lý yếu), và nguyên nhân từ phía ngân hàng (năng lực cán bộ tín dụng hạn chế, giám sát sau cho vay chưa chặt chẽ).

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy Agribank Gia Lai đã có những bước tiến trong việc kiểm soát rủi ro tín dụng, thể hiện qua sự giảm tỷ lệ nợ xấu và tăng trưởng dư nợ ổn định. Việc tập trung cho vay vào lĩnh vực nông nghiệp và hộ sản xuất phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế địa phương nhưng cũng làm tăng tính tập trung rủi ro danh mục.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành, tỷ lệ nợ xấu của Agribank Gia Lai thấp hơn mức trung bình của một số ngân hàng thương mại khác trên địa bàn, cho thấy hiệu quả quản trị rủi ro tương đối tốt. Tuy nhiên, các nguyên nhân từ phía khách hàng và ngân hàng vẫn là thách thức lớn, đòi hỏi nâng cao năng lực thẩm định và giám sát tín dụng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng dư nợ và tỷ lệ nợ xấu theo năm, bảng phân tích cơ cấu dư nợ theo loại hình kinh tế và chỉ tiêu hiệu suất sử dụng vốn để minh họa rõ nét hơn về thực trạng hoạt động tín dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện chính sách tín dụng: Xây dựng và điều chỉnh chính sách tín dụng phù hợp với từng nhóm khách hàng, đặc biệt là các hộ sản xuất và doanh nghiệp nông nghiệp, nhằm giảm thiểu rủi ro tập trung và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Thời gian thực hiện: 2017-2018; Chủ thể: Ban lãnh đạo Agribank Gia Lai.

2. Nâng cao năng lực cán bộ tín dụng: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về thẩm định, phân tích và giám sát tín dụng, đồng thời tăng cường đạo đức nghề nghiệp cho cán bộ tín dụng nhằm nâng cao chất lượng đánh giá và kiểm soát rủi ro. Thời gian: 2017-2019; Chủ thể: Phòng nhân sự và đào tạo.

3. Tăng cường giám sát và kiểm soát sau cho vay: Thiết lập hệ thống giám sát chặt chẽ việc sử dụng vốn vay, phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro để có biện pháp xử lý kịp thời, giảm thiểu nợ quá hạn và nợ xấu. Thời gian: 2017-2018; Chủ thể: Phòng kiểm tra, kiểm soát nội bộ.

4. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ: Áp dụng các mô hình định lượng và phần mềm quản lý tín dụng hiện đại để nâng cao tính khách quan và chính xác trong đánh giá rủi ro tín dụng. Thời gian: 2017-2020; Chủ thể: Ban công nghệ thông tin và quản lý rủi ro.

5. Khuyến khích khách hàng mua bảo hiểm tín dụng: Phối hợp với các công ty bảo hiểm để triển khai các sản phẩm bảo hiểm tín dụng, giảm thiểu rủi ro mất vốn cho ngân hàng trong trường hợp khách hàng không trả được nợ. Thời gian: 2017-2019; Chủ thể: Phòng dịch vụ khách hàng và marketing.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý ngân hàng: Giúp nâng cao hiểu biết về quản trị rủi ro tín dụng, từ đó xây dựng chính sách và quy trình tín dụng hiệu quả, giảm thiểu rủi ro tài chính.

2. Nhân viên tín dụng: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về phân tích, thẩm định và giám sát tín dụng, hỗ trợ nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng nghiệp vụ.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá về lý thuyết và thực tiễn quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại nhà nước ở Việt Nam.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Giúp hiểu rõ hơn về tác động của môi trường kinh tế, pháp lý đến rủi ro tín dụng, từ đó xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển tín dụng an toàn và bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Rủi ro tín dụng là gì và tại sao nó quan trọng đối với ngân hàng?
   RRTD là khả năng khách hàng không thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ, gây tổn thất cho ngân hàng. Đây là rủi ro lớn nhất trong hoạt động ngân hàng vì ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận và uy tín của ngân hàng.

2. Các nguyên nhân chính gây ra rủi ro tín dụng tại Agribank Gia Lai là gì?
   Bao gồm yếu tố môi trường kinh tế, pháp lý chưa hoàn thiện; khách hàng sử dụng vốn sai mục đích, năng lực quản lý yếu; và năng lực cán bộ tín dụng còn hạn chế, giám sát sau cho vay chưa chặt chẽ.

3. Làm thế nào để đo lường rủi ro tín dụng hiệu quả?
   Ngân hàng sử dụng các mô hình định tính như tiêu chuẩn 6C, mô hình điểm số Z, mô hình tính điểm tín dụng và phương pháp đo lường theo khung giá trị VAR để đánh giá và phân loại rủi ro tín dụng.

4. Các biện pháp nào đã được Agribank Gia Lai áp dụng để hạn chế rủi ro tín dụng?
   Chi nhánh đã thực hiện chính sách tín dụng phù hợp, quy trình thẩm định chặt chẽ, hệ thống xếp hạng tín nhiệm nội bộ, bảo đảm tín dụng và trích lập dự phòng rủi ro.

5. Khuyến nghị quan trọng nhất để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng là gì?
   Nâng cao năng lực cán bộ tín dụng và tăng cường giám sát sau cho vay là những giải pháp then chốt giúp phát hiện sớm và xử lý kịp thời các rủi ro tín dụng, từ đó giảm thiểu tổn thất cho ngân hàng.

Kết luận

• Rủi ro tín dụng là thách thức lớn nhất trong hoạt động ngân hàng, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận và uy tín của Agribank Gia Lai.
• Dư nợ tín dụng tăng trưởng ổn định trong giai đoạn 2013-2015, tỷ lệ nợ xấu có xu hướng giảm, phản ánh hiệu quả quản lý rủi ro.
• Nguyên nhân rủi ro xuất phát từ môi trường kinh tế, khách hàng và năng lực ngân hàng, đòi hỏi giải pháp toàn diện.
• Đề xuất các giải pháp về chính sách tín dụng, nâng cao năng lực cán bộ, giám sát sau cho vay và ứng dụng công nghệ để hạn chế rủi ro.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc nâng cao quản trị rủi ro tín dụng tại Agribank Gia Lai, góp phần phát triển bền vững ngân hàng trong tương lai.

Luận văn khuyến khích các nhà quản lý, cán bộ tín dụng và các bên liên quan áp dụng các giải pháp đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng, đảm bảo sự phát triển ổn định và bền vững của Agribank Gia Lai trong giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại. Chương 2: Thực trạng rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam chi nhánh tỉnh Gia Lai. Chương 3: Giải pháp hạn chế rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam chi nhánh tỉnh Gia Lai. 1 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Một số khái niệm về rủi ro tín dụng Tín dụng NH là việc Ngân hàng thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh NH và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác.

Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho KH một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Trong hoạt động kinh doanh NH, RRTD là loại rủi ro lớn nhất, thường xuyên xảy ra và tổn thất nếu xảy ra sẽ làm giảm thu nhập dự tính, có thể gây thua lỗ hoặc hậu quả nặng nề có khi dẫn đến phá sản NH. Ngày nay, nhu cầu về vốn để mở rộng SXKD, cải tiến trang thiết bị kỷ thuật, nâng cao công nghệ và các nhu cầu SXKD luôn tăng lên. Để đáp ứng kịp thời nhu cầu này, các NHTM luôn luôn cung ứng vốn kịp thời cho KH, đây là góp phần mở rộng quy mô hoạt động tín dụng, tuy nhiên đi kèm là RRTD sẽ phát sinh nhiều hơn.

RRTD nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời sẽ kéo theo nhiều rủi ro khác. Theo Basel II, RRTD được định nghĩa là khả năng bên vay hay đối tác của NH không thực hiện các nghĩa vụ theo các điều khoản đã thỏa thuận. Ở Việt Nam, Theo khoản 1 điều 3, Thông tư số 02/2013/TT-NHNN ngày 21/01/2013 của Thống đốc NHNN, ban hành Quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của TCTD, chi nhánh NH nước ngoài thì “Rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng là tổn thất có khả năng xảy ra đối với nợ của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình theo cam kết”. 2 RRTD xuất phát từ việc KH không thực hiện đúng các điều khoản của HĐTD với biểu hiện cụ thể là: KH chậm trả nợ, trả nợ không đầy đủ hoặc không trả nợ khi đến hạn các khoản gốc và lãi vay, gây ra những tổn thất về tài chính và khó khăn trong hoạt động kinh doanh của NHTM.2 Đặc điểm rủi ro tín dụng RRTD mang tính tất yếu: bất kỳ hoạt động kinh doanh nào cũng gắn liền với rủi ro, trong đó kinh doanh tín dụng cũng không là ngoại lệ.

Chấp nhận rủi ro là tất yếu trong hoạt động tín dụng NH dựa trên mối quan hệ “rủi ro-lợi nhuận” nhằm tìm ra những cơ hội đạt được lợi nhuận tương thích với mức rủi ro chấp nhận. NH sẽ hoạt động an toàn và hiệu quả nếu mức rủi ro mà NH chấp nhận là hợp lý, kiểm soát được và trong khả năng các nguồn lực tài chính và năng lực kinh doanh của ngân hàng. RRTD mang tính đa dạng và phức tạp: Do tính chất đa dạng và phức tạp về KH vay vốn, đối tượng cho vay, loại hình tín dụng, nguyên nhân và hậu quả,… đã làm cho RRTD trở nên có tính chất đa dạng và phức tạp. Chính sự đa dạng và phức tạp của RRTD buộc NH phải chú trọng nhiều hơn đến công tác quản trị RRTD, từ việc thiết lập CSTD, sử dụng các công cụ quản trị rủi ro, đến quy trình quản trị trong khâu nhận diện, đánh giá, đo lường, xử lý và kiểm soát RRTD.

- RRTD mang tính bị động: Tổn thất tín dụng đối với NH chỉ xảy ra sau khi NH giải ngân, tức trong quá trình sử dụng vốn vay của KH. KH là người trực tiếp sử dụng vốn vay, nên chính KH mới là người có đầy đủ thông tin về chất lượng và hiệu quả của việc sử dụng vốn vay. Điều này hàm ý, do tình trạng thông tin bất tương xứng nên NH thường ở vào thế bị động, là người biết thông tin sau hoặc biết không chính xác, không đầy đủ về những khó khăn, thất bại của KH trong kinh doanh nói chung và trong việc sử dụng vốn vay nói riêng, khiến cho NH thường bị chậm trễ trong ứng phó.3 Phân loại rủi ro tín dụng Phân loại RRTD giúp nhận biết đầy đủ các yếu tố gây ra rủi ro và phân biệt được rủi ro phát sinh trong từng giai đoạn cấp tín dụng. Có nhiều cách phân loại RRTD, nhưng điển hình là hình thức phân loại cụ thể sau: 3 Căn cứ vào nguyên nhân khách quan hay chủ quan - Rủi ro khách quan: Là rủi ro do các nguyên nhân khách quan như thiên tai, địch họa, người vay bị chết mất tích và các biến cố bất khả kháng khác làm thất thoát tín dụng trong khi KH và NH đã thực hiện đúng quy trình, CSTD, cũng như những nội dung quy định trong HĐTD.

- Rủi ro chủ quan: Do nguyên nhân thuộc về chủ quan KH và NH vì cố tình hay cố ý làm thất thoát vốn vay hay vì những lý do chủ quan khác. Căn cứ vào nguồn gốc phát sinh rủi ro từ góc độ quản trị ngân hàng: Rủi ro giao dịch và rủi ro danh mục iệp vụ NHTM tr 612) RỦI RO TÍN DỤNG RỦI RO GIAO DỊCH RỦI RO DANH MỤC RỦI RO RỦI RO RỦI RO RỦI RO RỦI RO LỰA BẢO NGHIỆP NỘI TẬP CHỌN ĐẢM VỤ TẠI TRUNG Hình vẽ 1.1: Cơ cấu các loại rủi ro tín dụng tại NHTM Nguồn: GS TS Nguyễn Văn Tiến, năm 2015, Giáo trình Quản trị NHTM, Nhà xuất bản Thống kê, trang 163. - Rủi ro giao dịch: Là rủi ro liên quan đến từng khoản vay đơn lẻ hoặc từng KH cụ thể. Đây là rủi ro mà nguyên nhân phát sinh do những hạn chế, sai sót trong quá trình tác nghiệp như thẩm định xét duyệt tín dụng, giải ngân, kiểm soát sau khi cho vay hoặc thực hiện đảm bảo tiền vay và những cam kết ràng buộc trong HĐTD.

Rủi ro giao dịch bao gồm rủi ro lựa chọn, rủi ro bảo đảm và rủi ro nghiệp vụ. 4 + Rủi ro lựa chọn: Là rủi ro có liên quan đến quá trình đánh giá và phân tích tín dụng, khi ngân hàng lựa chọn những phương án vay vốn có hiệu quả để ra quyết định cho vay. + Rủi ro bảo đảm: Phát sinh từ các tiêu chuẩn bảo đảm như các điều khoản quy định trong HĐTD, các loại TSBĐ, chủ thể bảo đảm và mức cho vay trên giá trị TSBĐ. + Rủi ro nghiệp vụ: Là rủi ro liên quan đến công tác quản lý khoản vay và hoạt động cho vay, bao gồm cả việc sử dụng hệ thống xếp hạng rủi ro và kỹ thuật xử lý các khoản nợ có vấn đề.

- Rủi ro danh mục tín dụng: Là những rủi ro mà nguyên nhân phát sinh là do những hạn chế trong quản lý danh mục tín dụng của NH bao gồm rủi ro nội tại và rủi ro tập trung. + Rủi ro nội tại: Xuất phát từ các yếu tố, đặc điểm riêng bên trong của mỗi KH hoặc ngành, lĩnh vực kinh tế, phụ thuộc vào đặc điểm hoạt động hay đặc điểm sử dụng vốn vay của KH. + Rủi ro tập trung: Là trường hợp NH tập trung tín dụng quá mức vào cùng một/một số KH, vào cùng một/một số ngành lĩnh vực hoặc trong cùng một/một số vùng địa lý nhất định. Bên cạnh đó còn có những hình thức phân loại khác như: căn cứ vào giai đoạn phát sinh rủi ro (rủi ro trước khi cho vay, rủi ro trong khi cho vay, rủi ro sau khi cho vay); căn cứ vào phạm vi của RRTD (RRTD cá biệt, RRTD hệ thống)….4 Nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng Có rất nhiều nguyên nhân gây ra RRTD, do vậy cần phải xác định những nguyên nhân cụ thể, cách thức gây ra RRTD để có biện pháp hạn chế.1 Nguyên nhân xuất phát từ môi trường địa kinh tế Mỗi DN luôn hoạt động trong một môi trường vĩ mô và vi mô nhất định.

Hoạt động của DN không những phản ánh mà còn chịu tác động đáng kể từ các môi trường này, cụ thể như sau: Môi trƣờng chính trị: Chính trị là yếu tố đầu tiên mà các nhà đầu dư, các nhà quản trị DN quan tâm để phân tích, dự báo mức độ an toàn trong các hoạt động 5 tại các quốc gia, các khu vực nơi mà DN đang có mua bán hoặc đầu tư. Môi trường chính trị ổn định hay biến động là những tín hiệu ban đầu để nhận diện cơ hội hay nguy cơ để DN đưa ra những quyết định đầu tư. Môi trường chính trị ổn định sẽ tạo điều cho các DN phát triển, mạnh dạn đầu tư SXKD, mua bán. Ngược lại, một môi trường chính trị bất ổn, bị cấm vận kinh tế, tệ nạn xã hội tràn lan.

thì DN luôn phải đặt ra những quyết định đầu tư dè chừng, kìm hãm hoạt động SXKD, từ đó gây ra những rủi ro ảnh hưởng đến hoạt động của DN và các NH. Môi trƣờng pháp lý: Môi trường pháp lý đòi hỏi phải đáp ứng kịp thời với sự phát triển của nền kinh tế nói chung và hoạt động NH nói riêng. Môi trường pháp lý phải quy định rõ ràng và đầy đủ trách nhiệm các bên tham gia vào hoạt động tín dụng, trách nhiệm của các tổ chức, bộ phận, cá nhân trong việc cấp tín dụng để hạn chế rủi ro về đạo đức. Môi trường pháp lý cần quy định và kiểm soát chặt chẽ để hạn chế việc DN lợi dụng kẽ hở của pháp luật để trục lợi, lách luật, trốn thuế, lừa đảo, rửa tiền.Khi môi trường pháp lý được đảm bảo sẽ tạo điều kiện cho các thị trường phát triển như: thị trường tài chính, thị trường chứng khoán, thị trường tài chính phái sinh, bảo hiểm, mua bán nợ.điều này sẽ hỗ trợ cho hoạt động NH trong việc hạn chế và kiểm soát rủi ro.

Sự thay đổi thể chế, luật pháp…. có thể đe dọa đến khả năng tồn tại và phát triển của bất cứ ngành nào.