Thực Trạng Pháp Luật Về Sử Dụng Vốn Tại Các Doanh Nghiệp Nhà Nước

Khám phá thực trạng pháp luật về sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước trong luận văn thạc sĩ luật học, phân tích và đánh giá hiệu quả.

• Tác giả: Nguyen Hai Trieu
• Người hướng dẫn: TS. Nguyen Minh Hang
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Phân Tích Pháp Luật Về Sử Dụng Vốn Tại Doanh Nghiệp Nhà Nước
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa khoa học và đóng góp của luận văn
• 0.7. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ SỬ DỤNG VỐN TẠI CÁC DNNN VÀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH HOẠT ĐỘNG SỬ DỤNG VỐN TẠI CÁC DNNN Ở VIỆT NAM
• 1.1. Khái quát về sử dụng vốn tại các DNNN ở Việt Nam
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm DNNN và vốn tại DNNN
• 1.2.1. Khái niệm, đặc điểm DNNN
• 1.2.2. Khái niệm, đặc điểm vốn tại DNNN
• 1.3. Một số vấn đề lý luận về sử dụng vốn tại DNNN
• 1.3.1. Khái niệm sử dụng vốn tại DNNN
• 1.3.2. Tính tất yếu của việc quản lý và sử dụng vốn nhà nước đầu tư tại các doanh nghiệp
• 1.4. Khái quát về pháp luật điều chỉnh hoạt động sử dụng vốn tại các DNNN
• 1.4.1. Khái niệm pháp luật điều chỉnh hoạt động sử dụng vốn tại các DNNN
• 1.4.2. Các bộ phận cấu thành pháp luật điều chỉnh hoạt động sử dụng vốn tại các DNNN
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM ĐIỀU CHỈNH HOẠT ĐỘNG SỬ DỤNG VỐN TẠI CÁC DNNN VÀ ĐỀ XUẤT HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT
• 2.1. Khái quát về sự hình thành và phát triển của hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động sử dụng vốn tại các DNNN ở Việt Nam
• 2.1.1. Giai đoạn trước năm 2015
• 2.1.2. Giai đoạn sau năm 2015
• 2.2. Đánh giá thực trạng pháp luật điều chỉnh hoạt động vốn tại các DNNN ở Việt Nam
• 2.2.1. Nguyên tắc sử dụng vốn nhà nước đầu tư tại các DNNN
• 2.2.2. Các quy định về quyền, trách nhiệm, nghĩa vụ của đại diện chủ sở hữu nhà nước trong quá trình sử dụng vốn tại các DNNN
• 2.2.3. Các quy định về giám sát tài chính các DNNN
• 2.2.4. Quy định về đánh giá hiệu quả hoạt động sử dụng vốn của DNNN
• 2.3. Đề xuất hoàn thiện pháp luật điều chỉnh hoạt động sử dụng vốn tại các DNNN ở Việt Nam
• 2.3.1. Yêu cầu cơ bản đối với pháp luật điều chỉnh hoạt động sử dụng vốn của các DNNN ở Việt Nam
• 2.3.2. Những đề xuất cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật điều chỉnh hoạt động sử dụng vốn tại các DNNN ở Việt Nam
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Pháp Luật Sử Dụng Vốn Tại Doanh Nghiệp Nhà Nước

Pháp luật về sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và điều hành các hoạt động kinh tế. Việc hiểu rõ các quy định pháp luật này giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, đồng thời đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý tài chính. Các quy định này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của DNNN mà còn tác động đến nền kinh tế quốc dân.

1.1. Khái Niệm Về Doanh Nghiệp Nhà Nước Và Vốn Tại DNNN

DNNN là tổ chức kinh tế do nhà nước sở hữu toàn bộ hoặc phần lớn vốn điều lệ. Vốn tại DNNN bao gồm vốn điều lệ và các nguồn vốn khác được hình thành từ ngân sách nhà nước. Việc quản lý và sử dụng vốn tại DNNN cần tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành để đảm bảo hiệu quả kinh tế.

1.2. Đặc Điểm Của Vốn Tại Doanh Nghiệp Nhà Nước

Vốn tại DNNN có những đặc điểm riêng biệt như nguồn gốc từ ngân sách nhà nước, tính chất công ích và sự quản lý chặt chẽ từ các cơ quan nhà nước. Điều này yêu cầu DNNN phải thực hiện các nghĩa vụ tài chính và báo cáo định kỳ về tình hình sử dụng vốn.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Quản Lý Vốn Tại DNNN

Quản lý vốn tại DNNN hiện đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm tình trạng nợ vay cao và hiệu quả sử dụng vốn chưa đạt yêu cầu. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của DNNN mà còn tác động đến sự phát triển kinh tế chung của đất nước.

2.1. Tình Trạng Nợ Vay Tại Doanh Nghiệp Nhà Nước

Theo thống kê, tổng số nợ phải trả của các DNNN đã lên tới hàng trăm tỷ đồng, cho thấy tình trạng nợ vay tràn lan. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc quản lý và sử dụng vốn hiệu quả hơn.

2.2. Hiệu Quả Sử Dụng Vốn Tại DNNN

Mặc dù DNNN có nguồn vốn lớn, nhưng hiệu quả sử dụng vốn vẫn chưa cao. Việc thiếu minh bạch trong quản lý tài chính và các quy định pháp luật chưa hoàn thiện là những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

III. Phương Pháp Quản Lý Vốn Hiệu Quả Tại Doanh Nghiệp Nhà Nước

Để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn tại DNNN, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và phù hợp với thực tiễn. Việc cải cách các quy định pháp luật và tăng cường giám sát tài chính là những giải pháp cần thiết.

3.1. Cải Cách Quy Định Pháp Luật Về Sử Dụng Vốn

Cần thiết phải cải cách các quy định pháp luật hiện hành để tạo điều kiện thuận lợi cho DNNN trong việc huy động và sử dụng vốn. Điều này bao gồm việc đơn giản hóa thủ tục và tăng cường tính minh bạch.

3.2. Tăng Cường Giám Sát Tài Chính Tại DNNN

Giám sát tài chính chặt chẽ sẽ giúp phát hiện kịp thời các sai phạm trong quản lý vốn. Các cơ quan chức năng cần thực hiện kiểm tra định kỳ và đánh giá hiệu quả sử dụng vốn tại DNNN.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Pháp Luật Về Sử Dụng Vốn Tại DNNN

Việc áp dụng pháp luật về sử dụng vốn tại DNNN đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Sử Dụng Vốn

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các quy định pháp luật hiện hành đã giúp cải thiện hiệu quả sử dụng vốn tại một số DNNN. Tuy nhiên, cần có thêm các biện pháp hỗ trợ để phát huy tối đa hiệu quả này.

4.2. Các Mô Hình Quản Lý Vốn Thành Công Tại DNNN

Một số DNNN đã áp dụng thành công các mô hình quản lý vốn hiện đại, giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro tài chính. Những mô hình này có thể được nhân rộng cho các DNNN khác.

V. Kết Luận Về Pháp Luật Sử Dụng Vốn Tại Doanh Nghiệp Nhà Nước

Pháp luật về sử dụng vốn tại DNNN cần được hoàn thiện hơn nữa để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế. Việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn không chỉ giúp DNNN hoạt động hiệu quả mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

5.1. Đề Xuất Hoàn Thiện Pháp Luật Về Sử Dụng Vốn

Cần có các đề xuất cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật về sử dụng vốn tại DNNN, bao gồm việc điều chỉnh các quy định không còn phù hợp và bổ sung các quy định mới.

5.2. Tương Lai Của Pháp Luật Về Sử Dụng Vốn Tại DNNN

Tương lai của pháp luật về sử dụng vốn tại DNNN sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các thay đổi trong môi trường kinh tế và nhu cầu thực tiễn. Việc cải cách liên tục là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam, doanh nghiệp nhà nước (DNNN) giữ vai trò chủ đạo trong nhiều lĩnh vực then chốt. Theo thống kê, Nhà nước đang đầu tư vốn tại hơn 1.000 doanh nghiệp, trong đó có 781 DNNN và 248 doanh nghiệp có cổ phần của Nhà nước, với tổng tài sản khoảng hơn 3,1 triệu tỷ đồng và hệ số vốn sở hữu khoảng 40%. Tuy nhiên, thực trạng nợ phải trả của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước đã lên tới khoảng 1.000 tỷ đồng, tăng 8% so với năm trước, cho thấy tình trạng “nợ vay tràn lan” và những bất cập trong quản lý vốn nhà nước tại các DNNN.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng pháp luật điều chỉnh hoạt động sử dụng vốn tại các DNNN ở Việt Nam từ năm 2000 đến nay, nhằm làm rõ các vấn đề lý luận, đánh giá thực trạng pháp luật hiện hành và đề xuất giải pháp hoàn thiện. Mục tiêu cụ thể bao gồm: làm rõ các vấn đề lý luận về DNNN và sử dụng vốn; đánh giá thực trạng pháp luật điều chỉnh hoạt động sử dụng vốn; đề xuất phương hướng nâng cao hiệu quả sử dụng vốn tại các DNNN. Nghiên cứu có phạm vi tập trung vào các quy định pháp luật và hoạt động áp dụng pháp luật về sử dụng vốn tại các DNNN trên phạm vi toàn quốc, với ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và quan điểm của Đảng về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, kết hợp với các lý thuyết về quản lý vốn nhà nước và kinh tế thị trường. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết về doanh nghiệp nhà nước (DNNN): DNNN được định nghĩa là tổ chức kinh tế do Nhà nước sở hữu vốn điều lệ 100%, hoạt động theo mục tiêu kinh tế - xã hội do Nhà nước giao, khác biệt với doanh nghiệp tư nhân về mục tiêu và cơ chế quản lý. Lý thuyết này làm rõ đặc điểm, vai trò và mục tiêu của DNNN trong nền kinh tế.

2. Lý thuyết quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp: Tập trung vào các nguyên tắc, cơ chế quản lý, giám sát và đánh giá hiệu quả sử dụng vốn nhà nước tại DNNN, nhằm bảo toàn và phát triển vốn, đồng thời hạn chế thất thoát, lãng phí.

Các khái niệm chính bao gồm: vốn nhà nước tại doanh nghiệp, đại diện chủ sở hữu nhà nước, giám sát tài chính DNNN, nguyên tắc sử dụng vốn, đánh giá hiệu quả hoạt động sử dụng vốn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định tính và định lượng kết hợp, dựa trên các nguồn dữ liệu thứ cấp từ văn bản pháp luật, báo cáo của Chính phủ, các nghiên cứu khoa học và số liệu thống kê liên quan đến DNNN. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hơn 1.000 doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước, với dữ liệu thu thập từ giai đoạn 2000 đến nay.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu phi xác suất, tập trung vào các doanh nghiệp tiêu biểu trong các lĩnh vực then chốt. Phân tích dữ liệu được thực hiện qua tổng hợp, so sánh, quy nạp và diễn dịch nhằm đánh giá thực trạng pháp luật và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm 2017, bao gồm các giai đoạn thu thập tài liệu, phân tích pháp luật, đánh giá thực trạng và xây dựng đề xuất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hệ thống pháp luật điều chỉnh sử dụng vốn tại DNNN đã được hoàn thiện nhưng còn nhiều bất cập: Sau năm 2015, với sự ra đời của Luật Quản lý, sử dụng vốn Nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp 2014 và các nghị định, thông tư liên quan, khung pháp lý đã được đồng bộ hơn. Tuy nhiên, vẫn tồn tại sự chồng chéo, thiếu thống nhất trong quy định về thẩm quyền và trách nhiệm của các chủ thể đại diện chủ sở hữu, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý vốn.

2. Nguyên tắc sử dụng vốn nhà nước tại DNNN được quy định rõ ràng nhưng thực thi chưa đồng bộ: Luật quy định sáu nguyên tắc cơ bản như tuân thủ pháp luật, phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, hạn chế can thiệp hành chính, bảo đảm công khai minh bạch. Tuy nhiên, trong thực tế, việc can thiệp hành chính vẫn còn phổ biến, làm giảm tính chủ động và hiệu quả sử dụng vốn.

3. Vai trò và trách nhiệm của đại diện chủ sở hữu nhà nước còn hạn chế: Các cơ quan đại diện chủ sở hữu như Bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và SCIC chưa phát huy hết năng lực do sự phân tán quyền lực, thiếu sự chuyên môn hóa và sự can thiệp hành chính sâu sắc. Ví dụ, SCIC phải xin ý kiến Bộ Tài chính khi tăng vốn điều lệ, làm giảm tính chủ động.

4. Hoạt động giám sát tài chính DNNN còn nhiều hạn chế: Cơ quan đại diện chủ sở hữu chịu trách nhiệm chính nhưng thiếu năng lực chuyên môn về tài chính và quản trị doanh nghiệp. Bộ Tài chính chỉ tham gia phối hợp, không có quyền xử lý trực tiếp các vấn đề phát sinh. Báo cáo tài chính của nhiều DNNN chưa đảm bảo tính kịp thời, trung thực và minh bạch, ảnh hưởng đến hiệu quả giám sát.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các hạn chế trên xuất phát từ sự phức tạp trong quản lý vốn nhà nước, sự phân tán quyền lực giữa các cơ quan đại diện chủ sở hữu và cơ quan quản lý nhà nước, cũng như sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật. So với các nước trong khu vực như Singapore, nơi có mô hình quản lý vốn nhà nước chuyên nghiệp và tách bạch rõ ràng giữa vai trò chủ sở hữu và quản lý điều hành, Việt Nam còn nhiều điểm cần cải thiện.

Việc dữ liệu tài chính chưa minh bạch và thiếu các tiêu chí đánh giá hiệu quả rõ ràng làm giảm khả năng giám sát và quản lý vốn hiệu quả. Biểu đồ so sánh tỷ lệ nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu của các DNNN qua các năm có thể minh họa rõ xu hướng gia tăng rủi ro tài chính, đồng thời bảng phân tích các nguyên tắc sử dụng vốn và thực trạng thực thi sẽ giúp làm rõ khoảng cách giữa quy định và thực tế.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực đại diện chủ sở hữu và cải thiện hệ thống giám sát tài chính để bảo đảm sử dụng vốn nhà nước hiệu quả, góp phần phát triển kinh tế bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật điều chỉnh sử dụng vốn tại DNNN: Cần rà soát, sửa đổi các văn bản pháp luật để loại bỏ chồng chéo, mâu thuẫn về thẩm quyền và trách nhiệm của các chủ thể đại diện chủ sở hữu, đảm bảo tính thống nhất và khả thi trong thực thi. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính.

2. Nâng cao năng lực và chuyên môn hóa đại diện chủ sở hữu nhà nước: Tăng cường đào tạo, xây dựng quy chế rõ ràng về quyền hạn, trách nhiệm của các cơ quan đại diện chủ sở hữu, đặc biệt là SCIC, nhằm nâng cao tính chuyên nghiệp và chủ động trong quản lý vốn. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, SCIC.

3. Cải thiện hệ thống giám sát tài chính DNNN: Tăng cường vai trò của Bộ Tài chính trong giám sát, trao quyền xử lý các vấn đề phát sinh, đồng thời nâng cao chất lượng báo cáo tài chính, đảm bảo tính minh bạch, trung thực và kịp thời. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, các cơ quan kiểm toán độc lập.

4. Xây dựng tiêu chí và phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng vốn rõ ràng, khách quan: Phát triển hệ thống chỉ tiêu đánh giá toàn diện về tài chính, quản trị và hiệu quả kinh doanh của DNNN, làm cơ sở cho việc phân loại và quản lý vốn hiệu quả hơn. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước: Giúp các bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các cấp hiểu rõ hơn về thực trạng pháp luật và quản lý vốn nhà nước tại DNNN, từ đó xây dựng chính sách phù hợp.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực luật kinh tế và quản lý doanh nghiệp: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về quản lý vốn nhà nước và hoàn thiện pháp luật.

3. Ban lãnh đạo và quản lý DNNN: Hỗ trợ nâng cao nhận thức về vai trò, trách nhiệm trong quản lý và sử dụng vốn, đồng thời áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động.

4. Sinh viên và giảng viên ngành luật kinh tế, quản trị kinh doanh: Là tài liệu tham khảo quan trọng trong giảng dạy và học tập, giúp hiểu rõ hơn về pháp luật và thực tiễn quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc quản lý vốn nhà nước tại DNNN lại quan trọng?
   Quản lý vốn nhà nước tại DNNN giúp bảo toàn và phát triển tài sản công, đảm bảo nguồn lực được sử dụng hiệu quả, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và phát triển xã hội. Ví dụ, vốn nhà nước đầu tư vào các ngành then chốt như năng lượng, giao thông có vai trò chiến lược.

2. Pháp luật hiện hành đã quy định những nguyên tắc nào trong sử dụng vốn tại DNNN?
   Pháp luật quy định sáu nguyên tắc cơ bản như tuân thủ pháp luật, phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, hạn chế can thiệp hành chính, bảo đảm công khai minh bạch. Tuy nhiên, thực tế còn nhiều khó khăn trong thực thi.

3. Vai trò của SCIC trong quản lý vốn nhà nước tại DNNN là gì?
   SCIC là công ty trách nhiệm hữu hạn 100% vốn nhà nước, thực hiện quản lý phần vốn nhà nước tại các doanh nghiệp khác, nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư và quản lý vốn. Tuy nhiên, SCIC còn bị hạn chế về tính chủ động do phải xin ý kiến Bộ Tài chính khi tăng vốn.

4. Các cơ quan nào chịu trách nhiệm giám sát tài chính DNNN?
   Cơ quan đại diện chủ sở hữu như Bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm chính, phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan tài chính khác. Tuy nhiên, năng lực chuyên môn và quyền hạn của các cơ quan này còn hạn chế.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước tại DNNN?
   Cần hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực đại diện chủ sở hữu, cải thiện hệ thống giám sát tài chính, xây dựng tiêu chí đánh giá hiệu quả rõ ràng và minh bạch. Ví dụ, áp dụng các mô hình quản lý vốn nhà nước chuyên nghiệp như Singapore có thể là bài học tham khảo.

Kết luận

• Luận văn làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng pháp luật điều chỉnh hoạt động sử dụng vốn tại các DNNN ở Việt Nam từ năm 2000 đến nay.
• Hệ thống pháp luật đã được hoàn thiện nhưng còn tồn tại nhiều bất cập về thẩm quyền, trách nhiệm và hiệu quả quản lý vốn nhà nước.
• Đại diện chủ sở hữu nhà nước và cơ quan giám sát tài chính chưa phát huy hết vai trò do hạn chế về năng lực và sự phân tán quyền lực.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực đại diện chủ sở hữu, cải thiện giám sát tài chính và xây dựng tiêu chí đánh giá hiệu quả sử dụng vốn.
• Tiếp tục nghiên cứu và triển khai các giải pháp trong 1-2 năm tới nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại các DNNN, góp phần phát triển kinh tế bền vững.

Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu nên phối hợp triển khai các đề xuất, đồng thời theo dõi, đánh giá hiệu quả thực thi để điều chỉnh kịp thời.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VE SỬ DỤNG VON TẠI CÁC DNNN VÀ PHÁP LUẬT ĐIÊU CHỈNH HOẠT ĐỘNG SỬ DỤNG VON TẠI CÁC DNNN Ở VIỆT NAM 1.1 Khái quát về sử dụng vốn tại các DNNN ở Việt Nam 1.1 Khái niệm, đặc điểm DNNN và vốn tại DNNN a. Khái niệm, đặc điểm DNNN Theo các góc độ tiêp cận khác nhau, hiện nay có nhiêu quan điêm khác nhau về DNNN. Trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, sở hữu toàn dân là tư tưởng chi phối, DNNN đóng vai trò then chốt trong mọi lĩnh vực của nền kinh tế quốc dân. Theo đó, DNNN được xác định là tổ chức kinh tế thuộc sở hữu nhà nước/công hữu, và được điều hành, kiểm soát về mọi phương diện bởi nhà nước”.

Đồng quan điểm trên, Ngân hàng Thế giới định nghĩa về DNNN như sau: “DNNN là một chủ thể kinh tế mà quyên sở hữu hay quyên kiểm soát thuộc về chính phủ, và phần lớn thu nhập của chúng được tạo ra từ việc ban hàng hoá và dich vụ”? Theo lý thuyết kinh tế thị trường, DNNN là một t6 chức được sử dụng dé chỉ một tổ chức sản xuất hàng hoá và dịch vụ mà giá trị của chúng A ^ Ầ z 2 2 9, z ^ ` ^ A _ ~ 1 A*5 không thuộc về các chủ sở hữu cá nhân mà thuộc vê xã hội > Theo Nguyễn Mạnh Quân, Tái cấu trúc DNNN - một số vấn đề về nguyên tắc và phương pháp tiếp cận, Tạp chí Kinh tế & Phát triển, số 193 tháng 7/2013, trang 29 * Ngân hàng thé giới (1999), Báo cáo nghiên cứu chính sách của Ngân hàng Thế giới: Giới quan chức trong kinh doanh, ý nghĩa kinh tế và chính trị của sở hữu nhà nước, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, trang 28 Rees Ray (1989), Public Enterprise Economics, 2nd Ed., Philip Allan, Deddington, Oxford, trang 1 11 Ở Việt Nam, DNNN có lịch sử tồn tại khá lâu đời và hiện đang giữ vai trò chủ đạo trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay. Trong từng giai đoạn khác nhau, quan điểm pháp lý về DNNN cũng có những đặc thù và thay đổi nhất định phù hợp với thực tiễn kinh doanh. Thuật ngữ DNNN được sử dụng chính thức trong Nghị định 338/HDBT ngày 20/11/1991 ban hành Quy chế về thành lập và giải thé DNNN, theo đó DNNN được định nghĩa là những tổ chức kinh doanh do nhà nước đầu tư 100% vốn điều lệ”. Luật DNNN số 39-L/CTN đưa ra định nghĩa cụ thể hơn, theo đó DNNN là tổ chức kinh tế do nhà nước đầu tư vốn, thành lập và tô chức quản lý, hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động công ích nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội do nhà nước giao”.

Cũng theo Luật DNNN số 39-L/CTN, DNNN nước tôn tại đưới các hình thức: doanh nghiệp độc lập, tổng công ty, doanh nghiệp thành viên của tong công ty”. Năm 2003, với sự ra đời của Luật DNNN số 14/2003/QHI1 khái niệm DNNN đã có sự thay đôi căn bản. Cụ thể, Theo Điều 1 Luật DNNN 2003, DNNN là tổ chức kinh tế do nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có cô phan, phan góp vốn chi phối được tổ chức dưới hình thức công ty nhà nước, công ty cô phần, công ty trách nhiệm hữu hạn. Như vậy, so với khái niệm “DNNN” theo Luật DNNN 1995, khái niệm DNNN theo Luật DNNN 2003 có một số thay đổi như sau: (i) Khái niệm DNNN trong Luật 2003 có nội dung rộng hơn, DNNN bao gém cả DNNN nắm cô phan hay có phan góp vốn chỉ phối; (ii) DNNN được tổ chức theo nhiễu loại hình hơn, bao gôm cả công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cô phán.

Điều 1 Nghị định 388/HDBT ngày 20 tháng 11 năm 1991 7 Điều 1 Luật DNNN số 39-L/CTN Š Điều 2 Luật DNNN số 39-L/CTN 12 Năm 2005, Luật Doanh nghiệp số 60/2005/QH11 được ban hành, thay thế cho Luật DNNN số 14/2003/QH11 và Luật doanh nghiệp số 13/1999/QHI0, theo đó DNNN được định nghĩa là doanh nghiệp trong đó nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ. Như vậy, so với Luật DNNN sé 14/2003/QH11, hinh thirc tô chức DNNN bị thu hẹp hơn, DNNN chỉ được tổ chức dưới hình thức công ty cổ phan va công ty trách nhiệm hữu hạn; các công ty nhà nước thành lập theo quy định của Luật DNNN năm 2003 phải chuyên đổi thành công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cô phan’. Năm 2014, với hướng tiếp cận “cởi trói” cho doanh nghiệp và tuân theo các cơ chế quản lý của nền kinh tế thị trường là hạn chế sự can thiệp của nhà nước'°, Luật Doanh nghiệp năm 2014 đã có những thay đổi căn bản trong quy định về DNNN. Cụ thể, theo Luật doanh nghiệp 2014, DNNN là doanh nghiệp do nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ''.

Quy định chỉ những doanh nghiệp nào do nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ thì mới được coi là DNNN đã hạn chế số lượng DNNN và mở rộng thành phần doanh nghiệp không bị ràng buộc bởi “cơ chế nhà nước”. Với quy định này các công ty lớn hoạt động trong lĩnh vực then chốt như dầu khí, vận tải hàng không, hay các ngân hàng có sở hữu của nhà nước thấp hơn 100% vốn điều lệ đều không còn là DNNN. Các doanh nghiệp này ngoài việc tháo bỏ cái mác DNNN, cải tổ cơ chế quản lý điều hành, quản trị rủi ro thì hoàn toàn có thé cạnh tranh bình đăng với các loại hình doanh nghiệp khác mà không có sự khác biệt nào. Ngoài ra, quy định về hình thức tô chức của DNNN cũng có sự thay đổi, theo đó DNNN chỉ được tổ chức dưới hình ? Khoản 1 Điều 166 Luật doanh nghiệp 2005 !° Theo Hội đồng phối hợp phô biến giáo dục pháp luật trung ương, Pháp luật về Doanh nghiệp, Đặc san Tuyên truyền pháp luật số 3/2015.

!! Khoản 8 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2014 13 thức công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do nhà nước làm chủ sở hữu. ~ Như vậy, dưới những góc độ tiếp cận, quan điểm khác nhau đã có nhiều định nghĩa khác nhau về DNNN, tuy nhiên, dù được tiếp cận dưới những góc độ nào thì DNNN của Việt Nam cũng được đặc trưng bởi những khía cạnh sau: (i) Nhà nước dau tư vốn và thành lập DNNN theo một thủ tục đặc biệt Đối với các loại hình doanh nghiệp tư nhân (công ty cô phan, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty hợp danh, doanh nghiệp tư nhân), việc thành lập doanh nghiệp được xác định là quyền của các tổ chức, cá nhân”. Theo đó, các tô chức, cá nhân trên cơ sở thỏa thuận hoặc dựa trên ý chí cá nhân dé đưa ra quyết định bỏ vốn dé thành lập doanh nghiệp, đồng thời thực hiện các thủ tục đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật. Như vậy, các tổ chức, cá nhân được quyền tự mình quyết định đầu tư vốn, thành lập doanh nghiệp để thực hiện các hoạt động kinh doanh, cơ quan nhà nước chỉ cho phép thành lập trên cơ sở đăng ký kinh doanh của các tổ chức, cá nhân.

Trong khi đó, DNNN được thành lập trên cơ sở Quyết định thành lập của Thủ tướng Chính phủ hoặc Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh. Mặt khác, nguồn đầu tư vốn điều lệ dé thành lập DNNN và bố Sung vốn điều lệ cho DNNN đang hoạt động từ các nguồn hình thành vốn nhà nước tại doanh nghiệp .Cơ quan đại diện chủ sở hữu có trách nhiệm phê duyệt '? Theo Khoản 2 Điều 18 Luật doanh nghiệp 2014: Tổ chức, cá nhân có quyền thành lập và quản lý doanh nghiệp tại Việt Nam theo quy định của Luật này, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này. ! Khoản 3 Điều 22 Luật Quan lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại Doanh nghiệp. 14 vốn điều lệ và đầu tư đủ vốn điều lệ cho DNNN nhăm đảm bảo: (i) Không thấp hơn mức vốn pháp định của ngành, nghề, lĩnh vực sản xuất, kinh doanh của DNNN theo quy định cua pháp luật, (ti) Phù hợp với quy mô, cong suất thiết kế đối với ngành, nghệ, lĩnh vực sản xuất, kinh doanh của DNNN, (iii) Phù hợp với chiến lược, kế hoạch ddu tu phat triển của doanh nghiệp, phù hợp với ngành, nghề kinh doanh chính của DNNN được cấp có thấm quyên phê duyệt; và (iv) Phù hop với phương án sản xuất, kinh doanh của DNNN.

Như vậy, DNNN chỉ được thành lập khi có quyết định thành lập của Cơ quan nhà nước có thấm quyền và nguồn vốn để thành lập DNNN do nhà nước đảm bảo từ các nguồn hình thành vốn nhà nước tại doanh nghiệp (vốn từ ngân sách nhà nước, vốn tiếp nhận có nguồn gốc từ ngân sách nha nước; vốn từ quỹ dau tư phát triển tại doanh nghiệp, quỹ hỗ trợ sắp xếp doanh nghiệp; vốn tín dụng do Chính phủ bảo lãnh, vốn tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước và vốn khác được tại các DNNN) (ii) Nhà nước sở hữu 100% vốn Điều lệ trong DNNN Theo quy định tại Luật Doanh nghiệp 2014, doanh nghiệp được xác định là DNNN khi tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ của nhà nước trong doanh nghiệp đó là 100%. Trong khi đó, ở các nước trong khu vực như Thái Lan, Indonesia. (những nước cũng còn nhiều DNNN tại các lĩnh vực quan trọng như điện, nước, viễn thông, ngân hàng, hàng không.) những doanh nghiệp mà nhà nước nắm giữ từ 20% trở lên đã được xác định là DNNN°. Như vậy, việc xác định chỉ những doanh nghiệp do nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ mới là DNNN được xem là đặc trưng của DNNN của Việt Nam.

“Theo ông Nguyễn Hoàng Hải, Tổng Thu ký Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAF]) - https://www.aspx?catid=202 1 &mconid=138 6 15 (ii) Toàn bộ vốn và tài sản của DNNN thuộc sở hữu 100% của nhà nước DNNN do nhà nước đầu tư 100% vốn nên nó thuộc sở hữu nhà nước, tài sản của DNNN là một bộ phận của tài sản nhà nước. DNNN sau khi được thành lập là một chủ thể kinh doanh, DNNN được quản lý bởi các “người đại diện”. Tuy nhiên, “người đại điện” không có quyền sở hữu đối với tài sản trong doanh nghiệp mà chỉ là người quản lý tài sản và kinh doanh trên cơ sở sở hữu của nhà nước. Nhà nước giao trách nhiệm quản lý phần vốn cho “người đại diện”, “người đại diện” phải chịu trách nhiệm trước nhà nước về việc bảo toàn và phát triển vốn mà nhà nước giao.

(iv) DNNN do nhà nước tổ chức quan lý và hoạt động theo mục tiêu kinh té xã hội do nhà nước giao.