Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Khái niệm về hộ Trong quá trình phát triển và tồn tại, con người trải qua mỗi thời kỳ khác nhau. Hộ và kinh tế hộ đều chung một bản chất là “Sự hoạt động sản xuất kinh doanh của các thành viên trong gia đình cố gắng làm ra nhiều của cải vật chất để nuôi sống và tăng thêm thu nhập cho gia đình và xã hội”. Qua tìm hiểu cho thấy, có nhiều khái niệm của các nhà khoa học về hộ như sau: Hộ là tất cả những người cùng sống trong một mái nhà, gồm những người cùng chung huyết thống và những người làm công [4].
Hộ là tất cả những người cùng sống chung dưới một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ [4]. Hộ là một đơn vị cơ bản của xã hội, có liên quan đến sản xuất và tái sản xuất, đến tiêu dùng và các hoạt động xã hội khác [2,5]. Hộ là một nhóm người cùng chung huyết tộc, hay không có chung huyết tộc, ở chung một mái nhà, ăn chung một mâm cơm và có chung một ngân quỹ. Hộ là một đơn vị tự nhiên tạo nguồn lao động [4].
Hộ là một đơn vị đảm bảo quá trình tái sản xuất nguồn lao động thông qua việc tổ chức nguồn lao động chung [4]. Hộ là một tập hợp những người cùng chung huyết tộc, có quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình sáng tạo ra vật phẩm để bảo tồn chính bản thân họ và cộng đồng [4]. Các quan điểm về hộ và phát triển kinh tế hộ 1. Các quan điểm về hộ nông dân Hộ nông dân theo Frank Ellis định nghĩa “Hộ nông dân là các hộ gia đình làm nông nghiệp, tự kiếm kế sinh nhai trên những mảnh đất của mình, sử dụng chủ yếu sức lao động của gia đình để sản xuất, thường nằm trong hệ thống kinh tế lớn hơn, nhưng chủ yếu đặc trưng bởi sự tham gia cục bộ vào thị trường và có xu hướng hoạt động với một trình độ hoàn chỉnh không cao[5].
Nhà khoa học Traianốp cho rằng “ Hộ nông dân là một đơn vị sản xuất rất ổn định” và ông coi “hộ nông dân là đơn vị tuyệt đối để tăng trưởng và phát triển nông nghiệp[3, 7]. Ở nước ta, theo nhà khoa học Lê Đình Thắng cho rằng: “Nông hộ là tế bào kinh tế xã hội, là hình thức kinh tế cơ sở trong nông nghiệp và trong nông thôn [5, 2]. Qua tìm hiểu những quan điểm trên về hộ nông dân cho thấy rằng: Hộ nông dân là những hộ sống ở nông thôn, có ngành nghề sản xuất chính là nông nghiệp mà nguồn thu nhập và sinh sống chủ yếu bằng nghề nông. Ngoài hoạt động nông nghiệp, hộ nông dân còn tham gia các hoạt động phi nông nghiệp như: Tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ… ở mức độ khác nhau.
Quan điểm về phát triển kinh tế hộ nông dân - Quan điểm về phát triển Theo quan điểm phát triển của Patchanee napracha and Alexxandra Steppens trong tác phẩm “Tallking hold of ruallif” thì “ phát triển là một quá trình không thay đổi”. Đó đã nói lên sự hoàn thiện trong các lĩnh vực mà các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Nghĩa là nó đáp ứng nhu cầu của con người ở mức độ cao trong mọi lĩnh vực, cả về đời sống vật chất và n 5 đời sống tinh thần, cả phát triển kinh tế và phát triển xã hội theo xu hướng văn minh nhân loại. Phát triển kinh tế là quá trình tăng tiến về mọi mặt trong nền kinh tế trong thời kỳ nhất định trong đó bao gồm cả sự tăng lên về quy mô sản lượng và tiến bộ mọi mặt của xã hội hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý.
Luận điểm cơ bản nhất của Tchayanov (1992) cho rằng coi kinh tế hộ nông dân là phương thức sản xuất tồn tại trong mọi chế độ xã hội. Mỗi phương thức sản xuất có quy luật phát triển riêng của nó, và trong mỗi chế độ, nó là cách thích ứng với cơ chế kinh tế hiện hành. Mục tiêu của hộ nông dân là có thu nhập cao không kể thu nhập ấy do nguồn gốc nào, trồng trọt, chăn nuôi hay ngành nghề đó là kết quả chung của lao động gia đình. Khái niệm gốc để phân tích kinh tế gia đình là sự cân bằng lao động – tiêu dùng giữa sự thỏa mãn các nhu cầu của gia đình và sự nặng nhọc của lao động.
Sản lượng chung của các hộ gia đình hàng năm trừ đi chi phí sẽ là sản lượng thuần mà gia đình dùng để tiêu dùng, đầu tư sản xuất và tiết kiệm. Mỗi hộ nông dân cố gắng đạt được một thỏa mãn nhu cầu thiết yếu bằng cách tạo một sự cân bằng giữa mức độ thỏa mãn nhu cầu của gia đình với mức độ nặng nhọc của lao động. Sự cân bằng này thay đổi theo thời gian, theo cân bằng sinh học, do tỷ lệ giữa người tiêu dùng và người lao động quyết định [7, 7]. Kinh tế hộ nông dân là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nền sản xuất xã hội, trong đó các nguồn lực như đất đai, tiền vốn và tư liệu sản xuất được coi là của chung để tiến hành sản xuất.
Có chung ngân quỹ, ngủ chung một nhà, ăn chung, mọi quyết định trong sản xuất – kinh doanh và đời sống là tuy thuộc vào chủ hộ, được nhà nước thừa nhận, hỗ trợ tạo điều kiện phát triển. - Phát triển bền vững Phát triển bền vững là sự phát triển kinh tế xã hội với mức độ liên tục trong thời gian dài. Sự phát triển của nó dựa trên việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách có hiệu quả mà vẫn bảo vệ môi trường sinh thái. Phát n 6 triển kinh tế nhằm đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng đến việc đáp ứng nhu cầu của thế hệ tương lai.
Về quan điểm phát triển bền vững kinh tế hộ nông dân không tách rời với quan điểm phát triển bền vững nông thôn và có những nội dung phát triển như sau: + Đảm bảo nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu tương lai. + Phát triển kinh tế xã hội nông thôn gắn liền với giữ gìn và bảo vệ môi trường. Quan điểm phát triển bền vững kinh tế nông thôn đứng trên quan điểm tiếp cận hệ thống trong phát triển nông thôn. Quá trình phát triển kinh tế nông hộ có rất nhiều nhân tố tác động, song một số nhân tố như: Nhân tố nội tại của nông hộ, nhân tố kỹ thuật, nhân tố thị trường, nhân tố tự nhiên, nhân tố xã hội có ảnh hưởng nhiều hơn.
Trong đó chúng ta cần xét đến các nội dung cụ thể như ruộng đất, trình độ dân trí, công nghệ kỹ thuật và vấn đề khó khăn của từng hộ gia đình. Tóm lại, có thể thấy kinh tế nông hộ là một hình thức cơ bản và tự chủ trong nông nghiệp. Nó được hình thành và phát triển một cách khách quan, lâu dài, dựa trên sự tư hữu các yếu tố sản xuất, là loại hình kinh tế có hiệu quả, phù hợp với sản xuất nông nghiệp, thích ứng, tồn tại và phát triển trong mọi chế độ kinh tế xã hội. Đặc điểm của kinh tế hộ trong quá trình sản xuất Quy mô sản xuất nhỏ, có sức lao động, có các điều kiện về đất đai, tuy nhiên lại thiếu vốn, thiếu hiểu biết về khoa học, kỹ thuật, thiếu kiến thức về thị trường nên sản xuất kinh doanh còn mang nặng tính tự cấp, tự túc.
Nếu không có sự hỗ trợ của Nhà nước và các cơ chế chính sách về vốn thì kinh tế n 7 hộ không thể chuyển sang sản xuất hàng hoá, không thể tiếp cận với cơ chế thị trường. Vai trò của kinh tế hộ nông dân ở việt nam - Trong xã hội kinh tế hộ nông dân luôn tồn tại và phát triển, trải qua nhiều thời kỳ lịch sử khác nhau ngày càng khẳng định được tầm quan trọng với việc phát triển kinh tế xã hội. Phát triển kinh tế hộ là phát triển người dân, nâng cao mức sống và nguồn thu nhập của người nông dân. - Kinh tế hộ là một tế bào của xã hội, nó đóng vai trò rất quan trọng trong việc đổi mới công nghệ sản xuất nâng cao đời sống của người dân và góp phần thúc đẩy sự phát triển của đất nước.
Hộ là nơi tích lũy kinh nghiệm sản xuất truyền thống cũng là nơi áp dụng công nghệ mới vào sản xuất. Khi xu thế xã hội ngày càng phát triển, chuyển sang xu hướng sản xuất hàng hóa và cạnh tranh trên thị trường thì hộ buộc phải đổi mới phương pháp sản xuất nhằm tạo ra những sản phẩm có chất lượng tốt hơn với giá cả hợp lý. - Mặc dù kinh tế hộ có những bước thăng trầm nhưng hộ nông dân và kinh tế hộ vẫn tồn tại bền vững, thúc đẩy xã hội ngày càng phát triển. Các thành viên trong hộ được gắn bó chặt chẽ với nhau bởi quan hệ huyết thống, quan hệ hôn nhân, với những mỗi quan hệ thật sự bình đẳng đó là quan hệ sở hữu tài sản, quan hệ phân phối các nguồn thu nhập và chi tiêu.
Đó chính là mối quan hệ gắn bó và cảm thông truyền thống nhằm tạo ra những lợi ích kinh tế cho gia đình. - Kinh tế hộ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội; Là động lực khai thác các tiềm năng, tận dụng các nguồn vốn, lao động, tài nguyên, đất đai đưa vào sản xuất làm tăng sản phẩm cho xã hội; Là đối tác cạnh tranh của kinh tế quốc doanh trong quá trình đó để cùng vận động và phát triển. Hiệu quả đó gắn liền với sản xuất, kinh doanh, tiết kiệm được chi phí, chuyển hướng sản xuất nhanh tạo được quỹ hàng hoá cho tiêu n 8 dùng và xuất khẩu tăng thu cho ngân sách nhà nước. Xét về lĩnh vực tài chính tiền tệ thì kinh tế hộ tạo điều kiện mở rộng thị trường vốn, thu hút nhiều nguồn đầu tư.
Cùng với các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, tạo điều kiện cho kinh tế hộ phát triển đã góp phần đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và tạo được nhiều việc làm cho người lao động, góp phần ổn định an ninh trật tự xã hội, nâng cao trình độ dân trí, sức khoẻ và đời sống của người dân. Thực hiện mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh". Kinh tế hộ được thừa nhận là đơn vị kinh tế tự chủ đã tạo ra bước phát triển mạnh mẽ, sôi động, sử dụng có hiệu quả hơn đất đai, lao động, tiền vốn, công nghệ và lợi thế sinh thái từng vùng.