CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE HOAT ĐỘNG XUẤT KHẨU VÀ CÁC NHÂN TO ANH HUONG DEN KIM NGACH XUAT KHAU NONG SAN 1. Khái quát chung về hoạt động xuất khẩu Trong các hình thức kinh doanh trên thị trường quốc tế thì xuất khẩu là hình thức xuất khẩu với hệ số rủi ro không cao, doi hỏi nguồn lực thấp, có tính linh hoạt cao (Uner và cộng sự, 2013). Adam Smith trong nghiên cứu “Nguồn gốc của sự giàu có” (1776) là nguồn gốc lý thuyết của xuất khẩu lần đầu tiên với lý thuyết lợi thế tuyệt đối, tiếp sau Richardo (1817) đã phát triển thêm với lý thuyết lợi thế so sánh, các yếu tô sản xuất của Ohlin (1933) và Heckesckler (1950), hay Vernon (1966) với vòng đời sản phẩm. Những lý thuyết trên cung cấp những hiểu biết hữu ích dé giải thích cung cấp cơ sở cho tư duy kinh doanh quốc tế và các hoạt động thương mại quốc tế giữa các quốc gia (Leonidou và cộng sự; 2010).
Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thô Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nam trên lãnh thé Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật (Luật thương mại 2005, Điều 28, khoản 1). KNXK là tổng giá trị xuất khẩu của toàn bộ hàng hóa của một đơn vị doanh nghiệp hay một quốc gia trong một ky thời gian cô định có thé là tháng, quý hoặc năm. Phan giá tri nay được quy đôi và đồng bộ về một loại tiền tệ cụ thể mà nhà nước hoặc doanh nghiệp thu về. Dé đánh giá tình hình kinh tế của doanh nghiệp, đất nước có thé tính toán KNXK.
Chỉ tiêu KNXK tăng biểu hiện tình hình kinh tế của doanh nghiệp hoặc đất nước có dau hiệu lạc quan. Ngược lại, KNXK thấp dẫn đến lượng ngoại tệ thu về ít do đó nền kinh tế đất nước chậm phát triển. Khái quát về hoạt động xuất khẩu nông sản 1. Khái niệm và đặc điểm của xuất khẩu nông sản Theo Adam Smith, nếu tập trung chuyên môn hóa sản xuất những mặt hàng mà bản thân quốc gia có lợi thế tuyệt đối thì có thể sản xuất ra một lượng lớn hàng hóa, có 4 thê dư thừa với nhu câu sử dụng trong nước nên được mang ra trao đôi với bên ngoài.
Còn theo Ricardo nêu quôc một quôc gia sản xuât và đem trao đôi mặt hàng mình có lợi thê so sánh với quôc gia khác thì khi đó cả hai quôc gia đôi bên đêu có lợi. Do đó, thương mại sẽ xảy ra nếu việc phân công lao động trong quốc tế đạt đến trình độ nhất định. Từ trước đó thì hình thức trao đổi hàng đổi hàng, sau đó xuất hiện các phương tiện thanh toán trung gian như tiền, séc được xem là thương mại. Qua cách hình thức về thương mại điện tử, cho thuê tài chính, mua bán nợ thương mại.
liên kết chặt chẽ hơn nhưng cũng cạnh tranh ngày càng khốc liệt hơn giúp cho thương mại ngày càng phát triển phức tạp hơn. Trên những cơ sở đó, thông qua quan hệ thị trường, một quốc gia trao đổi nông sản với các quốc gia khác trên thế giới dưới hình thức mua - bán nhằm phát huy lợi thé của mình trong phân công lao động quốc tế, tạo lợi thế cạnh tranh, trả thu nhập cho quốc gia mình được hiểu là XK nông sản. Một số hình thức xuất khẩu nông sản - Xuất khẩu trực tiếp Việc người mua và người bán liên hệ trực tiếp với nhau thông qua các phương thức như gặp gỡ, thư tín. để đàm phán giá cả, phương thức giao dịch chính là hình thức XK trực tiếp.
Ưu điểm của hình thức này là giảm được các chỉ phí trung gian sau đó hỗ trợ tăng được lợi nhuận cho người bán và người mua. Thêm vào đó vì việc giao dịch là hoàn toàn trực tiếp nên có thể giúp cho người bán dễ dàng trao đổi sau đó có được những phương án phù hợp dé có thé đáp ứng được nhu cau của khách hàng. Dé người bán nâng cao uy tín chất lượng hàng hóa giao dịch thì là cơ hội tốt. Mặt khác thì hình thức này cũng có nhược điểm như chi phí giao dịch có thé sẽ cao hay rủi ro kinh doanh khá lớn nếu người bán không có điều kiện để có thể tìm hiểu rõ khách hàng của chính mình.
- Xuất khẩu trung gian Hình thức XK trung gian là hình thức mà hàng nông sản được bán thông qua nhân tố trung gian thứ ba, nhân tổ trung gian thứ ba ở đây thường là các đại lý, doanh nghiệp xuất nhập khẩu hay cũng có thé là các doanh nghiệp vận tải. Khi người sản xuất nông sản không đủ điều kiện hoặc năng lực để XK sẽ trực tiếp ủy thác cho bên trung gian dé tiến hành xuất khẩu do đó xảy ra xuất khâu trung gian. Phí ủy thác sẽ được thu từ phía bên được ủy thác hoạt động này. Đây cũng là một hình thức khá phổ biến tại một số quốc gia đang phát triển.
- Xuất khẩu hàng nông sản tại chỗ Hình thức XK nông sản tại chỗ xảy ra khi mà hàng hóa được bán cho người nước ngoài trên lãnh thổ nước mình. Với hình thức này thì nhà xuất khâu không cần phải đi tim nhà nhập khẩu mà thay vào đó nhà nhập khâu sẽ đến và đàm phát trực tiếp với nhà xuất khâu. Nhà nhập khẩu đảm nhiệm tất cả các hoạt động như hải quan, vận tai.6 hình thức xuất khẩu này. - Tạm nhập tái xuất Tạm nhập tái xuất là hình thức XK trở lại những hàng nông sản được nhập từ nước khác chưa qua chế biến ở nước tái XK.
Giao dịch của hoạt động này bao gồm cả hai hoạt động nhập khẩu và xuất khâu, hoạt động này luôn thu hút có ba bên tham gia: bên xuất khẩu, bên tái xuất và bên nhập khẩu. Tái xuất được hiện thực bằng hai hình thức: Tái xuất theo đúng nghĩa theo đó hàng nông sản đi từ nước XK sang nước tái xuất, rồi lại được XK từ nước tái xuất sang nước nhập khâu và chuyên khẩu, trong đó hàng nông sản từ nước XK trực tiếp sang nước nhập khẩu, bên tái xuất trả tiền cho bên xuất khâu và thu tiền của bên nhập khẩu. Vai trò của hoạt động xuất khẩu nông sản doi với nền kinh tế Nông sản luôn mang xu hướng phát triển hàng đầu của nền kinh tế Việt Nam trong đó thì XK nông sản đảm nhận một bộ phận không nhỏ và nằm trong XK hàng hóa, có vai tro quan trọng cho nước ta. Thứ nhất, “Xuất khẩu hàng hóa nói chung và XK nông sản nói riêng tạo nguồn vốn quan trong dé nhập khẩu và tích lity phát triển sản xuất, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước ”.
Từ những hoạt động kinh tế và đối ngoại của Việt Nam trong những năm vừa rồi chi ra răng “Xuất khẩu hàng hóa nói chung và xuất khâu nông sản nói riêng thực sự mang lại nguồn thu lớn cho ngân sách quốc gia và là nhân tố quan trọng thu hút được một sô lượng lớn vôn đâu tư nước ngoài”. Khi so sánh với những ngành công nghiệp xuất khâu như hàng điện tử, giày da hay dệt may,. với cùng một lượng kim ngạch xuất khâu thu được bang nhau thì tỷ lệ chi phí sản xuất có nguồn gốc ngoại tệ của hàng nông sản là không cao, do vậy thu nhập ngoại tệ ròng của hàng nông sản khi xuất khẩu sẽ cao hơn nhiều. Nếu có nguồn vốn tích luỹ phục vụ quá trình phát triển của đất nước thì đây cũng chính là ưu thé đầu tiên của những quốc gia phát trién.
Thứ hai, “Xuất khẩu nông sản góp phan chuyển dich co cấu kinh tế và thúc day sản xuất phát triển theo hướng sử dụng có hiệu quả nhất nguồn lực và lợi thé của quốc gia”. Khi thúc day XK nông sản sẽ tạo điều kiện xây dựng quy mô lớn, hình thành nhiều ngành công nghiệp mới nổi, tạo thêm động lực phát triển các ngành kinh tế khác, kết quả là làm tăng GDP của xã hội và giúp kinh tế đi lên nhanh chóng. Thứ ba, “Xuất khẩu nông sản có tác động tích cực và có hiệu quả đến việc nâng cao đời sống của nhân dân trên cơ sở tạo thêm công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người lao động ”. Sản xuất hàng hóa XK đã thu hút hàng triệu lao động đến làm việc với thu nhập cao.
Việt Nam có lực lượng lao động trẻ với khoảng 40 triệu người, trong đó tỷ lệ mat việc ở nông thôn hiện nay là khoảng 25 %. Đây mạnh XK nông sản sẽ góp phần giải quyết số lượng lớn việc làm, qua đó thu hút được rất nhiều lao động, đặc biệt là lao động ở những vùng nông thôn vào các khu công nghiệp, khu chế xuất hay là các vùng chuyên canh cây trồng để sản xuất hàng hoá xuất khẩu. Ngành nông nghiệp là ngành sử dụng nhiều lao động trong quá trình sản xuất - kinh doanh. Trong khi mỗi năm Việt Nam cần tạo ra công ăn việc làm cho nhiều người dân bước vào tudi lao động thì đây chính là một lợi thế quan trọng hiện nay.
Thứ tư, “Xuất khẩu nông sản góp phan giữ ổn định nên kinh tế của đất nước ”. Nông sản là ngành hàng thu hút nhiều lực lượng lao động địa phương hơn so với những ngành hàng XK quan trọng khác như cơ khí hay điện tử, may mặc. Nông sản XK cũng có vai trò quan trọng trong nên kinh tế Việt Nam khi chiếm khoảng hơn 70% dân số và là một thị trường lớn đối với những ngành hàng sản xuất khác. Khi XK nông sản được đảm bảo thì nền kinh tế có những dư địa lớn để tăng trưởng.
Thứ năm, “Xuất khẩu nông sản góp phan mở rộng và thúc đẩy các quan hệ kinh tế đối ngoại, tăng cường dia vị kinh tế của quốc gia trên thị trường thé giới ”. XK và các hoạt động liên quan tới kinh tế quốc tế có quan hệ qua lại phụ thuộc vào nhau. XK là một hoạt động kinh tế quốc tẾ, đồng thời nhiều cơ hội cho XK cũng được tạo ra từ các hoạt động kinh tế quốc tế này. Khi mà sự phát triển của những hoạt động hợp tác quốc tế trong nhiều lĩnh vực khác nhau: dịch vụ tài chính - tiền tệ, đầu tư, thương mại quốc tế, phát triển du lịch quốc tế và khoa hoc công nghệ được kéo theo nhờ thúc đây hoạt động XK.
Ngoài ra thì việc ký kết các hiệp định thương mại song phương, đa phương và tham gia các tổ chức kinh tế quốc tế sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các mặt hàng nông sản Việt Nam thâm nhập và mở rộng thị trường.