LỜI MỞ ĐẦU CHƢƠNG 1. Cơ sở lý luận và mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam sau M&A. Một số gợi ý chính sách nhằm thúc đẩy hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng và giải pháp để nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại sau Việt Nam M&A.
KẾT LUẬN LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Khái niệm về M&A (Merger and Acquisition) và phân biệt các hình thức M&A 1.1 Khái niệm về M&A M&A là thuật ngữ tiếng Anh thông dụng trên quốc tế gồm nhiều hình thức: sáp nhập (merger), hợp nhất (consolidation) và mua lại (acquisition). Thông tư số 04/2010/TT-NHNN ngày 11/02/2010 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định việc sáp nhập, hợp nhất và mua lại tổ chức tín dụng đã kế thừa và loại bỏ những hạn chế của Quy chế về sáp nhập, hợp nhất, mua lại tổ chức tín dụng cổ phần Việt Nam được ban hành theo Quyết định số 241/1998/QĐ-NHNN5 ngày 15/07/1998 của Ngân hàng Nhà nước, theo đó phạm vi các đối tượng được/thuộc diện sáp nhập, hợp nhất được mở rộng. Sáp nhập tổ chức tín dụng là hình thức một hoặc một số tổ chức tín dụng (sau đây gọi là tổ chức tín dụng bị sáp nhập) sáp nhập vào một tổ chức tín dụng khác (sau đây gọi là tổ chức tín dụng nhận sáp nhập) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang tổ chức tín dụng nhận sáp nhập, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của tổ chức tín dụng bị sáp nhập. Hợp nhất tổ chức tín dụng là hình thức hai hoặc một số tổ chức tín dụng (sau đây gọi là tổ chức tín dụng bị hợp nhất) hợp nhất thành một tổ chức tín dụng mới (sau đây gọi là tổ chức tín dụng hợp nhất) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang tổ chức tín dụng hợp nhất, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của các tổ chức tín dụng bị hợp nhất.
Mua lại tổ chức tín dụng là hình thức một tổ chức tín dụng (sau đây gọi là tổ chức tín dụng mua lại) mua toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của tổ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 chức tín dụng khác (tổ chức tín dụng bị mua lại). Sau khi mua lại, tổ chức tín dụng bị mua lại trở thành công ty trực thuộc của tổ chức tín dụng mua lại. Tuy nhiên, tại điều 17, Luật cạnh tranh 2004, hình thức mua lại được mở rộng hơn khi đề cập thêm trường hợp mua lại một phần tài sản (ngoài việc mua toàn bộ tài sản) của tổ chức tín dụng khác đủ để kiểm soát, chi phối toàn bộ hoặc một phần của tổ chức tín dụng bị mua lại. Theo đó, hình thức mua lại tổ chức tín dụng có thể tồn tại ở một số hình thức sau: Mua cổ phiếu: + Thông qua việc tham gia mua cổ phần khi tổ chức tín dụng tăng vốn điều lệ hoặc đấu giá phát hành cổ phiếu ra công chúng, để tham gia định đoạt quyền sở hữu và quản trị theo mục tiêu chiến lược của bên mua.
Hình thức này hiện đang rất phổ biến tại Việt Nam, các tổ chức tín dụng phát hành riêng lẻ cho đối tác chiến lược, hợp tác đầu tư với đối tác chiến lược. + Mua lại phần vốn góp hoặc cổ phần đã phát hành của thành viên hoặc cổ đông của tổ chức tín dụng. Không giống như hình thức góp vốn trực tiếp vào tổ chức tín dụng, đây là hình thức đầu tư không làm tăng vốn điều lệ của tổ chức tín dụng nhưng có thể làm thay đổi cơ cấu sở hữu vốn góp/cổ phần của tổ chức tín dụng. Mua gom cổ phiếu: để giành quyền sở hữu và chi phối.
Đây cũng là một hình thức thâu tóm đã được các tổ chức tín dụng thực hiện. Mua lại một phần tổ chức tín dụng hoặc tài sản tổ chức tín dụng: đây cũng là một cách để thực hiện chiến lược M&A. Trong trường hợp này, tổ chức tín dụng đi mua chỉ mua một phần hoặc một bộ phận tài sản của tổ chức tín dụng bán mà không tham gia sở hữu tại tổ chức tín dụng bán. Phần bán đi có thể là tài sản hữu hình (máy móc thiết bị, đất đai…) hoặc vô hình (thương hiệu, bản quyền, đội ngũ nhân sự, kênh phân phối…) được tách ra khỏi tổ chức tín dụng bán.
Hình thức này được các công ty áp dụng nhiều hơn là tại các tổ chức tín dụng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Phân biệt các hình thức M&A Về mặt bản chất khái niệm và hệ quả pháp lý, hợp nhất và mua lại, sáp nhập là khác biệt, cụ thể: Hình thức thực hiện: trường hợp hợp nhất các tổ chức tín dụng thì các tổ chức tín dụng được hợp nhất sẽ cùng mang toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ cũng như lợi ích hợp pháp của mình, góp chung lại với nhau trên tinh thần tự nguyện. Trong khi đó thì ở sáp nhập và mua lại, chỉ có các tổ chức tín dụng bị sáp nhập hoặc bị mua lại phải mang tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình gộp chung với tài sản vốn có của tổ chức tín dụng sáp nhập hoặc mua lại. Còn tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp trước khi giao dịch của các tổ chức tín dụng sáp nhập hoặc mua lại sẽ không bị tác động.
Điểm khác nhau giữa mua lại và sáp nhập là không rõ ràng. Đối với sáp nhập thì toàn bộ tài sản của tổ chức tín dụng bị sáp nhập sẽ được gộp chung với tài sản của tổ chức tín dụng sáp nhập. Còn đối với mua lại thì không nhất thiết toàn bộ mà đôi khi chỉ là một bộ phận tài sản của tổ chức tín dụng bị mua lại phải gộp chung với tài sản của tổ chức tín dụng mua lại. Điều này phụ thuộc vào quy mô của thương vụ mua lại.
Hệ quả pháp lý : sau khi tiến hành các giao dịch trên thì hệ quả pháp lý mà mỗi hình thức giao dịch để lại đối với các tổ chức tín dụng là không giống nhau. Đối với giao dịch hợp nhất thì sau khi đăng ký kinh doanh, các tổ chức tín dụng bị hợp nhất chấm dứt tồn tại, tổ chức tín dụng hợp nhất được hưởng các quyền và lợi ích hợp pháp, chịu trách nhiệm về các khoản nợ chưa thanh toán, hợp đồng lao động và các nghĩa vụ tài sản khác của các tổ chức tín dụng bị hợp nhất. Còn đối với giao dịch sáp nhập thì sau khi đăng ký kinh doanh, tổ chức tín dụng bị sáp nhập chấm dứt tồn tại, tổ chức tín dụng nhận sáp nhập được hưởng các quyền và lợi ích hợp pháp, chịu trách nhiệm về các khoản nợ chưa thanh toán, hợp đồng lao động và nghĩa vụ tài sản khác của tổ chức tín dụng bị sáp nhập. Trong khi đó, đối với giao dịch mua lại, sau khi hợp đồng có hiệu lực, tổ chức tín dụng bị mua lại vẫn tồn tại hoạt động bình thường (nếu chỉ bị mua lại một phần) hoặc chấm dứt hoạt động (nếu bị mua lại toàn bộ), còn tổ chức tín dụng mua lại có thể tham gia LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 công tác điều hành (nếu chỉ bị mua lại một phần), hoặc được hưởng các quyền và lợi ích hợp pháp, chịu trách nhiệm về các khoản nợ chưa thanh toán, hợp đồng lao động và nghĩa vụ tài sản khác của tổ chức tín dụng bị (nếu bị mua lại toàn bộ).
Ta có thể hình dung đơn giản 3 hoạt động giao dịch này qua sơ đồ đơn giản sau: + Hợp nhất: NH A + NH B+ NH C… →NH D (NH mới). NH A, NH B, NH C,… chấm dứt tồn tại. Trong đó: NH A, NH B, NH C,… là các NH tiến hành hợp nhất. + Sáp nhập: NH A + NH B +…+ NH C→NH C’.
NH A, NH B … chấm dứt tồn tại. Trong đó: NH A, NH B,… là các NH bị sáp nhập; NH C là NH sáp nhập + Mua lại: NH A + NH B →NH B’ + (NH A’) NH A có thể chấm dứt tồn tại hoặc vẫn tiếp tục tồn tại, phụ thuộc vào quy mô của thương vụ mua bán. Trong đó: NH A là NH bị mua lại; NH B là NH mua lại. Quyền quyết định và kiểm soát: sau khi giao dịch hợp nhất hoàn thành: Các tổ chức tín dụng tham gia hợp nhất cùng có quyền quyết định trong Hội đồng quản trị mới tuỳ thuộc theo tỷ lệ vốn góp của mỗi bên.
Thông qua hợp đồng và điều lệ tổ chức tín dụng hợp nhất, thì các thành viên, các cổ đông của tổ chức tín dụng bị hợp nhất sẽ tiến hành bầu ban lãnh tổ chức tín dụng hợp nhất. Cùng nhau định ra đường lối hoạt động cho tổ chức tín dụng mới này. Còn đối với giao dịch sáp nhập hoặc mua lại toàn bộ thì sau khi giao dịch được hoàn thành, tổ chức tín dụng bị sáp nhập hoặc bị mua lại toàn bộ sẽ chấm dứt tồn tại. Cổ đông của các tổ chức tín dụng bị sáp nhập hoặc bị mua lại toàn bộ sẽ không có quyền quyết định cũng như kiểm soát đối với tổ chức tín dụng sáp nhập hoặc mua lại (trừ khi có các thoả thuận kèm theo trong hợp đồng sáp nhập hoặc mua lại).
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Tổ chức tín dụng sáp nhập hoặc mua lại sẽ vẫn do ban lãnh đạo cũ điều hành và quản lý. Tóm tắt các khác biệt giữa các hình thức M&A Chỉ tiêu Sáp nhập Hợp nhất Mua lại Hình Một hoặc một số Hai hoặc nhiều Một TCTD mua toàn bộ hoặc một thức TCTD chuyển toàn TCTD chuyển toàn phần tài sản của TCTD khác đủ để thực bộ tài sản, quyền, bộ tài sản, quyền, kiểm soát, chi phối toàn bộ hoặc hiện nghĩa vụ và lợi ích nghĩa vụ và lợi ích một phần của TCTD bị mua lại. hợp pháp của mình hợp pháp của mình sang một TCTD để hình thành một nghiệp khác. Hệ quả B sáp nhập vào A: A hợp nhất với B: A mua lại một A mua lại toàn pháp lý + A còn tồn tại.
+ cả A và B đều phần B: bộ B: + B không còn tồn không còn tồn tại. + cả A và B đều + A còn tồn tại. + Có sự xuất hiện tồn tại.