CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN LÝ LUẬN Đề tài: “ Phân tích tình hình hoạt động kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại” luôn là một đề tài nghiên cứu mà đƣợc rất nhiều ngƣời quan tâm, chú ý. Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài: Phân tích tình hình hoạt động kinh doanh của SCB ngay cả trƣớc và sau khi SCB sáp nhập. Tác giả đã tổng hợp đƣợc những công trình nghiên cứu đó, đáng chú ý liên quan đến Đề tài “ Phân tích kết quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần Sài Gòn” có những kết quả nhƣ sau: 1. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRONG NƢỚC - Tác giả Nguyễn Văn Nam(2009) với đề tài: “Phân tích tình hình hoạt động kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại cổ phần Sài Gòn chi nhánh Vĩnh Long” Đề tài này phân tích tình hình của SCB trong điều kiện SCB trƣớc khi sáp nhập và vào giai đoạn 2005-2007, của chi nhánh Vĩnh Long, do vậy mà mặc dù đã sử dụng các phƣơng pháp phân tích cụ thể, con số hợp lý tuy nhiên lại chƣa đánh giá đƣợc hết tình hình hoạt động kinh doanh của toàn bộ Ngân hàng SCB (do đây là đề tài cấp chi nhánh và số liệu đã cũ).
- Tác giả Nguyễn Thị Hạnh (2008) với đề tài: “Báo cáo tình hình hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Thƣơng Mại cổ phần Sài Gòn” Đề tài này phân tích tình hình hoạt động kinh doanh của SCB vào năm 2005- 2006. Đây là đề tài đánh giá khá chi tiết các chỉ tiêu trên Báo cáo tài chính của SCB và cũng đã đánh giá chung đƣợc tình hình của SCB. Tuy nhiên số liệu đã quá xa và hiện nay không còn phù hợp để đánh giá tình hình hiện tại của SCB. - Tác giả Huỳnh Phƣợng Mỹ- Sinh viên trƣờng Đại học Cần Thơ (2008) với đề tài luận văn: “ Xây dựng chiến lƣợc hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Thƣơng Mại Cổ phần Sài Gòn chi nhánh Vĩnh Long” Đề tài này đã đánh giá đƣợc tình hình hoạt động kinh doanh của Ngân hàng SCB chi nhánh Vĩnh Long, tuy nhiên, do là đánh giá dựa trên không gian là Chi nhánh Vĩnh Long nên không thể đánh giá tổng quan đƣợc tổng thể toàn SCB, và thời gian của quá trình nghiên cứu cũng từ năm 2008, chƣa đánh giá chính xác nhất 5 trong thời điểm hiện nay.
Bên cạnh đó, đề tài cũng chƣa đánh giá đƣợc các chỉ tiêu liên quan đến hoạt huy động vốn hay hoạt động tín dụng mà chủ yếu liên quan đến việc xây dựng chiến lƣợc hoạt động Kinh doanh của SCB thông qua việc đánh giá mô hình lợi thế cạnh tranh Swot và hoạch định chiến lƣợc kinh doanh theo chiến lƣợc kinh doanh marketing hỗn hợp 4P. Đây cũng là điểm mới trong các đề tài nghiên cứu liên quan đến hoạt động kinh doanh của SCB. - Đề tài: Phân tích tình hình hoạt động cho vay ngắn hạn tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn- Chi nhánh An Giang đƣợc thực hiện vào năm 2008. Đề tài này thì có ƣu điểm là tập trung vào phân tích hoạt động tín dụng ngắn hạn của SCB chi nhánh An Giang nên đã phân tích rất kỹ các mặt liên quan đến lĩnh vực hoạt động tín dụng, đề tài vẫn có giá trị về mặt nghiên cứu khi đã nghiên cứu đánh giá đƣợc những lợi thế của SCB- Chi nhánh An Giang trong hoạt động tín dụng.
Tuy nhiên, đề tài này chỉ là đánh giá một mặt hoạt động của SCB và thực hiện trên chi nhánh An Giang- một chi nhánh mới thành lập đƣợc 1 năm tại thời điểm đó nên số liệu còn đơn giản, không nhiều và do vậy chƣa đánh giá đƣợc hết các thế mạnh, những điểm tổng hợp của ngân hàng SCB trong thời điểm đó, những kết quả đó không còn mang nhiều ý nghĩa về thời điểm hiện tại. Và tín dụng ngắn hạn chỉ là một vấn đề rất nhỏ trong toàn thể hoạt động ngân hàng hiện nay. - Đề tài: Xây dựng chiến lƣợc kinh doanh của Ngân hàng TMCP Sài Gòn- SCB đến năm 2015 Ƣu điểm của đề tài này là đã phân tích và xây dựng đƣợc chiến lƣợc kinh doanh cụ thể của Ngân hàng TMCP Sài Gòn đến năm 2015, đây là thời điểm sau khi SCB đã sáp nhập, do vậy các thông tin, con số liên quan đến SCB đều là sát nhất trong thời điểm hiện nay. Ngoài ra đề tài này còn phân tích về các chiến lƣợc hoạt động kinh doanh, hoạt động marketing của SCB thông qua các mô hình Swot và đánh giá thêm đƣợc các yếu tố nội tại, bên ngoài tác động đến SCB.
Nhƣợc điểm: Do đề tài này chủ yếu liên quan đến xây dựng chiến lƣợc kinh doanh của ngân hàng SCB do đó mà chƣa đi sâu phân tích đƣợc các chỉ số, các chỉ tiêu của báo cáo tài chính, chƣa chỉ ra đƣợc những tồn tại và hạn chế trong công tác hoạt động của SCB. 6 Tuy nhiên đây là đề tài đƣợc đánh giá khá cao và bám sát nhất vào tình hình hoạt động kinh doanh của SCB trong thời điểm hiện nay. - Kim Tiền (2016)- tác giả của bài báo “ Ngân hàng SCB: Chi phí dự phòng rủi ro bào mòn 95% lợi nhuận năm 2015” đăng trên www.vn Bài báo này đã phân tích đƣợc qua các thông tin quan trọng của SCB trong năm 2015 nhƣ chỉ tiêu tổng tài sản, tổng vốn điều lệ, lƣợng vốn huy động, tín dụng , các chỉ số liên quan đến kết quả hoạt động kinh doanh của SCB, đồng thời cũng chỉ ra đƣợc tại sao lợi nhuận sau thuế của SCB chỉ còn gần 100 tỷ đồng, đƣa ra lý do và các yếu tố ảnh hƣởng đến kết quả đó. - Thanh Giang (2015) – tác giả của bài báo “ Ngân hàng SCB: Năm 2014, tỷ lệ nợ xấu giảm xuống 0.5 tỷ đồng” Bài báo đã đƣa ra các thông tin cơ bản liên quan đến SCB nhƣ là tổng tài sản, vốn điều lệ, tình hình huy động vốn, cho vay và đặc biệt đƣa ra thông tin về tỷ lệ nợ xấu của SCB giảm xuống còn 0.5% và lợi nhuận trƣớc thuế là 121.
Bài báo đã lý giải đƣợc tại sao SCB lại đạt đƣợc kết quả nhƣ vậy, và trích dẫn nguồn thông tin chủ yếu từ các báo cáo của NHNN. - Nguyễn Hằng (2014) – tác giả của bài báo “ Ngân hàng SCB đạt 60 tỷ đồng LNTT, đã tất toán xong dự nợ vàng” trên báo Tri thức trẻ. Bài báo trích dẫn nguồn thông tin dựa trên Báo cáo của Đại hội Cổ đông thƣờng niên năm 2014 đã cung cấp những thông tin về tài sản, vốn điều lệ, tình hình huy động vốn và hoạt động tín dụng, mức tăng trƣởng tín dụng, tỷ lệ nợ xấu, lợi nhuận trƣớc thuế của SCB. Đây là các con số cơ bản nhất liên quan đến tình hình tài chính của SCB, đã mang lại cái nhìn tổng quát về tình hình hoạt động của SCB và cũng giải thích đƣợc hoạt động bán nợ của SCB cho công ty VAMC.
TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU NƢỚC NGOÀI Ngân hàng Thƣơng Mại Cổ phần Sài Gòn SCB mặc dù là ngân hàng đƣợc đánh giá là một trong những ngân hàng lớn tại Việt Nam, tuy nhiên các nghiên cứu nƣớc ngoài chƣa thực sự quan tâm, đi sâu vào phân tích tình hình hoạt động kinh doanh của bản thân ngân hàng SCB. Do vậy mà việc tìm hiểu và nghiên cứu đến ngân hàng SCB của các nghiên cứu sinh nƣớc ngoài chƣa thực sự nhiều, chúng ta 7 chƣa thể đánh giá đƣợc tổng quát về cái nhìn của họ về ngân hàng SCB. Đây là điều đáng tiếc khi tác giả chƣa nghiên cứu, áp dụng đƣợc các phƣơng pháp đánh giá hiệu quả của họ 1. KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU Mặc dù đã tìm hiểu, nghiên cứu và đánh giá đƣợc tình hình hoạt động kinh doanh của SCB, tuy nhiên, một số đề tài trong nƣớc chƣa thực sự đánh giá chính xác nhất các mặt, vấn đề liên quan đến hoạt động kinh doanh của SCB.
Bên cạnh đó, thời điểm nghiên cứu liên quan đến các đề tài này thƣờng là xảy ra trƣớc khi sáp nhập của SCB, do vậy mà có sự thay đổi trong cơ cấu, quy mô và hoạt động của SCB. Một số nghiên cứu mới nhất hiện nay thì chỉ có nghiên cứu chủ yếu về xây dựng chiến lƣợc kinh doanh của SCB, mà chƣa đi sâu vào phân tích hoạt động kinh doanh cụ thể của SCB, hoặc là chỉ đƣa ra những thông tin cơ bản liên quan đến tình hình của SCB nhƣ vốn điều lệ, tổng tài sản, kết quả huy động vốn, hoạt động tín dụng, tỷ lệ nợ xấu. Do vậy, xuất phát từ những thiếu sót của các đề tài nghiên cứu trên, cùng với sự thu thập số liệu, các phƣơng pháp nghiên cứu mới, tôi đã thực hiện đề tài: Phân tích tình hình hoạt động kinh doanh của SCB giai đoạn 2013-2015. Đề tài này sẽ cho thấy đƣợc tính khái quát và những mặt hạn chế hay kết quả mà SCB đã đạt đƣợc trong thời gian qua.
8 CHƯƠNG 2 LÝ LUẬN CHUNG 2. NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VÀ CÁC HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 2. Ngân hàng thƣơng mại và vai trò cơ bản của Ngân hàng thƣơng mại 2. Ngân hàng thương mại và các khái niệm Trong một nền kinh tế hàng hóa, tại một thời điểm nhất định luôn tồn tại một thực tế là có những ngƣời tạm thời đang có một số tiền nhàn rỗi, trong khi đó có những ngƣời đang rất cần khối lƣợng tiền nhƣ vậy (để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng hay nhu cầu đầu tƣ) và họ có thể trả một khoản chi phí để có quyền sử dụng số tiền nhàn rỗi này.
Theo quy luật cung- cầu, họ sẽ gặp nhau và khi đó tất cả (ngƣời cho vay, ngƣời đi vay và cả xã hội) đều có lợi, sản xuất lƣu thông đƣợc phát triển và đời sống đƣợc cải thiện. Cách thức gặp nhau thì rất đa dạng, và theo đà phát triển thì NHTM ra đời nhƣ một tất yếu và là một cách thức quan trọng, phổ biến nhất.Thông qua hệ thống các ngân hàng, những ngƣời có tiền có thể dễ dàng có đƣợc một khoản lợi tức còn ngƣời cần tiền có thể có đƣợc số tiền cần thiết với mức chi phí hợp lý. Có thể nói các ngân hàng nói riêng và hệ thống tài chính ngân hàng nói chung đang ngày càng chiếm một vị trí quan trọng và vô cùng nhạy cảm trong nền kinh tế, liên quan tới hoạt động của đời sống kinh tế xã hội.Ngày càng có nhiều ngƣời quan tâm đến hoạt động của ngân hàng và những vấn đề, lĩnh vực xung quanh nó. Vậy thực tế ngân hàng thƣơng mại là gì?