CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ XUẤT KHẨU HÀNG HOÁ 1. Khái niệm, nhiệm vụ và đặc điểm xuất khẩu hàng hóa 1. Khái niệm và nhiệm vụ của xuất khẩu hàng hóa.
Trước tiên để hiểu về hoạt động xuất khẩu hàng hóa chúng ta cần hiểu thế nào là “thương mại quốc tế” bởi xuất khẩu hàng hóa là một phần quan trọng trong hoạt động thương mại quốc tế. Thương mại quốc tế là việc trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa các chủ thể kinh tế có quốc tịch khác nhau (trong đó đối tượng trao đổi thường vượt ra ngoài phạm vi địa lý của một quốc gia) thông qua hoạt động mua bản, lấy tiền tệ làm môi giới. Hoạt động thương mại quốc tế ra đời sớm nhất trong các quan hệ kinh tế quốc tế và ngày nay nó vẫn giữ vị trí trung tâm trong các quan hệ kinh tế quốc tế. Thương mại quốc tế bao gồm nhiều hoạt động khác nhau.
Trên giác độ của một quốc gia đó chính là hoạt động ngoại thương. Nội dung của thương mại quốc tế bao gồm: - Xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa hữu hình: nguyên vật liệu, máy móc thiết bị, lương thực thực phẩm, các loại hàng tiêu dùng. Đây là bộ phận chủ yếu và giữ vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia. - Xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa vô hình (các bí quyết Công nghệ, bằng sáng chế phát minh, phần mềm máy tính, các bảng thiết kế kỹ thuật, các dịch vụ lắp ráp thiết bị máy móc, dịch vụ du lịch và nhiều loại hình dịch vụ khác…) Đây là bộ phận có tỷ trọng ngày gia tăng phù hợp với sự bùng nổ của cách mạng khoa học – Công nghệ và việc phát triển các ngành dịch vụ trong nền kinh tế quốc dân.
- Gia Công thuê cho nước ngoài và thuê nước ngoài gia Công : Đây là hoạt động cần thiết trong điều kiện phát triển của phân Công lao động quốc tế do sự khác biệt về điều kiện tái sản xuất giữa các quốc gia. Khi một nền kinh tế của một quốc gia ngày càng phát triển thì sự chuyển hướng sẽ thay đổi từ việc gia Công thuê cho nước ngoài thành thuê nước ngoài gia Công cho mình nhiều hơn. - Tải xuất khẩu và chuyển khẩu: Tải xuất khẩu là hoạt động một quốc gia nhập khẩu tạm thời hàng hóa từ bên ngoài vào, sau đó tiến hành xuất khẩu sang nước thứ ba. Còn chuyển khẩu thi không có hàng vi mua mà ở đây chỉ thực hiện các dịch vụ như vận tải quá cảnh, lưu kho lưu bãi, bảo quản.
- Xuất khẩu tại chỗ: Hàng hóa có thể chưa vượt ra ngoài biên giới quốc gia nhưng nghĩa kinh tế của nó tương tự như hoạt động xuất khẩu. Đó là việc cung cấp hàng hóa và dịch vụ cho du khách nước ngoài đang trong nước mình. 1 Thư viện ĐH Thăng Long Như vậy rõ ràng ta thấy sự đóng góp của hoạt động xuất khẩu hàng hóa trong thương mại quốc tế là rất lớn, có thể nói đây là hoạt động chủ đạo của thương mại quốc tế. Hoạt động xuất khẩu là hoạt động bản hàng hóa, dịch vụ của một quốc gia này cho một hay nhiều quốc gia khác trên thế giới nhằm thu về ngoại tệ.
Khái niệm xuất khẩu hàng hóa theo Luật thương mại 2005 thì được nêu cụ thể tại Điều 28, khoản 1 như sau: “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.” Xuất khẩu là việc bán hàng hóa dịch vụ ra thị trường nước ngoài và sản phẩm dịch vụ ấy phải ra khỏi biên giới của một quốc gia trên cơ sở dùng tiền tệ làm phương tiện thanh toán. Tiền tệ có thể là tiền của một trong hai nước hoặc tiền của nước thứ ba (đồng tiền thanh toán quốc tế). Đặc điểm xuất khẩu hàng hóa Dựa vào khái niệm của hoạt động xuất khẩu, ta có thể rút ra những đặc điểm của họat động xuất khẩu hàng hoá như sau: Thứ nhất, về người tiêu dùng, khách hàng trong họat động xuất khẩu là các cá nhân, tổ chức, hay các quốc gia nước ngoài. Do đó quốc gia xuất khẩu muốn hoạt động này được đẩy mạnh và thuận lợi thì cần phải tìm hiểu sâu về thị trường mà mình hướng tới, về nhu cầu, thị hiểu, về những rào cản mà thị trường đó đặt ra.
Cần phải có những mặt hàng phù hợp để có thể giữ được mối quan hệ lâu dài. Thứ hai, thị trường trong trong xuất khẩu rộng lớn và phức tạp hơn nhiều, nó chứa đựng nhiều rủi ro. Vì vậy trước khi lựa chọn một thị trường để xuất khẩu hàng hóa cần phải có tính chiến lược, phải xét đến tỉnh kinh tế khi trong hoạt động xuất khẩu này, bởi không phải cứ xuất khẩu là luôn mang lại lợi nhuận cho người xuất, và thực tế trong hoạt động xuất khẩu của Việt Nam cũng đã có những bài học về vấn đề này. Thứ ba, hình thức mua bán trong hoạt động xuất nhập khẩu thường là mua bản qua hợp đồng xuất khẩu với khối lượng mua lớn mới có hiệu quả.
Thứ tư, các nghiệp vụ liên quan đến hoạt động này đều phức tạp và chứa dụng nhiều rủi ro cho cả bên mua và bên bản như: thanh toán, vận chuyển, kỳ kết hợp đồng…. Do đó cần phải có trình độ về nghiệp vụ và sự chính xác trong các bước thực hiện hoạt động này. Tóm lại, hoạt động xuất khẩu là một hoạt động mang lại nhiều lợi ích cho bên xuất khẩu nói riêng và cả toàn thế giới nói chung nhưng cũng chứa đựng nhiều rủi ro. Để hoạt động này được đẩy mạnh thì cần có sự hợp tác của tất cả các bên.
Các phương thức và hình thức xuất khẩu hàng hoá 1. Phương thức xuất khẩu hàng hoá Hiện nay có 3 phương thức vận chuyển chính để xuất khẩu hàng hóa từ nước này qua nước khác. - Xuất khẩu hàng hoá bằng đường bộ: Với sự tăng trưởng của nền kinh tế đất nước hiện nay thì xuất khẩu hàng hóa bằng đường bộ đóng vai trò quan trọng. Các nước chỉ cách nhau bằng đường bộ, vận chuyển hàng hóa bằng xe tải lớn là một lựa chọn phù hợp.
Ví dụ như Việt Nam thường xuất khẩu hàng hóa sang các nước láng giềng như Trung Quốc, Lào, Campuchia… bằng đường bộ. Còn nếu hàng hóa cần xuất khẩu đến nước ngăn cách bởi biển thì chỉ có 2 lựa chọn là đường hàng không và đường biển: - Vận chuyển hàng hóa bằng đường hàng không Thông thường, các doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa bằng đường hàng không đối với các hàng hóa dễ hư hỏng như thực phẩm, trái cây, hoa vì máy bay có thời gian vận chuyển xa nhanh nhất. Tuy nhiên, các hàng hóa được vận chuyển theo phương thức này sẽ thường đắt hơn nhiều do chi phí vận chuyển cao. - Xuất nhập khẩu hàng hóa bằng đường biển Mỗi phương thức vận chuyển sẽ có những ưu điểm riêng.
Trong đó vận chuyển hàng hóa bằng đường biển là phương thức xuất khẩu có chi phí thấp và được sử dụng để xuất khẩu số lượng hàng hóa lớn, có thể thời gian vận chuyển mất cả tháng. Ví dụ về xuất nhập khẩu hàng hóa bằng đường biển là xuất khẩu vật liệu làm từ nhựa, thép, quần áo… Thực phẩm đông lạnh đã qua chế biến và xử lý cũng có thể được xuất khẩu bằng phương thức này. Hiện nay, nhu cầu sử dụng pallet trong vận chuyển hàng hóa ngày càng tăng. Pallet nhựa có vai trò quan trọng trong vận chuyển hàng hóa, được sử dụng kê hàng hóa để xuất khẩu giúp Công việc dễ dàng và nhanh chóng, phù hợp để sắp xếp hợp lý trên Container.
Các hình thức xuất khẩu hàng hóa cơ bản Hiện nay trên thế giới có nhiều hình thức xuất khẩu khác nhau, lựa chọn hình thức nào là phụ thuộc vào thoả thuận giữa các doanh nghiệp. Theo “Kỹ thuật kinh doanh xuất nhập khẩu” của GS. TS Võ Thanh Thu (2011), hình thức xuất khẩu bao gồm: - Xuất khẩu trực tiếp 3 Thư viện ĐH Thăng Long Xuất khẩu trực tiếp là hình thức xuất khẩu mà một doanh nghiệp trong nước trực tiếp xuất khẩu hàng hóa cho một doanh nghiệp khác ở nước ngoài thông qua các tổ chức của chính mình. Ưu điểm của hình thức này là giảm bớt được chi phí trung gian, tăng thu nhập cho doanh nghiệp.
Ngoài ra còn giúp nắm được nhu cầu của khách hàng, từ đó đưa ra phương án kinh doanh phù hợp. - Xuất khẩu gián tiếp Là hình thức xuất khẩu mà nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu phải thông qua bên thứ 3 (người này gọi là bên trung gian). Ưu điểm của xuất khẩu gián tiếp là giảm chi phí tìm kiếm bạn hàng, tạo điều kiện cho việc mở rộng kinh doanh. Tuy nhiên sẽ gặp nhược điểm là bị thụ động khi phải phụ thuộc nhiều vào bên trung gian.
- Xuất khẩu gia Công uỷ thác Xuất khẩu gia Công uỷ thác có nghĩa là đơn vị ngoại thương đứng ra cung cấp nguyên vật liệu hoặc bán thành phẩm cho xí nghiệp gia Công , sau đó sẽ thu hồi thành phẩm để bán cho bên nước ngoài. + Ưu điểm: Không mất vốn để sản xuất, kinh doanh. Ít rủi ro và chắc chắn được thanh toán Được trang bị những thiết bị Công nghệ cao tạo nguồn vốn để xây dựng cơ bản + Nhược điểm: Giá gia Công quá rẻ, khách hàng không biết đến người gia Công , không nắm được nhu cầu thị trường nên khó có thể điều chỉnh sản phẩm kinh doanh phù hợp. - Buôn bán đối lưu Buôn bán đối lưu hay còn được gọi là mậu dịch đối lưu, thương mại đối lưu, đây là phương thức giao dịch trao đổi hàng hóa, trong đó xuất khẩu kết hợp chặt chẽ với nhập khẩu, người bán đồng thời cũng là người mua, lượng hàng giao đi có giá trị tương xứng với lượng hàng nhận về.
Thông thường hình thức này được thực hiện ở các nước đang phát triển. Các nước này hầu như rất thiếu ngoại tệ, nên phải dùng đến buôn bán đối lưu để cân đối nhu cầu trong nước. - Xuất khẩu hàng hóa tại chỗ Xuất khẩu tại chỗ là hình thức mà hàng hóa sẽ không di chuyển ra khỏi biên giới quốc gia mà được sử dụng trong các khu chế xuất hoặc doanh nghiệp bán sản phẩm cho các tổ chức nước ngoài ở trong nước. Hình thức này ngày càng phổ biến hơn, tuy nhiên các doanh nghiệp bán hàng sẽ thu lại ít lợi nhuận hơn.