Luận văn thạc sĩ la localisation spatiale en français le cas de sur et dans

Luận văn thạc sĩ phân tích chi tiết về localisation spatiale trong tiếng Pháp qua trường hợp sử dụng giới từ sur và dans trong ngữ cảnh khác nhau.

• Tác giả: Đặng Kim Hoa
• Người hướng dẫn: Professeur Trần Thế Hùng
• Trường học: Université Nationale De Hanoï Université De Langues Et D'études Internationales
• Chuyên ngành: Linguistique Française
• Đề tài: La Localisation Spatiale En Français : Le Cas De SUR Et DANS/Định Vị Không Gian Trong Tiếng Pháp : Nghiên Cứu Hai Giới Từ SUR Và DANS
• Loại tài liệu: Thèse de doctorat
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hanoï

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• REMERCIEMENTS
• 1. CHAPITRE 1: CADRE THÉORIQUE ET MÉTHODOLOGIQUE
• 1.1. Différentes approches de la localisation spatiale
• 1.2. La grammaire traditionnelle
• 1.3. Quelques recherches cognitives sur la localisation spatiale
• 1.4. Le courant californien
• 1.5. Le courant cognitif en France
• 1.6. Le courant cognitif au Vietnam
• 1.7. La notion de Localisation spatiale
• 1.8. Une catégorie lexico-grammaticale
• 1.9. Une description langagière des relations statiques dans l'espace
• 1.10. Une représentation de l'espace cognitif par la langue
• 1.11. La construction locative de base
• 1.12. Les éléments constitutifs de la localisation spatiale
• 1.13. L’asymétrie des entités spatiales
• 1.14. La catégorisation des entités
• 1.15. L’observateur et le mode de localisation
• 1.16. La vision et les relations spatiales
• 1.17. La définition de la Vision
• 1.18. La catégorisation des relations
• 1.19. La référence spatiale
• 1.20. Présentation du corpus
• 2. CHAPITRE II: LA LOCALISATION SPATIALE EN FRANÇAIS
• 2.1. L’expression de la localisation en français
• 2.2. L'expression de la localisation au niveau sémantico-lexical
• 2.3. Les adverbes de lieu
• 2.4. Les prépositions spatiales
• 2.5. Les verbes locatifs
• 2.6. Les noms de localisation
• 2.7. Les adjectifs de localisation
• 2.8. Les préfixes locatifs
• 2.9. L’expression de la localisation au niveau syntaxique
• 2.10. La construction prépositionnelle du Nsite
• 2.11. La construction nominale du Nsite
• 2.12. La construction inversée du Nsite
• 2.13. La construction contractée du Nsite
• 2.14. Le mode de localisation spatiale en français
• 2.15. La construction locative de base en français
• 2.16. La catégorie spécifique de la localisation
• 2.17. Les stratégies de description par les prépositions en français
• 2.18. Le choix de système de coordonnées
• 2.19. Le choix de site
• 2.20. Le choix de direction axiale
• 2.21. Le choix de stratégie de référence
• 2.22. Le choix de granularité
• 3. CHAPITRE III: LE CAS DE SUR ET DANS
• 3.1. La problématique de description
• 3.2. Flexibilité d'emplois et de sens spatiaux de dans/sur
• 3.3. Le cas de DANS
• 3.4. Le cas de SUR
• 3.5. Approche globale d'un réseau sémantique
• 3.6. Le réseau des relations spatiales décrites par dans/sur
• 3.7. Entre relation topologique et relation projective
• 3.8. Entre relation relative et relation absolue
• 3.9. Entre relation interne et relation externe
• 3.10. Entre localisation et configuration
• 3.11. Entre relation géométrique et relation conceptuelle
• 3.12. Entre localisation pure et localisation extensionnelle
• 3.13. Distinction entre dans/sur et à/en
• 3.14. Distinction entre dans et sous
• 3.15. Distinction entre dans et sur
• 3.16. Entre relation binaire et relation ternaire
• LISTE DES PUBLICATIONS
• LISTE DES ABRÉVIATIONS ET SIGNES
• LISTES DES FIGURES ET TABLEAUX
• INTRODUCTION

Tóm tắt

I. Giới thiệu tổng quan về phân tích giới từ SUR và DANS trong định vị không gian tiếng Pháp

Phân tích giới từ SUR và DANS trong định vị không gian tiếng Pháp là một chủ đề quan trọng trong ngữ pháp tiếng Pháp, đặc biệt trong lĩnh vực ngôn ngữ học nhận thức. Hai giới từ này không chỉ đơn thuần biểu thị vị trí vật thể trong không gian mà còn phản ánh cách người nói nhìn nhận và tổ chức không gian xung quanh. Việc hiểu rõ cách sử dụng và phân biệt giới từ SUR trong tiếng Pháp và giới từ DANS trong tiếng Pháp giúp người học tiếng Pháp nâng cao khả năng diễn đạt chính xác và tự nhiên hơn. Đồng thời, phân tích này còn góp phần làm sáng tỏ các khía cạnh ngữ nghĩa và nhận thức đằng sau các mối quan hệ không gian được biểu đạt bằng ngôn ngữ. Nghiên cứu dựa trên luận án tiến sĩ của Đặng Kim Hoa La (2015) tại Đại học Quốc gia Hà Nội, tập trung vào các khía cạnh ngữ pháp, ngữ nghĩa và nhận thức của hai giới từ này trong bối cảnh định vị không gian. Qua đó, bài viết sẽ trình bày các khái niệm cơ bản, thách thức trong việc phân biệt SUR và DANS, các phương pháp phân tích và ứng dụng thực tiễn trong giảng dạy tiếng Pháp.

1.1. Giới từ SUR và DANS trong tiếng Pháp Khái niệm và vai trò trong định vị không gian

Hai giới từ SUR và DANS là những công cụ ngôn ngữ quan trọng để biểu thị vị trí và mối quan hệ không gian giữa các vật thể. Giới từ SUR trong tiếng Pháp thường chỉ sự chồng lên, tiếp xúc bề mặt hoặc vị trí trên một mặt phẳng, trong khi giới từ DANS trong tiếng Pháp biểu thị sự bao phủ, nằm bên trong một không gian giới hạn. Sự khác biệt này không chỉ mang tính hình thức mà còn phản ánh cách người nói phân loại và nhận thức không gian xung quanh.

1.2. Tổng quan về định vị không gian trong tiếng Pháp và tầm quan trọng của phân tích SUR và DANS

Định vị không gian trong tiếng Pháp là một lĩnh vực nghiên cứu đa chiều, liên quan đến ngữ pháp, ngữ nghĩa và nhận thức. Việc phân tích giới từ SUR và DANS trong định vị không gian tiếng Pháp giúp làm rõ cách thức ngôn ngữ cấu trúc và truyền tải thông tin về vị trí vật thể. Đây cũng là cơ sở để giải thích các hiện tượng ngôn ngữ phức tạp như sự đa nghĩa, sự thay đổi nghĩa theo ngữ cảnh và sự khác biệt văn hóa trong cách biểu đạt không gian.

II. Thách thức và vấn đề trong phân biệt giới từ SUR và DANS trong định vị không gian tiếng Pháp

Việc phân biệt giới từ SUR và DANS trong tiếng Pháp không phải lúc nào cũng đơn giản do tính đa nghĩa và sự linh hoạt trong cách sử dụng của chúng. Nhiều trường hợp, hai giới từ này có thể biểu thị cùng một vị trí không gian nhưng lại mang sắc thái nghĩa khác nhau hoặc được ưu tiên sử dụng trong các ngữ cảnh khác nhau. Thách thức lớn nhất là làm sao nhận diện được các yếu tố ngữ nghĩa, ngữ cảnh và nhận thức ảnh hưởng đến sự lựa chọn giới từ phù hợp. Ngoài ra, sự khác biệt văn hóa và ngôn ngữ cũng tạo ra những khó khăn trong việc học và giảng dạy tiếng Pháp, đặc biệt với người học tiếng Pháp là ngôn ngữ thứ hai.

2.1. Vấn đề đa nghĩa và sự linh hoạt trong cách sử dụng giới từ SUR và DANS

Cả giới từ SUR trong tiếng Pháp và giới từ DANS trong tiếng Pháp đều có nhiều nghĩa và cách dùng khác nhau tùy theo ngữ cảnh. Ví dụ, SUR có thể chỉ vị trí trên bề mặt vật thể hoặc vị trí gần kề, còn DANS có thể biểu thị sự bao phủ vật lý hoặc trạng thái trừu tượng. Sự đa nghĩa này gây khó khăn trong việc xác định chính xác nghĩa và cách dùng phù hợp trong từng trường hợp cụ thể.

2.2. Ảnh hưởng của yếu tố ngữ cảnh và nhận thức trong lựa chọn SUR và DANS

Yếu tố ngữ cảnh đóng vai trò quyết định trong việc lựa chọn giữa SUR và DANS. Cùng một cảnh vật, người nói có thể dùng SUR hoặc DANS tùy theo cách nhìn nhận không gian và mục đích giao tiếp. Ví dụ, trong câu “Le livre est sur la table” và “Le livre est dans la table”, sự khác biệt về nhận thức không gian và chức năng của vật thể dẫn đến sự lựa chọn giới từ khác nhau. Điều này cho thấy sự tương tác phức tạp giữa ngữ pháp và nhận thức trong định vị không gian.

III. Phương pháp phân tích chính trong nghiên cứu giới từ SUR và DANS trong định vị không gian tiếng Pháp

Nghiên cứu về giới từ SUR và DANS trong định vị không gian tiếng Pháp sử dụng phương pháp tiếp cận ngôn ngữ học nhận thức kết hợp với phân tích ngữ nghĩa và ngữ pháp. Phương pháp này tập trung vào việc khảo sát các cấu trúc câu, ngữ cảnh sử dụng và các yếu tố nhận thức ảnh hưởng đến sự lựa chọn giới từ. Ngoài ra, phương pháp so sánh ngôn ngữ cũng được áp dụng để làm rõ sự khác biệt và tương đồng giữa tiếng Pháp và các ngôn ngữ khác, đặc biệt là tiếng Việt, nhằm phục vụ mục tiêu giảng dạy và học tập.

3.1. Phân tích ngữ nghĩa và cấu trúc câu trong việc sử dụng SUR và DANS

Phân tích ngữ nghĩa giúp làm rõ các đặc điểm ý nghĩa của giới từ SUR trong tiếng Pháp và giới từ DANS trong tiếng Pháp, từ đó xác định các điều kiện sử dụng phù hợp. Cấu trúc câu cũng được xem xét để hiểu cách các giới từ này kết hợp với các thành phần khác như danh từ, động từ và trạng từ nhằm biểu thị chính xác vị trí không gian.

3.2. Ứng dụng phương pháp so sánh ngôn ngữ trong phân biệt SUR và DANS

So sánh giữa tiếng Pháp và tiếng Việt giúp nhận diện các điểm tương đồng và khác biệt trong cách biểu đạt không gian, từ đó giải thích các khó khăn của người học tiếng Pháp khi sử dụng SUR và DANS. Phương pháp này cũng hỗ trợ xây dựng các chiến lược giảng dạy hiệu quả, giúp người học nắm bắt được các sắc thái nghĩa và cách dùng chính xác của hai giới từ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về giới từ SUR và DANS trong định vị không gian tiếng Pháp

Kết quả nghiên cứu về giới từ SUR và DANS trong định vị không gian tiếng Pháp đã mang lại nhiều ứng dụng thiết thực trong giảng dạy tiếng Pháp và nghiên cứu ngôn ngữ học. Việc hiểu rõ các đặc điểm ngữ nghĩa và nhận thức giúp xây dựng các bài giảng, tài liệu học tập phù hợp, đồng thời hỗ trợ người học phát triển kỹ năng sử dụng giới từ chính xác và tự nhiên. Ngoài ra, nghiên cứu còn góp phần làm sáng tỏ các vấn đề liên quan đến sự khác biệt văn hóa và ngôn ngữ trong biểu đạt không gian, từ đó nâng cao hiệu quả giao tiếp liên ngôn ngữ.

4.1. Ứng dụng trong giảng dạy tiếng Pháp như ngôn ngữ thứ hai

Những phát hiện về cách sử dụng giới từ SUR trong tiếng Pháp và giới từ DANS trong tiếng Pháp giúp thiết kế các bài học tập trung vào phân biệt và vận dụng hai giới từ này. Việc cung cấp ví dụ minh họa cụ thể và giải thích các sắc thái nghĩa giúp người học tránh nhầm lẫn và sử dụng chính xác trong giao tiếp hàng ngày.

4.2. Kết quả nghiên cứu về sự khác biệt văn hóa trong biểu đạt không gian

Nghiên cứu chỉ ra rằng cách biểu đạt không gian bằng SUR và DANS phản ánh quan điểm văn hóa và nhận thức không gian đặc thù của người Pháp. So sánh với tiếng Việt cho thấy sự khác biệt trong cách nhìn nhận và mô tả không gian, từ đó giúp người học hiểu sâu hơn về ngôn ngữ và văn hóa, đồng thời nâng cao khả năng giao tiếp hiệu quả.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu tương lai về giới từ SUR và DANS trong định vị không gian tiếng Pháp

Phân tích giới từ SUR và DANS trong định vị không gian tiếng Pháp đã làm rõ vai trò quan trọng của các yếu tố ngữ nghĩa, ngữ cảnh và nhận thức trong việc lựa chọn giới từ phù hợp. Nghiên cứu không chỉ góp phần nâng cao hiểu biết về ngữ pháp và ngữ nghĩa tiếng Pháp mà còn mở ra hướng đi mới trong việc ứng dụng ngôn ngữ học nhận thức vào giảng dạy và học tập. Triển vọng nghiên cứu tương lai bao gồm mở rộng phân tích sang các giới từ khác trong tiếng Pháp, nghiên cứu sâu hơn về ảnh hưởng văn hóa và so sánh đa ngôn ngữ, cũng như phát triển các công cụ hỗ trợ học tập dựa trên kết quả nghiên cứu này.

5.1. Tổng kết các phát hiện chính về SUR và DANS trong định vị không gian

Nghiên cứu đã xác định rõ sự khác biệt về mặt ngữ nghĩa và nhận thức giữa giới từ SUR trong tiếng Pháp và giới từ DANS trong tiếng Pháp, đồng thời làm sáng tỏ các yếu tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn giới từ trong từng ngữ cảnh cụ thể. Điều này giúp củng cố nền tảng lý thuyết cho việc giảng dạy và nghiên cứu ngôn ngữ.

5.2. Hướng nghiên cứu và ứng dụng trong tương lai về định vị không gian tiếng Pháp

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc mở rộng phạm vi phân tích sang các giới từ khác và các cấu trúc phức tạp hơn trong tiếng Pháp. Đồng thời, việc phát triển các tài liệu giảng dạy và công cụ học tập dựa trên ngôn ngữ học nhận thức sẽ góp phần nâng cao hiệu quả học tập và giao tiếp của người học tiếng Pháp trên toàn thế giới.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ mang tiêu đề La localisation spatiale en français : Le cas de SUR et DANS (Định vị không gian trong tiếng Pháp: Nghiên cứu hai giới từ SUR và DANS) do nghiên cứu sinh Đặng Kim Hoa thực hiện dưới sự hướng dẫn của Giáo sư Trần Thế Hùng. Công trình thuộc chuyên ngành Ngôn ngữ học tiếng Pháp (Linguistique française, Mã số: 62220203), được bảo vệ vào ngày 26 tháng 11 năm 2015 tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội nhằm nhận học vị Tiến sĩ khoa học ngôn ngữ (Docteur en sciences du langage).

Về tính cấp thiết, nghiên cứu khởi nguồn từ hiện tượng va chạm văn hóa – ngôn ngữ trong thực tiễn thụ đắc và giảng dạy tiếng Pháp. Người bản ngữ tiếng Pháp sử dụng cấu trúc dans la rue, trong khi người Việt diễn đạt là ngoài phố (mang nghĩa gốc là ra ngoài con đường); hoặc người Pháp biểu đạt quan hệ bao hàm dans le désert, còn người Việt lại dùng quan hệ định vị trên bề mặt trên sa mạc. Các hiện tượng đối lập này chứng minh rằng việc lựa chọn công cụ biểu đạt không gian không đơn thuần là sự phản ánh cơ học hiện thực khách quan mà gắn liền với lăng kính tri nhận và điểm nhìn của từng cộng đồng ngôn ngữ. Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là: các nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận theo ngữ pháp hình thức, ngữ pháp miêu tả hoặc ngữ nghĩa - cú pháp thuần túy, chưa làm sáng tỏ các yếu tố tri nhận tiềm ẩn chi phối sự tương tác giữa hình thức và ngữ nghĩa trong phương thức định vị không gian tiếng Pháp.

Mục tiêu tổng quát của luận án là khảo sát phương thức định vị không gian trong tiếng Pháp, đi sâu nhận diện các nhân tố tri nhận chi phối việc hiện thực hóa các hình thức biểu đạt không gian, tập trung vào hệ thống giới từ với hai tiêu điểm là dans và sur.

Luận án đặt ra 4 câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

1. Các phương tiện biểu đạt định vị không gian trong tiếng Pháp là gì?
2. Các đặc trưng của phương thức định vị không gian trong tiếng Pháp là gì?
3. Tại sao người nói tiếng Pháp lại lựa chọn một công cụ ngôn ngữ này thay vì công cụ khác khi miêu tả cùng một cảnh không gian?
4. Một hình thức ngôn ngữ như dans hoặc sur miêu tả một mối quan hệ tĩnh trong không gian như thế nào?

Để trả lời các câu hỏi trên, luận án kiểm chứng 4 giả thuyết nghiên cứu:

1. Sự biểu đạt định vị trong tiếng Pháp không bị giới hạn ở các phạm trù ngữ pháp đơn thuần hay các cấu trúc trạng ngữ.
2. Phương thức định vị tiếng Pháp được đặc trưng trước hết bởi sự miêu tả của các giới từ không gian.
3. Việc lựa chọn một công cụ trước cùng một cảnh không gian phụ thuộc không chỉ vào các yếu tố ngôn ngữ mà còn vào cái nhìn về không gian của người nói.
4. Trong tiếng Pháp, các giới từ không gian dans và sur không thể biểu thị một mối quan hệ kép như trong tiếng Việt.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Luận án nghiên cứu các phương tiện ngôn ngữ biểu đạt quan hệ định vị không gian tĩnh, tập trung vào hệ thống giới từ và phân tích chi tiết hai giới từ dans và sur. Phân tích được thực hiện ở cấp độ phát ngôn, trong khuôn khổ các câu tối giản hoặc câu rút gọn. Ngữ cảnh chỉ can thiệp để làm rõ thành tố của câu mà không làm biến đổi nghĩa định vị. Về phạm vi thời gian, công trình khảo sát tiếng Pháp đương đại, được chuẩn hóa từ giữa thế kỷ XIX đến nay.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án điểm lại lịch sử nghiên cứu biểu đạt không gian qua ba giai đoạn và tiếp cận lý thuyết chính:

1. Ngữ pháp truyền thống: Các công trình của Robert Léon Wagner và Jacqueline Pinchon (1991), Georges Mauger (1968), Maurice Grevisse (Le Bon Usage, 1993) tiếp cận không gian thông qua các phạm trù từ loại hình thức (phó từ và giới từ chỉ nơi chốn trong cụm trạng ngữ). Hạn chế của hướng tiếp cận này là chỉ dừng lại ở nghĩa từ vựng tham chiếu hoặc các đối lập cơ bản (như ici chỉ vị trí gần, là chỉ vị trí xa), chưa giải thích được các trường hợp trượt nghĩa ngữ dụng (như Où est cette aiguille? – Là, à mes pieds) hay hiện tượng hoán đổi giới từ (Il s'assit dans un fauteuil vs Il trouva l'abbé sur son fauteuil de bois). Hướng này loại bỏ hoàn toàn các yếu tố ngoài ngôn ngữ và các tiến trình tri nhận.

2. Ngữ pháp phát ngôn: Các tác giả như Jeannine Courtillon, Dominique Maingueneau, Patrick Charaudeau (1992) nghiên cứu không gian qua hệ thống chỉ xuất (déictiques spatiaux). Đáng chú ý, Charaudeau đưa ra khái niệm "ngắm đích" (visée) để phân biệt các đơn vị như hors de (ngắm đích nội tại) và en dehors de (ngắm đích ngoại tại), hay lý giải cặp près de / loin de. Dù tính đến tình huống giao tiếp, hướng tiếp cận này vẫn dừng lại ở các yếu tố vật lý của người nói mà chưa đi sâu vào các yếu tố tâm lý, tri nhận và văn hóa.

3. Ngôn ngữ học tri nhận:

• Trường phái California (Mỹ): Ray Jackendoff và Barbara Landau (1992) đưa ra hai giả thuyết về sự phân định giữa hệ thống "Cái gì" (What - hình dạng vật thể) và hệ thống "Ở đâu" (Where - quan hệ không gian); Jackendoff (1999) đề xuất thuyết Mô-đun đại diện (Representational Modularity) với 3 tầng xử lý thị giác tương tác với 3 tầng ngôn ngữ. Leonard Talmy (2003) nghiên cứu chức năng lược đồ hóa (schematization) của các lớp từ đóng, chuẩn hóa cặp khái niệm Figure / Ground, phân tích các nét nghĩa của giới từ across đối lập với along, on. Stephen C. Levinson (1996) khảo sát tiếng Tzeltal (Mexico), khẳng định tính tương đối ngôn ngữ và phân loại ba khung quy chiếu không gian. Willem Levelt (1996) sử dụng cặp khái niệm referent / relatum.
• Trường phái tri nhận tại Pháp: Jean-Pierre Desclés (1990, 1994, 2003), Catherine Fuchs (2004), Gilles Fauconnier (1984) với thuyết không gian tinh thần; Michel Aurnague (1991, 2005, 2010) và Laure Vieu (1991) nghiên cứu 3 mức độ biểu diễn không gian (hình học, chức năng, ngữ dụng). Richard Huyghe (2009) khảo sát danh từ không gian tổng quát (lieu, endroit, espace); Andrée Borillo (1990, 1998) nghiên cứu vị từ định vị và danh từ định vị nội tại. Về giới từ, Claude Vandeloise (1986) đề xuất quan hệ chức năng porteur/porté (cho sur) và contenant/contenu (cho dans); Valérie Flageul (1997) coi giới từ là toán tử không gian (opérateur topologique) xác định thuộc tính biên giới (frontière) hay tính nội tại (intériorité); Bernard Victorri (2003) xây dựng khái niệm tô-pô cảnh lời nói (topologie de la scène verbale), bổ sung đặc tính văn hóa - nhân học vào quan hệ tô-pô (như dans la prison vs en prison).
• Trường phái tri nhận tại Việt Nam: Phan Khôi (1954) ghi nhận sự khác biệt tri nhận mốc địa lý giữa Monter au nord / Descendre au sud và Ra Bắc / Vào Nam. Nguyễn Đức Dân (1996) nghiên cứu thuyết vị trí và nhân bản tâm; Nguyễn Lai (2001) nghiên cứu động từ chuyển động; Đinh Lư Giang (2002) nghiên cứu đối chiếu quan hệ không gian Pháp - Việt; Trần Quang Hải (2001, 2010) khảo sát giới từ không gian Anh - Việt; Lý Toàn Thắng (2008, 2009) nghiên cứu hệ thống không gian tự nhiên, tri nhận và ngôn ngữ, phân tích danh từ chỉ khoảng trống rỗng (gầm, lòng, kẽ, hốc, khe).

Khoảng trống được luận án lựa chọn giải quyết là xây dựng một mô hình tiếp cận tri nhận toàn diện về phương thức định vị tiếng Pháp, khắc phục sự chia cắt giữa các mô tả hình học thuần túy và mô tả chức năng, đồng thời giải mã mạng lưới ngữ nghĩa của dans và sur từ góc độ tương tác nhận thức.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng các lý thuyết và khái niệm trung tâm sau:

• Phạm trù từ vựng – ngữ pháp: Định vị không gian được xếp vào trường ngữ nghĩa không gian thuộc hệ thống phân loại của Bernard Pottier (1987), mang bản chất kép vừa là công cụ ngữ pháp liên kết thực thể, vừa là đơn vị từ vựng mang ngữ nghĩa riêng.
• Định vị không gian (Localisation spatiale – LS): Định nghĩa theo Andrée Borillo (1990) là sự biểu đạt quan hệ tĩnh (phân biệt với quan hệ chuyển động/chuyển dịch – transitivité) giữa vật thể cần định vị và vật thể mốc có vị trí ổn định, dễ nhận biết hơn.
• Ba bình diện không gian: Không gian tự nhiên (thế giới thực khách quan), Không gian tri nhận (hình ảnh được xử lý qua tri giác con người), và Không gian ngôn ngữ (tái cấu trúc qua hệ thống tín hiệu).
• Cấu trúc định vị cơ bản (Construction locative de base – CLB): Khung cấu trúc chức năng – loại hình theo Colette Grinevald (bảng 1.1) nhằm trả lời trực tiếp cho câu hỏi Où est X?, gồm Cible (Figure) – Quan hệ không gian – Site (Ground).
• Thực thể không gian và tính bất đối xứng: Cặp thực thể Cible (vật cần định vị, thường nhỏ hơn, di động) và Site (vật làm mốc, cố định hơn). Phân loại 5 nhóm Nsite theo Aurnague và Vieu (lieux, objets, portions d'espace, substances, collectifs) và phân loại thực thể của Vandeloise.
• Lý thuyết thị giác và điểm nhìn: Phân tích 3 trật tự định vị theo Charaudeau (nhân học, văn hóa - xã hội, cá nhân) và cấu trúc thị giác 3 nhân tố theo Bernard Pottier (1974) gồm: Định hướng (orientation), Ngắm đích (visée) và Chọn lọc (sélection).
• Khái niệm Chiến lược quy chiếu (Stratégie de référence – SR): Công cụ phân tích do tác giả phát triển để xác định cách thức chủ thể phát ngôn định vị vật thể.

Thành phần trong CLB	Phân loại thể hiện ngôn ngữ (theo Colette Grinevald)
CIBLE (Figure)	Danh từ chỉ vật thể/người, danh từ sự kiện (Ncible, Nev, Nobjet)
RELATION SPATIALE	Giới từ (Adpositions), Vị từ định vị (Verbes locatifs), Tiền tố (Satellites/Préfixes), Noms relationnels (NR/NLi)
SITE (Ground)	Nhóm danh từ mốc (Nsite) kèm theo giới từ, chỉ tố cách (Cas), bộ phân loại (Classificateurs)

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết, phương pháp miêu tả ngữ nghĩa – tri nhận định tính và phương pháp thống kê định lượng. Tác giả sử dụng phương pháp thống kê để xác định tần suất xuất hiện của các giới từ và chiến lược diễn đạt trong 3 tác phẩm văn học tiếng Pháp thuộc ngữ liệu khảo sát. Phân tích nội dung định tính và phân tích đối chiếu (Pháp – Việt) được triển khai trên tập ngữ liệu mở rộng thu thập từ sách báo, tác phẩm văn học và tài liệu trực tuyến (được dẫn nguồn chi tiết tại Phụ lục IV, trang 168 của luận án).

Nội dung chính theo từng chương

Chapitre 1 - Cadre théorique et méthodologique

Chương 1 thiết lập khung lý thuyết và phương pháp luận cho toàn bộ luận án. Tác giả phân tích phê phán ba khuynh hướng tiếp cận: ngữ pháp truyền thống (quá tập trung vào hình thái, bỏ qua ngữ cảnh và tri nhận), ngữ pháp phát ngôn (mới dừng ở tọa độ vật lý của người nói), từ đó xác lập tính ưu việt của ngôn ngữ học tri nhận trong việc tích hợp các nhân tố tâm lý, xã hội và văn hóa vào phân tích ngữ nghĩa.

Chương này làm rõ khái niệm định vị không gian (LS) như một phạm trù từ vựng – ngữ pháp biểu đạt các mối quan hệ tĩnh, phân biệt ranh giới với biểu đạt chuyển động/chuyển tiếp (transitivité). Tác giả phân tích mối liên hệ tương hỗ giữa không gian tự nhiên, không gian tri nhận và không gian ngôn ngữ; chỉ ra rằng không gian ngôn ngữ là một cấu trúc chủ quan, tương đối do lăng kính con người tạo ra. Tiếp đó, tác giả phân tích các thành tố của cấu trúc định vị cơ bản (CLB), tính bất đối xứng giữa Cible và Site, hệ thống phân loại danh từ Nsite và vai trò quyết định của người quan sát thông qua cơ chế thị giác (định hướng, ngắm đích, chọn lọc) cùng các chiến lược quy chiếu không gian. Phần cuối chương trình bày phương pháp luận và cấu trúc ngữ liệu nghiên cứu.

Chapitre II - La localisation spatiale en français

Chương 2 giữ vai trò bản lề, tập trung khảo sát bức tranh toàn cảnh về các phương tiện biểu đạt định vị không gian trong tiếng Pháp và xác lập phương thức định vị đặc trưng của ngôn ngữ này.

Ở cấp độ từ vựng – ngữ nghĩa, tác giả tổng kiểm kê các phương tiện biểu đạt bao gồm: phó từ chỉ nơi chốn (adverbes de lieu), giới từ không gian (prépositions spatiales), động từ định vị (verbes locatifs), danh từ định vị (noms de localisation), tính từ định vị (adjectifs de localisation) và tiền tố định vị (préfixes locatifs). Ở cấp độ cú pháp, chương khảo sát các dạng cấu trúc của danh từ mốc (Nsite) gồm: cấu trúc giới từ, cấu trúc danh từ, cấu trúc đảo và cấu trúc co rút.

Từ việc phân tích cấu trúc định vị cơ bản (CLB) trong tiếng Pháp, tác giả chứng minh vị thế thống trị của giới từ không gian như một phạm trù ngôn ngữ đặc thù chuyên biệt hóa trong việc định hình các quan hệ tĩnh. Chương 2 làm rõ 5 chiến lược miêu tả không gian qua giới từ mà người bản ngữ tiếng Pháp áp dụng:

1. Lựa chọn hệ tọa độ (Choix de système de coordonnées – SCo).
2. Lựa chọn vật thể mốc (Choix de site).
3. Lựa chọn hướng trục (Choix de direction axiale).
4. Lựa chọn chiến lược quy chiếu (Choix de stratégie de référence – SR).
5. Lựa chọn độ hạt / độ chi tiết (Choix de granularité).

Chapitre III : Le cas de SUR et DANS

Chương 3 là phần trọng tâm phân tích thực nghiệm và miêu tả ngữ nghĩa của hai giới từ dans và sur. Tác giả chứng minh tính linh hoạt cao về ngữ dụng và ngữ nghĩa không gian của hai công cụ này. Thay vì gán nghĩa cơ học tĩnh tại, tác giả xây dựng một mô hình mạng ngữ nghĩa toàn thể (réseau sémantique) đa tầng dựa trên các trục quan hệ không gian đối lập:

• Quan hệ tô-pô (relation topologique) và quan hệ chiếu (relation projective).
• Quan hệ tương đối (relation relative) và quan hệ tuyệt đối (relation absolue).
• Quan hệ nội tại (relation interne) và quan hệ ngoại tại (relation externe).
• Quan hệ định vị (localisation) và quan hệ cấu hình (configuration).
• Quan hệ hình học (relation géométrique) và quan hệ khái niệm (relation conceptuelle).
• Định vị thuần túy (localisation pure) và định vị mở rộng (localisation extensionnelle).

Chương 3 tiến hành phân biệt đối sánh chi tiết giữa dans/sur với à/en, giữa dans với sous, và đối chiếu trực tiếp giữa dans và sur trong các quan hệ nhị phân (relation binaire) và tam phân (relation ternaire). Các phân tích được cụ thể hóa qua hàng loạt cấu hình tri nhận quan trọng như: cấu hình bao hàm và trục phụ (trang 129), bao lồi đóng (trang 129), cấu hình tô-pô của dans (trang 132), cấu hình tô-pô của sur (trang 134), cùng các mô hình cái nhìn khép kín/phân cấp (trang 149) và cái nhìn mở/bất đối xứng (trang 150).

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án mang lại những đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn:

Về mặt lý luận:

• Đề xuất khái niệm công cụ "Chiến lược quy chiếu" (Stratégie de référence), bổ sung một công cụ hữu hiệu để phân tích các quan hệ không gian trong ngôn ngữ học tri nhận.
• Đề xuất mô hình miêu tả phương thức định vị của một ngôn ngữ dựa trên 4 tham số: Cấu trúc định vị cơ bản (CLB), Phạm trù ngôn ngữ đặc thù, Các từ định vị tiêu biểu, và Các chiến lược diễn đạt thường trực.
• Xây dựng mô hình miêu tả từ vị định vị cụ thể thông qua mạng ngữ nghĩa tích hợp các chiều kích quan hệ không gian (tô-pô, hình học, chức năng, văn hóa - nhân học).
• Làm sáng tỏ các yếu tố tri nhận tiềm ẩn chi phối sự lựa chọn công cụ biểu đạt không gian của người bản ngữ tiếng Pháp, khẳng định cấu trúc không gian trong ngôn ngữ chịu sự quy định của lăng kính tri nhận và điểm nhìn văn hóa.

Về mặt thực tiễn và ứng dụng sư phạm:

• Kết quả miêu tả chi tiết hệ thống phương tiện định vị, đặc biệt là các nét nghĩa và chiến lược sử dụng giới từ dans và sur, cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho việc giảng dạy tiếng Pháp như một ngoại ngữ (FLE).
• Giúp người học người Việt giải mã bản chất các hiện tượng chuyển di tiêu cực hoặc nhầm lẫn do khác biệt văn hóa - tri nhận giữa hai ngôn ngữ (như cặp dans la rue / ngoài phố, dans le désert / trên sa mạc).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án gắn liền với phạm vi đã xác định:

• Luận án chỉ tập trung khảo sát các quan hệ định vị không gian tĩnh ở cấp độ phát ngôn (câu tối giản hoặc rút gọn), chưa khảo sát toàn diện các quan hệ không gian động (chuyển động, định hướng).
• Phân tích miêu tả vi mô mới chỉ giới hạn ở hai giới từ đại diện là dans và sur, chưa thể bao quát toàn bộ các giới từ và cụm giới từ không gian khác trong tiếng Pháp.
• Dữ liệu định lượng thống kê được thực hiện trên quy mô ngữ liệu 3 tác phẩm văn học kết hợp với ngữ liệu mở rộng.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng mô hình mạng ngữ nghĩa tri nhận sang các giới từ không gian khác trong tiếng Pháp như sous, au-dessus de, entre, parmi, à, en.
• Nghiên cứu sâu hơn các quan hệ không gian động và quá trình chuyển dịch không gian gắn với hệ thống vị từ chuyển động.
• Triển khai các nghiên cứu đối chiếu Pháp - Việt có hệ thống và quy mô lớn hơn trên nhiều thể loại văn bản khác nhau.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho:

• Các nghiên cứu sinh, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Ngôn ngữ học, Ngôn ngữ học tiếng Pháp, Ngôn ngữ học tri nhận và Ngôn ngữ học đối chiếu.
• Giảng viên giảng dạy tiếng Pháp như một ngoại ngữ (FLE), người biên soạn giáo trình ngữ pháp tiếng Pháp.
• Các dịch giả hoạt động trong lĩnh vực dịch thuật Pháp – Việt và Việt – Pháp.

Nội dung có giá trị tham khảo chuyên sâu gồm: Chương 2 với hệ thống 5 chiến lược miêu tả không gian qua giới từ; Chương 3 với mạng ngữ nghĩa đa chiều của dans và sur; Bảng phân loại các cấu hình tô-pô và hệ thống phụ lục thống kê tần suất sử dụng giới từ, cụm giới từ tại các trang 154–168 của luận án.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm "cấu trúc định vị cơ bản" (Construction locative de base – CLB) được luận án xác định như thế nào?
CLB là cấu trúc cú pháp – ngữ nghĩa chức năng nhằm trả lời trực tiếp cho câu hỏi Où est X? (X ở đâu?), tập trung thông tin vào vị trí của Cible. Cấu trúc này phân biệt với cấu trúc tồn tại (như Il y a... nhằm trả lời cho câu hỏi Qu'est-ce qu'il y a?).

2. Điểm khác biệt căn bản giữa quan điểm của Claude Vandeloise và Valérie Flageul về giới từ dans và sur là gì?
Claude Vandeloise tiếp cận theo hướng chức năng, coi giới từ là mối liên kết gắn liền với vị từ theo khung Cible - (V + Pré) - Site và định nghĩa sur qua quan hệ porteur/porté, dans qua quan hệ contenant/contenu. Ngược lại, Valérie Flageul coi giới từ là toán tử không gian độc lập xác định một phân mảnh không gian theo khung Cible - V kết hợp với toán tử vị trí, định nghĩa sur bằng khái niệm biên giới (frontière) và dans bằng tính nội tại (intériorité).

3. Luận án giải thích hiện tượng khác biệt giữa dans la rue (tiếng Pháp) và ngoài phố (tiếng Việt) như thế nào?
Người Pháp tri nhận con phố như một không gian bao hàm ba chiều có giới hạn hai bên bởi các dãy nhà, do đó dùng giới từ mang nghĩa bên trong (dans). Trong khi đó, người Việt tri nhận không gian phố xá từ điểm nhìn của không gian sinh hoạt gia đình/trong nhà nhìn ra khu vực công cộng bên ngoài, dẫn đến việc lựa chọn từ định vị chỉ hướng ngoại (ngoài).

4. Bốn tham số trong mô hình miêu tả phương thức định vị không gian do tác giả đề xuất gồm những gì?
Mô hình gồm 4 tham số: Cấu trúc định vị cơ bản (CLB), Phạm trù ngôn ngữ đặc thù chuyên biệt, Các từ định vị tiêu biểu đại diện, và Các chiến lược diễn đạt thường trực có tần suất cao.

5. Năm chiến lược miêu tả không gian bằng giới từ trong tiếng Pháp được luận án xác định là gì?
Gồm: Lựa chọn hệ tọa độ (SCo), Lựa chọn thực thể mốc (Site), Lựa chọn hướng trục, Lựa chọn chiến lược quy chiếu (SR), và Lựa chọn độ hạt/độ chi tiết (Granularité).

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Đặng Kim Hoa là công trình nghiên cứu chuyên sâu về phương thức định vị không gian trong tiếng Pháp dưới góc độ ngôn ngữ học tri nhận. Bằng việc phân tích cấu trúc định vị cơ bản và khảo cứu mạng ngữ nghĩa của hai giới từ dans và sur, tác giả đã làm sáng tỏ cơ chế tương tác phức hợp giữa tri giác thị giác, tư duy văn hóa và sự hiện thực hóa ngôn ngữ. Công trình đóng góp các mô hình miêu tả phương thức định vị và mạng ngữ nghĩa từ vị có giá trị học thuật, đồng thời đem lại cơ sở ứng dụng thiết thực cho công tác giảng dạy tiếng Pháp và nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITÉ NATIONALE DE HANOI UNIVERSITÉ DE LANGUES ET D'ÉTUDES INTERNATIONALES ĐẶNG KIM HOA LA LOCALISATION SPATIALE EN FRANÇAIS : Le cas de SUR et DANS Định vị không gian trong tiếng Pháp : Nghiên cứu hai giới từ SUR và DANS Thèse de doctorat En Linguistique française Hanoï - 2015 f I TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ĐẶNG KIM HOA LA LOCALISATION SPATIALE EN FRANÇAIS: Le cas de SUR et DANS Định vị không gian trong tiếng Pháp: Nghiên cứu hai giới từ SUR và DANS Thèse de doctorat Soutenue le 26 novembre 2015 Devant l'Université de Langues et d'Etudes Internationales Université Nationale de Hanoï En vue de l'obtention du titre de Docteur en sciences du langage Spécialité : Linguistique française Code : 62220203 Sous la direction du Professeur TRẦN THẾ HÙNG Hanoï - 2015 II TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Lời cam đoan Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các vấn đề trình bày, kết luận nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. III TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Remerciements Je tiens en premier lieu à exprimer mes plus sincères remerciements au Professeur TRẦN THẾ HÙNG pour m'avoir fait confiance en acceptant de diriger mes recherches, ainsi que pour son soutien, sa patience et ses conseils qui ont su me guider pendant de nombreuses années. L'expérience scientifique et la méthodologie rigoureuse dont il m'a fait bénéficier ont contribué largement à l'aboutissement de ce travail.

J’adresse au Rectorat de l'Université de Langues et d'Etudes Internationales de l'Université Nationale de Hanoï (ULEI-UNH), ainsi qu’à l’ensemble des responsables et du personnel de l'Ecole doctorale de l'ULEI-UNH tous mes remerciements pour leur accueil. Je remercie chaleureusement l'ensemble des membres du jury et notamment les Professeurs-rapporteurs pour l'intérêt qu'ils ont manifesté à l'égard de ce travail. En stimulant ma curiosité, leurs suggestions et critiques m'ont permis d'élargir considérablement le champ de mes recherches. Leur présence dans le jury est pour moi un honneur.

Ces remerciements s’adressent aussi à l'ensemble des enseignantes, enseignants et collègues au Département de Langue et de Culture Françaises, tous ceux qui, de près ou de loin, m'ont entourée, soutenue et encouragée tout au long de la réalisation de ce travail; ils m'ont donné un précieux réconfort dans les moments difficiles. Ma reconnaissance va à ceux qui ont plus particulièrement assuré le soutien affectif sans faille: ma famille. IV TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Table des matières Lời cam đoan. IV Liste des abréviations et signes.

VIII Listes des figures et tableaux. 1 Historique de recherche .2 Objectif et délimitation de recherche .3 Questions de recherche .5 Hypothèses de recherche et contributions .5 Méthodologie de recherche .6 Plan de thèse .8 Chapitre 1 - Cadre théorique et méthodologique. Différentes approches de la localisation spatiale. La grammaire traditionnelle.

Quelques recherches cognitives sur la localisation spatiale. Le courant californien. Le courant cognitif en France. Le courant cognitif au Vietnam.

La notion de Localisation spatiale. Une catégorie lexico-grammaticale. Une description langagière des relations statiques dans l'espace. Une représentation de l'espace cognitif par la langue.

La construction locative de base. Les éléments constitutifs de la localisation spatiale. L’asymétrie des entités spatiales. La catégorisation des entités.

L’observateur et le mode de localisation. La vision et les relations spatiales. La définition de la Vision. La catégorisation des relations.

44 V TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. La référence spatiale. Présentation du corpus. 56 Chapitre II - La localisation spatiale en français.

L’expression de la localisation en français. L'expression de la localisation au niveau sémantico-lexical. Les adverbes de lieu. Les prépositions spatiales.

Les verbes locatifs. Les noms de localisation. Les adjectifs de localisation. Les préfixes locatifs.

L’expression de la localisation au niveau syntaxique. La construction prépositionnelle du Nsite. La construction nominale du Nsite. La construction inversée du Nsite.

La construction contractée du Nsite. Le mode de localisation spatiale en français. La construction locative de base en français. La catégorie spécifique de la localisation.

Les stratégies de description par les prépositions en français. Le choix de système de coordonnées. Le choix de site. Le choix de direction axiale.

Le choix de stratégie de référence. Le choix de granularité .103 Chapitre III : Le cas de SUR et DANS. La problématique de description. Flexibilité d'emplois et de sens spatiaux de dans/sur.

Le cas de DANS. Le cas de SUR. Approche globale d'un réseau sémantique. Le réseau des relations spatiales décrites par dans/sur.

Entre relation topologique et relation projective. Entre relation relative et relation absolue. Entre relation interne et relation externe. Entre localisation et configuration.

Entre relation géométrique et relation conceptuelle. Entre localisation pure et localisation extensionnelle. Distinction entre dans/sur et à/en. Distinction entre dans et sous .143 VI TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Distinction entre dans et sur. Entre relation binaire et relation ternaire. 154 LISTE DES PUBLICATIONS. Fréquence d'emploi des prépositions.

Recensement des locutions prépositionnelles. Fréquence d'usage des stratégies d'expression. Référence bibliographique des exemples. 168 VII TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Liste des abréviations et signes 1.

ALe adjectif de localisation externe 3. ALi adjectif de localisation interne 4. CLB construction locative de base 6. CR cadre de référence 7.

LC linguistique cognitive 12. LS localisation spatiale 15. Ncible nom-cible 17. Nev nom d'événement 18.

NLe nom de localisation externe 19. NLi nom de localisation interne 20. Nobjet nom d'objet 21. Nsite nom-site 22.

SCo système de coordonnées 26. SR stratégie de référence 27. VEtat verbe d'état 29. Vtransitif verbe transitif 30.

relation non spécifiée 32. […] énoncé coupé à l'intérieur 34. visée VIII TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Listes des figures et tableaux Page Figure 1. Différence de visée entre Hors de et En dehors de 13 Figure 1.

Les catégories lexico-grammaticales 28 Tableau 1. Inventaire des formes de la construction locative de base 34 Tableau 1. Les quatre types de stratégie de référence 56 Figure 2. Le découpage d'un livre 91 Figure 2.

Les axes secondaires. Les configurations d'inclusion 129 Figure 3. La fermeture convexe 129 Figure 3. Les configurations topologiques de Dans 132 Figure 3.

Les configurations topologiques de Sur 134 Figure 3. Vision fermée et organisation hiérarchique de l'espace 149 Figure 3. Vision ouverte et organisation asymétrique de l'espace 150 IX TIEU LUAN MOI download : [e-mail] INTRODUCTION Le choix comme objet de recherche "La localisation spatiale en français : le cas de sur et dans" prend source d'un "choc culturel" durant notre apprentissage et enseignement du français. Alors que les Français disent dans la rue, nous, Vietnamiens, décrivons ngoài phố (littéralement.

hors de / la rue). Cela signifie que les Vietnamiens utilisent un terme locatif sémantiquement opposé à dans du français pour décrire la même réalité. Cette observation nous a donné l'envie d'aller chercher une explication de ces modes d'expression si distincts dans un double objectif: maîtriser au mieux nos pratiques du français langue étrangère et fonder une base solide pour les applications pédagogiques. Etudier la localisation dans l'espace devient donc un sujet intéressant à plusieurs égards.

Tout d'abord, les rapports spatiaux sont des rapports de force du monde extérieur et l'expression de ces rapports est omniprésente dans la pratique langagière de n'importe quelle communauté linguistique. Par conséquent, la spatialité nous offre un champ d’étude abondant parce qu’il s’agit d'un des plus multilingues et concernant un grand nombre de catégories, aussi bien lexicales que grammaticales. Ensuite, localiser un objet paraît consister simplement à choisir parmi le lexique un mot pour relier deux entités selon le sémantisme des relations (ex. un livre sur la table vs un livre sous la table).

En réalité, un bon nombre de descriptions nous suggèrent des explications au-delà de la signification des mots. Deux prépositions symbolisent le même rapport mais la norme grammaticale oblige à employer ici l'une et l'autre ailleurs (ex. une maison à la campagne, une maison à la montagne, une maison à la mer mais une maison en ville). Deux prépositions qui possèdent des significations opposées peuvent décrire le même rapport (ex.

quelqu'un devant le volant ou quelqu'un derrière le volant). Encore, une même scène spatiale s'exprime en rapport d'inclusion par les Français (ex. quelque chose dans le désert) mais en rapport de superposition par les Vietnamiens qui localisent quelque chose trên sa mạc (litt. sur le désert).

Toutes ces réalités montrent que l'expression de la localisation spatiale véhicule des points 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] de vue particuliers, non seulement à l'intérieur de la langue française mais également à travers les langues différentes. Cela suscite chez nous une forte curiosité de savoir comment les Français se localisent et localisent les choses dans l’espace, de savoir ce qui conditionne leur choix parmi les ressources linguistiques disponibles et de savoir aussi ce qui est particulier dans leur mode de localisation par rapport à celui d'autres peuples, y compris des Vietnamiens. Les découvertes d'une telle recherche serviront aux objectifs à long terme de l'enseignement du français langue étrangère. Historique de recherche La notion de l'espace constitue, comme la notion du temps, un des points de référence fondamentaux de toute énonciation.

Cependant, laissée pendant très longtemps dans l’ombre, l’expression de l’espace est comme un parent pauvre de la linguistique au regard des études amples et minutieuses de l’expression du temps. En remontant dans les travaux anciens de la grammaire traditionnelle, on constate peu d'études portant sur l'espace. S'il existe un certain nombre de traitements du domaine, ils ne sont pas typiquement liés à l'espace mais plutôt aux catégories du discours dans lesquelles sont analysés quelques marqueurs à valeur spatiale. La grammaire traditionnelle aborde le problème de localisation spatiale à travers les catégories formelles des mots en se limitant à leur signification lexicale.

Or, l'expression de la LS ne dépend pas uniquement des facteurs purement linguistiques. La représentation de l'espace dans la langue n'a commencé à jouer un certain rôle que dans l'approche énonciative, notamment avec les recherches sur les déictiques spatiaux. Cette approche tient compte de certains éléments constitutifs de la situation de communication, c'est-à-dire de certains facteurs extralinguistiques. C'est déjà une avancée importante par rapport à la tradition.

Néanmoins, ce ne sont que des éléments physiques liés au locuteur, pas encore des facteurs psychologiques et culturels du locuteur en tant que maître actif de tout acte langagier. 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Par la suite, il est indéniable que c'est avec l'émergence de la linguistique cognitive, vers les années 1980, que le domaine de l'espace entre dans une phase d'expansion et devance même le domaine du temps dans les recherches linguistiques à visée cognitive. Né en Californie, aux Etats-Unis, le courant cognitif, se développe très rapidement au cours de ces trente dernières années au niveau mondial et se scinde en différentes tendances: fonctionnement de l'esprit encodé par la langue, identification des invariants conceptuels, description des variations interlinguales, impacts langue-cognition, etc. L’intérêt particulier que la linguistique cognitive attribue au domaine de l’espace et ses avancées intensives sur plusieurs pistes de recherches nous offrent donc d'importants fondements de connaissances.

Nous nous inspirons tout d'abord des postulats des paramètres cognitifs dans la représentation linguistique du courant dit californien. Les auteurs essaient de constituer une base théorique de la linguistique cognitive, des hypothèses et des notions majeures de la représentation spatiale tout en proposant une description bien détaillée des catégories linguistiques, notamment des prépositions spatiales en anglais. Les principaux tenants nous sont précieux: Jackendoff (1992, 1999), Talmy (2003), Levinson (1996), Levelt (1996).