Môc lôc Trang Lêi giíi thiÖu 1 Tæng quan c¸c nghiªn cøu ® cã 4 Ch−¬ng 1: Mèi quan hÖ gi÷a chÝnh s¸ch cung tiÒn víi mét sè nh©n tè vÜ m« 7 1.1 Ph©n tÝch chÝnh s¸ch tiÒn tÖ th«ng qua c¸c m« h×nh cho tiÒn c¬ së kh¶ dông 7 1.2 Ph©n tÝch mèi quan hÖ gi÷a tiÒn tÖ vµ thu nhËp 21 1.3 Ph©n tÝch mèi quan hÖ gi÷a tiÒn tÖ vµ gi¸ c¶ 27 1.4 Ph©n tÝch mèi quan hÖ gi÷a tiÒn tÖ vµ c¸n c©n thanh to¸n 30 1.5 Mèi quan hÖ nh©n qu¶ gi÷a tiÒn tÖ vµ c¸c nh©n tè vÜ m« 41 Ch−¬ng 2: Ph©n tÝch ®Þnh l−îng ¶nh h−ëng cña chÝnh s¸ch cung tiÒn tíi mét sè nh©n tè vÜ m« cña viÖt nam trong giai ®o¹n gÇn ®©y 52 2.1 Kinh tÕ ViÖt nam vµ chÝnh s¸ch tiÒn tÖ trong giai ®o¹n 1995- 2006 52 2.1 Ph©n tÝch chÝnh s¸ch tiÒn tÖ th«ng qua c¸c m« h×nh cho tiÒn c¬ së 56 2.3 ¶nh h−ëng cña l−îng cung tiÒn tíi thu nhËp 77 2.4 ¶nh h−ëng cña tiÒn tÖ ®Õn gi¸ c¶ 94 2.5 ¶nh h−ëng cña tiÒn tÖ ®Õn c¸n c©n thanh to¸n 111 Ch−¬ng 3: Tæng kÕt vµ c¸c kiÕn nghÞ nh»m n©ng cao hiÖu lùc cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ 131 3.2 C¸c kiÕn nghÞ nh»m n©ng cao hiÖu lùc cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ 137 KÕt luËn 142 Danh môc c¸c c«ng tr×nh cña t¸c gi¶ 144 Danh môc tµi liÖu tham kh¶o 145 Phô lôc 156 MôC LôC CHI TIÕT 219 Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t ViÕt t¾t Nguyªn v¨n tiÕng ViÖt Nguyªn v¨n tiÐng Anh Br Khèi l−îng tiÒn vay tõ Commercial Banks’ borowing from NHTW ther Central Bank BP C¸n c©n thanh to¸n Balance of Payment C Khèi l−îng tiÒn mÆt Curency CB TÝn dông cña c¸c NHTM Credit of Commercial Banks CDMB TÝn dông cña c¸c NHTM Credit to Deposit Money Bank CE TÝn dông cho c¸c doanh Credit to Government Enterprises nghiÖp Nhµ n−íc CGG Khèi l−îng tiÒn theo yªu Claims on General Government cÇu ChÝnh phñ CP TÝn dông cho khu vùc t− Credit to Private Sector nh©n CPI (P) ChØ sè gi¸ tiªu dïng cña Consumer Price Index ViÖt Nam (TÝnh theo n¨m 1994 = 100%) CSTT ChÝnh s¸ch tiÒn tÖ Monetary Policy D Tæng d− nî cña c¸c NHTM Total Deposit at Commercial Banks DC TÝn dông trong n−íc Domestic Credit DD Tæng tiÒn göi kh«ng kú h¹n Demand Deposit DGDP ChØ sè gi¸ DGDP (GDP Deflator GDP deflator)(N¨m 1994=100%) Dir LZi suÊt chiÕt khÊu cña Discount Interest Rates NHTW DMB TiÒn c¬ së kh¶ dông Disposable High Powered Money Dr LZi suÊt tiÒn göi cã kú h¹n 3 Deposit Interest Rates th¸ng ER Tæng tiÒn dù tr÷ v−ît tréi Excess Reserves Held by cña c¸c NHTM Commercial Banks GD Nî cña ChÝnh phñ GDP Tæng s¶n phÈm quèc néi Gross Domestic Product (at Market cña ViÖt Nam (TÝnh theo Price) gi¸ hiÖn hµnh) GDPAG GDP cña khu vùc s¶n xuÊt Agricultural GDP (at Market Price) c¸c s¶n phÈm n«ng nghiÖp (theo gi¸ hiÖn hµnh) GDPNA GDP cña khu vùc s¶n xuÊt Non- Agricultural GDP (at Market c¸c s¶n phÈm c«ng nghiÖp Price) vµ dÞch vô (Theo gi¸ hiÖn hµnh) GE Tæng chi tiªu cña ChÝnh phñ Government Expenditure GNP Tæng s¶n phÈm quèc d©n Gross National Product LA C¸c kho¶n cho vay vµ tr¶ Loans and Advances of tr−íc cña c¸c NHTM Commercial Banks Lr LZi suÊt cho vay cã kú h¹n Lending Interest Rate 3 th¸ng cña c¸c NHTM M1 Tæng l−îng tiÒn thu hÑp Narrow Money Stock (C+DD + M2 Tæng l−îng tiÒn më réng OD) MABP Ph−¬ng ph¸p tiÕp cËn tiÒn tÖ Broad Money ( M1 + SD + TD) tíi c¸n c©n thanh to¸n Money and Balance Payments MB Tæng l−îng tiÒn c¬ së Monetary Basis NCG TÝn dông rßng cho ChÝnh Net Credit to the Government phñ NDA Tµi s¶n néi ®Þa rßng Net Domestic Assets NFA Tµi s¶n ngo¹i tÖ rßng Net Foreign Assets NHNN Ng©n hµng Nhµ n−íc The State Bank NHTM Ng©n hµng Th−¬ng m¹i The Commercial Bank NHTW Ng©n hµng Trung −¬ng The Central Bank NNML C¸c kho¶n tµi s¶n phi tiÒn tÖ Net Non-Monetary Liabillities rßng OD C¸c kho¶n nî kh¸c cña c¸c Other Deposits at the Commercial NHTM Banks OiN C¸c kháan ph¶i tr¶ kh¸c Other Items Net rßng t¹i c¸c NHTM Pe L¹m ph¸t kú väng (®−îc Expected Rate Inflation tÝnh lµ trÔ mét chu kú cña CPI) Pf ChØ sè gi¸ quèc tÕ Foreign Price Index Q Thu nhËp thùc (GDP thùc Real GDP tÝnh theo gi¸ 1994) R L−îng tiÒn mÆt dù tr÷ t¹i Reserves Held by Commercial c¸c NHTM Banks RR Dù tr÷ b¾t buéc Required Reserves Held by Commercial Banks Rr LZi suÊt t¸i cÊp vèn Refinancing Interest Rates SD TiÒn göi tiÕt kiÖm t¹i c¸c Savings Deposits at Commercial NHTM Banks TD TiÒn göi cã kú h¹n t¹i c¸c Time Deposits at Commercial NHTM Banks TL Tæng tµi s¶n cña c¸c Total Liabillities of Commercial NHTM Banks X Tû gi¸ hèi ®o¸i gi÷a VND Exchance Rate Between VND and víi USD USD Danh môc c¸c b¶ng biÓu Trang B¶ng 2.1 Tãm t¾t thèng kª cña c¸c nh©n tè tiÒn c¬ së (QuÝ 1/1996- quÝ 4/2004) 57 B¶ng 2.2 KÕt qu¶ kiÓm ®Þnh tÝnh dõng cña c¸c nh©n tè cña tiÒn c¬ së 59 B¶ng 2.3 KiÓm ®Þnh tÝnh dõng cña c¸c khèi l−îng tiÒn cung øng 60 B¶ng 2.4 C¸c kÕt qu¶ håi quy cho biÕn phô thuéc C/DD (1996:1 – 2004:4) 65 B¶ng 2.5 C¸c kÕt qu¶ håi quy cho biÕn phô thuéc T&S/DD (1996:1 – 2004:4) 66 B¶ng 2.6 Tãm t¾t thèng kª chñ yÕu cho c¸c sè liÖu håi qui cña thu nhËp (quÝ 1/ 1995 – quÝ 4/2006) 79 B¶ng 2.7 KiÓm ®Þnh tÝnh dõng cña GDP, GDPAG, GDPNA, GE, M1, M2 79 B¶ng 2.8 Tãm t¾t thèng kª chñ yÕu cho c¸c biÕn gi¸ (quÝ 1/1995 – quÝ 4/2006) 96 B¶ng 2.9 KiÓm ®Þnh tÝnh dõng cña c¸c chuçi sè P, lnP, DGDP, lnDGDP, TYGIA 97 B¶ng 2.10 C¸c kÕt qu¶ håi qui gi÷a tiÒn tÖ vµ gi¸ c¶ ( 1995:Q1 – 2006:Q4) 98 B¶ng 2.11 B¶ng c¸n c©n th−¬ng m¹i cña ViÖt Nam 1997- 2005 112 B¶ng 2.12 Tãm t¾t thèng kª chñ yÕu cho c¸n c©n thanh to¸n 114 B¶ng 2.13 KiÓm ®Þnh Dickey- Fuller cho c¸c biÕn trong c¸n c©n 115 thanh to¸n B¶ng 2.14 KÕt qu¶ kiÓm ®Þnh Granger cho mèi quan hÖ nh©n qu¶ gi÷a tµi s¶n néi ®Þa rßng vµ dù tr÷ ngo¹i tÖ rßng 125 Danh môc c¸c s¬ ®å, ®å thÞ Trang S¬ ®å 1 C¸c kªnh truyÒn t¶i cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ 8 H×nh 2.1 §å thÞ cña GDP vµ c¸c bé phËn cÊu thµnh 78 H×nh 2.2 §å thÞ cña GDP vµ c¸c bé phËn M1, M2 80 H×nh 2.3 §å thÞ cña DGDP vµ CPI 94 1 Lêi giíi thiÖu 1. §Æc ®iÓm chung cña nÒn kinh tÕ Vµo gi÷a nh÷ng n¨m 1980 cña thÕ kû 20, nÒn kinh tÕ ViÖt nam r¬i vµo cuéc khñng ho¶ng trÇm träng víi l¹m ph¸t t¨ng nhanh tíi 3 con sè, hµng n¨m t¨ng tr−ëng kinh tÕ chØ xung quanh 2 phÇn tr¨m. §Ó ph¶n øng cuéc khñng ho¶ng nµy, ChÝnh phñ ViÖt nam ®Z ®−a ra chÝnh s¸ch ®æi míi kinh tÕ vµo n¨m 1986 mµ trong ®ã c¬ chÕ thÞ tr−êng ®Z ®−îc thõa nhËn. Sau h¬n 20 n¨m theo ®uæi chÝnh s¸ch kinh tÕ thÞ tr−êng cã sù ®iÒu tiÕt cña Nhµ n−íc, nÒn kinh tÕ ViÖt nam ®Z ®¹t ®−îc nh÷ng thµnh tùu to lín.
Tõ mét nÒn kinh tÕ víi tû lÖ l¹m ph¸t cã tèc ®é phi mZ, ngµy nay kinh tÕ ViÖt nam cã tèc ®é t¨ng tr−ëng cao, æn ®Þnh trªn 7%, tû lÖ l¹m ph¸t thÊp vµ lu«n gi÷ møc d−íi 10%. KÕt qu¶ cho thÊy sù ®iÒu tiÕt cña ChÝnh phñ ®èi víi nÒn kinh tÕ, ®Æc biÖt lµ nÒn kinh tÕ ®ang chuyÓn ®æi cã mét vai trß cùc kú quan träng. Mét chÝnh s¸ch ®óng sÏ thóc ®Èy qu¸ tr×nh ph¸t triÓn, ®Èy nhanh qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi kinh tÕ. Mét chÝnh s¸ch kh«ng ®óng sÏ cã hËu qu¶ nghiªm träng lµ k×m hZm sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ, lµm chËm qóa tr×nh chuyÓn ®æi.
Víi nh÷ng thµnh tùu nh− hiÖn nay, tr−íc hÕt ®ã lµ thµnh qu¶ cña c«ng cuéc ®æi míi nÒn kinh tÕ. §ång thêi ®ã còng lµ kÕt qu¶ cña viÖc ®iÒu tiÕt ®óng ®¾n c¸c chÝnh s¸ch vÜ m« cña ChÝnh phñ, trong ®ã cã chÝnh s¸ch vÒ tiÒn tÖ. Theo luËt NHNN (th¸ng 4/1998), NHNN ho¹t ®éng v× môc tiªu “æn ®Þnh gi¸ trÞ cña ®ång tiÒn, gãp phÇn ®¶m b¶o an toµn cho ho¹t ®éng ng©n hµng vµ hÖ thèng c¸c tæ chøc tÝn dông, thóc ®Èy ph¸t triÓn kinh tÕ – xZ héi theo ®Þnh h−íng xZ héi chñ nghÜa” (§iÒu 1, kho¶n 3). Víi nhiÖm vô ®−îc giao, tõ nöa cuèi thËp niªn 90, NHNN ®Z x©y dùng mét c¸ch cã hÖ thèng mét khu«n khæ chÝnh s¸ch tiÒn tÖ gi¸n tiÕp vµ b¾t ®Çu ¸p dông c¸c c«ng cô chÝnh s¸ch tiÒn tÖ gi¸n tiÕp, phèi hîp ®ång bé gi÷a c¸c c«ng cô chÝnh s¸ch tiÒn tÖ, gãp phÇn duy tr× æn ®Þnh lZi suÊt, æn ®Þnh tiÒn tÖ.
V× vËy viÖc nghiªn cøu vai trß vµ ¶nh 2 h−ëng cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ ®èi víi sù æn ®Þnh, t¨ng tr−ëng cña nÒn kinh tÕ ViÖt nam lµ mét vÊn ®Ò hÕt søc cÇn thiÕt. §èi t−îng vµ môc ®Ých nghiªn cøu cña ®Ò tµi ViÖc nghiªn cøu ¶nh h−ëng cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ tíi c¸c nh©n tè vÜ m« cña nÒn kinh tÕ ViÖt nam trong giai ®o¹n chuyÓn ®æi ®Z ®−îc nhiÒu nhµ kinh tÕ trong n−íc còng nh− cña n−íc ngoµi ®Ò cËp tíi. Tuy nhiªn viÖc ph©n tÝch ¶nh h−ëng cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ vÒ mÆt ®Þnh l−îng tíi tõng nh©n tè vÜ m«, mèi quan hÖ nh©n qu¶ gi÷a l−îng tiÒn cung øng víi c¸c nh©n tè nµy lµ ch−a cã nhiÒu. Bëi vËy ®Ò tµi “Ph©n tÝch ®Þnh l−îng vÒ t¸c ®éng cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ tíi mét sè nh©n tè vÜ m« cña ViÖt Nam trong thêi kú ®æi míi” ®−îc luËn ¸n lùa chän nghiªn cøu nh»m ph©n tÝch t¸c ®éng trùc tiÕp vÒ mÆt ®Þnh l−îng cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ th«ng qua sù thay ®æi l−îng tiÒn cung øng tíi sù thay ®æi cña mét sè biÕn vÜ m« nh− thu nhËp, gi¸ c¶ vµ c¸n c©n thanh to¸n cña ViÖt nam trong giai ®o¹n võa qua.
Nh÷ng kÕt qu¶ thu nhËn ®−îc dùa trªn c¸c lý thuyÕt c¬ b¶n vÒ tiÒn tÖ vµ nh÷ng m« h×nh thùc nghiÖm ®Z ®−îc kiÓm chøng ë c¸c nÒn kinh tÕ kh¸c trªn thÕ giíi sÏ lµ nh÷ng c¨n cø gãp phÇn nghiªn cøu vai trß vµ t¸c ®éng cña chÝnh s¸ch hiÖn nay cña NHTW ®èi víi môc tiªu æn ®Þnh gi¸ c¶, thóc ®Èy t¨ng tr−ëng kinh tÕ vµ t¹o c«ng ¨n viÖc lµm, gi¶m tû lÖ thÊt nghiÖp. Ph¹m vi nghiªn cøu cña ®Ò tµi Ph¹m vi cña luËn ¸n sÏ ®Ò cËp tíi c¸c vÊn ®Ò sau: vai trß cña cung tiÒn tÖ ë ViÖt nam, ¶nh h−ëng trùc tiÕp cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ mµ ®¹i diÖn lµ l−îng tiÒn cung øng trong c¸c mèi quan hÖ gi÷a tiÒn tÖ vµ thu nhËp, gi÷a tiÒn tÖ vµ gi¸ c¶, gi÷a tiÒn tÖ vµ c¸n c©n thanh to¸n. Tõ c¸c kÕt qu¶ thu ®−îc, luËn ¸n sÏ ph©n tÝch vai trß cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ vµ æn ®Þnh gi¸ c¶ trong giai ®o¹n võa qua.