Chương 1: NHUNG VAN DE CHUNG VE CAC TINH TIẾT TANG NANG TRÁCH NHIEM HÌNH SỰ 1. Khái niệm những tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự 1. Khái niệm tinh tiết từng uặng trách nhiệm hình sw Theo quy định của BLHS năm 2015, khi quyết định hình phạt đối với người phạm tội, ngoài việc căn cứ vào quy định của BLHS, căn cứ vào tính chat và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội hoặc việc chap hành pháp luật, Toà án còn phải cân nhắc những tình tiết giảm nhe và tăng năng trách nhiệm hình sự. Như vậy, những tình tiết tăng néng TNHS là một trong những căn cứ quan trong dé Toa án quyết đính một mức hình phạt cụ thể, tương xứng với tính chất, mức đô nguy hiém của hành vi pham tôi của người phạm tội.
Tuy nhiên, trong quá trình hình thành và phát triển của pháp luật hình sự Viét Nam, khái niém vệ tình tiết tăng năng TNHS chưa được dé cập cụ thé, đây đủ và thông nhật. Từ dién Luật học đã giải thích về thuật ngữ “tinh tiết tăng nang TNHS”, theo đó tình tiệt tăng năng TNHS là tình tiết ảnh hưởng đến mức dé trách nhiệm hình sự của trường hop phạm tôi cu thé theo hướng làm tăng lên so với trường hop bình thường'. Như vậy, có thé hiểu tình tiệt tăng năng là những tinh tiết làm tăng mức độ TNHS của người phạm tội trong một vụ án hình su. Dưới góc độ nghiên cứu khoa học luật hình sự, còn có rat nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm tình tiết tăng nang trách nhiệm hình sự, cụ thé: Các tình tiết tăng nặng TNHS còn được hiểu là: “Các tinh tết tăng năng TNHS là những tình tiết trong một vụ dn cụ thé làm tăng mức độ nghiêm trong của hành vi phạm tội và người phạm tôi phải chịu một tình phạt nghiêm khắc hơn trong mốt khung hình phat“? Ngoài ra, con có quan điểm cho rang “Các tình tiết tăng năng trách nhiễm hình sự là những tình tiết phan ánh mức độ nguy hiểm cho xã hội của tôi phạm tăng lên trong phạm vì một khumg hình phạt của một tôi phạm cu thé”.
Nhìn chung, các quan điểm trên đã nêu lên được đặc trưng chủ yêu của tinh tiết tăng nặng TNH là làm tăng mức dé nguy hiểm của tội phạm và đó là căn cứ tăng : Viện Khoa học pháp ly - Bộ tư pháp (2006), Từ điển Luật học ,Nxb Từ điền bach Khoa, Nx Trphip, Hi Nội,tr.770 ` Đình Vin Quế (2009), Binh kun Bhioa học về các tinh tiết tăng năng gitim nhẹ mech rhiểm hinh sic, Nx Thành pho Hồ Chi Mmh,Thành phố Hồ Chí Mimh,tr30% ` Trần Vin Sơn (2016), Orovét định hinh phat trong Luật lành sự Việt Năm, Luân vin thạc sĩ Luật hoc, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội tr36 6 nặng TNHS. Tuy nhiên, các quan điểm này còn bö sót yêu tổ làm tăng năng TNHS từ phía người pham tội. Không chi tình tiết của vụ án làm tăng tính nguy hiém của tôi phạm, mà còn tình tiết lam tăng tính nguy hiém của người pham tdi hoặc tăng nhu cầu cưỡng ché dé giáo dục cai tạo người pham tội cũng lam tăng năng TNHS. Do đó, quan điểm khác cho rằng: “Các tình tiết tăng nặng trách nhiém hình sự là những tình tiết được guy đình trong Bồ luật Hình sự phần ánh mức đồ ngụ" hiểm cho xã hội của hành vi pham tội, khả năng cải tạo giáo duc của người phạm tôi.
Các tình tiết tăng năng trách nhiệm hình sự có ý nghĩa trong việc quyết đình hình phat, làm tăng hình phạt trong giới hạn một khung hình phat'*. Quan điểm này đã phân tích khá đây đủ các đặc trưng cơ bản của tình tiết tăng năng đó là: (1) Làm tăng mức độ nguy hiểm của tôi phạm hoặc lam tăng mức độ nguy hiểm của người pham tội hay nhu cau cưỡng chế dé giáo duc cai tao người phạm tôi; (2) Các tinh tiết đó lam tăng nặng hình phạt áp dung đôi với người phạm tội, (3) Hình phạt được tăng nang trong pham vi chế tài của một khung hình phạt được quy đính. Quan diém này vừa thê hiện được bản chat, vai trò của tinh tiệt tăng nặng TNHS, vừa phân biệt được tình tiết tăng năng TNHS chung với tinh tiết định tôi và tình tiết định khung tăng năng. Từ những quan điểm nêu trên cùng với việc xem xét tinh tiết tăng năng TNHS trong BLHS năm 2015, nhận thay tinh tiết được quy định có thé được chia thanh 2 loại chính là những tình tiệt có anh hưởng đáng kể đến mức nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tdi và những tình tiệt phan ánh khả năng cải tao, giáo duc của người phạm tội.
Tình tiết này đều có đặc điểm chung là những tình tiệt có ý nghĩa làm tăng lên mức độ TNHS của người pham tội. Từ đó khái quát được khái niém liên quan dén tình tiệt tăng năng TNHS như sau: “Tinh tiết tăng năng TNHS là những tình tiết được quy dinh trong BLHS phan ánh mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vĩ pham tội, khả năng cải tạo giáo dục của người phạm tội. Tình tiết tăng năng TNH% có ý nghĩa trong việc quyết đình hình phạt, làm tăng hình phat trong giới ham một lung hình phat nhất định”. Như vậy, dưới góc độ pháp lý, giống như các tình tiết gam nhẹ TNHS, các tình tiết tăng năng TNHS có ảnh hưởng trực tiép nhất đền các quyền và lợi ích của người pham tội.
Điêu này thé biện ở chỗ - dé xác định tội phạm và người phạm tôi phải dua vào các dâu hiệu của cầu thanh tội phạm, nhung dé xác đính một lượng hình phạt đối với người phạm tôi thì tình tiệt tăng nang TNHS lại có vai tro rất lớn. 3 Dương Tuyết Miễn (2013), “Các tinh tiết ting ning trách nhiệm hành sự theo Bộ bật Hình sự Việt Nam nim 1999”, Tạp chí Toà co nhấn dim, (Số 01), tr.18-20 Cần tránh cách hiểu chưa đúng khi quan niệm “tinh tiết tăng nặng TNHS là tình tiệt làm cho TNHS đối với người phạm tôi trong trường hợp pham téi cụ thé cao hon, thé luận ở ba mức độ khác nhau: Tội danh nang hơn, khung hình phạt cao hơn, mức hình phạt năng hon”. Nêu hiểu như vậy là có sự nhằm lẫn giữa tình tiết tăng nặng TNHS này chỉ 1a một trong những căn cử dé Toa án quyết đính hình phạt đối với người phạm tôi theo hướng nghiêm khác hơn trong phạm vi mét khung hinh phạt niêu trong vụ án hình sự có tình tiệt này. Đặc điểm của tinh tiết tăng uặng trách uhiệm hình sự Qua sự phân tích như vừa nêu, có thể rút ra những đặc điểm chung của tình tiết tăng năng TNHS như sau: Thit nhất, tình tiết tăng nặng TNHS nhất thiệt phải được nha làm luật ghi nhân, trong BLHS năm 2015, chứ không thé quy định trong bat kỳ các văn bản pháp lý nào khác hoặc không thể do Toà án tự xem xét dé cân nhac như tình tiết giảm nhẹ TNHS Thit hai, tinh tiệt ting năng TNHS chỉ được áp dung một lần trong vụ án hình sự, chi những tình tiết tăng năng TNHS nao liên quan dén vụ án hình sự đang xử lý mới được áp dung trong vụ án đó.
Trong một vụ án đông phạm, néu tình tiết ting nặng TNHS thuộc về riêng từng dong phạm, thi chỉ áp dung tình tiết tăng nặng TNHS đôi với cá nhân người pham tội đó. Thit ba, tình tiệt tăng nang TNHS chi được áp dung sau khi đã định tôi danh: và khung hình phat phải được xác định trước sau đó mới cân nhắc dén tình tiết tăng năng trên thực tế. Đặc điểm nay gắn liên với nhiệm vụ, vai trò của tình tiết tăng ning trong một vụ án hình sự cũng như mối quan hệ của nó với việc định tôi danh và quyết định hình phạt. Vi du: Tình tiết tăng nang “lợi dung chức vụ, quyền hạn dé pham tội” là yêu tô định tôi được quy đính tại các tội tham ô tai sin Điều 353); tôi nhận hồi lộ Điều 354), tôi lợi dung chức vụ, quyên han trong khi thi hành công vụ (Điều 356); tôi lợi dung chức vụ quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác dé trục lợi (Điều 358), của BLHS năm 2015.
Do đó, khi quyét định hình phạt, Toa án không được xem xét nó là tinh tiết “lợi dung chức vụ, quyên hạn để phạm tôi” quy định tại điểm c khoản 1 Điều 52 BLHS năm 2015 là tinh tiết tăng nặng TNHS chung nữa Thứ fre, tinh tiệt tăng năng mang tính chật ôn dinh về số lượng và nội dung. Mac du vậy, nêu trong thực tién đời sóng xuất hiên những tình tiết làm thay đỗi mức độ nguy hiểm cho xã hội của tôi phạm theo hướng nghiêm khắc hơn thì nó sẽ được * Phan Hằng Thuỷ (2010), Cá: tinh nết tăng nặng INHS trong Luật Hin sự Việt Nem - Một số vấn để tí Ind và Điực tiến, Luin vin Thạc sĩ hật học , Khoa Luật, Đại học Quốc Gia Hà Nội trọ 8 nha làm luật bd sung cho phủ hợp với tình bình kinh tê, chính trị - xã hội và ngược lại sẽ bị loại bỏ khỏi BLHS Khi áp dung các tinh tiệt tăng năng đối với người phạm tôi, Toà án “phối làm sáng tô ý thức chủ quan của người phạm tôi dé xét trường hợp này họ có phải thay trước hoặc có thé thấp trước được tình tiết tăng năng trách nhiệm hình sự hay không thì mới được dp dung tình hết tăng năng đó đối với họ ” Trường hợp có căn cử chứng minh rằng ho không thay được trước hoặc không thé thay được trước thì di tình tiết do có xảy ra người phạm tội cũng không phải chịu trách nhiệm déi với tinh tiết tăng, năng TNHS do. Ýughĩa cia các tinh tiết tăng nig trách nhiệm hình se 1.131 Ýng]ĩa pháp ly Các tình tiết tang năng TNHS là những tình tiết làm tăng mức độ nguy hiểm cho xã hội của tôi pham đã được thực hién, vi thé, cling có y nghĩa làm tăng năng hình phạt đôi với người đã thực hiện tôi pham cụ thể đó. Các tình tiết tăng năng TNHS có ý nghĩa rất quan trong trong việc cá thé hoá hình phạt.
Nó cho phép đánh giá mức độ nguy hiém cho xã hội của hành vi phạm tội dé thực hiện, đây là một trong những cơ sở để đánh giá mức độ nguy hiểm cho xã hôi của hành vi phạm tôi đã thực hiện.