Các Nhân Tố Tác Động Tỷ Suất Sinh Lời Trên Vốn Chủ Sở Hữu Của Doanh Nghiệp Bán Lẻ Niêm Yết

Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) là một chỉ số quan trọng phản ánh khả năng sinh lời… 78 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh · 2024.

• Tác giả: Lâm Thái Hoàng Anh
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Công Hưởng
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Tác Động Đến Tỷ Suất Sinh Lời Của Doanh Nghiệp Bán Lẻ Niêm Yết Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.3.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5.2. Phạm vi thời gian
• 1.5.3. Phạm vi không gian
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 1.6.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.7. Đóng góp của đề tài
• 1.8. Bố cục của đề tài
• 1.9. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ LƯỢC KHẢO CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu
• 2.2. Cơ sở lý thuyết về mô hình Dupont
• 2.3. Tổng quan các nghiên cứu trước có liên quan
• 2.3.1. Nghiên cứu nước ngoài
• 2.3.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 2.5. Các nhân tố tác động ROE
• 2.5.1. Biên lợi nhuận ròng (Net profit margin)
• 2.5.2. Vòng quay tổng tài sản (Total asset turnover)
• 2.5.3. Đòn bẩy tài chính (Financial leverage)
• 2.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Đề xuất mô hình và các biến nghiên cứu
• 3.3. Mô hình nghiên cứu
• 3.4. Định nghĩa và mô tả các biến
• 3.5. Giả thiết nghiên cứu
• 3.6. Mẫu và công cụ nghiên cứu
• 3.6.1. Mẫu nghiên cứu
• 3.6.2. Công cụ nghiên cứu
• 3.7. Phương pháp nghiên cứu
• 3.8. Thống kê mô tả các biến
• 3.9. Phân tích mối quan hệ tương quan giữa các biến
• 3.10. Phân tích mô hình hồi quy
• 3.11. Kiểm định khuyết tật sau mô hình
• 3.12. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN KẾT QUẢ MÔ HÌNH
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Phân tích hệ số tương quan
• 4.3. Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.4. Ước lượng mô hình hồi quy theo phương pháp Pool OLS, FEM và REM
• 4.5. So sánh và lựa chọn mô hình phù hợp
• 4.6. Kiểm định khuyết tật sau mô hình
• 4.7. Khắc phục các khuyết tật trong mô hình
• 4.8. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.8.1. Biên lợi nhuận ròng (NPM)
• 4.8.2. Vòng quay tổng tài sản (TATO)
• 4.8.3. Đòn bẩy tài chính (LEV)
• 4.9. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Khuyến nghị chính sách tăng trưởng trong tương lai
• 5.2. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu trong tương lai
• 5.2.1. Hạn chế của đề tài
• 5.2.2. Khuyến nghị hướng nghiên cứu trong tương lai
• 5.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 01. DANH SÁCH 16 DOANH NGHIỆP BÁN LẺ TRONG MẪU QUAN SÁT
• PHỤ LỤC 02. KẾT QUẢ MÔ HÌNH
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tỷ Suất Sinh Lời Của Doanh Nghiệp Bán Lẻ Niêm Yết Tại Việt Nam

Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) là một chỉ số quan trọng phản ánh khả năng sinh lời của doanh nghiệp. Đối với các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết tại Việt Nam, ROE không chỉ là thước đo hiệu quả tài chính mà còn là yếu tố quyết định trong việc thu hút đầu tư. Trong bối cảnh thị trường bán lẻ đang phát triển mạnh mẽ, việc phân tích các nhân tố tác động đến ROE trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào các yếu tố chính ảnh hưởng đến ROE của các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết từ năm 2016 đến 2023.

1.1. Định Nghĩa Tỷ Suất Sinh Lời Trên Vốn Chủ Sở Hữu

Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) được tính bằng tỷ lệ giữa lợi nhuận ròng và vốn chủ sở hữu. Đây là chỉ số quan trọng giúp đánh giá hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp. ROE cao cho thấy doanh nghiệp đang sử dụng vốn hiệu quả để tạo ra lợi nhuận.

1.2. Tầm Quan Trọng Của ROE Đối Với Doanh Nghiệp Bán Lẻ

ROE không chỉ là chỉ số tài chính mà còn là yếu tố quyết định trong việc thu hút nhà đầu tư. Doanh nghiệp có ROE cao thường được xem là có khả năng sinh lời tốt, từ đó tạo niềm tin cho các nhà đầu tư và khách hàng.

II. Các Nhân Tố Tác Động Đến Tỷ Suất Sinh Lời Của Doanh Nghiệp Bán Lẻ

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có ba nhóm nhân tố chính tác động đến ROE của các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết tại Việt Nam. Đó là biên lợi nhuận ròng, hiệu quả sử dụng tài sản và đòn bẩy tài chính. Mỗi yếu tố này đều có ảnh hưởng riêng đến khả năng sinh lời của doanh nghiệp.

2.1. Biên Lợi Nhuận Ròng Và Tác Động Đến ROE

Biên lợi nhuận ròng là tỷ lệ giữa lợi nhuận ròng và doanh thu. Một biên lợi nhuận ròng cao cho thấy doanh nghiệp có khả năng kiểm soát chi phí tốt, từ đó nâng cao ROE. Nghiên cứu cho thấy mối quan hệ tích cực giữa biên lợi nhuận ròng và ROE.

2.2. Hiệu Quả Sử Dụng Tài Sản Trong Doanh Nghiệp Bán Lẻ

Hiệu quả sử dụng tài sản được đo bằng vòng quay tổng tài sản. Doanh nghiệp có khả năng sử dụng tài sản hiệu quả sẽ tạo ra doanh thu cao hơn, từ đó ảnh hưởng tích cực đến ROE. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy vòng quay tài sản không có mối tương quan rõ ràng với ROE.

2.3. Đòn Bẩy Tài Chính Và Tác Động Đến ROE

Đòn bẩy tài chính là tỷ lệ giữa nợ và vốn chủ sở hữu. Sử dụng đòn bẩy tài chính hợp lý có thể gia tăng ROE, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro. Nghiên cứu cho thấy đòn bẩy tài chính có mối tương quan tích cực với ROE của doanh nghiệp bán lẻ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đánh Giá Tác Động Đến ROE

Phương pháp nghiên cứu định lượng được áp dụng trong nghiên cứu này nhằm đánh giá mức độ tác động của các nhân tố đến ROE. Mô hình hồi quy tuyến tính được sử dụng để phân tích dữ liệu từ các báo cáo tài chính của doanh nghiệp bán lẻ niêm yết.

3.1. Mô Hình Hồi Quy Tuyến Tính

Mô hình hồi quy tuyến tính giúp xác định mối quan hệ giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc. Trong nghiên cứu này, các biến độc lập bao gồm biên lợi nhuận ròng, hiệu quả sử dụng tài sản và đòn bẩy tài chính.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Bảng

Dữ liệu bảng được thu thập từ báo cáo tài chính của các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trong giai đoạn 2016-2023. Phân tích dữ liệu bảng giúp đánh giá sự biến động của các nhân tố theo thời gian và không gian.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tỷ Suất Sinh Lời Của Doanh Nghiệp Bán Lẻ

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình REM là mô hình tối ưu với biên lợi nhuận ròng và đòn bẩy tài chính có mối tương quan với ROE. Điều này cho thấy rằng các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết cần chú trọng đến việc tối ưu hóa các yếu tố này để nâng cao hiệu quả kinh doanh.

4.1. Kết Quả Phân Tích Mô Hình REM

Mô hình REM cho thấy biên lợi nhuận ròng và đòn bẩy tài chính có ảnh hưởng tích cực đến ROE. Điều này khẳng định tầm quan trọng của việc quản lý chi phí và sử dụng nợ hợp lý trong hoạt động kinh doanh.

4.2. Đánh Giá Tác Động Của Các Nhân Tố

Các nhân tố như biên lợi nhuận ròng và đòn bẩy tài chính cần được các doanh nghiệp bán lẻ chú trọng để nâng cao ROE. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng vòng quay tài sản không có mối tương quan rõ ràng với ROE.

V. Kết Luận Và Khuyến Nghị Đối Với Doanh Nghiệp Bán Lẻ

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao ROE là một mục tiêu quan trọng đối với các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết. Các doanh nghiệp cần có chiến lược rõ ràng để tối ưu hóa biên lợi nhuận ròng và quản lý đòn bẩy tài chính hiệu quả.

5.1. Khuyến Nghị Chiến Lược Tăng Cường ROE

Doanh nghiệp cần tập trung vào việc cải thiện biên lợi nhuận ròng thông qua việc tối ưu hóa chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đồng thời, việc sử dụng đòn bẩy tài chính hợp lý cũng cần được xem xét.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Trong Tương Lai

Nghiên cứu có thể mở rộng để xem xét thêm các yếu tố khác như môi trường kinh doanh và chính sách tài chính ảnh hưởng đến ROE của doanh nghiệp bán lẻ. Điều này sẽ giúp có cái nhìn toàn diện hơn về hiệu quả kinh doanh trong ngành.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lâm Thái Hoàng Anh (chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh) nghiên cứu về các yếu tố tác động đến tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) của các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết tại Việt Nam. Bối cảnh thực tiễn được đặt trong giai đoạn nền kinh tế tăng trưởng trở lại từ năm 2016, kéo theo sự gia tăng thu nhập và nhu cầu tiêu dùng của người dân. Thị trường bán lẻ Việt Nam ghi nhận ba xu hướng tiêu dùng chính định hình sự phát triển:

1. Xu hướng chi tiêu cho các sản phẩm giá cao: Thu nhập cải thiện thúc đẩy người tiêu dùng gia tăng chi tiêu cho nhóm hàng tiêu dùng không thiết yếu.
2. Sự dịch chuyển sang kênh thương mại hiện đại (Modern Trade - MT): Mặc dù kênh bán hàng truyền thống (General Trade - GT) vẫn chiếm 80% thị phần, kênh MT chiếm 18% và thương mại điện tử chiếm 2%, nhưng tốc độ tăng trưởng doanh thu của MT cao hơn hẳn GT do lối sống bận rộn và ưu tiên tính tiện lợi của người tiêu dùng.
3. Sự bùng nổ của thương mại điện tử: Lượng người dùng Internet đạt xấp xỉ 78 triệu người (khoảng 80% dân số) và số lượng thuê bao di động đạt 161,6 triệu thuê bao (vượt 64% tổng dân số cả nước).

Bên cạnh đó, thị trường bán lẻ chứng kiến dòng vốn đầu tư nước ngoài mạnh mẽ thông qua các thương vụ mua bán và sáp nhập (M&A) lớn trong năm 2016 như: Tập đoàn TCC Holdings (Thái Lan) mua lại Metro Cash & Carry Việt Nam với giá 655 triệu euro, Central Group (Thái Lan) mua lại Big C với giá 1,4 tỷ USD, và Tập đoàn Aeon đầu tư 500 triệu USD phát triển hệ thống trung tâm mua sắm. Tuy nhiên, giai đoạn 2020 – 2021 chịu tác động nặng nề từ dịch bệnh Covid-19, dẫn đến tình trạng gần 33,3 nghìn doanh nghiệp bán lẻ rời bỏ thị trường hoặc phá sản tính đến cuối năm 2021 theo số liệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Trái ngược với tình trạng suy thoái của nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs), phần lớn các doanh nghiệp bán lẻ lớn đang niêm yết vẫn duy trì được doanh thu và tỷ suất sinh lời ổn định. Xuất phát từ thực trạng này, việc làm rõ các nhân tố quyết định đến chỉ số ROE của nhóm doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trở nên cấp thiết.

Mục tiêu tổng quát của khóa luận là đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu của các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết, từ đó đề xuất các chiến lược nâng cao hiệu quả sử dụng vốn của cổ đông.

Mục tiêu cụ thể của đề tài bao gồm ba nội dung:

1. Làm rõ các yếu tố có ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi nhuận trên nguồn vốn góp của chủ sở hữu tại các doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực bán lẻ đã niêm yết trên thị trường chứng khoán.
2. Sử dụng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng để định lượng mức độ tác động của từng yếu tố đến chỉ số ROE.
3. Đưa ra các giải pháp, khuyến nghị thiết thực nhằm nâng cao tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu cho ban lãnh đạo các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trên cơ sở kết quả phân tích.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu tương ứng:

1. Các nhân tố nào tác động đến tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu của các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết?
2. Mức độ tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu của các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết như thế nào?
3. Các giải pháp nào có thể nâng cao tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu cho các doanh nghiệp bán lẻ?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) của các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết.
• Phạm vi không gian: Thị trường chứng khoán Việt Nam, gồm các doanh nghiệp bán lẻ và phân phối niêm yết trên sàn HOSE và HNX, được phân loại theo phân ngành cấp 1 của Chuẩn phân ngành toàn cầu GICS (ngành hàng tiêu dùng không thiết yếu, tham chiếu qua DNSE).
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 8 năm, từ năm 2016 đến năm 2023.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng dựa trên lý thuyết về tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) và kỹ thuật phân tích DuPont. Chỉ số ROE đo lường mức lợi nhuận sau thuế tạo ra trên mỗi đồng vốn góp của cổ đông, tính bằng tỷ lệ giữa Lợi nhuận sau thuế và Vốn chủ sở hữu bình quân. Kỹ thuật phân tích DuPont do F. Donaldson Brown phát triển tại tập đoàn DuPont de Nemours vào đầu thế kỷ 20 ban đầu phân rã tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA), sau đó được mở rộng sang ROE bằng cách bổ sung thành phần đòn bẩy tài chính. Công thức phân rã ROE theo mô hình DuPont 3 nhân tố được xác định:

$$\text{ROE} = \text{Biên lợi nhuận ròng (NPM)} \times \text{Vòng quay tổng tài sản (TATO)} \times \text{Đòn bẩy tài chính (LEV)}$$

Trong đó:

• $\text{Biên lợi nhuận ròng (NPM)} = \frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Doanh thu thuần}}$
• $\text{Vòng quay tổng tài sản (TATO)} = \frac{\text{Doanh thu thuần}}{\text{Tổng tài sản bình quân}}$
• $\text{Đòn bẩy tài chính (LEV)} = \frac{\text{Tổng nợ phải trả}}{\text{Tổng tài sản}}$

Về phương pháp mô hình hóa, tác giả kế thừa cách tiếp cận của Nguyễn Tuấn và Xuân Ban (2019) cùng Bobby Chandra và Dadan Rahadian (2017) khi thiết lập phương trình hồi quy tuyến tính dữ liệu bảng ở dạng cộng thay vì dạng tích số nhằm lượng hóa độc lập hệ số tác động của từng biến:

$$\text{ROE}{it} = \beta_0 + \beta_1 \text{NPM}{it} + \beta_2 \text{TATO}{it} + \beta_3 \text{LEV}{it} + \varepsilon_{it}$$

Tên biến	Ký hiệu	Loại biến	Cách xác định biến	Kỳ vọng dấu
Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu	ROE	Phụ thuộc	(Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu bình quân) $\times$ 100%	N/A
Biên lợi nhuận ròng	NPM	Độc lập	Lợi nhuận sau thuế / Doanh thu thuần	$+$
Vòng quay tổng tài sản	TATO	Độc lập	Doanh thu thuần / Tổng tài sản bình quân	$+$
Đòn bẩy tài chính	LEV	Độc lập	Tổng nợ phải trả / Tổng tài sản	$-$ / $+$

Ba giả thuyết nghiên cứu được kiểm định:

• Giả thuyết H1: Biên lợi nhuận ròng có tác động cùng chiều đến tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu.
• Giả thuyết H2: Vòng quay tổng tài sản có tác động cùng chiều đến tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu.
• Giả thuyết H3: Đòn bẩy tài chính có tác động cùng chiều đến tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu.

Nguồn dữ liệu và phương pháp xử lý: Dữ liệu định lượng thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán của 16 doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trong giai đoạn 2016 – 2023 qua cổng thông tin Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE), HNX và các cơ sở dữ liệu tài chính Capital IQ, Widata. Dữ liệu ngành và vĩ mô được trích xuất từ Tổng cục Thống kê và Euromonitor. Sau khi làm sạch các quan sát khuyết thiếu hoặc bị hủy niêm yết, bộ dữ liệu bảng cân bằng thu được gồm 128 quan sát (16 công ty $\times$ 8 năm). Quy trình xử lý thực hiện qua 7 bước: thống kê mô tả, kiểm tra đa cộng tuyến (hệ số VIF), phân tích tương quan Pearson, ước lượng hồi quy bằng ba mô hình (Pooled OLS, FEM, REM), thực hiện các kiểm định lựa chọn mô hình (F-test, Breusch-Pagan LM, Hausman test), kiểm định khuyết tật mô hình (White's test, Wooldridge test) và khắc phục khuyết tật bằng phương pháp FGLS nếu cần thiết trên phần mềm Stata 17.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu

Chương mở đầu xác lập tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh thị trường bán lẻ Việt Nam tăng trưởng mạnh từ năm 2016 nhưng chịu sự phân hóa sâu sắc sau đại dịch Covid-19. Chương này công bố mục tiêu tổng quát, ba mục tiêu cụ thể, ba câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu và phạm vi thời gian (2016 – 2023), không gian (các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết tại Việt Nam). Tác giả khái quát phương pháp nghiên cứu định lượng sử dụng phần mềm Stata 17, nguồn thu thập báo cáo tài chính của 16 doanh nghiệp, đóng góp học thuật và thực tiễn của khóa luận, cùng kết cấu tổng thể gồm 5 chương.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và lược khảo các công trình nghiên cứu có liên quan

Chương 2 trình bày có hệ thống các lý thuyết nền tảng về chỉ số ROE và kỹ thuật phân tích DuPont từ dạng nguyên thủy đến dạng tích hợp cấu trúc vốn. Tác giả tổng quan 9 công trình thực nghiệm tiêu biểu:

• Nghiên cứu quốc tế: Bobby Chandra và Dadan Rahadian (2017) khảo sát 21 công ty bán lẻ Indonesia; Farouq và cs (2018) khảo sát 40 công ty công nghiệp nặng tại Ả Rập Xê Út; Turker Acikgoz và Gokhan Kilic (2021) trên 10 công ty công nghệ Thổ Nhĩ Kỳ; Siwi Aryantinia và Sapto Jumonoa (2021) trên 20 công ty phi tài chính Indonesia; Vasile Burja và Radu Marginean (2014) trên 5 doanh nghiệp nội thất tại Romania. Hầu hết các công trình đều chỉ ra tác động tích cực của các biến DuPont đến ROE.
• Nghiên cứu trong nước: Nguyễn Tuấn và Xuân Ban (2019) nghiên cứu 175 công ty niêm yết giai đoạn 2009 – 2017; Nguyễn Tuyết Khanh (2017) nghiên cứu 6 công ty dầu khí; Nguyễn Tuyết Khanh và Lê Khắc Hoài Thanh (2017) khảo sát 8 ngân hàng thương mại; Khánh Linh và Hằng Nga (2019) nghiên cứu 79 doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết.

Từ các tài liệu trên, tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu: các nghiên cứu tại Việt Nam đa phần khảo sát đa ngành hoặc phân rã ROE theo các biến kinh tế vĩ mô, thiếu các công trình đi sâu vào phân tích định lượng ROE theo mô hình DuPont chuyên biệt cho nhóm doanh nghiệp ngành bán lẻ. Cuối chương, tác giả phân tích bản chất tài chính của ba biến: NPM, TATO và LEV.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa quy trình nghiên cứu 7 bước. Tác giả thiết lập mô hình hồi quy tuyến tính dữ liệu bảng, định nghĩa toán học các biến phụ thuộc (ROE) và độc lập (NPM, TATO, LEV), xây dựng ba giả thiết H1, H2, H3. Tác giả mô tả chi tiết mẫu gồm 16 doanh nghiệp bán lẻ thỏa mãn tính liên tục của dữ liệu trong 8 năm (2016 – 2023). Các công cụ phân tích thống kê trên phần mềm Stata 17 được chuẩn hóa gồm: thống kê mô tả, ma trận tương quan, kiểm tra đa cộng tuyến với ngưỡng VIF < 10, tiêu chuẩn kiểm định F-test (so sánh Pooled OLS với FEM), kiểm định Breusch-Pagan LM (so sánh Pooled OLS với REM), kiểm định Hausman (lựa chọn giữa FEM và REM), kiểm định phương sai thay đổi (White's test / Breusch-Pagan) và kiểm định tự tương quan (Wooldridge test).

Chương 4: Bàn luận kết quả mô hình

Chương 4 công bố kết quả thống kê mô tả, ma trận hệ số tương quan, kiểm định khuyết tật và các bước ước lượng hồi quy. Qua các bước kiểm định F-test, Breusch-Pagan LM và kiểm định Hausman, mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model - REM) được xác định là mô hình tối ưu để giải thích các nhân tố tác động đến ROE của các doanh nghiệp bán lẻ trong mẫu quan sát. Kết quả thảo luận chỉ ra rằng biên lợi nhuận ròng (NPM) và đòn bẩy tài chính (LEV) có mối tương quan có ý nghĩa thống kê đối với ROE. Ngược lại, vòng quay tổng tài sản (TATO) không cho thấy mối tương quan có ý nghĩa thống kê đối với ROE của các doanh nghiệp bán lẻ được nghiên cứu.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Chương cuối tóm lược các kết quả thực nghiệm đạt được từ mô hình REM. Dựa trên bằng chứng định lượng, tác giả đưa ra các khuyến nghị chính sách và giải pháp quản trị tài chính cho ban điều hành các doanh nghiệp bán lẻ nhằm gia tăng biên lợi nhuận ròng và cân đối việc sử dụng nợ vay. Đồng thời, chương 5 trình bày thẳng thắn các giới hạn nghiên cứu về quy mô mẫu và các biến số ngoại sinh, làm căn cứ định hướng cho các công trình nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng chính

Phân tích thống kê mô tả trên 128 quan sát của 16 doanh nghiệp bán lẻ niêm yết giai đoạn 2016 – 2023 phản ánh bức tranh tài chính qua bảng số liệu sau:

Biến số	Cỡ mẫu	Giá trị trung bình	Độ lệch chuẩn	Giá trị nhỏ nhất	Giá trị lớn nhất
ROE	128	0,1459661 (14,6%)	0,2122346	-1,073446 (-107,3%)	1,607692 (160,8%)
NPM	128	0,0211750 (2,1%)	0,1247133	-0,7662318 (-76,6%)	0,5998236 (60,0%)
TATO	128	2,9669590 (lần)	2,0009070	0,0353184 (lần)	9,4113360 (lần)
LEV	128	0,4748849 (47,5%)	0,2082151	0,0039499 (0,4%)	0,9438026 (94,4%)

Các phát hiện thực nghiệm cốt lõi từ mô hình:

• Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) bình quân đạt 14,6%, nhưng có độ phân tán lớn (độ lệch chuẩn 21,2%) với biên độ dao động từ mức âm nghiêm trọng -107,3% (thua lỗ vượt vốn chủ sở hữu) đến mức cao nhất 160,8%.
• Biên lợi nhuận ròng (NPM) trung bình của ngành bán lẻ niêm yết ở mức tương đối mỏng, chỉ 2,1%, dao động từ -76,6% đến 60,0%.
• Vòng quay tài sản (TATO) đạt mức bình quân 2,97 vòng/năm, cho thấy đặc thù luân chuyển dòng hàng liên tục của hoạt động bán lẻ, dao động từ 0,035 đến 9,41 vòng.
• Đòn bẩy tài chính (LEV) có mức trung bình 47,5%, cho thấy nợ phải trả chiếm gần một nửa tổng tài sản của các công ty trong mẫu.
• Mô hình hồi quy tác động ngẫu nhiên (REM) là mô hình phù hợp nhất. Kết quả kiểm định xác nhận: Biên lợi nhuận ròng (NPM) và Đòn bẩy tài chính (LEV) có mối tương quan có ý nghĩa thống kê với ROE; trong khi đó, Vòng quay tổng tài sản (TATO) không có mối tương quan đối với ROE của các doanh nghiệp bán lẻ.

Giải pháp và khuyến nghị của tác giả

Dựa trên kết quả thực nghiệm, tác giả đề xuất các nhóm giải pháp chính:

• Tập trung cải thiện biên lợi nhuận ròng (NPM): Doanh nghiệp bán lẻ cần rà soát và kiểm soát chặt chẽ giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp; tinh giản các khâu trung gian, tối ưu hóa chi phí vận hành cửa hàng thuộc kênh hiện đại (MT) và nền tảng trực tuyến; đồng thời tập trung phân phối các nhóm hàng hóa có biên lợi nhuận cao.
• Kiểm soát và quản trị cơ cấu đòn bẩy tài chính (LEV): Ban lãnh đạo cần duy trì mức nợ vay hợp lý nhằm cân đối giữa lợi ích lá chắn thuế và rủi ro chi phí lãi vay; tránh tình trạng lạm dụng nợ dẫn đến mất khả năng thanh toán khi thị trường bán lẻ gặp các cú sốc suy thoái như giai đoạn dịch bệnh.

Đóng góp của đề tài

• Về mặt học thuật: Bổ sung bằng chứng thực nghiệm chuyên sâu vào hệ thống lý luận về các nhân tố tác động đến ROE theo mô hình DuPont tại thị trường bán lẻ của một quốc gia đang phát triển như Việt Nam giai đoạn 2016 – 2023.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp cơ sở định lượng cho các nhà quản trị doanh nghiệp bán lẻ (đặc biệt là nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ) xác định rõ trọng tâm cần tối ưu là biên lợi nhuận ròng và cơ cấu vốn, thay vì chỉ chú trọng mở rộng quy mô tài sản mà không cải thiện được lợi nhuận thuần.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số hạn chế và khuyến nghị hướng mở rộng nghiên cứu trong tương lai:

• Hạn chế về cỡ mẫu: Nghiên cứu chỉ dừng lại ở mẫu quan sát gồm 16 doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trên sàn HOSE và HNX do phải loại bỏ các doanh nghiệp thiếu dữ liệu, bị hủy niêm yết hoặc gián đoạn công bố thông tin trong giai đoạn 2016 – 2023. Mẫu chưa bao quát được toàn bộ các doanh nghiệp bán lẻ chưa niêm yết và khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs).
• Hạn chế về biến số: Mô hình nghiên cứu chỉ tập trung vào 3 biến độc lập nội tại theo mô hình DuPont nguyên thủy (NPM, TATO, LEV), chưa tích hợp các biến kiểm soát kinh tế vĩ mô (lãi suất, lạm phát, tỷ giá, tăng trưởng GDP) và các biến đặc tính doanh nghiệp khác (quy mô tài sản, thanh khoản, tuổi đời doanh nghiệp).
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tác giả khuyến nghị các nghiên cứu sau mở rộng phạm vi khảo sát sang các doanh nghiệp ngoài sàn niêm yết, gia tăng số lượng quan sát; đồng thời bổ sung các biến kiểm soát vĩ mô hoặc phân rã mô hình DuPont sâu hơn (như mô hình DuPont 5 nhân tố) để đánh giá toàn diện hơn các yếu tố tác động đến khả năng sinh lời.

---

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Quản trị Kinh doanh, Kế toán – Kiểm toán: Cung cấp tài liệu mẫu về quy trình nghiên cứu thực nghiệm định lượng dữ liệu bảng bằng phần mềm Stata 17, phương pháp phân tích DuPont và cách thức thực hiện chuỗi kiểm định (F-test, Breusch-Pagan LM, Hausman, White, Wooldridge).
• Người làm đề tài nghiên cứu về hiệu quả tài chính doanh nghiệp: Đáng tham khảo bảng tổng hợp các công trình nghiên cứu liên quan ở Chương 2, khung lý thuyết phân rã ROE và mô hình hồi quy tuyến tính dữ liệu bảng dạng cộng.
• Nhà quản trị và chuyên viên phân tích tài chính ngành bán lẻ: Cung cấp dữ liệu thống kê mô tả cụ thể về mặt bằng ROE, NPM, TATO và LEV của 16 công ty bán lẻ niêm yết giai đoạn 2016 – 2023, giúp các nhà quản lý nhận diện vai trò quyết định của việc quản trị chi phí để cải thiện biên lợi nhuận ròng và kiểm soát cơ cấu nợ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận lựa chọn mô hình hồi quy nào là tối ưu và kết quả tác động của các nhân tố đến ROE ra sao?

Sau khi thực hiện tuần tự các kiểm định F-test, Breusch-Pagan LM và Hausman test trên phần mềm Stata 17, nghiên cứu kết luận mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) là mô hình tối ưu nhất. Kết quả mô hình REM chỉ ra rằng biên lợi nhuận ròng (NPM) và đòn bẩy tài chính (LEV) có mối tương quan có ý nghĩa thống kê đối với ROE. Ngược lại, vòng quay tổng tài sản (TATO) không có mối tương quan có ý nghĩa thống kê đối với ROE của các doanh nghiệp bán lẻ trong mẫu.

2. Dữ liệu mẫu nghiên cứu được thu thập từ bao nhiêu doanh nghiệp và trong khoảng thời gian nào?

Nghiên cứu thu thập dữ liệu bảng cân bằng từ báo cáo tài chính kiểm toán của 16 công ty bán lẻ và phân phối niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX, trải dài trong giai đoạn 8 năm từ năm 2016 đến năm 2023, tạo ra tổng cộng 128 quan sát.

3. Chỉ số ROE và biên lợi nhuận ròng (NPM) của các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trong mẫu có giá trị trung bình là bao nhiêu?

Theo bảng thống kê mô tả của tác giả, ROE trung bình của các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trong mẫu đạt 14,59661% (khoảng 14,6%), dao động từ mức thấp nhất là -107,3446% đến cao nhất là 160,7692%. Biên lợi nhuận ròng (NPM) bình quân đạt 2,1175% (khoảng 2,1%), dao động từ -76,62318% đến 59,98236%.

4. Tác giả nêu ra ba xu hướng tiêu dùng chính nào của thị trường bán lẻ Việt Nam trong phần bối cảnh?

Ba xu hướng gồm: (1) Xu hướng chi tiêu tăng cho các sản phẩm giá cao và hàng tiêu dùng không thiết yếu khi thu nhập người dân phục hồi; (2) Kênh bán hàng hiện đại (MT) tăng trưởng doanh thu nhanh hơn kênh truyền thống (GT) nhờ đáp ứng nhu cầu tiện lợi; (3) Thương mại điện tử bùng nổ mạnh mẽ với lượng người dùng Internet đạt khoảng 78 triệu người (~80% dân số) và số lượng thuê bao di động đạt 161,6 triệu thuê bao.

5. Vì sao nghiên cứu thiết lập phương trình hồi quy theo dạng cộng thay vì dạng tích số nguyên thủy của mô hình DuPont?

Tác giả tham khảo phương pháp của Nguyễn Tuấn và Xuân Ban (2019) cùng Bobby Chandra và Dadan Rahadian (2017) để chuyển đổi quan hệ dạng tích ($ROE = NPM \times TATO \times LEV$) sang phương trình hồi quy tuyến tính dạng cộng ($ROE_{it} = \beta_0 + \beta_1 NPM_{it} + \beta_2 TATO_{it} + \beta_3 LEV_{it} + \varepsilon_{it}$). Cách thiết lập này cho phép áp dụng các kỹ thuật hồi quy dữ liệu bảng (Pooled OLS, FEM, REM) nhằm lượng hóa độc lập hệ số tác động và kiểm định mức độ ý nghĩa thống kê của từng nhân tố lên ROE.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Lâm Thái Hoàng Anh đã vận dụng mô hình DuPont và kỹ thuật hồi quy dữ liệu bảng trên Stata 17 để giải thích sự biến thiên của tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) tại 16 doanh nghiệp bán lẻ niêm yết ở Việt Nam giai đoạn 2016 – 2023. Kết quả ước lượng từ mô hình tối ưu REM chứng minh biên lợi nhuận ròng và đòn bẩy tài chính là hai nhân tố có tương quan có ý nghĩa thống kê đến ROE, trong khi vòng quay tài sản không thể hiện mối tương quan rõ nét. Nghiên cứu cung cấp luận cứ thực nghiệm xác đáng để ban điều hành các doanh nghiệp bán lẻ định hình chiến lược tái cấu trúc chi phí và kiểm soát đòn bẩy nợ nhằm tối ưu hóa giá trị đầu tư cho cổ đông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đã xác định rõ bối cảnh, tầm quan trọng và mục tiêu nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời vốn chủ sở hữu (ROE) của doanh nghiệp bán lẻ niêm yết tại Việt Nam. Trên cơ sở đó, chương tiếp theo sẽ làm rõ các khái niệm lý thuyết và tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan nhằm xây dựng nền tảng vững chắc cho đề tài. Việc lược khảo chi tiết các cơ sở lý thuyết và kết quả thực nghiệm từ các nghiên cứu trong và ngoài nước sẽ giúp hình thành khung phân tích đầy đủ, toàn diện, đồng thời xác định các giả thuyết và mô hình nghiên cứu cụ thể. 9 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ LƯỢC KHẢO CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN Chương 2 sẽ trình bày cơ sở lý thuyết khái niệm liên quan đến tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) và mô hình ứng dụng của ROE là Dupont.

Tiếp theo, chương này sẽ lược khảo các công trình nghiên cứu tiền nhiệm cùng chủ đề và tìm ra khoảng trống của các công trình trên. Trên cơ sở lý thuyết và nghiên cứu định hướng, chương 2 sẽ xác định được vị trí và đóng góp mới của đề tài. Cơ sở lý thuyết về tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu Trong một doanh nghiệp, các chủ thể có liên quan từ nhà điều hành, nhân viên, đến các thành viên góp vốn đều quan tâm đến kết quả cuối cùng sau mỗi một giai đoạn kinh doanh đó là lợi nhuận sau thuế. Lợi nhuận sau thuế sau khi được dùng để phân phối để trích quỹ dự phòng tài chính, tái đầu tư và trích quỹ doanh nghiệp thì cuối cùng khoản lợi nhuận còn lại sẽ được dùng để chia cho cổ đông.

Chỉ số phản ánh lợi nhuận sau thuế thực nhận trên mỗi đồng vốn góp của cổ đông là ROE, chỉ số ROE đo lường tỷ lệ lợi nhuận sau thuế cổ đông nhận được là bao nhiêu dựa trên vốn chủ sở hữu bình quân của doanh nghiệp. Hay nói cách khác ROE cho thấy một doanh nghiệp có thể tạo ra mức sinh lời trên vốn đầu tư là bao nhiêu cho cổ đông, tỷ lệ này càng cao cho thấy doanh nghiệp sử dụng vốn của nhà đầu tư càng hiệu quả và ngược lại, cùng với đó là giảm thiểu rủi ro không thu hồi được vốn khi đầu tư vào cổ phiếu của công ty. Siwi Aryantinia và Sapto Jumonoa (2021) định nghĩa rằng, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) nằm trong nhóm chỉ số khả năng sinh lời bên cạnh ROA và ROS. Theo ông, việc đạt được mục đích tạo ra lợi nhuận cho cổ đông là một trong những yếu tố chính để duy trì hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp.

Trong đó, ROE là một trong những thước đo để đạt được mục tiêu quan trọng này. Nhóm tác giả Brigham & Houston (2009) cho biết ROE thể hiện mối tương quan giữa lợi nhuận ròng với vốn góp của người nắm giữ cổ phiếu thường, tức là lợi 10 nhuận thu được trên mỗi đồng vốn đầu tư của cổ đông thường. Với nhà đầu tư, việc tính toán tỷ suất này giúp xác định cụ thể mức sinh lời từ khoản vốn đã bỏ ra, qua đó đưa ra những quyết định đầu tư hợp lý và ít rủi ro nhất có thể. Đối với doanh nghiệp, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu cao chính là một lợi thế then chốt để thu hút nguồn vốn đầu tư mới và bổ sung nguồn lực tài chính để triển khai các dự án.

Công thức tính ROE được xác định như sau: Lợi nhuận sau thuế ROE = *100% Vốn chủ sở hữu bình quân Chỉ số ROE là một chỉ số sẽ mang lại nhiều hữu ích đối với các cổ động hiện hữu của doanh nghiệp và cả những cổ đông tiềm năng trong tương lai. Một khi doanh nghiệp phát huy tối đa tiềm lực tài chính và thể hiện mức triển vọng trong dài hạn sẽ tự khắc trở thành một khoản đầu tư hấp dẫn trong mắt các nhà đầu tư và làm tăng giá trị của DN lên. Cơ sở lý thuyết về mô hình Dupont Mô hình phân tích DuPont là một kỹ thuật phân tích tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá sức khỏe nội tại của doanh nghiệp, được phát triển bởi F. Donaldson Brown, là 1 kỹ sư công nghệ và nhà tài chính làm việc tại tập đoàn DuPont de Nemours vào đầu thế kỷ 20.

Mô hình này cung cấp một cách tiếp cận có hệ thống để đánh giá tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) của một DN thông qua việc phân tích các thành phần cấu thành ROE. Ông Brown đảm nhiệm vai trò tư vấn cấu trúc tài chính tập đoàn xe hơi lớn tại Mỹ lúc bấy giờ là General Motors sau khi công ty Dupont mua lại trên 20% cổ phần của công ty này. Trong quá trình tư vấn, ông nhận ra mối liên hệ giữa ROA và các biến cấu thành nên ROA là biên lợi nhuận ròng và vòng quay tổng tài sản, từ đó ông đã phát minh ra mô hình Dupont nguyên thủy và ứng dụng nó trong công việc tư vấn của ông. Sự thành công ban đầu của mô hình DuPont đã thúc đẩy việc áp dụng rộng rãi hơn vào các doanh nghiệp khác như IBM và nhiều tập đoàn lớn khác.

Nó trở thành một công cụ phân tích quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp. Sau này, khi các hoạt động kinh doanh ngày càng phức tạp và đa dạng, mô hình này đã được phát triển thêm bằng cách bổ sung yếu tố đòn bẩy tài chính. Mô 11 hình lúc này đã chuyển hướng từ tối đa hóa hiệu suất sử dụng tài sản sang tối đa hóa hiệu suất sử dụng vốn chủ sở hữu. Điều này cho phép các nhà phân tích có cái nhìn toàn diện hơn về khả năng sinh lời của doanh nghiệp thông qua việc kết hợp ba yếu tố: tỷ suất lợi nhuận ròng trên doanh thu, vòng quay tài sản và đòn bẩy tài chính.

Đến ngày nay, mô hình DuPont vẫn được sử dụng phổ biến bởi các nhà phân tích, nhà đầu tư, nhà quản lý DN trên toàn cầu. Nó giúp xác định và tách biệt các yếu tố cốt lõi tác động đến ROE, từ đó đưa ra các quyết định, chiến lược điều chỉnh phù hợp để nâng cao tỷ suất sinh lời và hiệu quả sử dụng vốn của DN. Trong bài nghiên cứu được thực hiện vào năm 2021, Saidi Ahlam và Benmouffeki Ali khẳng định rằng việc tối đa hóa lợi nhuận cho chủ sở hữu, cổ đông là mục tiêu tài chính quan trọng hàng đầu của doanh nghiệp. Theo quan điểm của các tác giả, một công ty được đánh giá có tình hình tài chính lành mạnh khi giá trị vốn góp của cổ đông đạt được mức sinh lời tương xứng với mức độ rủi ro trong việc đầu tư vào công ty đó.

Áp dụng mô hình phân tích Dupont, nhà vận hành DN có thể xác định được các chỉ tiêu tài chính nào đóng góp tác động lớn nhất đến sự biến động trong khả năng sinh lời của DN. Công thức tính ROE theo mô hình Dupont được xác định như sau: Lợi nhuận sau thuế ROE = Vốn chủ sở hữu Lợi nhuận sau thuế Doanh thu thuần Tổng tài sản = * * Doanh thu thuần Tổng tài sản Vốn chủ sở hữu = Biên lợi nhuận ròng * Vòng quay tổng tài sản * Đòn bẩy tài chính Mangu Ram và Ramesh (2020) cho rằng mô hình Dupont là 1 kỹ thuật phân tích được sử dụng rộng rãi nhằm giải mã các con số đằng sau báo cáo tài chính thông qua các phương pháp phân tích chỉ số đê đánh giá sức khỏe nội tại của doanh nghiệp so sánh đặc điểm tài chính với các đối thủ trong ngành và đồng thời bổ sung thêm các thông tin cần thiết phục vụ cho việc phân tích, bất kể là để đưa ra các chiến lược kinh doanh cho các nhà quản lý hay quyết định đầu tư vào một công ty tiềm năng cho nhà đầu tư. Ngoài ra, nhà phân tích có thể đánh giá được tình hình tài chính của một doanh nghiệp thông qua quá trình phân tích các dữ liệu quá khứ và hiện tại giữa công ty với 12 các đối thủ cạnh tranh, so với trung bình ngành hay thậm chí có thể dự đoán được tiềm năng phát triển của công ty trong tương lai, điều này có thể giúp đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn cho nhà đầu tư. Trong khi đó Brigham & Houston (2009) lại quan niệm mô hình Dupont cho thấy một bức tranh toàn diện về sức khỏe tài chính của công ty và còn có thể được dùng để minh họa mối liên hệ giữa báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và bảng cân đối kế toán, từ đó đề xuất phương pháp phù hợp để cải thiện những chỉ số yếu kém trong mô hình và cải thiện ROE chung của doanh nghiệp.

Theo Halit Shabani và cộng sự, việc phân tích mô hình Dupont sẽ cho góc nhìn sâu sắc hơn về từng chỉ tiêu tài chính có tác động như thế nào đến ROE chung của doanh nghiệp, chỉ tiêu nào tác động lớn nhất đến sự tăng/ giảm của ROE. Theo ông, phân tích Dupont được xem như 1 công cụ phân tích đi sâu và chi tiết hơn vào ROE để giúp tối ưu hóa khả năng sinh lời của doanh nghiệp và tối đa hóa khoản đầu tư của cổ đông. Tổng quan các nghiên cứu trước có liên quan 2. Nghiên cứu nước ngoài Ở nước ngoài, các công trình nghiên cứu về ROE theo mô hình Dupont được nhiều tác giả thực hiện trên nhiều lĩnh vực khác nhau.

Cụ thể, một bài nghiên cứu đã được tiến hành bởi Bobby Chandra và Dadan Rahadian (2017) với mục tiêu là giải mã các nhân tố tác động đến ROE theo mô hình Dupont của các công ty bán lẻ nêm yết tại Indonesia. Thông qua phương pháp nghiên cứu định lượng và sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu dạng bảng, nghiên cứu đã cho ra kết quả rằng tất cả các biến trong mô hình đều ảnh hưởng cùng chiều đến ROE. Trong đó, biên lợi nhuận ròng có tác động mạnh nhất đến ROE với hệ số tương quan lớn nhất là gần 1,6. Nghiên cứu cho rằng các doanh nghiệp bán lẻ nên cân nhắc quan tâm nhiều hơn đến tối ưu biên lợi nhuận ròng và đề xuất cách để tối ưu hóa biên lợi nhuận ròng là giảm chi phí hoạt động.

Trong bài nghiên cứu bởi Farouq và cộng sự (2018) về khả năng sinh lời (bao gồm ROA và ROE) của các công ty hoạt động trong ngành công nghiệp nặng tại Ả Rập Xê Út.