CHƯƠNG 1 - LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÂN TÍCH BCTC CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm mục đích và ý nghĩa của phân tích BCTC của doanh nghiệp 1. Khái niệm phân tích Báo cáo tài chính Hệ thống Báo cáo tài chính được hình thành dựa trên cơ sở tổng hợp nhưng số liệu từ các sổ kế toán tổng hợp, chi tiết của doanh nghiệp. Báo cáo kế toán tài chính phản ánh tình hình tài sản, nguồn vốn, các quan hệ tài chính của doanh nghiệp tại thời điểm nhất định.
Đồng thời phản ánh doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh sau một kỳ hoạt động. Bởi vậy, hệ thống Báo cáo kế toán của doanh nghiệp cung cấp cho đối tượng sử dụng thông tin về tình hình kinh tế - tài chính của các quá trình sản xuất kinh doanh. Trên cơ sở đó, mọi nhà quản trị doanh nghiệp đưa ra những quyết định cần thiết trong quản lý. Phân tích Báo cáo tài chính là quá trình xem xét, kiểm tra, đối chiếu và so sánh số liệu các chỉ tiêu tài chính kỳ hiện tại với các kỳ kinh doanh đã qua hệ thống báo cáo tài chính dự toán nhằm cung cấp thông tin cho mọi đối tượng có thể đánh giá tình hình tài chính, hiệu quả kinh doanh cũng như những rủi ro trong tương lai của doanh nghiệp.
Vậy, Phân tích Báo cáo tài chính thực chất là phân tích các chỉ tiêu tài chính trên hệ thống báo cáo hoặc các chỉ tiêu tài chính mà nguồn thông tin từ hệ thống báo cáo nhằm đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp, cung cấp thông tin cho mọi đối tượng có nhu cầu theo những mục tiêu khác nhau. Các chỉ tiêu tài chính trên hệ thống báo cáo bao gồm như tài sản, nguồn vốn, vốn chủ sở hữu… có từ Bảng cân đối kế toán. Chỉ tiêu doanh thu bán hàng, lợi nhuận,… có từ Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. Chỉ tiêu ROA, ROS, ROE,… nguồn thông tin có từ Báo cáo tài chính cung cấp.
Phân tích Báo cáo tài chính chủ yếu cung cấp thông tin cho đối tượng bên ngoài doanh nghiệp là chủ yếu đưa ra các quyết định theo những mục tiêu khác nhau. Song, để hệ thống thông tin trên Báo cáo tài chính có chất lượng cao, trước hết tiêu chuẩn hữu ích của hệ thống thông tin kế toán phải đảm bảo đầu đủ các yêu cầu sau: Yêu cầu 1: Trung thực và hợp lý: 13 Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép vào báo cáo trên cơ sở các bằng chứng đầy đủ, khách quan và đúng với thực tế hiện trạng, đúng với bản chất, nội dung và giá trị các nghiệp vụ kinh tế phát sinh. Nghĩa là thông tin kế toán phản phản ánh thực trạng về tài sản, nguồn hình thành tài sản, kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, tình hình công nợ, tình hình lưu chuyển tiền tệ của doanh nghiệp. Để đảm bảo yêu cầu trung thực và hợp lý, báo cáo tài chính phải được lập và trình bày trên cơ sở tuân thủ các chuẩn mực về kế toán và các quy định có liên quan hiện hành.
Yếu cầu 2: Khách quan Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo đúng với thực tế, không bị xuyên tạc, không bị bóp méo hay theo ý chủ quan. Yếu cầu 3: Đầy đủ Mọi nghiệp vụ kinh tế - tài chính phát sinh liên quan đến kỳ kế toán phải được ghi chép vào báo cáo đầy đủ, không bị bỏ sót. Nếu bỏ sót thông tin nào sẽ dẫn đến thông tin trên Báo cáo tài chính không chính xác. Yêu cầu 4: Kịp thời Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo kịp thời, đúng thời hạn quy định, không được chậm trễ.
Yêu cầu 5: Dễ hiểu Các thông tin và số liệu kế toán trình bày trong các Báo cáo tài chính phải rõ ràng, dễ hiểu đối với người sử dụng. Người sử dụng ở đây được hiểu là những người có hiểu biết về kinh doanh, về kinh tế, tài chính, kế toán ở mức độ nhất định. Những thông tin về các vấn đề phức tạp trong Báo cáo tài chính phải được giải trình chi tiết và cụ thể trong phần thuyết minh Báo cáo tài chính. Yêu cầu 6: Có thể so sánh được Các thông tin và số liệu kế toán giữa các kỳ kế toán trong một doanh nghiệp và giữa các doanh nghiệp chỉ có thể so sánh khi tính toán và trình bày theo nguyên tắc nhất quán.
Trường hợp không nhất quán phải được giải trình trong phần thuyết minh để người sử dụng Báo cáo tài chính có thể so sánh thông tin qua các kỳ kế toán, giữa các doanh nghiệp, hoặc giữa thông tin hiện thực với thông tin dự toán, với kế hoạch. Đồng thời, kế toán phải sử dụng kết hợp, hài hòa hệ thống phương pháp riêng 14 có, như: Phương pháp chứng từ, phương pháp đối xứng tài khoản, phương pháp tính giá, phương pháp tổng hợp cân đối kế toán, nhằm tạo ra hệ thống thông tin kế toán đảm bảo tính chính xác và có cơ sở pháp lý vững chắc. Mục đích của phân tích Báo cáo tài chính Mục đính cơ bản của việc phân tích Báo cáo tài chính là nhằm cung cấp những thông tin cần thiết, giúp các đối tượng sử dụng thông tin đánh giá khách quan về sức mạnh tài chính của doanh nghiệp, khả năng sinh lời và triển vọng phát triển sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Bởi vậy, phân tích Báo cáo tài chính là mối quan tâm của nhiều đối tượng sử dụng thông tin khác nhau, như: Hội đồng quản trị, Ban giám đốc, các nhà đầu tư, các nhà cho vay, các nhà cung cấp, các chủ nợ, các cổ đông hiện tại và tương lai, các khách hàng, các nhà quản lý cấp trên, các nhà bảo hiểm, ngườii lao động,… Mỗi đối tượng sử dụng thông tin của doanh nghiệp có những nhu cầu về các loại thông tin khác nhau.
Bởi vậy, mỗi đối tượng sử dụng thông tin có xu hướng tập trung vào những khía cạnh riêng của “bức tranh tài chính” của doanh nghiệp. Ý nghĩa của phân tích Báo cáo tài chính trong nền kinh tế thị trường Phân tích Báo cáo tài chính trong các doanh nghiệp, cả một ngành, thậm chí của toàn xã hội cho biết doanh nghiệp, ngành và xã hội sử dụng nguồn lực tài chính như thế nào, các yếu tố sản xuất ra sao để từ đó có những biện pháp sử dụng tốt hơn các nguồn lực tài chính và các yếu tố sản xuất nhằm đạt kết quả và hiệu quả kinh tế cao hơn. Vì vậy phân tích Báo cáo tài chính phải được xem là một yêu cầu thường xuyên và có ý nghĩa quan trọng đối với mỗi cơ sở sản xuất, mỗi ngành, mỗi địa phương và toàn xã hội. Phân tích báo cáo tài chính là một trong những nội dung cơ bản của phân tích kinh doanh.
Trong quá trình phân tích, các chuyên gia phân tích không chỉ đơn thuần đánh giá tình hình tài chính của các doanh nghiệp qua các chỉ tiêu mà còn phải đi sâu vào tìm hiểu bản chất và đánh giá thực chất biến động của các chỉ tiêu tài chính như thế nào. Từ đó đưa ra các biện pháp ảnh hưởng tích cực đến các chỉ tiêu tài chính nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và phù hợp với xu thế biến đổi của các quy luật khách quan trong nền kinh tế thị trường. Bản chất của phân tích báo cáo tài chính là xác định những nguyên nhân ảnh hưởng tới kết quả và hiệu quả kinh doanh của các tổ chức hoạt động. Bởi vậy mối quan tâm hàng đầu của các nhà quản trị là không ngừng nâng cao kết quả và hiệu quả 15 kinh doanh bằng mọi công cụ hữu hiệu.
Do đó, phân tích báo cáo tài chính được xem là công cụ không thể thiếu đối với các nhà quản trị khác nhau trong tổng thể nền kinh tế. Bức tranh toàn cảnh sau khi phân tích báo cáo tài chính là điều mà mỗi nhà quản trị thấy được trình độ tổ chức sử dụng các yếu tố sản xuất, các nguồn lực tài chính trong hiện tại để đưa ra quyết định cho tương lai của các doanh nghiệp. Xu thế phát triển của từng ngành, tính cạnh tranh của các sản phẩm trên thị trường. Do đó, phân tích Báo cáo tài chính có vai trò và ý nghĩa đối với mọi đối tượng quan tâm tới tình hình kinh doanh của doanh nghiệp.
Thông tin phân tích báo cáo tài chính giúp cho nhà quản trị nhận thức và cải tạo tình hình tài chính của các doanh nghiệp một cách tự giác có ý thức phù hợp với điều kiện cụ thể và yêu cầu của các quy luật kinh tế khách quan nhằm đem lại kết quả và hiệu quả kinh doanh tối ưu. Phân tích báo cáo tài chính thường thông qua hệ thống các phương pháp dùng để đánh giá hệ thống chỉ tiêu tài chính đã xây dựng. Trên cơ sở các thông tin thu được từ việc phân tích là căn cứ để đưa ra các quyết định quản lý trong tương lai. Có nhiều đối tượng quan tâm và sử dụng thông tin từ hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính theo những mục tiêu khác nhau.
Do vậy, nhu cầu về thông tin phân tích báo cáo tài chính cũng rất phong phú và đa dạng đòi hỏi phải sử dụng các công cụ khác nhau dựa theo môi trường và điều kiện cụ thể để đạt được các lợi ích tối đa các đối tượng sau thường sử dụng. Các thông tin từ phân tích báo cáo tài chính: - Các nhà đầu tư cổ đông - Các tổ chức tín dụng, ngân hàng, Công ty tài chính - Các cơ quan chức năng của nhà nước - Công ty kiểm toán - Cán bộ bộ công nhân viên các chuyên gia phân tích - Chủ doanh nghiệp Thứ nhất phân tích báo cáo tài chính đối với các nhà đầu tư: Các nhà đầu tư của doanh nghiệp bao gồm nhiều đối tượng: Các cổ đông mua cổ phiếu, các công ty góp vốn liên doanh,… Các nhà đầu tư họ quan tâm trực tiếp đến giá trị của doanh nghiệp, khả năng sinh lời của vốn, cách thức phân chia lợi nhuận. Do vậy các câu hỏi thường đặt ra cho các nhà đầu tư: Tỷ suất lợi nhuận của vốn cổ phần là bao nhiêu? Thu nhập của các cổ phiếu là bao nhiêu? Cổ tức 16 của một cổ phiếu là bao nhiêu? Tỷ suất lợi nhuận của vốn đầu tư là bao nhiêu? Tỷ lệ rủi ro trong đầu tư là bao nhiêu? Khả năng thanh toán như thế nào? Muốn trả lời các câu hỏi của các nhà đầu tư phải dựa vào các trung tâm thông tin tài chính, chuyên gia phân tích để thu nhận thông tin.