CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC LẬP VÀ PHÂN TÍCH BẢNG CÂN ĐỐI KẾ TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Một số vấn đề chung về hệ thống Báo cáo tài chính trong doanh nghiệp 1.1 Báo cáo tài chính và sự cần thiết của báo cáo tài chính đối với công tác quản lý kinh tế doanh nghiệp. Khái niệm Báo cáo tài chính (BCTC) - Báo cáo tài chính là những báo cáo tổng hợp và trình bày một cách tổng quát, toàn diện về tình hình tài sản, nguồn vốn, công nợ và kết quả sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp trong kỳ. - Theo quy định hiện nay thì hệ thống báo cáo tài chính doanh nghiệp Việt Nam bao gồm 4 loại sau: + Bảng cân đối kế toán + Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh + Báo cáo lưu chuyển tiền tệ + Bản thuyết minh báo cáo tài chính Sự cần thiết của Báo cáo tài chính trong công tác quản lý kinh tế DN. Các nhà quản trị khi muốn đưa ra được các quyết định kinh doanh chính xác thì họ cần phải căn cứ vào điều kiện hiện tại và những dự đoán về tương lai, dựa trên những thông tin có liên quan đến quá khứ và kết quả kinh doanh mà doanh nghiệp đạt được.
Những thông tin đáng tin cậy đó đã được doanh nghiệp lập trên Báo cáo tài chính. Xét trên tầm vi mô, nếu không thiết lập hệ thống BCTC thì kế toán sẽ gặp khó khăn khi phân tích tình hình tài chính của doanh nghiệp. Bên cạnh đó các nhà đầu tư, chủ nợ, khách hàng… sẽ không có cơ sở để biết về tình hình tài chính của doanh nghiệp nên họ khó có thể đưa ra các quyết định hợp tác kinh doanh và nếu có thì các quyết định đó sẽ có mức rủi ro cao. Xét trên tầm vĩ mô, mỗi doanh nghiệp có rất nhiều các nghiệp vụ kinh tế và có rất nhiều các hoá đơn, chứng từ… trong mỗi chu kỳ kinh doanh.
Việc kiểm tra khối lượng các hoá đơn, chứng từ đó là rất khó khăn, tốn kém và độ chính xác không cao. Vì vậy,dựa vào hệ thống BCTC để quản lý và điều tiết nền kinh tế là rất cần thiết, đặc biệt là nền kinh tế thị trường của nước ta hiện nay. Phùng Thị Thanh Nga – QT1601K 2 Hoàn thiện công tác lập và phân tích Bảng cân đối kế toán tại Công ty Cổ phần Lai dắt và Vận tải Cảng Hải Phòng 1.2 Mục đích và chức năng của Báo cáo tài chính trong doanh nghiệp 1.1 Mục đích của Báo cáo tài chính + Tổng hợp và trình bày một cách tổng quát, toàn diện về tình hình tài sản, nguồn vốn, công nợ và kết quả sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp trong kỳ. + Cung cấp các thông tin về thực trạng tài chính, tình hình kinh doanh, khả năng sinh lời của một doanh nghiệp cho việc đề ra các quyết định quản lý, điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc đầu tư vào doanh nghiệp đó của chủ DN nhà đầu tư, nhà cho vay, cơ quan thuế và các cơ quan chức năng,… 1.2 Chức năng của Báo cáo tài chính - BCTC cung cấp thông tin cho nhà quản lý doanh nghiệp về tiềm lực của doanh nghiệp, tình hình công nợ, tình hình thu chi tài chính, khả năng thanh toán, nhu cầu về vốn của doanh nghiệp để đề ra các quyết định quản lý, điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc đầu tư và doanh nghiệp của chủ doanh nghiệp, chủ sở hữu, các nhà đầu tư, các chủ nợ… hiện tại và tương lai.
- BCTC cung cấp thông tin cho các cơ quan chức năng, cơ quan quản lý Nhà nước để giám sát tình hình kinh doanh của doanh nghiệp, kiểm tra tình hình thực hiện các chính sách, chế độ quản lý kinh tế - tài chính của doanh nghiệp. - BCTC cung cấp các số liệu đáng tin cậy để tính ra các chỉ tiêu kinh tế khác nhằm đánh giá hiệu quả sử dụng vốn, hiệu quảquá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. - BCTC là căn cứ quan trọng trong việc phân tích nghiên cứu, phát hiện những khả năng tiềm để ra các quyết định về quản lý, điều hành hoạt động sản xuất kinh của doanh nghiệp. - BCTC là căn cứ khoa học để đề ra hệ thống các biện pháp xác thực nhằm tăng cường quản trị doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp.
- BCTC cung cấp tài liệu phục vụ cho việc lập kế hoạch sản xuất kinh doanh, kế hoạch đầu tư mở rộng hay thu hẹp phạm vi… 1.3 Đối tượng áp dụng Báo cáo tài chính trongdoanh nghiệp Hệ thống BCTC năm được áp dụng cho tất cả các loại hình doanh nghiệp. Một số trường hợp đặc biệt như ngân hàng, tổ chức tín dụng, tập đoàn, công ty mẹ, các đơn vị kế toán hạch toán phụ thuộc… việc lập và trình bày loại BCTC nào phải tuân thủ theo quy định riêng cho từng đối tượng. Phùng Thị Thanh Nga – QT1601K 3 Hoàn thiện công tác lập và phân tích Bảng cân đối kế toán tại Công ty Cổ phần Lai dắt và Vận tải Cảng Hải Phòng 1.4 Yêu cầu của Báo cáo tài chính trong doanh nghiệp Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 21 “Trình bày Báo cáo tài chính”, nguyên tắc lập Báo cáo tài chính phải tuân thủ các yêu cầu sau: - Trung thực và hợp lý: các BCTC phải được lập và trình bày trên cơ sở tuân thủ các chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán và các quy định có liên quan hiện hành. - Lựa chọn và áp dụng các chính sách kế toán: chính sách kế toán bao gồm những nguyên tắc, cơ sở và các phương pháp kế toán cụ thể được doanh nghiệp áp dụng trong quá trình lập và trình bày BCTC.5 Những nguyên tắc cơ bản lập Báo cáo tài chính trong doanh nghiệp Việc lập và trình bày BCTC phải tuân thủ 6 nguyên tắc quy định tại chuẩn mực kế toán số 21 “Trình bày Báo cáo tài chính”: ❖ Hoạt động liên tục BCTC khi lập và trình bày, Giám đốc (hoặc người đứng đầu) doanh nghiệp cần phải đánh giá về khả năng hoạt động liên tục của doanh nghiệp.
BCTC phải được lập trên cơ sở giả định là DN đang hoạt động liên tục và sẽ tiếp tục hoạt động kinh doanh bình thường trong tương lai gần, trừ khi DN có ý định cũng như buộc phải ngừng hoạt động, hoặc phải thu hẹp đáng kể quy mô hoạt động của mình. ❖ Cơ sở dồn tích Doanh nghiệp phải lập BCTC theo cơ sở kế toán dồn tích phản ánh tình hình tài chính của DN trong qúa khứ, hiện tại và tương lai, ngoại trừ các thông tin liên quan đến các luồng tiền. Theo cơ sở kế toán dồn tích, các giao dịch và sự kiện được ghi nhận vào thời điểm phát sinh, không căn cứ vào điểm thực thu, thực chi tiền và được ghi nhận vào sổ kế toán và BCTC của các kỳ kế toán liên quan. ❖ Nhất quán Việc trình bày và phân loại các khoản mục trong BCTC phải nhất quán từ niên độ này sang niên độ khác, trừ khi: - Có sự thay đổi đáng kể về bản chất các hoạt động của doanh nghiệp hoặc khi xem xét lại việc trình bày BCTC cho thấy rằng cần phải thay đổi để có thể trình bày một cách hợp lý hơn các giao dịch và các sự kiện.
- Một chuẩn mực kế toán khác yêu cầu có sự thay đổi trong việc trình bày. Phùng Thị Thanh Nga – QT1601K 4 Hoàn thiện công tác lập và phân tích Bảng cân đối kế toán tại Công ty Cổ phần Lai dắt và Vận tải Cảng Hải Phòng ❖ Trọng yếu và tập hợp. Từng khoản mục trọng yếu phải được trình bày riêng biệt trong BCTC. Các khoản mục không trọng yếu thì không phải trình bày riêng rẽ mà được tập hợp vào những khoản mục có cùng tính chất hoặc chức năng trong BCTC hoặc trình bày trong Bản thuyết minh BCTC.
Các khoản mục tài sản và nợ phải trả trình bày trên BCTC không được bù trừ, trừ khi một chuẩn mực kế toán khác quy định hoặc cho phép bù trừ. Các khoản mục doanh thu, thu nhập khác và chi phí chỉ được bù trừ khi: - Được quy định tại một chuẩn mực kế toán khác - Một số giao dịch ngoài hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp thì được bù trừ khi ghi nhận giao dịch và trình bày BCTC, ví dụ như: hoạt động kinh doanh ngắn hạn, kinh doanh ngoại tệ. Đối với các khoản mục cho phép bù trừ, trên BCTC chỉ trình bày số lãi hoặc lỗ thuần (sau khi bù trừ). ❖ Có thể so sánh.
Các thông tin so sánh cần phải được trình bày tương ứng giữa các kỳ (kể cả các thông tin diễn giải bằng lời cần thiết). Để đảm bảo nguyên tắc so sánh, số liệu “năm trước” trong BCTC phải được điều chỉnh lại số liệu trong các trường hợp sau: - Năm báo cáo áp dụng chính sách kế toán khác với năm trước. - Năm báo cáo phân loại chỉ tiêu báo cáo khác với năm trước. - Kỳ kế toán của năm báo cáo dài hoặc ngắn hơn kỳ kế toán năm trước.
Ngoài ra trong bản thuyết minh BCTC còn phải trình bày rõ lý do của sự thay đổi trên để người sử dụng BCTC hiểu rõ.6 Hệ thống Báo cáo tài chính tại doanh nghiệp theo Quyết định số 15/2006/QĐ-BTC ngày 20/03/2006 sửa đổi theo Thông tư 244/2009/TT-BTC ngày 31/12/2099 BộTrưởng Bộ Tài Chính ❖ Báo cáo tài chính năm và Báo cáo tài chính giữa niên độ. ➢ BCTC năm gồm: - Bảng cân đối kế toán Mẫu số B01 -DN - Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh(HĐKD) Mẫu số B02 -DN - Báo cáo lưu chuyển tiền tệ Mẫu số B03 -DN - Bản thuyết minh báo cáo tài chính Mẫu số B09 -DN Phùng Thị Thanh Nga – QT1601K 5 Hoàn thiện công tác lập và phân tích Bảng cân đối kế toán tại Công ty Cổ phần Lai dắt và Vận tải Cảng Hải Phòng ➢ BCTC giữa niên độ gồm: BCTC giữa niên độ dạng đầy đủ và BCTC giữa niên độ dạng tóm lược.