Nghiên cứu về nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực kinh doanh thực phẩm theo pháp luật việt nam hiện nay luận, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Lại Mai Phương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Nhượng Quyền Thương Mại Trong Lĩnh Vực Kinh Doanh Thực Phẩm
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI TRONG LĨNH vực KINH DOANH THỰC PHẨM
• 1.1. Quyền thương mại và bản chất của nhượng quyền thương mại
• 1.2. Nhượng quyền thương mại và bản chất của nhượng quyền thương mại
• 1.3. Các hình thức nhượng quyền thương mại
• 3. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI TRONG LĨNH VỰC KINH DOANH THỰC PHẨM TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 2006 ĐẾN NAY
• 4. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI TRONG LĨNH VỰC KINH DOANH THỰC PHẨM TẠI VIỆT NAM
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về nhượng quyền thương mại thực phẩm tại Việt Nam

Nhượng quyền thương mại thực phẩm đã trở thành một xu hướng phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam trong những năm gần đây. Từ cuối những năm 90, khái niệm này đã du nhập vào thị trường Việt Nam và ngày càng được nhiều doanh nghiệp áp dụng. Theo thống kê, lĩnh vực kinh doanh thực phẩm chiếm hơn 41% tổng số thương hiệu nhượng quyền tại Việt Nam. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của mô hình nhượng quyền trong ngành thực phẩm.

1.1. Khái niệm nhượng quyền thương mại thực phẩm

Nhượng quyền thương mại thực phẩm là hình thức mà bên nhượng quyền cho phép bên nhận quyền sử dụng thương hiệu, mô hình kinh doanh và các bí quyết liên quan để kinh doanh sản phẩm thực phẩm. Điều này không chỉ giúp bên nhận quyền tiết kiệm thời gian và chi phí trong việc xây dựng thương hiệu mà còn đảm bảo chất lượng sản phẩm.

1.2. Lợi ích của nhượng quyền thương mại thực phẩm

Nhượng quyền thương mại thực phẩm mang lại nhiều lợi ích cho cả bên nhượng quyền và bên nhận quyền. Bên nhượng quyền có thể mở rộng thị trường mà không cần đầu tư nhiều vốn, trong khi bên nhận quyền có thể tiếp cận một thương hiệu đã được thị trường công nhận, giảm thiểu rủi ro trong kinh doanh.

II. Những thách thức trong nhượng quyền thương mại thực phẩm tại Việt Nam

Mặc dù nhượng quyền thương mại thực phẩm đang phát triển, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề pháp lý, sự cạnh tranh gay gắt và sự thay đổi trong nhu cầu của người tiêu dùng là những yếu tố cần được xem xét. Đặc biệt, việc thiếu hiểu biết về quy định pháp luật có thể dẫn đến những rủi ro lớn cho cả hai bên.

2.1. Vấn đề pháp lý trong nhượng quyền thương mại thực phẩm

Pháp luật về nhượng quyền thương mại tại Việt Nam còn nhiều bất cập. Các quy định chưa rõ ràng và thiếu tính đồng bộ, dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện hợp đồng nhượng quyền. Điều này có thể gây ra tranh chấp giữa các bên và ảnh hưởng đến sự phát triển của mô hình này.

2.2. Cạnh tranh và thay đổi nhu cầu thị trường

Thị trường thực phẩm tại Việt Nam đang ngày càng cạnh tranh khốc liệt. Các thương hiệu mới liên tục xuất hiện, trong khi nhu cầu của người tiêu dùng cũng thay đổi nhanh chóng. Điều này đòi hỏi các bên tham gia nhượng quyền phải linh hoạt và sáng tạo để duy trì vị thế trên thị trường.

III. Phương pháp và giải pháp cho nhượng quyền thương mại thực phẩm thành công

Để nhượng quyền thương mại thực phẩm thành công, các bên cần áp dụng những phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc xây dựng một mô hình kinh doanh rõ ràng, đào tạo bài bản cho bên nhận quyền và duy trì mối quan hệ tốt đẹp giữa hai bên là rất quan trọng.

3.1. Xây dựng mô hình kinh doanh hiệu quả

Mô hình kinh doanh cần được thiết kế rõ ràng, bao gồm các quy trình, tiêu chuẩn chất lượng và chiến lược marketing. Điều này giúp bên nhận quyền dễ dàng thực hiện và duy trì chất lượng sản phẩm, từ đó tạo dựng lòng tin với khách hàng.

3.2. Đào tạo và hỗ trợ bên nhận quyền

Đào tạo là yếu tố then chốt trong nhượng quyền thương mại. Bên nhượng quyền cần cung cấp đầy đủ kiến thức và kỹ năng cho bên nhận quyền để họ có thể vận hành hiệu quả. Hỗ trợ liên tục cũng giúp bên nhận quyền giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình kinh doanh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về nhượng quyền thương mại thực phẩm

Nghiên cứu về nhượng quyền thương mại thực phẩm tại Việt Nam đã chỉ ra rằng mô hình này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Các thương hiệu lớn như KFC, Lotteria đã thành công nhờ áp dụng mô hình nhượng quyền, tạo ra hàng triệu việc làm cho người lao động.

4.1. Các thương hiệu nhượng quyền thành công tại Việt Nam

Nhiều thương hiệu quốc tế đã thành công khi nhượng quyền tại Việt Nam. KFC, Lotteria và Starbucks là những ví dụ điển hình. Họ đã xây dựng được hệ thống phân phối mạnh mẽ và nhận được sự ủng hộ từ người tiêu dùng.

4.2. Kết quả nghiên cứu về nhượng quyền thương mại thực phẩm

Các nghiên cứu cho thấy nhượng quyền thương mại thực phẩm đã tạo ra một thị trường sôi động, với sự gia tăng đáng kể về doanh thu và lợi nhuận cho các bên tham gia. Điều này chứng tỏ rằng mô hình nhượng quyền có thể mang lại giá trị kinh tế lớn cho cả bên nhượng quyền và bên nhận quyền.

V. Kết luận và tương lai của nhượng quyền thương mại thực phẩm tại Việt Nam

Nhượng quyền thương mại thực phẩm tại Việt Nam đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, để mô hình này tiếp tục thành công, cần có sự cải thiện trong quy định pháp luật và sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng. Tương lai của nhượng quyền thương mại thực phẩm hứa hẹn sẽ còn nhiều tiềm năng.

5.1. Tương lai của nhượng quyền thương mại thực phẩm

Với sự phát triển của nền kinh tế và nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao, nhượng quyền thương mại thực phẩm sẽ tiếp tục mở rộng. Các doanh nghiệp cần nắm bắt xu hướng và điều chỉnh chiến lược để phù hợp với thị trường.

5.2. Đề xuất cải thiện quy định pháp luật

Cần có những cải cách trong quy định pháp luật về nhượng quyền thương mại để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp. Việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và đồng bộ sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của cả bên nhượng quyền và bên nhận quyền.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhượng quyền thương mại là một phương thức kinh doanh phát triển mạnh mẽ trên thế giới và tại Việt Nam từ cuối những năm 1990. Theo thống kê của Bộ Công Thương, tính đến năm 2020, có gần 300 thương nhân thực hiện nhượng quyền thương mại từ nước ngoài vào Việt Nam, trong đó lĩnh vực kinh doanh thực phẩm chiếm hơn 41% tổng số thương nhân nhượng quyền. Hoạt động này không chỉ góp phần mở rộng quy mô kinh doanh mà còn thúc đẩy sự phát triển của ngành thực phẩm, vốn là một trong những lĩnh vực kinh doanh có tiềm năng lớn tại Việt Nam.

Tuy nhiên, nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực kinh doanh thực phẩm cũng đặt ra nhiều vấn đề pháp lý phức tạp, từ việc xác định quyền thương mại, điều kiện chủ thể tham gia, đến các quy định về hợp đồng và giải quyết tranh chấp. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ các vấn đề pháp lý liên quan đến nhượng quyền thương mại trong kinh doanh thực phẩm theo quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý nhằm nâng cao hiệu quả thực thi.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2006 đến nay, khi Luật Thương mại 2005 chính thức có hiệu lực, với trọng tâm là các quy định pháp luật điều chỉnh hoạt động nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực kinh doanh thực phẩm tại Việt Nam. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các nhà làm luật, doanh nghiệp và các bên liên quan hiểu rõ hơn về cơ sở pháp lý, từ đó góp phần phát triển bền vững mô hình nhượng quyền thương mại trong ngành thực phẩm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về quyền thương mại và lý thuyết hợp đồng trong pháp luật dân sự. Quyền thương mại được hiểu là quyền tiến hành kinh doanh hàng hóa, dịch vụ theo cách thức của bên nhượng quyền quy định, bao gồm việc sử dụng nhãn hiệu, tên thương mại, bí quyết kinh doanh và các đối tượng sở hữu trí tuệ liên quan. Lý thuyết hợp đồng nhấn mạnh bản chất của nhượng quyền thương mại là một hợp đồng dân sự có tính ràng buộc pháp lý giữa bên nhượng quyền và bên nhận quyền, trong đó các bên cam kết thực hiện quyền và nghĩa vụ theo thỏa thuận.

Ngoài ra, mô hình nhượng quyền thương mại được phân loại theo phạm vi lãnh thổ (nhượng quyền trong nước và quốc tế), phạm vi nhượng quyền (nhượng quyền riêng lẻ, đa cơ sở, phát triển khu vực, độc quyền) và đối tượng nhượng quyền (phân phối sản phẩm, mô hình kinh doanh, sản xuất, cơ hội kinh doanh). Các khái niệm chuyên ngành như “quyền thương mại”, “hợp đồng nhượng quyền thương mại”, “đăng ký nhượng quyền”, “giải quyết tranh chấp” được làm rõ để đảm bảo tính chính xác và nhất quán trong nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp, bao gồm:

• Phương pháp phân tích: Phân tích các quy định pháp luật hiện hành, các văn bản pháp lý liên quan đến nhượng quyền thương mại và kinh doanh thực phẩm.
• Phương pháp thống kê, so sánh: Thu thập số liệu từ Bộ Công Thương và các báo cáo ngành để đánh giá thực trạng hoạt động nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực kinh doanh thực phẩm tại Việt Nam.
• Phương pháp tổng hợp: Kết hợp các kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước để xây dựng hệ thống luận điểm và đề xuất giải pháp.
• Phương pháp điều tra, thu thập tài liệu: Thu thập tài liệu pháp luật, các hợp đồng mẫu, báo cáo tài chính và các văn bản hướng dẫn liên quan.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các văn bản pháp luật, nghị định, thông tư, các hợp đồng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm và các báo cáo thống kê của Bộ Công Thương từ năm 2006 đến nay. Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các văn bản pháp luật có liên quan trực tiếp và các trường hợp điển hình trong thực tế kinh doanh nhượng quyền thực phẩm. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong khoảng 1 năm, đảm bảo cập nhật các quy định mới nhất và thực trạng hiện tại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phạm vi và đối tượng nhượng quyền thương mại trong kinh doanh thực phẩm: Theo Nghị định 35/2006/NĐ-CP, quyền thương mại bao gồm quyền tự chủ kinh doanh theo hệ thống do bên nhượng quyền quy định, gắn với các đối tượng sở hữu trí tuệ như nhãn hiệu, tên thương mại, bí quyết kinh doanh. Lĩnh vực kinh doanh thực phẩm chiếm hơn 41% tổng số thương nhân nhượng quyền tại Việt Nam, cho thấy tiềm năng phát triển lớn của mô hình này.

2. Điều kiện chủ thể tham gia: Bên nhượng quyền phải có hệ thống kinh doanh hoạt động ít nhất 1 năm và đã đăng ký hoạt động nhượng quyền với cơ quan có thẩm quyền. Bên nhận quyền hiện không bị pháp luật quy định điều kiện cụ thể, nhưng thực tế phải đáp ứng các tiêu chuẩn tài chính và năng lực do bên nhượng quyền đặt ra. Quy định này tạo ra sự bình đẳng tương đối giữa các bên, đồng thời hạn chế rủi ro cho bên nhận quyền.

3. Hợp đồng nhượng quyền thương mại: Hợp đồng là cơ sở pháp lý quan trọng, quy định quyền và nghĩa vụ của các bên, bao gồm đối tượng hợp đồng, phí nhượng quyền, thời hạn, điều kiện gia hạn, chấm dứt và giải quyết tranh chấp. Hợp đồng phải đảm bảo tính đồng bộ trong hệ thống nhượng quyền, đặc biệt trong lĩnh vực thực phẩm, nơi chất lượng sản phẩm và dịch vụ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng.

4. Giải quyết tranh chấp: Tranh chấp thường phát sinh từ việc cung cấp thông tin không đầy đủ, vi phạm hợp đồng, hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường và chấm dứt hợp đồng đơn phương. Pháp luật Việt Nam cho phép các bên lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp như thương lượng, hòa giải, trọng tài hoặc tòa án, đồng thời có quy định về lựa chọn pháp luật áp dụng trong trường hợp có yếu tố nước ngoài.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các vấn đề pháp lý trong nhượng quyền thương mại thực phẩm xuất phát từ tính phức tạp của quan hệ hợp đồng và đặc thù ngành kinh doanh thực phẩm, đòi hỏi sự kiểm soát chặt chẽ về chất lượng và an toàn thực phẩm. So với các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào khía cạnh kinh tế, luận văn đã làm rõ các quy định pháp luật hiện hành và những bất cập trong thực tiễn áp dụng.

Việc quy định thời gian tối thiểu 1 năm cho hệ thống kinh doanh trước khi nhượng quyền giúp hạn chế rủi ro cho bên nhận quyền, nhưng cũng đặt ra thách thức cho các thương nhân mới. Sự thiếu quy định cụ thể về điều kiện bên nhận quyền có thể dẫn đến rủi ro về năng lực tài chính và quản lý, ảnh hưởng đến tính đồng bộ và uy tín của hệ thống nhượng quyền.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ các loại tranh chấp phát sinh theo từng nhóm nguyên nhân, hoặc bảng so sánh các quy định pháp luật về nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm giữa Việt Nam và các quốc gia phát triển. Điều này giúp minh họa rõ hơn các điểm mạnh và hạn chế của pháp luật hiện hành.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định về điều kiện bên nhận quyền: Ban hành các tiêu chuẩn cụ thể về năng lực tài chính, kinh nghiệm và năng lực quản lý của bên nhận quyền trong lĩnh vực kinh doanh thực phẩm nhằm đảm bảo tính đồng bộ và chất lượng hệ thống nhượng quyền. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương phối hợp Bộ Tư pháp.

2. Tăng cường kiểm soát và hỗ trợ trong quá trình thực hiện hợp đồng: Xây dựng cơ chế giám sát chặt chẽ hơn về việc tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và quy trình kinh doanh trong hệ thống nhượng quyền, đồng thời tăng cường hỗ trợ kỹ thuật cho bên nhận quyền. Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể thực hiện: Bộ Y tế, Bộ Công Thương.

3. Cải thiện quy định về giải quyết tranh chấp: Đề xuất bổ sung quy định chi tiết về thủ tục giải quyết tranh chấp trong hợp đồng nhượng quyền thương mại, khuyến khích sử dụng trọng tài thương mại để giảm thiểu thời gian và chi phí. Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Trung tâm Trọng tài thương mại.

4. Nâng cao nhận thức và đào tạo pháp luật cho các bên tham gia: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo về pháp luật nhượng quyền thương mại và an toàn thực phẩm cho doanh nghiệp và các bên liên quan nhằm nâng cao hiểu biết và tuân thủ pháp luật. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương, các hiệp hội ngành nghề.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà làm luật và cơ quan quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở pháp lý và phân tích thực trạng giúp hoàn thiện chính sách, pháp luật về nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát.

2. Doanh nghiệp nhượng quyền và nhận quyền trong ngành thực phẩm: Giúp hiểu rõ quyền và nghĩa vụ pháp lý, các điều kiện tham gia, cũng như các rủi ro pháp lý cần lưu ý khi ký kết và thực hiện hợp đồng nhượng quyền.

3. Luật sư và chuyên gia tư vấn pháp lý: Cung cấp tài liệu tham khảo chuyên sâu về các quy định pháp luật, các vấn đề tranh chấp thường gặp và cách thức giải quyết, hỗ trợ tư vấn cho khách hàng trong lĩnh vực nhượng quyền thương mại.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành luật thương mại, kinh tế: Là nguồn tài liệu học thuật quý giá để nghiên cứu về pháp luật nhượng quyền thương mại, đặc biệt trong lĩnh vực kinh doanh thực phẩm, góp phần phát triển nghiên cứu khoa học và đào tạo.

Câu hỏi thường gặp

1. Nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm là gì?
   Nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm là hoạt động cho phép bên nhận quyền kinh doanh thực phẩm theo mô hình, thương hiệu và quy trình do bên nhượng quyền quy định, đồng thời bên nhượng quyền có quyền kiểm soát và hỗ trợ bên nhận quyền trong suốt quá trình kinh doanh.

2. Điều kiện để trở thành bên nhượng quyền là gì?
   Bên nhượng quyền phải có hệ thống kinh doanh đã hoạt động ít nhất 1 năm, đã đăng ký hoạt động nhượng quyền với cơ quan có thẩm quyền và đảm bảo các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm cũng như sở hữu trí tuệ liên quan.

3. Bên nhận quyền có cần đáp ứng điều kiện pháp lý nào không?
   Hiện nay pháp luật Việt Nam không quy định điều kiện cụ thể cho bên nhận quyền, nhưng thực tế bên nhận quyền phải đáp ứng các tiêu chuẩn tài chính và năng lực do bên nhượng quyền đặt ra để đảm bảo hiệu quả kinh doanh và tuân thủ hợp đồng.

4. Hợp đồng nhượng quyền thương mại cần bao gồm những nội dung gì?
   Hợp đồng phải quy định rõ đối tượng nhượng quyền, quyền và nghĩa vụ của các bên, phí nhượng quyền, thời hạn hợp đồng, điều kiện gia hạn, chấm dứt hợp đồng, hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo và phương thức giải quyết tranh chấp.

5. Các tranh chấp thường gặp trong nhượng quyền thương mại là gì?
   Tranh chấp thường liên quan đến việc cung cấp thông tin không đầy đủ, vi phạm hợp đồng, hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường và chấm dứt hợp đồng đơn phương. Các bên có thể giải quyết tranh chấp qua thương lượng, hòa giải, trọng tài hoặc tòa án.

Kết luận

• Nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực kinh doanh thực phẩm tại Việt Nam phát triển mạnh, chiếm hơn 41% tổng số thương nhân nhượng quyền, đóng góp quan trọng vào nền kinh tế.
• Pháp luật Việt Nam đã có các quy định cơ bản về quyền thương mại, chủ thể, hợp đồng và giải quyết tranh chấp, nhưng còn tồn tại một số bất cập cần hoàn thiện.
• Hợp đồng nhượng quyền thương mại là công cụ pháp lý chủ đạo, đảm bảo tính đồng bộ và chất lượng trong hệ thống nhượng quyền, đặc biệt quan trọng trong ngành thực phẩm.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào hoàn thiện điều kiện bên nhận quyền, tăng cường kiểm soát, cải thiện cơ chế giải quyết tranh chấp và nâng cao nhận thức pháp luật.
• Nghiên cứu này cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để các nhà làm luật, doanh nghiệp và chuyên gia pháp lý phát triển và áp dụng hiệu quả mô hình nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực kinh doanh thực phẩm tại Việt Nam.

Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp nên phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả thực thi, góp phần phát triển bền vững ngành nhượng quyền thương mại thực phẩm trong nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. NHỮNG VÁN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI TRONG LĨNH vực KINH DOANH THựC PHẢM 1. Quyền thương mại và bản chất cùa nhượng quyền thương mại 1. Khái quát về quyền thương mại - Đối tượng của nhượng quyền thương mại “Quyển ” là khái niệm khoa học pháp lý dùng để chi khả năng của mỗi cá nhân, tổ chức được tự do lựa chọn và hành động mà không bị bất kỳ ai ngăn cản, hạn chế, khả năng đó được pháp luật ghi nhận và đảm bảo thực hiện bằng quyền lực của Nhà nước [43].

“Thương mại” là hoạt động trao đối hàng hóa, dịch vụ giữa hai hay nhiều cá nhân, tổ chức, để nhận lại một giá trị nào đó tương ứng (bằng tiền thông qua giá cá hay bằng hàng hóa, dịch vụ khác) [46], Theo Khoản 1 Điều 3 Luật thương mại năm 2005, bản chất của hoạt động thương mại là việc “thực hiện các hoạt động trao đổi, mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác nhằm mục đích sinh lợi” [32], Theo góc độ kinh tế, “quyền thương mại” có thế được coi là một loại tài sản vô hình, được hình thành trong quá trình thương nhân thực hiện hoạt động thương mại, bao gồm một hệ thống kinh doanh được tồn tại và phát triển dựa trên việc sử dụng nhãn hiệu, mô hình kinh doanh, bí quyết kinh doanh, biểu tượng kinh doanh, khấu hiệu kinh doanh, quảng cáo, v. Xuất phát từ bản chất quyền thương mại là một loại tài sàn, nên có thể được chuyển giao bởi chủ sở hữu để thu một khoản lợi nhuận. Hình thức chuyển giao này được gọi là nhượng quyền thương mại. Nhượng quyền thương mại là hoạt động thương mại do thương nhân có quyền sở hữu đối với thương hiệu, thực hiện chuyển 6 giao các quyên thương mại liên quan đên thương hiệu đó cho một chủ thê kinh doanh khác trong một thời hạn nhất định nhằm thu được khoản phí nhượng quyền.

Quyền thương mại được coi là đối tượng của hoạt động nhượng quyền thương mại. Dưới góc độ pháp lý, quyền thương mại có thể hiểu là khả năng của mỗi cá nhân, tồ chức được tự do thực hiện các hoạt động thương mại nhằm mục đích tạo ra lợi nhuận. Theo đó, “quyền thương mại được hiểu là quyền tiến hành kinh doanh hàng hóa, dịch vụ theo cách thức của bên nhượng quyền quy định, cùng với đó là việc được sử dụng nhãn mác, tên thương mại, bí quyết kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh, biểu tượng kinh doanh, quảng cáo,. của bên nhượng quyền.

Trong quan hệ nhượng quyền thương mại, nội dung cốt lõi chính là việc bên nhượng quyền cho phép bên nhận quyền được sử dụng quyền thương mại của mình trong kinh doanh. Nhượng quyền thương mại và băn chất của nhương quyền thương mại 1. Định nghĩa Hiệp hội Nhượng quyền thương mại quốc tế (The International Franchise Association - IFA) đưa ra định nghĩa về nhượng quyền thương mại như sau: Nhượng quyền thương mại là một phương thức phân phối sản phẩm hoặc dịch vụ giữa bên nhượng quyền và bên nhận quyền. Trong đó, bên nhượng quyền là người sáng lập nhãn hiệu hoặc tên thương mại của thương hiệu và hệ thống kinh doanh.

Bên nhận quyền là người trả tiền bản quyền và thường là phí ban đầu cho quyền kinh doanh dưới tên và hệ thống của bên nhượng quyền, về mặt kỹ thuật, hợp đồng ràng buộc hai bên là “nhượng quyền thương mại”, nhưng thuật ngữ đó thường đề cập đến hoạt động kinh doanh thực tế mà 7 bên nhận quyên hoạt động. Hoạt động tạo và phân phôi thưong hiệu và hệ thống nhượng quyền thường được gọi là nhượng quyền thương mại. [50] Định nghĩa về nhượng quyền thương mại của IFA quy định vai trò của hai bên chủ thể trong hợp đồng nhượng quyền thương mại, bao gồm chủ thể tạo ra quyền và chủ thể nhận quyền, đặc biệt nhấn mạnh tới nghĩa vụ của bên nhận quyền trong việc đầu tư vốn và điều hành doanh nghiệp. ủy ban Thương mại Liên bang Hoa Kỳ (The US Federal Trade Commission - FTC) [52] định nghĩa thuật ngừ "nhượng quyền thương mại" là “một hợp đồng hay thỏa thuận ít nhất là hai bên chủ thể, trong đó bên nhận quyền được cấp quyền bán hay phân phổi sản phẩm, dịch vụ theo cùng một chương trình, kế hoạch kinh doanh của chủ thương hiệu.

Hoạt động kinh doanh của bên nhận quyền phải triệt để tuân theo kế hoạch tiếp thị, gấn liền với mục tiêu của chủ thương hiệu. Bên nhận quyền phải trả cho chủ thương hiệu một khoản phí nhượng quyền”. [28, trl 1] Tổ chức Liên đoàn Nhượng quyền Thương mại Châu Âu (European Franchise Federation - EFF) đã đưa ra Bộ quy tắc ứng xử đối với nhượng quyền thương mại (Code of Ethics for Franchising) với khái niệm: “Nhượng quyền thương mại là một hệ thống thương mại hóa các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ hoặc công nghệ được xây dựng trên cơ sở mối quan hệ hợp tác chặt chẽ và liên tục giữa các doanh nghiệp độc lập với nhau về mặt tài chính và pháp lý, giữa bên nhượng quyền thương mại và các bên nhận quyền riêng lẻ của mình, trong đó bên nhượng quyền cấp quyển và áp đặt nghĩa vụ cho bên nhận quyền riêng lẻ của mình để tiến hành hoạt động kinh doanh, phù hợp với những điều kiện đặt ra của bên chuyển nhượng.” [23, tr9] 8 Như vậy, từ một sô quan điêm của các tô chức nhượng quyên thương mại trên thế giới, nhượng quyền thương mại có thể được định nghĩa như sau: Nhượng quyền thương mại là một hoạt động thương mại giữa bên nhượng quyền là chủ sở hữu của thương hiệu, cho phép bên nhận quyền được quyền kinh doanh theo mô hình và phương thức kinh doanh gấn liền với các đối tượng sở hữu trí tuệ của mình, bên nhượng quyền có quyền và nghía vụ kiểm soát và hỗ trợ bên nhận quyền trong suốt quá trình hai bên tiến hành nhượng quyền thương mại. Các hình thức nhượng quyền thương mại Nhượng quyền thương mại được phân loại dựa trên nhiều tiêu chí.

Căn cứ vào phạm vi lãnh thổ, nhượng quyền thương mại được chia thành hai loại [24, trl5-16]: - Nhượng quyền thương mại trong nước là nhượng quyền thương mại trong phạm vi một quốc gia; - Nhượng quyền thương mại quốc tế là nhượng quyền thương mại trong phạm vi từ quốc gia này đến quốc gia khác. Đối với Việt Nam, hình thức nhượng quyền này có thể được chia nhỏ thêm thành hai loại: nhượng quyền thương mại từ nước ngoài vào Việt Nam và nhượng quyền từ Việt Nam ra nước ngoài. Căn cứ vào phạm vi nhượng quyền thương mại, nhượng quyền thương mại được chia thành bốn loại [51]: - Nhượng quyền riêng lẻ (single-unit franchise): là phương thức nhượng quyền thương mại mà qua đó, bên nhận quyền được bên nhượng quyền cấp quyền kinh doanh tại một địa điểm trong một thời hạn nhất định. Bên nhận quyền theo phương thức này không được quyền nhượng quyền lại cho người khác cũng như không được tự ý mở thêm một cửa hàng mang cùng thương hiệu nhượng quyền.

9 - Nhượng quyên đa cơ sở (multi-unit franchise): là phương thức nhượng quyền thương mại mà qua đó, bên nhận quyền được bên nhượng quyền cấp quyền mở nhiều hơn một cơ sở nhượng quyền trong một thời hạn nhất định - Nhượng quyền phát triển khu vực (area development franchise): là phương thức nhượng quyền thương mại mà bên nhận quyền được cấp quyền độc quyền kinh doanh trong một phạm vi khu vực địa lý trong một thời gian nhất định, và không được phép nhượng quyền lại cho bất kỳ ai. - Nhượng quyền độc quyền (master franchise): là phương thức nhượng quyền thương mại mà chủ sở hữu của thương hiệu cấp cho bên nhận quyền, ngoài quyền mở và vận hành nhiều hơn một cơ sở nhượng quyền trong một phạm vi lãnh thổ nhất định, bên nhận quyền có quyền chuyển giao quyền thương mại cho bên thứ ba dưới hình thức nhượng quyền riêng lẻ hay nhượng quyền phát triển khu vực. Căn cứ vào đối tượng của nhượng quyền thương mại, nhượng quyền thương mại được chia thành bốn loại [25, trl 7-19]: - Nhượng quyền phân phối sản phẩm (product distribution franchise): bên nhận quyền thường không nhận được sự hỗ trợ đáng kể nào từ bên nhượng quyền, ngoại trừ việc được phép sử dụng tên nhãn hiệu, thương hiệu, biểu tượng, khẩu hiệu và phân phối sản phẩm hay dịch vụ của chủ thương hiệu trong một phạm vi khu vực và thời gian nhất định. - Nhượng quyền mô hình kinh doanh mẫu (business format franchise) hay còn gọi là Nhượng quyền công thức kinh doanh: là phương thức nhượng quyền thương mại mà theo đó, bên nhận quyền được bên nhượng quyền chuyển giao quy trình kinh doanh, bí quyết kinh doanh, bao gồm đào tạo, lập kế hoạch chiến lược, tiếp thị, quảng cáo, sàn xuất, v.v theo tiêu chuẩn và hướng dẫn kiểm soát chất lượng của minh.

Đây là hình thức nhượng quyền 10 thương mại phô biên nhât hiện nay. Tại Hoa Kỳ, hình thức này chiêm gân % tổng số cửa hàng được nhượng quyền. - Nhượng quyền sán xuất (manufacturing or processing arrangement): bên nhượng quyền cung cấp cho bên nhận quyền thành phần hoặc công thức để sản xuất một sản phẩm, bên nhận quyền phải tự sàn xuất và phân phối sản phẩm đó phù hợp với tiêu chuẩn của bên nhượng quyền. - Nhượng quyền cơ hội kinh doanh (business opportunity venture or joint venture franchising): bên nhận quyền được quyền mua và bán hàng hóa, dịch vụ hoặc một số công việc kinh doanh khác của bên nhượng quyền.

Bên nhượng quyền sắp xếp địa điểm kinh doanh, tìm công việc kinh doanh cho bên nhận quyền thứ cấp, thậm chí còn cung cấp nhân viên kỹ thuật hoặc thương mại cho bên nhận quyền. Bản chất của nhượng quyền thương mại về bản chất, nhượng quyền thương mại có thể được hiểu là hành vi chuyển giao quyền khai thác đối với một thương hiệu của chủ sở hữu cho một chủ thể khác nhằm mục đích sinh lợi. Dựa trên định nghĩa đã rút ra ở trên, nhượng quyền thương mại là hoạt động tạo ra quyền và nghĩa vụ của các bên chủ thể nhượng quyền và nhận quyền. Theo quan điểm đó, bản chất của nhượng quyền thương mại là hợp đồng.

Thuật ngữ Hợp dong “contractus” của La Mã, có nguồn gốc là từ “contrahere” trong tiếng La-tinh, có nghĩa là “ràng buộc”. Thuật ngữ Hợp đồng được sử dụng trong các văn bản pháp lý, các quan hệ hợp đồng được pháp luật công nhận và bảo vệ. Bộ luật dân sự cùa Pháp ghi nhận định nghĩa về hợp đồng như sau: “Hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó các bên chù thể cam kết với nhau về việc chuyển giao một vật, làm hoặc không làm một công việc nào đó”.