Nhân tố tác động đến dòng thương mại Việt Nam và các nước trong đàm phán TPP

Khám phá các nhân tố ảnh hưởng đến dòng thương mại Việt Nam và các nước trong đàm phán hiệp định TPP qua luận văn thạc sĩ chi tiết.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Ngân
• Người hướng dẫn: TS. Triệu Hồng Cẩm
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Doanh Thương Mại
• Đề tài: Các Nhân Tố Tác Động Đến Dòng Thương Mại Giữa Việt Nam Và Các Nước Tham Gia Đàm Phán Hiệp Định TPP
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: LỜI MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa và tính mới của đề tài
• 1.6. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CỞ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nghiên cứu lý thuyết về mô hình trọng lực trong thương mại quốc tế
• 2.2. Nhóm các yếu tố ảnh hưởng đến cung
• 2.3. Nhóm các yếu tố ảnh hưởng đến cầu
• 2.4. Nhóm các yếu tố hấp dẫn hay cản trở
• 2.5. Nghiên cứu thực nghiệm về mô hình trọng lực trong thương mại quốc tế
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình kinh tế lượng
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu và lựa chọn mô hình để phân tích
• 3.3. Phương pháp ước lượng mô hình
• 3.4. Các kiểm định được thực hiện trong nghiên cứu
• 3.5. Nguồn và dữ liệu nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Tổng quan tình hình xuất-nhập khẩu hàng hóa giữa Việt Nam và các nước thành viên TPP
• 4.2. Thống kê mô tả
• 4.3. Kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: NHỮNG GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH DÒNG THƯƠNG MẠI GIỮA VIỆT NAM VÀ CÁC NƯỚC TPP
• 5.1. Một số kiến nghị giải pháp nhằm đẩy mạnh dòng thương mại giữa Việt Nam và các nước tham gia đàm phán Hiệp định TPP
• 5.2. Nhóm giải pháp do Chính phủ thực hiện
• 5.3. Nhóm giải pháp do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thực hiện
• 5.4. Nhóm giải pháp do Bộ Công Thương thực hiện
• 5.5. Nhóm giải pháp do các doanh nghiệp thực hiện
• 5.6. Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về thương mại Việt Nam và đàm phán TPP

Thương mại Việt Nam đã có những bước tiến vượt bậc trong những năm qua, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Thương mại Việt Nam không chỉ đơn thuần là việc xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa, mà còn là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế. Đàm phán TPP (Hiệp định Hợp tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương) được xem là một cơ hội lớn cho Việt Nam để mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo báo cáo, việc gia nhập TPP có thể giúp kinh tế Việt Nam tăng trưởng mạnh mẽ, với dự báo thu nhập quốc dân sẽ đạt 235 tỉ USD vào năm 2025. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội, Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc cắt giảm thuế nhập khẩu và cải cách thể chế.

II. Các nhân tố ảnh hưởng đến thương mại Việt Nam trong TPP

Nghiên cứu chỉ ra rằng có bốn nhân tố chính ảnh hưởng đến dòng thương mại giữa Việt Nam và các nước tham gia TPP, bao gồm GDP, khoảng cách địa lý, tỷ giá hối đoái và các hiệp định thương mại. Nhân tố ảnh hưởng này không chỉ tác động đến xuất khẩu Việt Nam mà còn đến nhập khẩu Việt Nam. Cụ thể, GDP của các nước đối tác có mối liên hệ chặt chẽ với khả năng tiêu thụ hàng hóa của Việt Nam. Khoảng cách địa lý cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm chi phí vận chuyển và thời gian giao hàng. Tỷ giá hối đoái ảnh hưởng đến giá cả hàng hóa xuất nhập khẩu, trong khi các hiệp định thương mại tạo ra khung pháp lý thuận lợi cho hoạt động thương mại. Những yếu tố này cần được xem xét kỹ lưỡng để đưa ra các chính sách phù hợp.

III. Chính sách thương mại và tác động của TPP

Chính sách thương mại của Việt Nam trong bối cảnh TPP cần được điều chỉnh để tận dụng tối đa lợi ích từ hiệp định này. Chính sách thương mại hiện tại cần tập trung vào việc giảm thuế quan và tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong nước. TPP không chỉ giúp Việt Nam tiếp cận thị trường lớn như Hoa Kỳ và Nhật Bản mà còn thúc đẩy hội nhập kinh tế sâu rộng hơn. Tuy nhiên, việc thực hiện các cam kết trong TPP cũng đặt ra yêu cầu cao về cải cách thể chế và nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp. Các chính sách cần phải linh hoạt và thích ứng với những thay đổi trong môi trường thương mại quốc tế.

IV. Cơ hội và thách thức cho thương mại Việt Nam

Việc tham gia TPP mang lại nhiều cơ hội cho thương mại Việt Nam, nhưng cũng không thiếu thách thức. Cạnh tranh từ các doanh nghiệp nước ngoài sẽ gia tăng, đặc biệt là trong các lĩnh vực mà Việt Nam có lợi thế như dệt may và giày dép. Hơn nữa, yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng và nguồn gốc xuất xứ trong TPP có thể gây khó khăn cho các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn cao của thị trường quốc tế. Để vượt qua những thách thức này, Việt Nam cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện môi trường kinh doanh.

V. Kết luận và kiến nghị

Từ những phân tích trên, có thể thấy rằng việc hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến thương mại Việt Nam trong bối cảnh TPP là rất quan trọng. Các nhà làm chính sách cần phải có những chiến lược rõ ràng để tận dụng cơ hội và giảm thiểu rủi ro. Kiến nghị cần tập trung vào việc cải cách thể chế, nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp và xây dựng các chính sách thương mại linh hoạt. Chỉ khi có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, Việt Nam mới có thể tận dụng tối đa lợi ích từ TPP và phát triển bền vững trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2012, kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và các nước tham gia đàm phán Hiệp định Hợp tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã tăng trưởng với tốc độ bình quân khoảng 18.3% mỗi năm. Đây là một con số ấn tượng, phản ánh sự phát triển mạnh mẽ của quan hệ thương mại song phương trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng. Hiệp định TPP, với mục tiêu giảm thuế quan và các rào cản thương mại xuống gần bằng không vào năm 2015, mở ra nhiều cơ hội cho Việt Nam trong việc mở rộng thị trường xuất khẩu, đặc biệt là vào các nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ và Nhật Bản, chiếm lần lượt 60% và 17% GDP trong tổng số các quốc gia thành viên TPP năm 2012.

Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội, Việt Nam cũng đối mặt với nhiều thách thức như mức thuế MFN trung bình cao nhất trong khối TPP (9.5%), yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn kỹ thuật, nguồn gốc xuất xứ và áp lực cạnh tranh từ các doanh nghiệp nước ngoài. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là khám phá và đánh giá các nhân tố tác động đến dòng thương mại hàng hóa giữa Việt Nam và các nước TPP, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy dòng thương mại này khi Hiệp định TPP được ký kết. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 12 quốc gia thành viên TPP, với dữ liệu thu thập trong giai đoạn 2000-2012, bao gồm các biến số như kim ngạch xuất nhập khẩu, GDP, dân số, khoảng cách địa lý, tỷ giá hối đoái và các hiệp định thương mại song phương, đa phương.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp Việt Nam nhằm tận dụng tối đa lợi ích từ TPP, đồng thời vượt qua các thách thức trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên mô hình trọng lực trong thương mại quốc tế, một lý thuyết kinh tế hiện đại được phát triển từ định luật vạn vật hấp dẫn của Isaac Newton. Mô hình này cho rằng khối lượng thương mại giữa hai quốc gia tỷ lệ thuận với quy mô kinh tế (GDP) của hai nước và tỷ lệ nghịch với khoảng cách địa lý giữa họ. Các nghiên cứu của Tinbergen (1962), Bergstrand (1985, 1989) và Anderson (1979) đã củng cố cơ sở lý thuyết cho mô hình trọng lực, đồng thời mở rộng bằng cách bổ sung các biến như dân số, tỷ giá hối đoái, các hiệp định thương mại và các yếu tố cản trở hoặc hấp dẫn thương mại như chính sách thuế quan, rào cản kỹ thuật, và sự tương đồng về trình độ phát triển kinh tế.

Ba nhóm nhân tố chính ảnh hưởng đến dòng thương mại quốc tế được xác định gồm: (1) các nhân tố ảnh hưởng đến cung (GDP và dân số nước xuất khẩu), (2) các nhân tố ảnh hưởng đến cầu (GDP và dân số nước nhập khẩu), và (3) các nhân tố hấp dẫn hoặc cản trở (khoảng cách địa lý, chính sách thương mại, tỷ giá hối đoái, hiệp định thương mại). Các giả thuyết nghiên cứu được xây dựng dựa trên mối quan hệ giữa các biến này và dòng thương mại song phương giữa Việt Nam và các nước TPP.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng thu thập từ 12 quốc gia thành viên TPP trong giai đoạn 2000-2012, tổng cộng 143 quan sát. Các biến số bao gồm kim ngạch thương mại (tổng xuất nhập khẩu), GDP, dân số, khoảng cách địa lý, tỷ giá hối đoái thực, và biến giả đại diện cho việc tham gia các hiệp định thương mại song phương hoặc đa phương như BTA Việt-Mỹ và AFTA.

Mô hình kinh tế lượng được xây dựng dựa trên mô hình trọng lực do Bergstrand đề xuất, bổ sung các biến mới nhằm đánh giá tác động của các nhân tố đến dòng thương mại. Phần mềm STATA 11 được sử dụng để ước lượng mô hình.

Bốn phương pháp ước lượng được áp dụng gồm: pooled OLS, phương pháp tác động cố định (FEM), phương pháp tác động ngẫu nhiên (REM) và phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát (FGLS). Qua các kiểm định F-test, Breusch-Pagan Lagrangian multiplier, Hausman-Taylor, Lagram-Multiplier và Wald, phương pháp FGLS được lựa chọn là phù hợp nhất do khả năng khắc phục hiện tượng tự tương quan và phương sai thay đổi trong dữ liệu bảng.

Nguồn dữ liệu được thu thập từ các tổ chức uy tín như Ngân hàng Thế giới (WDI), Liên Hiệp Quốc (UN Comtrade), IMF và các viện tài nguyên thế giới (WRI). Khoảng cách địa lý được đo bằng km từ Hà Nội đến thủ đô các nước đối tác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. GDP của Việt Nam và các nước TPP có tác động tích cực đến dòng thương mại song phương. Kết quả ước lượng theo phương pháp FGLS cho thấy hệ số GDP của Việt Nam và đối tác đều dương và có ý nghĩa thống kê ở mức 1%, khẳng định quy mô kinh tế là nhân tố quan trọng thúc đẩy thương mại. Ví dụ, khi GDP tăng 1%, kim ngạch thương mại tăng khoảng 0.8%.

2. Khoảng cách địa lý tác động tiêu cực đến dòng thương mại. Hệ số khoảng cách địa lý âm và có ý nghĩa thống kê, cho thấy chi phí vận chuyển và rủi ro tăng theo khoảng cách làm giảm kim ngạch thương mại. Cụ thể, khoảng cách tăng 10% làm giảm kim ngạch thương mại khoảng 5%.

3. Tỷ giá hối đoái thực có ảnh hưởng tích cực đến thương mại. Phá giá đồng nội tệ giúp tăng khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu, từ đó thúc đẩy kim ngạch thương mại. Hệ số tỷ giá hối đoái dương và có ý nghĩa ở mức 5%.

4. Việc tham gia các hiệp định thương mại song phương và đa phương như BTA Việt-Mỹ và AFTA góp phần tăng kim ngạch thương mại. Biến giả đại diện cho việc tham gia hiệp định thương mại có hệ số dương, cho thấy các hiệp định này tạo thuận lợi cho thương mại song phương.

5. Dân số của nước nhập khẩu có tác động tích cực, trong khi dân số nước xuất khẩu không có ảnh hưởng rõ ràng. Điều này phản ánh nhu cầu tiêu dùng lớn hơn ở các nước nhập khẩu giúp thúc đẩy thương mại, còn dân số nước xuất khẩu có thể vừa là nguồn cung vừa là thị trường nội địa cạnh tranh.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các lý thuyết và nghiên cứu trước đây về mô hình trọng lực trong thương mại quốc tế. GDP lớn tạo điều kiện cho sản xuất và tiêu dùng, từ đó tăng cường thương mại song phương. Khoảng cách địa lý là rào cản vật lý làm tăng chi phí vận chuyển, giảm khả năng giao thương. Tỷ giá hối đoái thực đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh giá cả tương đối, ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu.

Việc tham gia các hiệp định thương mại như BTA và AFTA đã tạo ra môi trường thuận lợi hơn cho thương mại, giảm thuế quan và rào cản phi thuế quan, phù hợp với mục tiêu của Hiệp định TPP. Tuy nhiên, thách thức về tiêu chuẩn kỹ thuật, nguồn gốc xuất xứ và cạnh tranh từ các doanh nghiệp nước ngoài vẫn cần được giải quyết.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện mối quan hệ giữa GDP và kim ngạch thương mại, bảng hệ số hồi quy mô hình FGLS với các biến độc lập, cũng như biểu đồ thể hiện tác động tiêu cực của khoảng cách địa lý.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường cải cách thể chế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Chính phủ cần đẩy mạnh cải cách hành chính, minh bạch hóa môi trường kinh doanh nhằm giảm chi phí và rào cản cho doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt từ các nước TPP. Thời gian thực hiện: 1-3 năm.

2. Khuyến khích doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm và đa dạng hóa hàng hóa xuất khẩu. Bộ Công Thương phối hợp với các hiệp hội ngành nghề hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu nguồn gốc xuất xứ của TPP. Thời gian thực hiện: 2-5 năm.

3. Ổn định và điều hành tỷ giá hối đoái linh hoạt, hỗ trợ xuất khẩu. Ngân hàng Nhà nước cần duy trì chính sách tỷ giá ổn định, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp xuất khẩu tận dụng lợi thế cạnh tranh về giá. Thời gian thực hiện: liên tục.

4. Tăng cường đàm phán và ký kết các hiệp định thương mại song phương, đa phương bổ sung. Chính phủ cần chủ động mở rộng mạng lưới FTA, tận dụng các hiệp định để giảm thuế quan và rào cản thương mại, tạo điều kiện thuận lợi cho dòng thương mại song phương. Thời gian thực hiện: 1-3 năm.

5. Hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tiếp cận thông tin thị trường và phát triển mạng lưới đối tác. Các cơ quan chức năng và hiệp hội doanh nghiệp cần tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo, kết nối giao thương nhằm giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường và tăng cường quan hệ thương mại. Thời gian thực hiện: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách kinh tế và thương mại. Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách thúc đẩy thương mại quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập sâu rộng với TPP.

2. Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các hiệp hội ngành nghề. Nghiên cứu giúp doanh nghiệp hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến thương mại, từ đó điều chỉnh chiến lược kinh doanh phù hợp với yêu cầu của thị trường TPP.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế quốc tế và thương mại. Luận văn bổ sung kiến thức về mô hình trọng lực và ứng dụng thực tiễn trong phân tích thương mại song phương giữa Việt Nam và các nước TPP.

4. Các tổ chức tài chính và ngân hàng. Thông tin về tác động của tỷ giá hối đoái và các hiệp định thương mại giúp các tổ chức này xây dựng các sản phẩm tài chính hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình trọng lực trong thương mại quốc tế là gì?
   Mô hình trọng lực dựa trên nguyên lý tương tự định luật vạn vật hấp dẫn, cho rằng khối lượng thương mại giữa hai quốc gia tỷ lệ thuận với quy mô kinh tế (GDP) và tỷ lệ nghịch với khoảng cách địa lý giữa họ. Mô hình này giúp giải thích và dự báo dòng thương mại song phương.

2. Tại sao khoảng cách địa lý lại ảnh hưởng tiêu cực đến thương mại?
   Khoảng cách địa lý càng lớn thì chi phí vận chuyển và rủi ro trong quá trình giao nhận hàng hóa càng cao, làm giảm sức hấp dẫn của thị trường đối tác và hạn chế dòng thương mại giữa hai quốc gia.

3. Tỷ giá hối đoái tác động như thế nào đến thương mại?
   Phá giá đồng nội tệ làm cho hàng hóa xuất khẩu trở nên rẻ hơn trên thị trường quốc tế, từ đó thúc đẩy xuất khẩu và tăng kim ngạch thương mại. Ngược lại, tỷ giá không ổn định có thể gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc định giá và kế hoạch kinh doanh.

4. Việc tham gia các hiệp định thương mại song phương và đa phương có lợi ích gì?
   Các hiệp định này giúp giảm thuế quan, loại bỏ rào cản phi thuế quan, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại, tăng cường hợp tác kinh tế và mở rộng thị trường cho các doanh nghiệp.

5. Doanh nghiệp Việt Nam cần làm gì để tận dụng cơ hội từ TPP?
   Doanh nghiệp cần nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, đa dạng hóa mặt hàng, cải thiện quản trị và tiếp cận thông tin thị trường để tận dụng lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do.

Kết luận

• Luận văn đã xác định bốn nhân tố chính ảnh hưởng đến dòng thương mại giữa Việt Nam và các nước TPP gồm GDP, khoảng cách địa lý, tỷ giá hối đoái và việc tham gia các hiệp định thương mại song phương, đa phương.
• Phương pháp FGLS được lựa chọn là phương pháp ước lượng phù hợp nhất cho mô hình nghiên cứu với dữ liệu bảng giai đoạn 2000-2012.
• Kết quả nghiên cứu cho thấy GDP và tỷ giá hối đoái có tác động tích cực, trong khi khoảng cách địa lý có tác động tiêu cực đến dòng thương mại.
• Việc tham gia các hiệp định thương mại như BTA Việt-Mỹ và AFTA góp phần thúc đẩy kim ngạch thương mại song phương.
• Các đề xuất giải pháp nhằm cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và tận dụng cơ hội từ TPP được trình bày rõ ràng, có thể áp dụng trong giai đoạn 1-5 năm tới.

Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất để tận dụng tối đa lợi ích từ Hiệp định TPP, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng về các nhân tố ảnh hưởng khác trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lời mở đầu: Trong chương này tôi sẽ trình bày về lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa và tính mới của đề tài và cuối cùng là kết cấu của luận văn. Chương II. Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu: Trong chương này tôi trình bày về cơ sở lý thuyết, mô hình nghiên cứu, các nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm trong và ngoài nước về mô hình trọng lực trong thương mại quốc tế, đồng thời xây dựng các giả thuyết nghiên cứu. Tôi nghĩ rằng đây là những vấn đề nền tảng và cần thiết trình bày để giúp người đọc có thể hiểu nội dung các chương kế tiếp dễ dàng hơn.

Chương III. Thiết kế nghiên cứu: Trong chương này tôi trình bày mô hình kinh tế lượng, đồng thời trình bày phương pháp nghiên cứu. Tôi tiến hành so sánh các phương pháp khác nhau để lựa chọn mô hình thích hợp cho phân tích. Trong phần cuối của chương, tôi cung cấp chi tiết nguồn và dữ liệu sử dụng cho nghiên cứu này.

123doc 9 Chương IV. Phân tích kết quả nghiên cứu: Trong chương này tôi trình bày tổng quan tình hình xuất-nhập khẩu hàng hóa giữa Việt Nam và các nước TPP. Sau đó, tôi sẽ tiến hành phân tích và đánh giá các kết quả có được để rút ra kết luận cho các giả thuyết nghiên cứu. Những giải pháp đẩy mạnh dòng thương mại giữa Việt Nam và các nước TPP: Chương này trình bày về tổng quan tình hình chung trong thời gian tới và những giải pháp nhằm đẩy mạnh dòng thương mại giữa Việt Nam và các nước tham gia đàm phán Hiệp định TPP.

Kết Luận: Trong phần này này tôi tóm tắt lại những kết quả chính của nghiên cứu, đồng thời chỉ ra ý nghĩa của nghiên cứu đối với các nhà làm chính sách. Cuối cùng, tôi trình bày những hạn chế của nghiên cứu và đề xuất một số định hướng cho những nghiên cứu tiếp theo. 123doc 10 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 Tham gia TPP chúng ta sẽ đối mặt với nhiều cơ hội cũng như thách thức. Điều quan trọng là chúng ta phải xem các thách thức đó là sức ép buộc chúng ta phải đổi mới và cải cách nhanh hơn và mạnh hơn.

Do vậy, việc xác định nhân tố nào tác động mạnh, nhân tố nào tác động nhẹ để từ đó đề xuất các kiến nghị giải pháp với các cơ quan hữu năng và doanh nghiệp là cơ sở để nâng cao năng lực cạnh tranh trong quá trình hội nhập. Điều này, nếu được thực hiện tốt, chính là kết quả lớn nhất mà TPP và tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế nói chung mang lại cho đất nước ta. 123doc 11 CHƢƠNG 2. CỞ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU Ngày nay, các quốc gia ngày càng liên kết chặt chẽ thông qua thương mại.

Các nước phát triển và đang phát triển đang dần gỡ bỏ những hàng rào kỹ thuật nhằm đẩy mạnh quan hệ thương mại với phần còn lại của thế giới, trong đó xuất-nhập khẩu hàng hóa là một phần rất quan trọng. Những cụm từ như mậu dịch tự do, tự do hóa thương mại dần trở nên phổ biến và được đề cập thường xuyên trên các bản tin hàng ngày. Chúng ta có thể đặt ra một số câu hỏi cơ bản như: Tại sao các nước lại giao thương với nhau? Phải chăng mọi quốc gia đều có lợi từ thương mại quốc tế? Làm sao tính được độ lớn thương mại giữa các nước? Để trả lời những câu hỏi đó thuyết thương mại cổ điển (lý thuyết lợi thế tuyệt đối, lý thuyết lợi thế so sánh, mô hình Hecksher-Ohlin) và thuyết thương mại hiện đại đã ra đời và giải thích rất thành công cho câu hỏi đầu tiên. Tuy nhiên, các lý thuyết này lại không thể đưa ra lời giải thích thỏa đáng cho câu hỏi thứ hai và câu hỏi thứ ba.

Một đột phá lớn trong nền kinh tế học hiện đại đó là bằng việc sử dụng các nguyên lý tương tự như nguyên lý trong định luật vạn vật hấp dẫn của Isaac Newton, các nhà kinh tế học với nhiều công trình xuất sắc đã cùng nhau xây dựng một lý thuyết mới có tên gọi là mô hình trọng lực (lực hấp dẫn) trong thương mại quốc tế (Thai Do Tri, 2006). Lý thuyết tuyệt vời này đã giải thích rất thành công cho câu hỏi về khối lượng cũng như chiều hướng thương mại song phương giữa các quốc gia và đưa đến rất nhiều áp dụng thực tiễn. Trong chương này tôi sẽ trình bày những vấn đề căn bản nhất của lý thuyết mô hình trọng lực trong thương mại quốc tế, nội dung của chương sẽ là nền tảng lý luận cho những chương kế tiếp. Nghiên cứu lý thuyết về mô hình trọng lực trong thƣơng mại quốc tế Lý thuyết về mô hình trọng lực trong thương mại quốc tế được xây dựng dựa trên Định luật vạn vật hấp dẫn của Isaac Newton trong cơ học cổ điển, trong đó định luật của Newton phát biểu rằng lực hút của hai vật thể tỉ lệ thuận với tích khối lượng của hai vật thể, đồng thời tỉ lệ nghịch với bình phương khoảng cách giữa chúng.

Cụ thể định luật này được thể hiện qua công thức sau đây: 123doc 12 MiM j Fij  G. Dij 2 (Tinbergen, 1962) (1) Trong đó: Fij: Trọng lực giữa hai vật. G: Hằng số hấp dẫn. Mi, Mj: Khối lượng của hai vật.

Dij: Khoảng cách giữa hai vật. Định luật của Newton được áp dụng để giải thích cho sự vận động của mọi vật thể trong vũ trụ. Điểm thú vị là định luật này vẫn đúng khi áp dụng cho thương mại quốc tế. Lý thuyết về mô hình trọng lực trong thương mại quốc tế lần đầu tiên được Jan Tinbergen sử dụng vào năm 1962 nhằm đánh giá tác động của các hiệp định thương mại tự do FTA tới dòng chảy thương mại giữa các nước.

Công thức của Jan Tinbergen có dạng như sau: Yi Y j  X ij  A Dij  (Tinbergen, 1962) (2) Trong đó: Xij: Xuất khẩu từ quốc gia i sang quốc gia j. A: hằng số tỷ lệ Yi: GDP của quốc gia i. Yj: GDP của quốc gia j. Dij: Khoảng cách địa lý giữa các trung tâm kinh tế hoặc khoảng cách giữa các thủ đô của quốc gia i và j được đo lường bằng đường biển hoặc đất liền.

Tinbergen lưu ý rằng mức độ tác động trực tiếp giữa biến giải thích và biến được giải thích không nhất thiết phải làm rõ. Vì vậy, các số mũ , ,  có những giá trị khác so với phương trình (1). Chúng đề cập đến độ co giãn của GDP của nước xuất khẩu (), độ co giãn của GDP của nước nhập khẩu () và độ co giãn của quãng 123doc 13 đường (). Khi  =  = 1 và  = 2, phương trình (2) sẽ tương đương với phương trình vạn vật hấp dẫn của Isaac Newton.

Kết quả nghiên cứu của Tinbergen chỉ ra rằng khoảng cách địa lý có tác động tiêu cực trong khi biến GDP lại có tác động tích cực đến dòng thương mại giữa hai nước. Như vậy, các quốc gia với nền kinh tế có quy mô càng lớn và khoảng cách càng gần nhau thì có xu hướng mậu dịch với nhau càng nhiều. Ban đầu, do chưa có căn cứ lý thuyết nền tảng nên mô hình của Tinbergen bị nhiều nhà khoa học phê phán (Thai Do Tri, 2006). Tuy nhiên sau đó, nhiều cơ sở lý thuyết đã ra đời để chứng minh cho sự đúng đắn của mô hình này.

Một trong những công trình đầu tiên đặt nền móng lý thuyết cho mô hình trọng lực được Linnemann đưa ra năm 1966, trong công trình này Linnemann (1966) đã chứng minh rằng phương trình trọng lực thực chất xuất phát từ mô hình cân bằng cục bộ. Cách chứng minh của Linnemann như sau: Sử dụng mô hình cân bằng cục bộ ông thấy rằng thương mại giữa hai nước i và j chịu tác động bởi nhóm nhân tố cung của nước i, nhóm nhân tố cầu của nước j và một số nhân tố cản trở hay hấp dẫn thương mại giữa hai nước i và j. Sau đó, ông cho cung, cầu xuất khẩu bằng nhau và thu được mô hình hấp dẫn trong thương mại quốc tế. Sự hạn chế trong chứng minh của Linnemann là việc ông phải sử dụng mô hình cân bằng cục bộ, một mô hình đã bị Bergstrand (1985) và các nhà nghiên cứu khác chỉ ra là không thể giải thích được dạng mở rộng của phương trình, đồng thời để lại một số tham số không được xác định rõ ràng do việc loại biến động giá cả.

Tuy nhiên, kết quả của Linnemann xứng đáng được ghi nhận vì với dạng đơn giản nhất của phương trình thì những biện luận loại trừ biến giá cả của Linnemann là hoàn toàn phù hợp. Một công trình khác đáng quan tâm là của Anderson (1979). Trong công trình này Anderson đã thiết lập phương trình trọng lực từ hàm chi tiêu với các tham số từ hàm Cobb-Douglas dựa trên giả định rằng các sản phẩm được đa dạng hóa từ chính quốc gia xuất xứ. Sau đó, Anderson đã phát triển mô hình của Tinbergen với những biến là giá trị tích số của các biến trong công thức của Tinbergen.

Tuy vậy, hạn chế trong mô hình của Anderson là ông phải thêm vào giả thiết về sự đồng nhất trong sở 123doc 14 thích tiêu dùng cũng như sự tương tự trong hệ thống thương mại và cấu trúc thuế giữa các nước. Một cách tiếp cận khác là của Bergstrand (1985, 1989) dựa trên mô hình cân bằng tổng thể1 do Léon Walras đề xướng. Trong khi những phân tích của Anderson dựa trên cơ sở kinh tế học vĩ mô thì Bergstrand lại chứng minh cơ sở lý thuyết của mô hình trọng lực bằng cách sử dụng lý thuyết kinh tế vi mô cho từng ngành. Tác giả chứng minh mô hình trọng lực chính là mô hình rút gọn cân bằng cục bộ của cân bằng tổng thể với các loại sản phẩm quốc gia khác biệt.

Theo ông, cung hàng một ngành của một quốc gia được tạo nên bởi hoạt động tối đa hóa lợi nhuận của các doanh nghiệp trong khi cầu hàng được tạo nên bởi hoạt động tối đa hóa độ thỏa dụng với giới hạn về ngân sách (tối đa hóa lợi ích của người tiêu dùng). Khi nền kinh tế ở trạng thái cân bằng thì cung bằng cầu và ta thu được mô hình hấp dẫn trong thương mại. Trong lập luận của Bergstrand (1985) bởi vì dạng rút gọn loại bỏ tất cả các biến nội sinh ra khỏi phần giải thích của mỗi phương trình nên thu nhập và giá cả cũng có thể được sử dụng như các biến giải thích cho thương mại song phương.