CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHU CẦU TIN VÀ NGƯỜI DÙNG TIN TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ ĐỐI NGOẠI 1. Những vấn đề chung về nhu cầu tin và người dùng tin 1.Khái niệm nhu cầu tin và người dùng tin Nhu cầu tin Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về “nhu cầu” được trình bầy và nhìn nhận từ những góc độ khác nhau; theo nhà tâm lý học Abrahan Maslow (1908-1970), nhu cầu được chia thành năm bậc: Nhu cầu sinh lý, nhu cầu về an toàn, nhu cầu xã hội, nhu cầu được quý trọng, nhu cầu được thể hiện mình. Theo bách khoa toàn thư mở Wikipedia nhu cầu được định nghĩa: Nhu cầu là một hiện tượng tâm lý của con người, là đòi hỏi, mong muốn, nguyện vọng của con người về vật chất và tinh thần để tồn tại và phát triển. Tùy theo trình độ nhận thức, môi trường sống, những đặc điểm tâm sinh lý, mỗi người có những nhu cầu khác nhau.
Nhu cầu tin (NCT) được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau, đối với các nhà thông tin học hiện đại nhu cầu tin được hiểu là loại nhu cầu tinh thần đặc biệt, là đòi hỏi khách quan của cá nhân, nhóm xã hội, cộng đồng xã hội đối với sự tiếp nhận và sử dụng thông tin nhằm duy trì hoạt động sống của con người. Nhu cầu tin là nhu cầu hiểu biết thế giới khách quan bao gồm tự nhiên, xã hội và con người để con người có thể tồn tại và phát triển với tư cách là một con người thực sự và làm tròn chức năng, nhiệm vụ mà xã hội phân công [19]. Theo TCVN 5453 – 2009[20], nhu cầu tin là “nhu cầu khách quan của người dùng tin về những thông tin cần thiết cho công việc cụ thể của mình” - Đỗ Thị Tầm Xuân 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhu cầu tin của người dùng tin tại Trường Cao đẳng Kinh tế Đối ngoại Chúng ta cũng có thể định nghĩa: nhu cầu tin là đòi hỏi khách quan của chủ thề (con người, nhóm xã hội) đối với việc tiếp nhận và sử dụng thông tin nhằm duy trì và phát triển hoạt động sống của mình. Khi đòi hỏi về thông tin trở nên cấp thiết thì thì nhu cầu tin xuất hiện.
[16] Trong thời đại bùng nổ thông tin ngày nay, nhu cầu tin càng trở thành nhu cầu quan trọng, thiết yếu trong vô vàn các loại nhu cầu của đời sống con người. Nhu cầu tin cũng như các nhu cầu khác của con người luôn biến đổidưới tác động của của điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể gồm hai nhân tố chính: khách quan và chủ quan. Nhân tố khách quan là xu thế thời đại, đường lối kinh tế - xã hội, trình độ khoa học công nghệ, môi trường chính trị, sinh thái, đặc thù văn hóa, giáo dục… của quốc gia đó. Nhân tố chủ quan là nghề nghiệp, trình độ hiểu biết, trình độ văn hóa, truyền thống gia đình, dòng tộc… Nhu cầu tin bị chi phối bởi đối tượng mà nó hướng tới và các phương tiện đảm bảo thỏa mãn nhu cầu.
Chúng ta nhận diện nhu cầu tin cũng cần phải xem xét dưới hai góc độ tương ứng: nội dung nhu cầu được biểu hiện ở đối tượng mà nó hướng tới và phương thức thỏa mãn nhu cầu. Nhu cầu tin là nhu cầu đặc biệt của con người. Với mỗi cá nhân càng tham gia nhiều hoạt động khác nhau nhu cầu tin càng cao, càng đa dạng hơn.Ở cấp độ xã hội, các hoạt động xã hội càng đa dạng, phức tạp NCT càng lớn, đòi hỏi được đáp ứng ở mức độ cao hơn. NCT phát triển càng cao lại tác động trở lại tới sự phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục…thúc đẩy sự phát triển xã hội.
NCT là yếu tố quan trọng tạo nên động cơ hoạt động thông tin, như vậy có thể coi NCT là nguồn gốc của hoạt động thông tin.[1] Đỗ Thị Tầm Xuân 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhu cầu tin của người dùng tin tại Trường Cao đẳng Kinh tế Đối ngoại Người dùng tin Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về người dùng tin(NDT): Người dùng tin trước hết là con người cụ thể trong một xã hội cụ thể đa dạng và phức tạp, con người cụ thể đó có nhu cầu tin và sử dụng thông tin để thỏa mãn nhu cầu của mình[8]. Ta có thể gọi người dùng tin là người sử dụng thông tin/tài liệu để thỏa mãn nhu cầu của mình thông qua các loại hình và sản phẩm thông tin khác nhau. Điều đó cho ta thấy rằng chủ thể của nhu cầu tin là người dùng tin. Theo TCVN 5453 – 2009 thì: “người dùng tin là cá nhân hay tập thể, có nhu cầu và sử dụng thông tin trong hoạt động thực tiễn” [20] Người dùng tin dù là cá nhân hay tập thể đều thu thập và sử dụng thông tin nhằm mục đích thực hiện chức năng và nhiệm vụ lao động của mình.
Vai trò người dùng tin Người dùng tin là yếu tố cơ bản giữ vai trò quan trọng trong mọi hoạt động thông tin. Người dùng tin là yếu tố tương tác hai chiều với các đơn vị thông tin, người dùng tin vừa là khách hàng của các dịch vụ thông tin, đồng thời họ cũng là người sản sinh ra thông tin mới. Người dùng tin luôn là cơ sở giúp cho việc định hướng các hoạt động của đơn vị thông tin: thể hiện cụ thể nhu cầu tin của chủ thể của chủ thể hoạt động (nhóm, tập thể). Người dùng tin tham gia vào hầu hết các công đoạn của dây chuyền thông tin, NDT tham gia sản sinh thông tin mới, tham gia vào các dòng thông tin bằng tiếp xúc cá nhân [19].
Người dùng tin đưa ra ý kiến đánh giá nguồn tin, giúp cho việc lựa chọn và bổ sung tài liệu và hiệu chỉnh các hoạt động thông tin khác. Người dùng tin với nhu cầu thông tin cụ thể của mình, năng lực tiếp nhận và xử lý thông tin là nhân tố quyết định nội dung thông tin và kênh thông tin cần sử dụng trong hoạt động thông tin. Đỗ Thị Tầm Xuân 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhu cầu tin của người dùng tin tại Trường Cao đẳng Kinh tế Đối ngoại NDT là nguồn gốc nẩy sinh hoạt động thông thông tin, không có NDT không tồn tại hoạt động thông tin –thư viện. Thông tin phản hồi của NDT trong quá trình sử dụng thông tin góp phần đều chỉnh hoạt động thông tin theo hướng phù hợp và hiệu quả hơn với nhu cầu của NDT Nhu cầu tin và người dùng tin trong hoạt động thông tin luôn tồn tại và phát triển không ngừng, xã hội càng văn minh con người càng có nhu cầu cao trong việc tiếp nhận, khai thác và sử dụng thông tin để hoàn thiện bản thân, phục vụ cho sự nghiệp của cá nhân trong guồng quay chung của thế giới.
Người dùng tin và nhu cầu tin luôn luôn bị chi phối bởi nhiều yếu tố tác động trong các mối quan hệ của xã hội. Chính vì vậy, nhu cầu tin của người dùng tin luôn luôn biến đổi. Trong hoạt động thông tin thư viện, người dùng tin là người tiêu dùng các sản phẩm, dịch vụ thông tin thư viện. Như vậy, người dùng tin là đối tác, là khách hàng của hoạt động thông tin thư viện 1.Tính chất và các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tin Tính chất của nhu cầu tin: Nhu cầu tin có ba tính chất cơ bản nhu cầu tin có tính xã hội, tính bền vững (chu kỳ) và tính cơ động: Tính xã hội: Cũng nhu các loại nhu cầu khác của con người, nhu cầu tin tồn tại khách quan nhưng nó biến đổi và phát triền dưới tác động của môi trường xã hội.
Nhu cầu tin xuất hiện và phát triển dưới ảnh hưởng của các nhân tố xã hội như điều kiện đời sống tinh thần, vật chất và các quan hệ xã hội. Tính bền vững (tính chu kỳ): Nhu cầu tin khi được hình thành sẽ tồn tại trong những điều kiện nhất định và trong một khoảng thời gian nhất định. Nếu được thỏa mãn đầy đủ, chu kỳ của NCT rút ngắn lại NCT càng trở nên sâu sắc. Điều đó có nghĩa là độ bền vững của nhu cầu tin phụ thuộc vào điều kiện bên trong và các yếu tố bên ngoài tác động vào nó, trong đó có yếu tố mức độ thoả mãn nhu cầu tin.
Đỗ Thị Tầm Xuân 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhu cầu tin của người dùng tin tại Trường Cao đẳng Kinh tế Đối ngoại Tính cơ động: Nhu cầu tin là nhu cầu tinh thần nên rất dễ biến đổi, sự thay đổi linh hoạt của nhu cầu tin đồng thời cũng là một biểu hiện tính cơ động đặc biệt của nó. Được thoả mãn đầy đủ nhu cầu tin sẽ phát triển sâu rộng hơn về nội dung và đòi hỏi phương thức thoả mãn cao hơn. Nếu không được thoả mãn trong thời gian dài, thường xuyên và liên tục cường độ nhu cầu tin giảm dần, nhu cầu tin sẽ thoái hoá đần và có thể bị triệt tiêu. Các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tin Nhu cầu tin của người dùng tin hình thành và phát triển dưới sự tác động của hai nhân tố khách quan và chủ quan.
Khách quan: xu thế phát triển chung của thời đại; Đường lối phát triển kinh tế, khoa học công nghệ mỗi quốc gia, sự phát triển của văn hóa giáo dục.Chủ quan: Nghề nghiệp, trình độ, tâm lý cá nhân, môi trường sống.của cá nhân người dùng tin. Chính vì thế nhu cầu tin của người dùng tin luôn biến đổi dưới sự tác động của rất nhiều yếu tố tự nhiên và xã hội đặc biêt là môi trường xã hội. Ngoài ra nhu cầu tin còn phụ thuộc vào từng đặc trưng cá nhân của từng người và bị ảnh hưởng trực tiếp bởi nguồn lực và khả năng đáp ứng của cơ quan thông tin. Trong xã hội mỗi con người đều có đảm nhận một công việc nào đó, trước hết để nuôi sống mình và tạo ra sản phẩm cho xã hội, hay nói cách khác đó là nghề nghiệp.
Công việc của mỗi người đều liên quan đến công việc khác, cá nhân khác trong xã hôi, vì thế mỗi còn người phải thường xuyên cập nhật thông tin về các mối quan hệ xã hội nhằm hoàn thành tốt công việc của mình. Bởi vậy, nghề nghiệp là yếu tố có ảnh hưởng lớn đến nhu cầu tin của người dùng tin, nó chi phối mọi hoạt động của người dùng tin. Người dùng tin là cán bộ quản lý sẽ tìm đến những thông tin về quản lý, về các chế độ chính sách của Đảng và Nhà nước, về lĩnh vực quản lý đào Đỗ Thị Tầm Xuân 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.