Luận Văn Thạc Sĩ: Nhật Bản Trong Hợp Tác ASEAN+3 (1997-2016) - Bùi Thị Thúy Nga

Luận văn thạc sĩ phân tích quá trình tham gia của Nhật Bản trong hợp tác ASEAN 3 giai đoạn 1997-2016, nêu bật những thành tựu và thách thức.

• Tác giả: Bùi Thị Thúy Nga
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Mỹ Hạnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Quá trình tham gia của Nhật Bản trong hợp tác ASEAN + 3 (1997 - 2016)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI SỰ THAM GIA CỦA NHẬT BẢN TRONG HỢP TÁC ASEAN + 3
• 1.1. Khái quát về hợp tác ASEAN + 3 kể từ khi thành lập đến nay
• 1.1.1. Sự hình thành
• 1.1.2. Sự phát triển
• 1.2. Phân tích các nhân tố tác động
• 1.2.1. Nhân tố quốc tế và khu vực
• 1.2.2. Nhân tố ASEAN
• 1.2.3. Nhân tố Trung Quốc
• 1.2.4. Nhân tố Hàn Quốc
• 1.2.5. Nhân tố Nhật Bản
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC LĨNH VỰC THAM GIA CỦA NHẬT BẢN TRONG HỢP TÁC ASEAN + 3
• 2.1. Trên phương diện chính trị, an ninh quốc phòng
• 2.1.1. Nỗ lực đẩy mạnh hợp tác hòa bình và ổn định trong khu vực
• 2.1.1.1. Thúc đẩy các tiến trình đàm phán chính trị đa phương ASEAN + 3
• 2.1.1.2. Củng cố cơ chế hợp tác an ninh với các đối tác song phương
• 2.1.2. Hợp tác và giải quyết các vấn đề an ninh phi truyền thống
• 2.2. Trên phương diện kinh tế
• 2.2.1. Hợp tác tài chính tiền tệ
• 2.2.2. Hợp tác trao đổi thương mại
• 2.3. Trên một số phương diện nổi bật khác: Văn hóa, Giáo dục, Môi trường
• 2.3.1. Hợp tác giáo dục
• 2.3.2. Hợp tác môi trường - biến đổi khí hậu, phát triển bền vững
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH THAM GIA CỦA NHẬT BẢN TRONG HỢP TÁC ASEAN + 3
• 3.1. Những thành tựu và khó khăn của Nhật Bản khi tham gia hợp tác ASEAN + 3
• 3.1.1. Những thành tựu
• 3.1.1.1. Đóng góp sáng kiến thúc đẩy sự phát triển của ASEAN + 3
• 3.1.1.2. Khẳng định sức mạnh quốc gia
• 3.1.1.3. Trở thành đối tác kinh tế quan trọng trong khu vực
• 3.1.1.4. Quan tâm tới vấn đề phát triển con người và phát triển bền vững
• 3.1.2. Những khó khăn
• 3.1.2.1. Khác biệt về chế độ an ninh - chính trị, tôn giáo, sắc tộc
• 3.1.2.2. Sự chi phối của các cường quốc
• 3.1.2.3. Sự gia tăng vấn đề an ninh của Nhật Bản với một số quốc gia ASEAN + 3
• 3.1.2.4. Chênh lệch trình độ phát triển giữa Nhật Bản với các nước thành viên ASEAN + 3
• 3.1.2.5. Môi trường thiên nhiên nhiều biến động
• 3.2. Triển vọng hợp tác
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nhật Bản và Hợp tác ASEAN 3 1997 2016

Nhật Bản, một quốc gia có vai trò quan trọng trong khu vực Đông Á, đã tham gia vào cơ chế hợp tác ASEAN+3 từ năm 1997. Hợp tác này không chỉ mang lại lợi ích cho Nhật Bản mà còn cho các nước ASEAN và các đối tác Đông Bắc Á khác như Trung Quốc và Hàn Quốc. Sự tham gia của Nhật Bản trong ASEAN+3 đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển kinh tế và chính trị trong khu vực.

1.1. Lịch sử hình thành Hợp tác ASEAN 3

Hợp tác ASEAN+3 được thành lập vào cuối thập niên 1990, trong bối cảnh khủng hoảng tài chính châu Á. Sự ra đời của cơ chế này nhằm mục đích tăng cường hợp tác kinh tế và chính trị giữa các nước Đông Nam Á và Đông Bắc Á.

1.2. Vai trò của Nhật Bản trong ASEAN 3

Nhật Bản đã đóng góp nhiều sáng kiến quan trọng trong ASEAN+3, từ việc thúc đẩy hợp tác kinh tế đến các chương trình phát triển bền vững. Sự hiện diện của Nhật Bản đã giúp củng cố mối quan hệ giữa các nước trong khu vực.

II. Những thách thức trong Hợp tác ASEAN 3 đối với Nhật Bản

Mặc dù Nhật Bản đã có những đóng góp đáng kể trong hợp tác ASEAN+3, nhưng cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này bao gồm sự cạnh tranh từ Trung Quốc và Hàn Quốc, cũng như các vấn đề an ninh khu vực.

2.1. Cạnh tranh với Trung Quốc và Hàn Quốc

Sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc và Hàn Quốc trong khu vực đã tạo ra áp lực lớn đối với Nhật Bản. Cả hai quốc gia này đều có những chính sách ngoại giao mạnh mẽ nhằm tăng cường vị thế của mình trong ASEAN+3.

2.2. Vấn đề an ninh khu vực

Nhật Bản cũng phải đối mặt với các vấn đề an ninh phi truyền thống, như khủng bố và biến đổi khí hậu, ảnh hưởng đến sự ổn định trong khu vực Đông Á.

III. Phương pháp hợp tác của Nhật Bản trong ASEAN 3

Nhật Bản đã áp dụng nhiều phương pháp hợp tác khác nhau trong ASEAN+3, từ hợp tác kinh tế đến văn hóa. Những phương pháp này không chỉ giúp tăng cường mối quan hệ giữa các nước mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững.

3.1. Hợp tác kinh tế và thương mại

Nhật Bản đã tích cực thúc đẩy hợp tác kinh tế thông qua các hiệp định thương mại tự do và các dự án đầu tư. Điều này đã giúp tăng cường mối quan hệ thương mại giữa Nhật Bản và các nước ASEAN.

3.2. Hợp tác văn hóa và giáo dục

Nhật Bản cũng chú trọng đến hợp tác văn hóa và giáo dục, thông qua các chương trình trao đổi sinh viên và các hoạt động văn hóa. Điều này giúp tăng cường hiểu biết lẫn nhau giữa các quốc gia trong khu vực.

IV. Kết quả và ứng dụng thực tiễn từ Hợp tác ASEAN 3

Quá trình hợp tác giữa Nhật Bản và ASEAN+3 đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Những kết quả này không chỉ thể hiện qua các dự án hợp tác mà còn qua sự phát triển bền vững của khu vực.

4.1. Thành tựu trong hợp tác kinh tế

Nhật Bản đã góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế của các nước ASEAN thông qua các dự án đầu tư và hỗ trợ phát triển. Điều này đã giúp cải thiện đời sống của người dân trong khu vực.

4.2. Tác động đến chính sách đối ngoại của Nhật Bản

Sự tham gia của Nhật Bản trong ASEAN+3 đã giúp củng cố chính sách đối ngoại của nước này, tạo ra một hình ảnh tích cực trong mắt các nước láng giềng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của Hợp tác ASEAN 3

Nhìn lại quá trình tham gia của Nhật Bản trong hợp tác ASEAN+3 từ năm 1997 đến 2016, có thể thấy rằng Nhật Bản đã có những đóng góp quan trọng. Triển vọng tương lai của hợp tác này vẫn rất sáng sủa, với nhiều cơ hội và thách thức đang chờ đón.

5.1. Dự báo về tương lai hợp tác

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự thay đổi nhanh chóng của tình hình quốc tế, hợp tác ASEAN+3 sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Nhật Bản cần phải điều chỉnh chiến lược để thích ứng với những thay đổi này.

5.2. Những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm của Nhật Bản trong việc tham gia vào hợp tác ASEAN+3, từ đó xây dựng mối quan hệ ngoại giao tốt đẹp với các nước trong khu vực.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 1997 đến 2016, hợp tác ASEAN+3 đã trở thành một khuôn khổ quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế, chính trị và an ninh khu vực Đông Á. Với tổng thương mại giữa ASEAN và ba nước Đông Bắc Á (Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc) đạt 708,6 tỷ USD năm 2015, chiếm 31,1% tổng thương mại của ASEAN, và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ các nước cộng ba vào ASEAN đạt 31 tỷ USD, chiếm 26% tổng lượng FDI đổ vào ASEAN, hợp tác ASEAN+3 có vai trò then chốt trong việc thúc đẩy hội nhập khu vực. Luận văn tập trung nghiên cứu quá trình tham gia của Nhật Bản trong hợp tác ASEAN+3, nhằm làm rõ các nhân tố tác động, các lĩnh vực hợp tác chính và đánh giá những thành tựu cũng như khó khăn trong giai đoạn này. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các lĩnh vực chính trị - an ninh, kinh tế, văn hóa, giáo dục và môi trường, với trọng tâm là mối quan hệ giữa Nhật Bản và các nước thành viên ASEAN+3. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cái nhìn toàn diện về vai trò của Nhật Bản trong tiến trình hợp tác khu vực, đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm cho các quốc gia, đặc biệt là Việt Nam, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu trong quan hệ quốc tế và hợp tác khu vực, bao gồm:

- **Lý thuyết chủ nghĩa khu vực (Regionalism Theory):** Giải thích xu hướng các quốc gia trong cùng một khu vực liên kết để tăng cường sức mạnh kinh tế, chính trị và an ninh, phù hợp với sự hình thành và phát triển của ASEAN+3.

- **Lý thuyết sức mạnh mềm (Soft Power):** Phân tích vai trò của Nhật Bản trong việc sử dụng văn hóa, giáo dục và viện trợ phát triển như công cụ để nâng cao ảnh hưởng chính trị và kinh tế trong khu vực.

- **Mô hình hợp tác đa phương (Multilateral Cooperation Model):** Giúp đánh giá cơ chế hoạt động của ASEAN+3 qua các kênh chính thức và phi chính thức, cũng như vai trò của các thể chế như Nhóm Tầm nhìn Đông Á, Hội đồng Kinh doanh Đông Á.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: hợp tác khu vực, liên kết kinh tế, an ninh khu vực, sức mạnh mềm, và hội nhập quốc tế.

### Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp:

- **Phương pháp nghiên cứu lịch sử:** Thu thập và phân tích các sự kiện lịch sử, diễn biến chính trị và kinh tế từ năm 1997 đến 2016 để làm rõ bối cảnh và quá trình hình thành ASEAN+3.

- **Phương pháp phân tích chính sách:** Đánh giá các chính sách đối ngoại và chiến lược của Nhật Bản trong khuôn khổ hợp tác ASEAN+3, dựa trên các tài liệu chính thức, tuyên bố của các hội nghị thượng đỉnh và bộ trưởng.

- **Phương pháp nghiên cứu khu vực:** Xác định tầm ảnh hưởng của Nhật Bản trong ASEAN+3 và mối quan hệ với các nước thành viên khác, đặc biệt là Trung Quốc và Hàn Quốc.

- **Phương pháp phân tích hợp tác quốc tế:** Đánh giá hiệu quả hợp tác đa phương và song phương, dựa trên số liệu thương mại, đầu tư và các chương trình hợp tác cụ thể.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các tài liệu học thuật, báo cáo chính phủ, tuyên bố ASEAN, số liệu thương mại và đầu tư, cùng các bài viết nghiên cứu chuyên sâu. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 1997-2016, với cỡ mẫu là các sự kiện, chính sách và số liệu liên quan đến Nhật Bản trong ASEAN+3.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

1. **Nhật Bản là nhân tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của ASEAN+3:** Nhật Bản đã chủ động khởi xướng nhiều sáng kiến chính trị và kinh tế, như tổ chức đối thoại lãnh đạo ba bên Nhật Bản - Trung Quốc - Hàn Quốc, và hội nghị ngoại trưởng ASEAN+3, góp phần xây dựng lòng tin và tăng cường hợp tác đa phương.

2. **Hợp tác kinh tế giữa Nhật Bản và ASEAN+3 tăng trưởng mạnh mẽ:** Năm 2015, tổng thương mại giữa ASEAN và ba nước cộng ba đạt 708,6 tỷ USD, trong đó Nhật Bản là đối tác kinh tế quan trọng với tỷ lệ đầu tư trực tiếp nước ngoài chiếm khoảng 26% tổng FDI vào ASEAN.

3. **Nhật Bản tích cực tham gia các lĩnh vực đa dạng:** Ngoài chính trị và kinh tế, Nhật Bản còn chú trọng hợp tác văn hóa, giáo dục và môi trường, góp phần nâng cao sức mạnh mềm và phát triển bền vững trong khu vực.

4. **Những thách thức trong hợp tác:** Nhật Bản phải đối mặt với các khó khăn như khác biệt về chính trị, an ninh, tôn giáo, sắc tộc trong khu vực, sự cạnh tranh quyền lực với Trung Quốc và Hàn Quốc, cũng như chênh lệch trình độ phát triển giữa các nước thành viên.

### Thảo luận kết quả

Nhật Bản đã tận dụng hiệu quả cơ chế ASEAN+3 để củng cố vị thế chính trị và kinh tế trong khu vực Đông Á, đồng thời giảm thiểu các tác động tiêu cực từ toàn cầu hóa và cạnh tranh khu vực. Các sáng kiến của Nhật Bản không chỉ phục vụ lợi ích quốc gia mà còn góp phần xây dựng môi trường hòa bình, ổn định và phát triển bền vững cho ASEAN+3. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn làm rõ hơn quá trình tham gia và các lĩnh vực hợp tác cụ thể của Nhật Bản trong giai đoạn 1997-2016, đồng thời phân tích sâu sắc các nhân tố tác động và thách thức. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng thương mại, bảng so sánh tỷ lệ đầu tư FDI và sơ đồ mạng lưới hợp tác đa phương để minh họa mối quan hệ phức tạp và đa chiều trong ASEAN+3.

## Đề xuất và khuyến nghị

1. **Tăng cường hợp tác chính trị - an ninh đa phương:** Nhật Bản và các nước ASEAN+3 cần tiếp tục phát huy vai trò của các cơ chế đối thoại, tăng cường xây dựng lòng tin và giải quyết các tranh chấp lãnh thổ thông qua đàm phán hòa bình, nhằm duy trì ổn định khu vực.

2. **Mở rộng hợp tác kinh tế và đầu tư:** Đẩy mạnh các chương trình hỗ trợ phát triển cơ sở hạ tầng, thúc đẩy thương mại tự do và đầu tư bền vững, nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các nước thành viên trong vòng 5 năm tới.

3. **Phát triển hợp tác văn hóa và giáo dục:** Tăng cường trao đổi học thuật, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và quảng bá văn hóa nhằm nâng cao sức mạnh mềm, góp phần xây dựng cộng đồng ASEAN+3 gắn kết hơn trong 3-5 năm tới.

4. **Đẩy mạnh hợp tác về môi trường và phát triển bền vững:** Thực hiện các dự án chung về biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường, nhằm ứng phó hiệu quả với các thách thức thiên nhiên trong khu vực.

Các giải pháp trên cần được thực hiện đồng bộ bởi các chính phủ, tổ chức khu vực và các bên liên quan, với sự phối hợp chặt chẽ và giám sát tiến độ thường xuyên.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. **Các nhà nghiên cứu và học giả quan hệ quốc tế:** Luận văn cung cấp phân tích sâu sắc về vai trò của Nhật Bản trong ASEAN+3, giúp hiểu rõ hơn về cơ chế hợp tác khu vực và các yếu tố ảnh hưởng.

2. **Cán bộ hoạch định chính sách:** Các nhà hoạch định chính sách trong lĩnh vực đối ngoại, kinh tế và an ninh có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chiến lược hợp tác hiệu quả hơn trong khu vực.

3. **Sinh viên chuyên ngành Quan hệ Quốc tế và Kinh tế:** Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá giúp sinh viên nắm bắt kiến thức thực tiễn về hợp tác đa phương và vai trò của các cường quốc trong khu vực.

4. **Doanh nghiệp và nhà đầu tư:** Các doanh nghiệp quan tâm đến thị trường Đông Á có thể khai thác thông tin về xu hướng hợp tác kinh tế và chính sách đầu tư trong ASEAN+3 để đưa ra quyết định kinh doanh phù hợp.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Tại sao Nhật Bản quyết định tham gia ASEAN+3?**  
Nhật Bản tham gia để củng cố vị thế chính trị, mở rộng quan hệ kinh tế và giảm thiểu tác động tiêu cực từ toàn cầu hóa, đồng thời đối phó với sự cạnh tranh của Trung Quốc và Hàn Quốc trong khu vực.

2. **Những lĩnh vực hợp tác chính của Nhật Bản trong ASEAN+3 là gì?**  
Nhật Bản tham gia tích cực trong các lĩnh vực chính trị - an ninh, kinh tế, văn hóa, giáo dục và môi trường, với nhiều sáng kiến và dự án cụ thể.

3. **Nhật Bản đã đóng góp gì cho sự phát triển của ASEAN+3?**  
Nhật Bản khởi xướng các sáng kiến đối thoại đa phương, hỗ trợ tài chính, phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy hợp tác bền vững, góp phần xây dựng môi trường hòa bình và ổn định.

4. **Những thách thức lớn nhất Nhật Bản gặp phải khi tham gia ASEAN+3?**  
Khác biệt về chính trị, an ninh, tôn giáo, sắc tộc; sự cạnh tranh quyền lực với Trung Quốc và Hàn Quốc; chênh lệch trình độ phát triển và biến động môi trường thiên nhiên.

5. **Việt Nam có thể học hỏi gì từ quá trình tham gia của Nhật Bản?**  
Việt Nam có thể rút ra bài học về xây dựng quan hệ đa phương, tận dụng cơ hội hợp tác kinh tế và chính trị, đồng thời phát huy sức mạnh mềm để nâng cao vị thế trong khu vực.

## Kết luận

- Nhật Bản là nhân tố quan trọng và tích cực trong quá trình hình thành và phát triển ASEAN+3 từ 1997 đến 2016.  
- Sự tham gia của Nhật Bản góp phần thúc đẩy hợp tác đa phương trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là chính trị, kinh tế và văn hóa.  
- Nhật Bản đã đối mặt và vượt qua nhiều thách thức về chính trị, an ninh và cạnh tranh khu vực để giữ vững vị thế.  
- Luận văn cung cấp cái nhìn toàn diện và sâu sắc về vai trò của Nhật Bản, làm cơ sở cho các nghiên cứu và chính sách tiếp theo.  
- Đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường hợp tác và phát triển bền vững trong ASEAN+3, hướng tới một cộng đồng Đông Á hòa bình và thịnh vượng.

Các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách nên tiếp tục theo dõi và phân tích diễn biến hợp tác ASEAN+3, đồng thời thúc đẩy các sáng kiến hợp tác mới phù hợp với bối cảnh khu vực và toàn cầu hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Các nhân tố tác động tới sự tham gia của Nhật Bản trong hợp tác ASEAN+3 Chương này trình bày kiến thức cơ bản về ASEAN+3. Sau đó, dựa trên nền tảng kiến thức lịch sử đã nêu trước đó, tác giả tiếp tục làm sáng tỏ các yếu tố tác động tới quá trình tham gia vào ASEAN+3 của Nhật Bản. Từ đó tạo thành nền tảng cơ sở vững chắc cho vấn đề nghiên cứu của luận văn. Chương 2: Các lĩnh vực tham gia của Nhật Bản trong hợp tác ASEAN+3 Chương này tập trung làm rõ các lĩnh vực hợp tác của Nhật Bản trong ASEAN+3 ở ba phương diện: chính trị - an ninh; kinh tế; văn hóa, giáo dục và môi trường thông qua các sự kiện và số liệu cụ thể.

Chương 3: Đánh giá sự tham gia của Nhật Bản trong hợp tác ASEAN+3 Chương này đưa ra những nhận định và đánh giá của tác giả về quá trình tham gia vào hợp tác ASEAN+3 của Nhật Bản. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra một vàidự đoán về triển vọng hợp tác của quốc gia này trong tiến trình ASEAN + 3. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI SỰ THAM GIA CỦA NHẬT BẢN TRONG HỢP TÁC ASEAN+3 1.1 Khái quát về hợp tác ASEAN+3kể từ khi thành lập đến nay 1.1 Sự hình thành Thế kỷ XX qua đi đánh dấu nhiều sự kiện trọng đại trong quan hệ quan hệ quốc tế.Lịch sử thế giới hiếm có giai đoạn nào như nửa sau thế kỉ XX mà loài người vừa mới trải qua.Sự sụp đổ của các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu cuối năm 1989 và sự tan rã của Liên Xô tháng 12/1991 đã làm đảo lộn trật tự quốc tế tồn tại trong gần nửa thế kỷ kể từ sau Thế chiến II. Lịch sử thế giới hiện đại đã bước sang một giai đoạn phát triển mới- giai đoạn sau Chiến tranh Lạnh.Trong bối cảnh tình hình quốc tế nhiều biến động, quan hệ giữa các quốc gia trên thế giới không còn phụ thuộc nhiều vào ý thức hệ mà thay vào đó lợi ích dân tộc.

Ở Châu Á – Thái Bình Dương, các nước Đông Nam Á sau khi giành được độc lập đã bước vào thời kì phát triển kinh tế với những chiến lược phát triển khác nhau. Các nước này cùng nhau liên kết và xây dựng một tổ chức mới, với phương châm phát triển kinh tế và văn hóa thông qua những nỗ lực hợp tác chung giữa các nước thành viên. Từ 5 nước sáng lập ban đầu đến năm 1999, Hiệp hội các quốc gia 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đông Nam Á1 (ASEAN) đã phát triển thành 10 nước thành viên. Từ đó đến nay, ASEAN đẩy mạnh hoạt động hợp tác Đông Nam Á thành khu vực hòa bình và ổn định.

Trong nửa sau của thế kỉ XX, khu vực Đông Bắc Á đã đạt được sự tăng trưởng nhanh chóng về kinh tế và đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt. Trong bốn con rồng kinh tế Châu Á thì ở Đông Bắc Á có ba nước là Hàn Quốc, Đài Loan và Hồng Kông, còn Nhật Bản trở thành nền kinh tế lớn trên thế giới. Những năm 80 – 90 của thế kỉ XX Trung Quốc có tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt tốc độ cao. Đông Bắc Á dần khẳng định vị thế của mình trên các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội.

Trước tình hình thế giới và khu vực diễn biến phức tạp, sau Chiến tranh Lạnh, các quốc gia trong khu vực Đông Á bắt đầu có những động thái điều chỉnh chiến lược phát triển.Các nước này dần bị ảnh hưởng bởi những tác động từ bên ngoài. Thứ nhất, cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ châu Á (1997 - 1998) khiến cho một số nước như Thái Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc, Indonesia, Philippines, Malaysia lâm vào khủng hoảng chưa từng có trong lịch sử. Một khu vực từng được coi như huyền thoại thành công về kinh tế bỗng chốc bị coi là vùng hiểm họa.Thực tế cho thấy, cuộc khủng hoảng nhanh chóng lan rộng ra cả khu vực Đông Á, làm chao đảo các nền kinh tế, thậm chí đe dọa sự tồn tại của ASEAN. Từ đây, mức độ phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế ở khu vực Đông Á ngày càng diễn ra mạnh mẽ hơn.

Thứ hai, “chủ nghĩa khu vực” phát triển ở nhiều nơi trên thế giới. Các quốc gia có xu hướng hợp tác, dân chủ, tự do hóa trong đời sống kinh tế - chính trị. Do đó, các nước Đông Á nhận thấy đã đến lúc khai sinh ra chủ nghĩa khu vực của riêng mình để nâng cao vị thế của họ trong bản đồ chính trị thế giới. Chủ nghĩa khu vực đã phát triển ở cả hai phạm vi là Châu Á – Thái Bình Dương (thông qua APEC, ARF) và phạm vi tiểu khu vực (ASEAN, Diễn đàn Nam Thái Bình Dương - SPF), nhưng giai đoạn sau 1997 chứng kiến một sự phát triển mạnh hơn ở Đông Á với chủ 1 Năm 1967, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) được thành lập sau khi Bộ trưởng Ngoại giao các nước Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan và Philippines ký Tuyên bố Bangkok.

Mục tiêu mà các nước hướng tới là tăng cường hợp tác kinh tế, văn hóa- hội giữa các nước thành viên, tạo điều kiện cho các nước hội nhập sâu hơn với khu vực và thế giới. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nghĩa khu vực nói chung, đặc biệt rõ ràng hơn trong trường hợp của một thể thức hợp tác mới là ASEAN + 3. Thứ ba, cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật và toàn cầu hóa khiến cho các quốc gia trên thế giới mở rộng hơn nữa mối quan hệ song phương và đa phương.Các nước trong khu vực Đông Á phải thiết lập cơ chế riêng để làm bước đệm vững chắc vươn ra toàn cầu. Thứ tư,đó là sự thất vọng của các nước thành viên APEC ở Đông Á về những tiến bộ chậm chạp trong tiến trình liên kết kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương do Mỹ lãnh đạo, cho nên các nước trong khu vực Đông Á quyết tâm thiết lập một cơ chế riêng.

Xuất phát từ các lý do trên, ý tưởng thành lập một cơ chế đa phương trong khu vực manh nha xuất hiện. Ý tưởng này được Thủ tướng Mahathia Mohamat (Malaysia) đã đưa ra vào năm 1990. Thủ tướng Malaysia chủ trương thành lập Nhóm kinh tế đông Á (EASG) bao gồm có 6 nước thành viên ASEAN lúc đó và các nước Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Hồng Kông, Trung Hoa Đài Bắc và Việt Nam với mục tiêu ban đầu là để thảo luận các vấn đề thuộc mối quan ngại chung đối với các nền kinh tế Đông Á. Tại Hội nghị bộ trưởng kinh tế (AEM 23) năm 1991, EASG được đổi tên thành diễn đàn kinh tế Đông Á (EAEC)2.

Sau khi xem xét các thể thức triển khai, Hội nghị ngoại trưởng ASEAN (AMM) lần thư 26 (tháng 7/1993) đã quyết định EAEC sẽ là “một diễn đàn trong APEC” và AEM sẽ cung cấp sự hỗ trợ và phương hướng cho EAEC. Tuy nhiên, EAEG và EAEC đã không được thực hiện hóa. Tại Hội nghị thượng đỉnh không chính thức ASEAN lần thứ 2 ở Kuala Lumpur trung tuần tháng 12 năm 1997, Thủ tướng ba nước Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc được mời tới dự hội nghị kỉ niệm 30 năm thành lập ASEAN3. Trong sự kiện này, ASEAN thông qua Tầm nhìn 2020 của hiệp hội.ASEAN luôn hướng tới một khu vực hòa bình, ổn định và phát triển bền vững.

Sự kiện này tạo tiền đề 2 Nguyễn Thu Mỹ (2008), Một số vấn đề cơ bản về hợp tác Asean + 3, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, tr21- 25 3 Association of southeast Asia Nation, Overview of APT Cooperation Jun 2017, asean.org, <http://asean.org/storage/2017/06/Overview-of-APT-Cooperation-Jun-2017.pdf>, truy cập ngày 20/8/2017. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cho cuộc gặp gỡ tiếp theo giữa các nhà lãnh đạo vì một tiến trình mở rộng và phát triển hơn. ASEAN+3chính thức được thành lập. Đâylà cơ chế hợp tác giữa ASEAN và ba nước Đông Bắc Á là Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc.

Với sự ra đời của ASEAN+3, “lần đầu tiên trong lịch sử Đông Á, các quốc gia trong khu vực này đã có được một tổ chức hợp tác của riêng mình, cho mình và vì mình4”. Các nhà lãnh đạo Đông Á đã cho thế giới thấy quyết tâm của họ trong việc nâng cao vị thế Đông Á trong nền kinh tế - chính trị thế giới. Kết quả hội nghị thượng đỉnh giữa ASEAN và ba quốc gia Đông Bắc Á là dấu hiệu đáng mừng cho một tương lai mới ở khu vực này. Các cuộc gặp gỡ song phương giữa các bên đều đưa ra Tuyên bố chung với nhan đề “Hợp tác ASEAN - Nhật Bản hướng tới thế kỉ XXI”5, “Hợp tác ASEAN - Trung Quốc hướng tới thế kỉ XXI”6, “Hợp tác ASEAN - Hàn Quốc hướng tới thế kỉ XXI”7.

Tuy nội dung của từng Tuyên bố chung là không giống nhau nhưng các nhà lạnh đạo cùng có mục tiêu là ổn định kinh tế, phát triển con người và xã hội ngày một tốt đẹp hơn. Nhìn chung, hợp tác ASEAN+3 bước đầu đã có những thành công nhất định. Các nước trong khối ASEAN và ba nước Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc đã đưa ra được tiếng nói chung. Có thể nói rằng, vai trò của Đông Nam Á trong việc thành lập ASEAN+3 là không nhỏ.Đây được xem như một sự thay đổi trong tư duy nhận thức của các nước này khi manh nha xuất hiện những ý tưởng ban đầu về một cộng đồng chung.

4 Nguyễn Thu Mỹ (2008), Hợp tác Asean + 3: Quá trình phát triển, thành tựu và triển vọng, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr 43 5 Association of Southeast Asian Nations, Joint Statement of the Meeting of Heads of State/Government of the Member States of ASEAN and the Prime Minister of Japan Kuala Lumpur, Malaysia, 16 December, 1997, Asean.org, <http://asean.org/?static_post=joint-statement-of-the-meeting-of-heads-of-stategovernment- of-the-member-states-of-asean-and-the-prime-minister-of-japan-kuala-lumpur-malaysia-16-december-1997>, truy cập ngày 3/7/2017. 6 Association of southeast Asian Nation, Joint Statement of the Meeting of Heads of State/Government of the Member States of ASEAN and the Pressident of the People‟s Republic of China Kuala Lumpur, Malaysia, 16 December, 1997, Asean.org, < http://asean.org/?static_post=joint-statement-of-the-meeting-of-heads-of- stategovernment-of-the-member-states-of-asean-and-the-president-of-the-people-s-republic-of-china-kuala- lumpur-malaysia-16-december-1997 >, truy cập ngày 3/9/2017. 7 Association of southeast Asian Nations, Joint Statement of the Meeting of Heads of State/Government of the Member States of ASEAN and the Prime Minister of the Republic of Korea Kuala Lumpur Malaysia, 16 December 1997, asean.org, <http://asean.org/?static_post=joint-statement-of-the-meeting-of-heads-of- stategovernment-of-the-member-states-of-asean-and-the-prime-minister-of-the-republic-of-korea-kuala- lumpur-malaysia-16-december-1997>, truy cập ngày 15/8/2017. 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ASEAN+3 cũng gặp rất nhiều thách thức khi tình hình chính trị và cục diện thế giới liên tục có những thay đổi.

Do vậy, hợp tác ASEAN + 3 một lần nữa khẳng định khát khao của các nước trong khu vực Đông Á. Đầu tiên họ muốn khẳng định địa vị chính trị của mình trên trường quốc tế.