phần mở đầu, danh mục các từ viết tắt, kết luận, tài liệu tham khảo, Luận văn có bố cục gồm 3 chương: Chƣơng I: Luận văn nghiên cứu khái quát về các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của Venezuela gồm các cấp độ như: thế giới, khu vực, trong nước và đặc biệt là cấp độ cá nhân ông Hugo Chavez. Các yếu tố này, phần nào có tác động đến nhân tố dầu mỏ trong chính sách Mỹ Latinh của Venezuela. Chƣơng II: Luận văn đi sâu phân tích tầm quan trọng và tiềm năng của nguồn tài nguyên dầu mỏ tại Venezuela, cũng như quá trình sử dụng dầu mỏ như một công cụ trong chính sách đối ngoại tại khu vực của Venezuela trong các khối như ALBA, PETROCARIBE. Chƣơng III: Luận văn đưa ra những đánh giá, nêu ra một số thuận lợi khó khăn của chính sách, những thành công đạt được của Chính phủ Venezuela cũng như nhìn nhận những hạn chế, khó khăn khi áp dụng chính sách này vào thực tiễn.
13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG I CÁC YẾU TỐ QUY ĐỊNH NHÂN TỐ DẦU MỎ TRONG CHÍNH SÁCH MỸ LATINH CỦA VENEZUELA 1.1 Cấp độ thế giới Sau khi mô hình CNXH ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, ở Mỹ Latinh, nhiều đảng cộng sản cũng như phe cánh tả tan rã hoặc buộc phải điều chỉnh, thay đổi đường lối, chiến lược và sách lược đấu tranh. CNTB và các chính trị gia phương Tây đã nói tới cái gọi là sự tận cùng của lịch sử khi cho rằng mô hình Tư bản Chủ nghĩa sẽ là sự lựa chọn tất yếu của các dân tộc. Nhưng, thực tế đã và đang chứng minh rằng “Chủ nghĩa tự do mới” được Mỹ áp đặt ở hầu hết các nước Mỹ Latinh, trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay đang rơi vào khủng hoảng sâu sắc, bởi đây là một mô hình phát triển không bền vững, không giải quyết được các vấn đề xã hội ngày càng trầm trọng như y tế, giáo dục, thất nghiệp, nhà ở, giao thông, môi trường, nguồn nước…; làm phân hóa xã hội ngày một tăng, người giàu ngày càng giàu, người nghèo ngày càng nghèo thêm. Tình hình nêu trên đã dẫn đến những biến động xã hội ở nhiều nước Mỹ Latinh; các đảng cánh hữu truyền thống mất tín nhiệm trước nhân dân và không còn được cử tri lựa chọn.
Phong trào xã hội, quần chúng phát triển mạnh mẽ; các đảng cánh tả, tiến bộ đang dần hồi phục và từ năm 1998 tới nay đã giành chính quyền ở nhiều nước thông qua tranh cử hợp pháp (như Venezuela, Chile, Brazil, Argentina, Uruguay, Panama, Bolivia, Ecuador, Nicaragua, Guantemala, Paraguay); trong đó một số nước như Venezuela, Bolivia, Ecuador tuyên bố đi lên xây dựng CNXH thế kỷ XXI. Như vậy là, gần hai thập niên sau khi mô hình chế độ XHCN Liên Xô và Đông Âu tan rã, CNXH lại được nhân dân nhiều nước Mỹ Latinh lựa chọn như một mô hình phát triển kinh tế, chính trị, xã hội cho đất nước mình. Sau khi kết thúc Chiến tranh lạnh, được xem như “Thập kỷ bị đánh mất” của Mỹ Latinh nói chung và Venezuela nói riêng. Những năm cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI, chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, xung đột dân tộc, sắc tộc và tôn giáo, chạy đua vũ trang, can thiệp lật đổ, ly khai, hoạt động khủng bố, 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com những tranh chấp về biên giới lãnh thổ, biển đảo, các nguồn tài nguyên thiên nhiên vẫn diễn ra ở nhiều nơi với tính chất ngày càng phức tạp.
Sự thay đổi của cục diện chính trị thế giới sau Chiến tranh lạnh đã gây nên những chấn động nặng nề, tác động tiêu cực đến phong trào cộng sản quốc tế nói chung và phong trào tại các nước Mỹ Latinh nói riêng, đòi hỏi phong trào phải có đối sách thích hợp, vượt qua những thách thức để tồn tại và phát triển. Việc kiểm soát sản lượng khai thác cũng như lũng đoạn giá dầu mỏ của các công ty khai thác dầu mỏ trên thế giới (Chủ yếu thuộc các nước TBCN) dẫn đến tình trạng giá dầu liên lục bị mất giá do các công ty đua nhau bán phá giá. Trước tình hình đó các nước xuất khẩu dầu mỏ trên thế giới nhận thấy cần có một tổ chức chung để điều hành và thống nhất giá cả và sản lượng khai thác trên thế giới, đảm bảo lợi ích chung của từng quốc gia, trong đó có các quốc gia khai thác dầu mỏ như Venezuela. Bước sang thế kỷ XXI, với những thành tựu trong bước đầu cải cách, đổi mới, xây dựng đất nước ở các nước XHCN còn lại đã chứng tỏ sức sống của chế độ XHCN.
Vai trò của một số nước XHCN, đặc biệt ở Mỹ Latinh, trong đó có Venezuela, với nguồn tài nguyên dầu mỏ dồi dào, ngày càng được thể hiện sinh động và rõ nét hơn trên mọi mặt của đời sống quốc tế với việc xuất hiện trào lưu các lực lượng cánh tả lên cầm quyền trong những năm đầu thế kỷ XXI.2 Cấp độ khu vực 1.1 Tác động của một số nước tới tình hình Mỹ Latinh Nhân tố Mỹ: Từ trước tới nay, Mỹ Latinh luôn được coi là khu vực sân sau của Mỹ; trong suốt các thập kỷ trước đó, các nước Mỹ Latinh luôn phụ thuộc vào Mỹ về mọi mặt, cả về chính trị lẫn kinh tế. Chính sách của Mỹ đối với Mỹ Latinh trong gần hai thế kỷ qua về cơ bản dựa trên học thuyết Monroe. Ngày 2/12/1823, Tổng thống Mỹ James Monroe, trong một thông điệp gửi Quốc hội đã nêu một học thuyết làm nền tảng cho chính sách đối ngoại Mỹ trong gần 200 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com năm sau đó: “Châu Mỹ dành cho người Châu Mỹ” 2. Quan điểm này chống lại sự can thiệp và ảnh hưởng của châu Âu đối với châu Mỹ.
Qua thời gian, cùng với sự lớn mạnh của nước Mỹ, khẩu hiệu đó dần chuyển thành “Châu Mỹ dành cho người Mỹ”. Trên cở sở học thuyết này, gần hai thế kỷ qua, Mỹ từng bước thiết lập ảnh hưởng gần như là tuyệt đối trên bán cầu Nam của châu Mỹ về mọi mặt như chính trị, kinh tế, quân sự… Từ cuộc chiến tranh với Mexico, tới việc thiết lập nhà nước Panama, cấm vận Cuba, lật đổ chính quyền tổng thống Sanvador Alendez tại Chile, nuôi dưỡng các tổ chức vũ trang như Contra hòng lật đổ các chế độ cấp tiến ở Nicaragua, âm mưu đảo chính ở Venezuela…, Mỹ luôn tìm mọi cách hợp pháp hay không hợp pháp, công khai hoặc ngấm ngầm để can thiệp vào công việc nội bộ của các nước trong khu vực, duy trì cục diện có lợi nhất cho sự thống trị của Mỹ ở các nước Mỹ Latinh. Đối với Venezuela, Mỹ có mối quan tâm đặc biệt, bởi Venezuela là một trong những nguồn cung cấp dầu mỏ quan trọng nhất của Mỹ với khoảng 1 triệu thùng mỗi ngày tùy từng thời điểm, là nguồn nhập khẩu dầu mỏ lớn thứ 4 của Mỹ. Hơn nữa trữ lượng dầu khí của Venezuela đứng hàng đầu thế giới trong bối cảnh giá nhiên liệu có xu hướng ngày càng tăng cao.
Do nguồn nhiên liệu dồi dào đó mà trong suốt nhiều năm, tuy quan hệ giữa hai nước nhiều lúc rất căng thẳng nhưng Mỹ vẫn chưa một lần tuyên bố cấm vận nước này như vẫn từng làm với các nước khác. Chính vì thế, khả năng can thiệp quân sự vào Venezuela do đó mà ít đi 3. Tuy nhiên, tình hình Venezuela từ khi Tổng thống Hugo Chavez lên nắm quyền đã buộc Mỹ phải tính lại chính sách của mình. Tổng thống Hugo Chavez đã công khai chống Mỹ, thắt chặt quan hệ với Nga và Trung Quốc, mua vũ khí và tập trận chung cùng Nga (11/2008), với sự tham gia của máy bay ném bom chiến lược và các đoàn tàu chiến có khả năng mang đầu đạn hạt nhân của Nga ngay tại vùng biển Caribe, đe dọa trực tiếp an ninh của Mỹ.
Những động thái mà 2 Nguyễn Nghị, Lê Minh Đức (1994), Lịch sử nước Mỹ, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội. 3 Demetrio Boersner (2012), “Venezuela en el escenario estratégico global”, ILDIS, Instituto Latinoamericano de Investigaciones Sociales, Caracas. 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Mỹ thực hiện tại Venezuela cho thấy Mỹ đang quyết tâm lật đổ các chính phủ cánh tả tại đây và các nước khác trong khu vực này. Các biện pháp mà Mỹ thực hiện trong các bước tiếp theo, trong đó không loại trừ cả khả năng ám sát và đảo chính chống lại Tổng thống Hugo Chavez, sẽ tác động mạnh tới cuộc đấu tranh củng cố độc lập dân tộc ở Venezuela, chi phối các tổ chức trong khu vực.
Mỹ với vị thế là một siêu cường lớn nhất ở Mỹ Latinh cũng như có khả năng chi phối các nước trong khu vực này, vì vậy, Chính quyền Mỹ luôn cố duy trì địa vị số một ở Mỹ Latinh, điều này đã tác động không nhỏ đến chính sách đối ngoại của Venezuela áp dụng cho các nước trong khu vực, trong đó có việc sử dụng công cụ hữu hiệu là nguồn dầu mỏ. Nhân tố Cuba: Cách đây hơn 60 năm, một sự kiện làm rung chuyển Mỹ Latinh khi chế độ độc tài Batista do Mỹ hậu thuẫn đã sụp đổ trước cuộc tổng nổi dậy của nhân dân Cuba mà nòng cốt là phong trào cách mạng 26/7/1953 dưới sự lãnh đạo của lãnh tụ trẻ tuổi Fidel Castro. Là một nước nhỏ, nhưng suốt hơn nửa thế kỷ qua, Cuba phải đương đầu với các kiểu chiến tranh “nóng” và “lạnh” nhằm giữ vững chính quyền và thành quả cách mạng. Đối với các nước khu vực Mỹ Latinh, Cuba luôn là ngọn cờ, là tấm gương kiên trì CNXH cho các nước Mỹ Latinh noi theo.
Cuba luôn sẵn sàng giúp đỡ các dân tộc anh em, dù ở bất cứ đâu khi có những người khốn khổ cần giúp đỡ. Các đội bác sĩ, y tá tình nguyện viên Cuba có mặt ở bất cứ điểm nóng nào theo lời kêu gọi của các quốc gia Mỹ Latinh cũng như các nước bạn bè khác trên thế giới. Cuba là niềm tin của những người cánh tả Mỹ Latinh vào một trật tự xã hội công bằng, tiến bộ. Là một quốc đảo nằm ở vịnh Caribe có nhiều điểm tương đồng với khu vực Mỹ Latinh, nên Cuba được coi là đồng minh tự nhiên của các chính phủ cánh tả ở Mỹ Latinh hiện nay.
Hơn nửa thế kỷ qua, kể từ khi cách mạng thành công năm 1959, Cuba luôn cùng với các lực lượng cánh tả ở Mỹ Latinh sát cánh trên hành trình đi tới những mục tiêu cao cả vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ, hợp tác và phát triển. 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.