Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý thuyết Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận Chương 5: Kết luận và Hàm ý quản trị 6 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Chƣơng này trình bày các nghiên cứu có liên quan đến đề tài đã đƣợc thực hiện trên Thế giới và Việt Nam từ đó đƣa ra những nhận xét và hƣớng nghiên cứu tiếp theo của đề tài.1 Nghiên cứu ngoài nƣớc 1. Mc Lean & Delon (2003) “Model of information systems success”: Mô hình hệ thống thông tin thành công. Nghiên cứu đo lƣờng sự thành công của hệ thống thông tin bằng các nhân tố: Chất lƣợng hệ thống, chất lƣợng thông tin, chất lƣợng dịch vụ, mô hình nghiên cứu đƣợc dựa theo mô hình nghiên cứu của chính tác giả trƣớc đây (1992). Trong mô hình nghiên cứu trƣớc có 6 nhân tố tác động đến tổ chức thông tin kế toán: Chất lƣợng kệ thống, chất lƣợng thông tin, việc sử dụng hệ thống thông tin, sự hài lòng của ngƣời sử dụng, nhân tố tác động đến cá nhân, nhân tố tác động đến tổ chức nhƣ nguồn nhân lực kế toán; thủ tục kiểm soát nội bộ và mức độ ứng dụng CNTT.
Chất lƣợng hệ thống Việc sử dụng HTTT Nhân tố tác Nhân tố tác Chất lƣợng động đến động đến tổ thông tin cá nhân chức Sự hài lòng của ngƣời sử Chất lƣợng dụng dịch vụ Sơ đồ 1.1: Mô hình hệ thống thành công của Mc Lean & Delon (1992) Mô hình hệ thống thông tin của Mc Lean & Delon (2003) là mô hình đƣợc điều chỉnh của mô hình nghiên cứu của chính tác giả năm 1992, theo đó mô tả này mô tả 7 mối quan hệ giữa 6 yếu tố quan trọng của “IS thành công”: Chất lƣợng hệ thống, chất lƣợng thông tin, chất lƣợng dịch vụ, sử dụng hế thống, sự hài lòng của ngƣời sử dụng, lợi ích hệ thống mạng. Mô hình này áp dụng trong nhiều trong nghiên cứu liên quan đến triển khai hệ thống thông tin kế toán và hệ thống mạng thông tin. Chất lƣợng hệ thống Việc sử dụng hệ thống thông Chất lƣợng tin Lợi ích ròng thông tin Ngƣời sử dụng Chất lƣợng dịch vụ Sơ đồ 1. Mô hình hệ thống thông tin thành công của Mc Lean & delon (2003) 2.
(2006) với nghiên cứu “Accounting for Governmental and Nonprofit Entities” (tạm dịch: Kế toán khu vực công và tổ chức phi lợi nhuận) đã đƣa ra các nguyên tắc kế toán chung đƣợc chấp nhận, hƣớng dẫn cách thức ghi nhận các nghiệp vụ kinh tế, cách thức lập báo cáo tài chính cuối kỳ cũng nhƣ tiến hành các thủ tục kiểm soát nhằm đảm bảo công tác kế toán đƣợc vận hành tuân thủ theo quy định. Nghiên cứu cũng đi sâu vào phân tích hoạt động của một số lĩnh vực sự nghiệp đặc thù nhƣ tổ chức kế toán trong các trƣờng học, bệnh viện, các đơn vị lực lƣợng vũ trang. Tài liệu nghiên cứu của Allison và cộng sự (2009) đƣợc phát hành bởi trung tâm thống kê giáo dục quốc gia của Mỹ. Trong tài liệu này, nhóm tác giả đã đề cập đến vai trò của thông tin tài chính trong một trƣờng học, nhìn nhận vai trò của thông tin tài chính của một trƣờng học đối với các tổ chức bên ngoài xã hội, nhà đầu tƣ, Chính phủ.
8 Tài liệu còn đề cập đến nội dung của BCTC đối với các tổ chức chính phủ đáp ứng yêu cầu của GAAP và GASP. Tuy nhiên, tài liệu này chỉ mới đề cập đến vai trò của thông tin tài chính trong các trƣờng Đại học mà chƣa có một hƣớng dẫn cụ thể về kế toán của các trƣờng học và cũng chƣa đề cập đến vấn đề minh bạch thông tin trên BCTC. and Boelens, Suzanne (2009), với nghiên cứu “Quality of Financial Reporting: measuring qualitative characteristics” (tạm dịch Chất lƣợng của báo cáo tài chính: Đo lƣờng các yếu tố định tính) đã nghiên cứu chất lƣợng thông tin BCTC thông qua việc đo lƣờng các đặc tính dựa trên quan điểm FASB & IASB. Dựa vào các đặc tính chất lƣợng thông tin kế toán theo yêu cầu FASB & IASB (2008) và các nghiên cứu trƣớc về việc đánh giá các đặc tính chất lƣợng của thông tin kế toán, tác giả đã xây dựng 21 yếu tố cho 5 đặc tính chất lƣợng của FASB & IASB (2008) là sự thích hợp, trình bày và trung thực, dễ hiểu, có thể so sánh đƣợc, kịp thời.
Tác giả đã sử dụng mẫu nghiên cứu là 231 báo cáo thƣờng niên của các công ty niêm yết tại Anh, Mỹ và thị trƣờng chứng khoán Hà Lan trong năm 2005 và 2007, đồng thời dùng thang đo Likert 5 bậc để đo lƣờng từng yếu tố của đặc tính chất lƣợng. Nghiên cứu của Cristina Silvia Nistora và cộng sự (2013) với đề tài “Influence of environmental factors on the evolution of Romanian public accounting” (tạm dịch là ảnh hƣởng của các nhân tố môi trƣờng tới sự phát triển kế toán khu vực công của Romani). Bằng việc sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu định tính kết hợp với định lƣợng, nghiên cứu đã xây dựng và kiểm định đƣợc mô hình nghiên cứu, qua đó xác định có năm nhân tố tác động đến việc cải cách, phát triển kế toán tài chính Rumani bao gồm: Môi trƣờng Pháp lý, Chính trị, Kinh tế, Văn hóa, Giáo dục. Bên cạnh đó, các nghiên cứu của Ouda (2004, 2008) chỉ rõ nhân tố môi trƣờng quốc tế ảnh hƣởng mạnh mẽ đến việc cải cách kế toán khu vực công của một quốc gia, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển.2 Nghiên cứu trong nƣớc Một số nghiên cứu trong nƣớc đã thực hiện nghiên cứu về các yếu tố ảnh hƣởng đến tổ chức công tác kế toán cũng nhƣ sự hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp nhƣ sau: 1.
Hoàng Lê Uyên Thảo (2012) với nghiên cứu “Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại Trường Cao đẳng Công nghệ - Kinh tế và Thủy lợi miền Trung” thông qua phân tích định tính (phân tích, thống kê, so sánh,…) và định lƣợng (phỏng vấn, khảo sát, chạy mô hình hồi quy) đã chỉ ra một số nhân tố ảnh hƣởng lớn đến hiệu quả đến tổ chức công tác kế toán nhƣ tổ chức bộ máy kế toán, tổ chức quy trình kế toán, ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác kế toán. Đề tài cũng nhận định rằng tổ chức công tác kế toán khoa học sẽ góp phần quan trọng vào quá trình thu thập, xử lý thông tin phục vụ ra quyết định đúng đắn, kịp thời và có ảnh hƣởng trực tiếp đến kết quả sử dụng các nguồn lực nhằm hoàn thành tốt các chức năng, nhiệm vụ đƣợc giao của các đơn vị sự nghiệp. Từ thực trạng tổ chức công tác kế toán tại trƣờng, tác giả đã đƣa ra các quan điểm, định hƣớng và đề xuất một số giải pháp để hoàn thiện hệ thống quản lý tại trƣờng bao gồm: Hoàn thiện các nội dung công tác kế toán từ việc tổ chức chứng từ kế toán, tài khoản, hệ thống sổ đến báo cáo tài chính phù hợp với đặc thù hoạt động của trƣờng trên cơ sở tôn trọng các qui định chung và ứng dụng CNTT hiện đại. Đề tài nghiên cứu này cũng còn một số hạn chế nhƣ phạm vi nghiên cứu tƣơng đối hẹp hay một số nhân tố ảnh hƣởng đến tổ chức kế toán đối với một cơ sở giáo dục chƣa đƣợc xem xét đến.
Lâm Thị Thảo Trang (2013) với nghiên cứu “Hoàn thiện nội dung tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học thuộc đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh” cũng sử dụng phƣơng pháp phân tích định tính bao gồm tra cứu tài liệu, phƣơng pháp so sánh - đối chiếu, phƣơng pháp hệ thống, phƣơng pháp phân tích – tổng hợp để giải quyết các vấn đề về cơ sở lý luận, bên cạnh đó phƣơng pháp định lƣợng cũng đƣợc sử dụng trong luận văn, đó là việc khảo sát tất cả các đơn 10 vị sự nghiệp giáo dục đại học thuộc đại học quốc gia TP. HCM và thống kê số liệu thu thập đƣợc, qua đó đánh giá thực trạng để đƣa ra phƣơng hƣớng, và đề xuất một số giải pháp, kiến nghị để hoàn thiện nội dung tổ chức công tác kế toán theo hƣớng đáp ứng ngày càng cao tính minh bạch và giải trình thông tin tài chính tại các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học trực thuộc đại học quốc gia TP. HCM trên cơ sở tăng cƣờng quan tâm đến quy định về pháp lý trong lĩnh vực kế toán; nâng cao chất lƣợng đội ngũ nguồn nhân lực và ứng dụng CNTT trong công tác kế toán của các đơn vị. Ngô Thị Hồng Dung (2014) với nghiên cứu “Hoàn thiện công tác kế toán tại các trường cao đẳng và trung cấp công lập trên địa bàn tỉnh Bình Phước” đã nghiên cứu cơ sở lý luận về tổ chức công tác kế toán trong các đơn vị sự nghiệp công lập.
Tìm hiểu thực trạng về tổ chức công tác kế toán tại các trƣờng cao đẳng và trung cấp công lập trên địa bàn tỉnh Bình Phƣớc qua việc tuân thủ các văn bản pháp quy liên quan đến công tác kế toán nhƣ Quyết định số 19/2006/QĐ-BTC, Nghị định số 43/2006/NĐ-CP, Thông tƣ số 185/2010/TT-BTC và một số văn bản khác của đơn vị. Từ đó rút ra những ƣu điểm và những vấn đề còn tồn tại trong tổ chức công tác kế toán tại các trƣờng. Đề tài sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và định lƣợng, nhƣng định tính là phƣơng pháp chủ yếu. Trong phần định lƣợng, tác giả sử dụng phƣơng pháp thống kê mô tả thông qua phỏng vấn trực tiếp tại bộ phận kế toán của các trƣờng Trung cấp, Cao đẳng trên địa bàn tỉnh Bình Phƣớc.
Ngoài ra tác giả còn sử dụng kết hợp các phƣơng pháp kỹ thuật cụ thể nhƣ so sánh đối chiếu, phƣơng pháp phân tích - tổng hợp để giải quyết các vấn đề về lý luận, thống kê số liệu thu thập, đánh giá thực trạng, kết quả luận văn đã đƣa ra đƣợc một số kiến nghị phù hợp để hoàn thiện công tác kế toán tại đơn vị nhƣ tăng cƣờng thủ tục kiểm soát nội bộ trong các đơn vị; thƣờng xuyên cập nhật và nâng cao trình độ cho đội ngũ nhân viên kế toán và đầu tƣ hơn nữa phần cứng và phần mềm phục vụ cho công tác kế toán của các trƣờng. Mai Thị Thu Hà (2016) thực hiện“Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến công tác tổ chức kế toán tại các đơn vị sự nghiệp y tế công lập trực thuộc Sở Y tế thành phố Hồ Chí Minh” bằng phƣơng pháp định tính và phƣơng pháp định lƣợng.