Luận văn nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng tới tính thanh khoản của cổ phiếu niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam

Phân tích các yếu tố tác động đến tính thanh khoản của cổ phiếu niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, cung cấp thông tin hữu ích cho nhà đầu tư.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Mai
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài chính
• Đề tài: Nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản cổ phiếu niêm yết tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍNH THANH KHOẢN VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÍNH THANH KHOẢN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN
• 1.1. Tính thanh khoản trên TTCK
• 1.2. Khái niệm về tính thanh khoản trên TTCK
• 1.3. Các đặc trưng của tính thanh khoản trên TTCK
• 1.4. Các thước đo tính thanh khoản
• 1.4.1. Những thước đo tính thanh khoản một chiều
• 1.4.2. Những thước đo tính thanh khoản đa chiều
• 1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản trên thị trường chứng khoán
• 1.5.1. Các nhân tố vĩ mô
• 1.5.2. Các nhân tố vi mô
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI TÍNH THANH KHOẢN CỦA CỔ PHIẾU NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng tính thanh khoản trên TTCK Việt Nam từ năm 2010 đến nay
• 2.2. Các nhân tố ảnh hưởng tới tính thanh khoản của cổ phiếu niêm yết trên TTCK Việt Nam
• 2.2.1. Thu thập dữ liệu nghiên cứu và xác định tiêu chí chọn mẫu
• 2.2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.3. Xây dựng mô hình hồi quy cho nghiên cứu
• 2.2.4. Mô tả các biến
• 2.2.5. Kết quả nghiên cứu
• 2.2.6. Kiểm định mô hình
• 2.2.7. Phân tích kết quả
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO TÍNH THANH KHOẢN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 3.1. Giải pháp nhằm nâng cao tính thanh khoản trên TTCK Việt Nam
• 3.1.1. Đối với doanh nghiệp phát hành chứng khoán
• 3.1.2. Đối với các tổ chức trung gian tài chính
• 3.1.3. Đối với sở giao dịch chứng khoán
• 3.1.4. Đối với nhà đầu tư và các đối tượng khác trên TTCK
• 3.2. Kiến nghị đối với UBCKNN và Chính phủ nhằm nâng cao tính thanh khoản trên TTCK Việt Nam
• 3.2.1. Đối với UBCKNN
• 3.2.2. Đối với Chính phủ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về tính thanh khoản và các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản trên thị trường chứng khoán

Tính thanh khoản là một yếu tố quan trọng trong thị trường chứng khoán, ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của nhà đầu tư. Tính thanh khoản trên thị trường chứng khoán (TTCK) được định nghĩa là khả năng chuyển đổi cổ phiếu thành tiền mặt mà không làm giảm giá trị của chúng. Các đặc trưng của tính thanh khoản bao gồm khả năng giao dịch nhanh chóng và chi phí giao dịch thấp. Các thước đo tính thanh khoản có thể được chia thành hai loại: một chiều và đa chiều. Những thước đo này giúp đánh giá mức độ tính thanh khoản cổ phiếu niêm yết và ảnh hưởng của các yếu tố vĩ mô và vi mô đến tính thanh khoản. Các nhân tố vĩ mô như lạm phát, lãi suất và tình hình kinh tế có thể tác động mạnh đến tính thanh khoản. Trong khi đó, các nhân tố vi mô như quy mô doanh nghiệp và hiệu quả sản xuất kinh doanh cũng đóng vai trò quan trọng.

1.1. Tính thanh khoản trên TTCK

Tính thanh khoản trên TTCK Việt Nam đã có những biến động đáng kể trong những năm qua. Tính thanh khoản cổ phiếu niêm yết không chỉ phản ánh sự hấp dẫn của cổ phiếu đối với nhà đầu tư mà còn cho thấy sự phát triển của thị trường. Theo thống kê, khối lượng giao dịch và giá trị giao dịch trên TTCK Việt Nam đã tăng lên đáng kể từ năm 2010 đến nay. Điều này cho thấy sự gia tăng tính thanh khoản và sự quan tâm của nhà đầu tư đối với thị trường. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để nâng cao tính thanh khoản hơn nữa, bao gồm việc cải thiện thông tin thị trường và giảm thiểu rủi ro đầu tư.

1.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản trên thị trường chứng khoán

Các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản trên TTCK có thể được phân loại thành hai nhóm chính: nhân tố vĩ mô và nhân tố vi mô. Nhân tố vĩ mô bao gồm các yếu tố như lạm phát, lãi suất và tình hình kinh tế. Những yếu tố này có thể tác động đến tâm lý nhà đầu tư và quyết định đầu tư của họ. Nhân tố vi mô bao gồm quy mô doanh nghiệp, hiệu quả sản xuất kinh doanh và thông tin công ty. Các yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến tính thanh khoản cổ phiếu niêm yết. Việc hiểu rõ các nhân tố này sẽ giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn và nâng cao hiệu quả đầu tư.

II. Các nhân tố ảnh hưởng tới tính thanh khoản của cổ phiếu niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản cổ phiếu niêm yết trên TTCK Việt Nam từ năm 2010 đến nay. Các yếu tố được xem xét bao gồm lạm phát, lãi suất, quy mô doanh nghiệp, hiệu quả sản xuất kinh doanh và thu nhập trên mỗi cổ phiếu. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng lạm phát và tỷ giá có tác động tích cực đến tính thanh khoản. Ngược lại, lãi suất không có ý nghĩa thống kê trong việc ảnh hưởng đến tính thanh khoản. Điều này cho thấy rằng các nhà đầu tư cần chú ý đến các yếu tố kinh tế vĩ mô khi đưa ra quyết định đầu tư.

2.1. Thực trạng tính thanh khoản trên TTCK Việt Nam từ năm 2010 đến nay

Thực trạng tính thanh khoản trên TTCK Việt Nam đã có những cải thiện đáng kể trong giai đoạn 2010-2019. Khối lượng giao dịch và giá trị giao dịch đã tăng lên, cho thấy sự quan tâm của nhà đầu tư đối với thị trường. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để nâng cao tính thanh khoản hơn nữa. Các yếu tố như thông tin thị trường chưa đầy đủ và sự biến động của các chỉ số kinh tế có thể ảnh hưởng đến tính thanh khoản. Việc cải thiện thông tin thị trường và tăng cường quản lý rủi ro sẽ là những yếu tố quan trọng để nâng cao tính thanh khoản trong tương lai.

2.2. Các nhân tố ảnh hưởng tới tính thanh khoản của cổ phiếu niêm yết trên TTCK Việt Nam

Các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản cổ phiếu niêm yết trên TTCK Việt Nam bao gồm lạm phát, lãi suất, quy mô doanh nghiệp và hiệu quả sản xuất kinh doanh. Nghiên cứu cho thấy rằng lạm phát và tỷ giá có tác động tích cực đến tính thanh khoản. Ngược lại, lãi suất không có ý nghĩa thống kê trong việc ảnh hưởng đến tính thanh khoản. Điều này cho thấy rằng các nhà đầu tư cần chú ý đến các yếu tố kinh tế vĩ mô khi đưa ra quyết định đầu tư. Việc hiểu rõ các nhân tố này sẽ giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn và nâng cao hiệu quả đầu tư.

III. Giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao tính thanh khoản trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Để nâng cao tính thanh khoản trên TTCK Việt Nam, cần có những giải pháp đồng bộ từ các bên liên quan. Đối với doanh nghiệp phát hành chứng khoán, việc cải thiện thông tin công ty và tăng cường quản lý rủi ro là rất cần thiết. Đối với các tổ chức trung gian tài chính, cần nâng cao chất lượng dịch vụ và tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư. Đối với sở giao dịch chứng khoán, cần cải thiện cơ sở hạ tầng và công nghệ giao dịch để tăng cường tính thanh khoản. Cuối cùng, các kiến nghị đối với UBCKNN và Chính phủ cũng rất quan trọng để tạo ra một môi trường đầu tư an toàn và hấp dẫn.

3.1. Giải pháp nhằm nâng cao tính thanh khoản trên TTCK Việt Nam

Các giải pháp nhằm nâng cao tính thanh khoản trên TTCK Việt Nam bao gồm việc cải thiện thông tin công ty, tăng cường quản lý rủi ro và nâng cao chất lượng dịch vụ của các tổ chức trung gian tài chính. Việc cải thiện thông tin công ty sẽ giúp nhà đầu tư có được cái nhìn rõ ràng hơn về tình hình tài chính và hoạt động của doanh nghiệp. Tăng cường quản lý rủi ro sẽ giúp giảm thiểu các rủi ro tiềm ẩn trong đầu tư. Cuối cùng, nâng cao chất lượng dịch vụ của các tổ chức trung gian tài chính sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư trong việc giao dịch chứng khoán.

3.2. Kiến nghị đối với UBCKNN và Chính phủ nhằm nâng cao tính thanh khoản trên TTCK Việt Nam

Kiến nghị đối với UBCKNN và Chính phủ nhằm nâng cao tính thanh khoản trên TTCK Việt Nam bao gồm việc tạo ra một môi trường đầu tư an toàn và hấp dẫn. Cần có các chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp niêm yết và các tổ chức trung gian tài chính. Đồng thời, cần tăng cường công tác quản lý và giám sát thị trường để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong giao dịch. Những kiến nghị này sẽ góp phần nâng cao tính thanh khoản và thu hút thêm nhà đầu tư vào thị trường chứng khoán Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển và biến động từ năm 2010 đến 2019, đóng vai trò quan trọng trong việc huy động vốn và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Trong giai đoạn này, khối lượng giao dịch (KLGD) trên toàn thị trường tăng từ khoảng 16 tỷ cổ phiếu năm 2009 lên gần 42 tỷ cổ phiếu năm 2019, với giá trị giao dịch (GTGD) cũng có sự biến động đáng kể, đạt đỉnh vào năm 2018 với hơn 658 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, tính thanh khoản của TTCK Việt Nam vẫn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố kinh tế vĩ mô và vi mô, như lạm phát, lãi suất, tỷ giá, quy mô doanh nghiệp, hiệu quả sản xuất kinh doanh, thu nhập trên mỗi cổ phiếu và tỷ lệ đòn bẩy tài chính.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản của cổ phiếu niêm yết trên TTCK Việt Nam trong giai đoạn 2010-2019, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao tính thanh khoản nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các cổ phiếu niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE), với dữ liệu thu thập từ các báo cáo chính thức của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các sàn giao dịch.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý, nhà đầu tư và các tổ chức tài chính trong việc đánh giá và cải thiện tính thanh khoản của TTCK Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả huy động vốn và ổn định thị trường tài chính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế tài chính liên quan đến tính thanh khoản trên thị trường chứng khoán. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết thanh khoản thị trường: Định nghĩa tính thanh khoản là khả năng mua bán tài sản nhanh chóng mà không làm biến động giá đáng kể (Keynes, 1930). Thanh khoản được đặc trưng bởi các yếu tố như độ sâu thị trường, độ rộng thị trường, khả năng phục hồi và thời gian giao dịch (Kyle, 1985). Các thước đo thanh khoản bao gồm khối lượng giao dịch, chênh lệch giá mua bán, độ sâu thị trường và các chỉ số đo lường tính kém thanh khoản như chỉ số Amihud (ILLIQ).

2. Lý thuyết các nhân tố ảnh hưởng đến thanh khoản: Bao gồm các nhân tố vĩ mô như lạm phát (CPI), lãi suất, tỷ giá hối đoái và các nhân tố vi mô như quy mô doanh nghiệp, hiệu quả sản xuất kinh doanh (ROA), thu nhập trên mỗi cổ phiếu (EPS) và tỷ lệ đòn bẩy tài chính (FLR). Các nghiên cứu trước đây cho thấy lạm phát và tỷ lệ đòn bẩy có ảnh hưởng tiêu cực đến thanh khoản, trong khi quy mô doanh nghiệp và hiệu quả kinh doanh có tác động tích cực.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu bảng thu thập từ các cổ phiếu niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2010-2019, bao gồm các chỉ số kinh tế vĩ mô và số liệu giao dịch chứng khoán từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

• Phương pháp phân tích: Áp dụng các mô hình hồi quy dữ liệu bảng gồm Pool OLS, Fixed Effects Model (FEM) và Random Effects Model (REM) để đo lường tác động của các nhân tố đến tính thanh khoản. Các kiểm định Fisher, Lagrange multiplier và Hausman được sử dụng để lựa chọn mô hình phù hợp nhất, kết quả cho thấy mô hình REM là phù hợp nhất.

• Cỡ mẫu: Bao gồm dữ liệu của hàng trăm cổ phiếu niêm yết trên HOSE trong 10 năm, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và xử lý dữ liệu từ năm 2010 đến 2019, phân tích hồi quy và kiểm định mô hình trong năm nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của lạm phát: Lạm phát có tác động tiêu cực đến tính thanh khoản của cổ phiếu trên TTCK Việt Nam. Khi lạm phát tăng, nhà đầu tư chuyển hướng sang các kênh đầu tư an toàn hơn như vàng hoặc gửi tiết kiệm, làm giảm nhu cầu giao dịch cổ phiếu. Ví dụ, năm 2011 với lạm phát lên tới 23% đã chứng kiến KLGD giảm 28% so với năm trước đó.

2. Tác động của tỷ giá hối đoái: Tỷ giá có ảnh hưởng phức tạp và không đồng nhất đến tính thanh khoản. Tỷ giá tăng có thể hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu nhưng gây khó khăn cho doanh nghiệp nhập khẩu, dẫn đến biến động giá cổ phiếu và thanh khoản không ổn định. Nghiên cứu cho thấy tỷ giá có tác động đáng kể nhưng chiều hướng phụ thuộc vào cơ cấu doanh nghiệp.

3. Quy mô doanh nghiệp: Quy mô doanh nghiệp có ảnh hưởng tích cực đến tính thanh khoản. Các công ty lớn thu hút nhiều nhà đầu tư hơn, giảm sự bất đối xứng thông tin và tăng khối lượng giao dịch. Kết quả hồi quy cho thấy cổ phiếu của các doanh nghiệp có vốn hóa lớn có thanh khoản cao hơn đáng kể so với các doanh nghiệp nhỏ.

4. Hiệu quả sản xuất kinh doanh và thu nhập trên mỗi cổ phiếu (EPS): Các chỉ số ROA và EPS có mối quan hệ tích cực với tính thanh khoản. Doanh nghiệp có hiệu quả kinh doanh cao và lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu lớn thường có cổ phiếu được giao dịch sôi động hơn, tăng tính hấp dẫn đối với nhà đầu tư.

5. Tỷ lệ đòn bẩy tài chính: Tỷ lệ đòn bẩy tài chính có tác động tiêu cực đến tính thanh khoản. Doanh nghiệp có tỷ lệ nợ cao thường chịu rủi ro lớn hơn, làm giảm niềm tin của nhà đầu tư và giảm khối lượng giao dịch cổ phiếu.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước, đồng thời làm rõ mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố trong bối cảnh TTCK Việt Nam. Ví dụ, lạm phát và tỷ giá là những nhân tố vĩ mô có tác động mạnh mẽ đến tâm lý nhà đầu tư và kết quả kinh doanh doanh nghiệp, từ đó ảnh hưởng đến thanh khoản thị trường. Quy mô doanh nghiệp và hiệu quả kinh doanh là các nhân tố vi mô quan trọng giúp cải thiện thanh khoản thông qua việc tăng niềm tin và thu hút dòng vốn đầu tư.

So sánh với các nghiên cứu trước, mô hình REM cho thấy sự phù hợp cao trong việc phân tích dữ liệu bảng của TTCK Việt Nam, giúp kiểm soát các yếu tố không quan sát được và biến động theo thời gian. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ khối lượng giao dịch và chỉ số VN-Index để minh họa sự biến động thanh khoản theo thời gian và tác động của các nhân tố.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Ổn định kinh tế vĩ mô: Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần duy trì chính sách tiền tệ ổn định, kiểm soát lạm phát và tỷ giá nhằm tạo môi trường thuận lợi cho TTCK phát triển, nâng cao niềm tin nhà đầu tư và tăng tính thanh khoản. Thời gian thực hiện: liên tục trong các kỳ chính sách hàng năm.

2. Hỗ trợ doanh nghiệp quy mô lớn và nâng cao hiệu quả kinh doanh: Khuyến khích các doanh nghiệp mở rộng quy mô, cải thiện quản trị và hiệu quả sản xuất kinh doanh để tăng sức hấp dẫn cổ phiếu trên thị trường. Chủ thể thực hiện: doanh nghiệp, các cơ quan quản lý thị trường, trong vòng 3-5 năm.

3. Giảm thiểu rủi ro tài chính và đòn bẩy cao: Các doanh nghiệp cần kiểm soát tỷ lệ đòn bẩy tài chính hợp lý, tránh rủi ro vỡ nợ ảnh hưởng đến thanh khoản cổ phiếu. Cơ quan quản lý cần giám sát và hướng dẫn doanh nghiệp trong việc quản lý nợ. Thời gian: triển khai ngay và duy trì thường xuyên.

4. Tăng cường minh bạch thông tin và cải thiện cơ sở hạ tầng giao dịch: Nâng cao chất lượng công bố thông tin, áp dụng công nghệ hiện đại để giảm chi phí giao dịch và thời gian giao dịch, từ đó tăng tính thanh khoản. Chủ thể: Sở Giao dịch Chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, trong vòng 1-2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Giúp hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản, từ đó đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả, giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận.

2. Doanh nghiệp niêm yết: Cung cấp cơ sở để doanh nghiệp cải thiện quản trị tài chính, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh và xây dựng chiến lược phát triển nhằm tăng tính thanh khoản cổ phiếu.

3. Cơ quan quản lý thị trường và chính sách: Hỗ trợ trong việc xây dựng và điều chỉnh chính sách tiền tệ, chính sách thị trường chứng khoán nhằm ổn định và phát triển thị trường, tăng cường minh bạch và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

4. Các tổ chức tài chính trung gian và công ty chứng khoán: Giúp các tổ chức này hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến thanh khoản để thiết kế sản phẩm, dịch vụ phù hợp, đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động môi giới và quản lý rủi ro.

Câu hỏi thường gặp

1. Tính thanh khoản trên thị trường chứng khoán là gì?
   Tính thanh khoản là khả năng mua bán tài sản nhanh chóng mà không làm biến động giá đáng kể. Ví dụ, cổ phiếu có tính thanh khoản cao sẽ dễ dàng giao dịch với chi phí thấp và thời gian ngắn.

2. Những nhân tố vĩ mô nào ảnh hưởng đến tính thanh khoản?
   Lạm phát, lãi suất và tỷ giá là các nhân tố vĩ mô chính. Lạm phát cao thường làm giảm thanh khoản do nhà đầu tư chuyển sang kênh an toàn hơn. Tỷ giá biến động cũng ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh doanh nghiệp và thanh khoản cổ phiếu.

3. Quy mô doanh nghiệp ảnh hưởng thế nào đến thanh khoản?
   Doanh nghiệp lớn thường có thanh khoản cổ phiếu cao hơn do thu hút nhiều nhà đầu tư và giảm sự bất đối xứng thông tin, từ đó tăng khối lượng giao dịch.

4. Tại sao tỷ lệ đòn bẩy tài chính lại ảnh hưởng tiêu cực đến thanh khoản?
   Tỷ lệ đòn bẩy cao làm tăng rủi ro tài chính, giảm niềm tin nhà đầu tư và khiến cổ phiếu kém hấp dẫn, dẫn đến giảm khối lượng giao dịch.

5. Làm thế nào để nâng cao tính thanh khoản trên TTCK Việt Nam?
   Cần ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hiệu quả kinh doanh, kiểm soát đòn bẩy tài chính, đồng thời tăng cường minh bạch thông tin và cải thiện hạ tầng giao dịch.

Kết luận

• Tính thanh khoản của cổ phiếu niêm yết trên TTCK Việt Nam chịu ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố vĩ mô và vi mô, trong đó lạm phát, tỷ giá, quy mô doanh nghiệp, hiệu quả sản xuất kinh doanh, thu nhập trên mỗi cổ phiếu và tỷ lệ đòn bẩy tài chính là các yếu tố quan trọng.
• Mô hình hồi quy dữ liệu bảng REM được xác định là phù hợp nhất để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản trên TTCK Việt Nam giai đoạn 2010-2019.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách và chiến lược nâng cao tính thanh khoản, góp phần phát triển bền vững TTCK Việt Nam.
• Đề xuất các giải pháp ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ doanh nghiệp, kiểm soát rủi ro tài chính và nâng cao minh bạch thông tin nhằm cải thiện thanh khoản thị trường.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi và đánh giá hiệu quả chính sách, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các thị trường khác và các yếu tố mới ảnh hưởng đến thanh khoản.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao hiệu quả đầu tư và phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍNH THANH KHOẢN VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÍNH THANH KHOẢN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN 1.1 Tính thanh khoản trên TTCK 1.1 Khái niệm về tính thanh khoản trên TTCK Trong nghiên cứu Tính thanh khoản và lợi nhuận cổ phiếu của Jesper Rangvid (2009), tác giả cũng đề cập tính thanh khoản chính là khả năng bán nhanh chóng, dễ dàng của tài sản mà không phải chịu bất cứ tổn thất nào. Những tổn thất đó ở đây có thể là do sự thay đổi giá hay các loại phí giao dịch. Khi nhà đầu tư cân nhắc đầu tư vào tài sản nào đó, họ cần phải cân nhắc khả năng có thể bán được tài sản đó trong tương lai hay không, chi phí bỏ ra để mua tài sản là bao nhiêu và dòng tiền trong tương lai đem lại cho nhà đầu tư như thế nào. Những cân nhắc này của nhà đầu tư liên quan đến tính thanh khoản của tài sản cũng như tính thanh khoản của tài sản tác động đến dòng tiền tương lai của nhà đầu tư.

Tất cả những yếu tố này sẽ tác động đến giá cả của tài sản. Chi phí giao dịch tốn kém và khả năng giá giảm trong tương lai khi bán không phải chỉ liên quan đến các tài sản tài chính như cổ phiếu mà bao gồm tất cả các loại tài sản. Các loại tổn thất này được gọi là chi phí do thiếu tính thanh khoản (Damoradan (2005)). Nghiên cứu của các tác giả Charlie Charoenwong, Beng Soon Chong và Yung Chiang Yang (2012) về tính thanh khoản của tài sản và cổ phiếu đã định nghĩa tính thanh khoản là khả năng chuyển đổi tài sản thành tiền mặt một cách nhanh chóng mà không có thiệt hại đáng kể về giá trị.

Một cách định nghĩa sát hơn về tính thanh khoản là: “một khái niệm trong tài chính, chỉ mức độ mà một tài sản bất kỳ có thể nhanh chóng được mua hoặc bán trên thị trường màkhông làm ảnh hưởng đến giá thị trường của tài sản đó. Một tài sản có tính thanh khoản cao nếu nó có thể được bán nhanh chóng mà giá bán không giảm đáng kể” – Keynes, John Maynard (1930). Ví dụ, chứng khoán hay các khoản nợ, khoản phải thu. có khả năng chuyển đổi thành tiền mặt dễ dàng, thuận tiện cho 13 việc thanh toán hay chi tiêu.

Cách gọi khác cho tính thanh khoản là: tính lỏng, tính lưu động. Tính chất cơ bản của một thị trường có tính thanh khoản cao là ở đó luôn sẵn có và nhiều người mua và bán trong cùng một thời gian. Một thị trường có tính thanh khoản rất cao nếu tại đó có sẵn và có nhiều người mua và bán với khối lượng lớn. Thêm vào đó là các lệnh giao dịch không làm ảnh hưởng nhiều đến giá trong thị trường này.

Ngoài ra, thanh khoản thị trường còn được đặc trưng bởi chênh lệch giữa giá mua và giá bán là nhỏ. Điều này có nghĩa rằng các giao dịch được tiến hành trong một hiệu quả về mặt chi phí. Hiểu một cách đơn giản nhất, thanh khoản trên thị trường chứng khoán là mức độ dễ dàng của việc giao dịch một chứng khoán nào đó. Hiểu một cách đúng và thực tế hơn, thị trường được xem là có thanh khoản cao khi mà các chi phí giao dịch tương ứng được tối thiểu hóa.

Các thành phần cấu tạo nên tính thanh khoản bao gồm: chi phí tìm kiếm đối tác giao dịch, chi phí rủi ro tồn đọng do trì hoãn giao dịch, rủi ro lựa chọn đối nghịch và các rủi ro do bất hoàn hảo thị trường (Kyle, 1985). Vậy có thể hiểu, tính thanh khoản (hay còn gọi là tính lỏng) của thị trường là một thuật ngữ kinh doanh dùng để chỉ khả năng có thể nhanh chóng mua hoặc bán hàng hoá trên thị trường mà không bị ảnh hưởng của yếu tố giá cả. Và khoảng thời gian để mua và bán háng hoá thường là ngắn hạn. Một thị trường có tính thanh khoản cao thường được đặc trưng bởi số lượng giao dịch của các hàng hóa trên thị trường là lớn.2 Các đặc trưng của tính thanh khoản trên TTCK Kyle (1985) cho rằng một thị trường thanh khoản được đặc trưng bởi độ sâu, độ kín, và khả năng tự phục hồi.

Black (1971), Harris (1990) và O'Hara (1995) đã xác định một số phương diện khác của thanh khoản thị trường đó là chênh lệch giá mua và giá bán còn gọi là độ rộng thị trường, số lượng cổ phiếu có thể giao dịch tại mức giá mua – giá bán; và mức độ nhanh chóng thực hiện các giao dịch của thị trường. Có thể nói rằng thanh khoản thị trường đề cập đến độ sâu, độ rộng, mức độ của khả năng phục hồi cũng như tốc độ giao dịch hiện nay trên thị trường: 14 • Độ sâu thị trường – là tác động của khối lượng giao dịch (KLGD) lớn lên biến động giá; • Độ rộng của thị trường – đề cập đến mức độ chặt chẽ của thị trường và do đó phản ánh chi phí của những thay đổi. Chênh lệch giá mua và bán là một dấu hiệu phổ biến của độ rộng thị trường có nghĩa là trong một thị trường thanh khoản, chênh lệch này nên đủ nhỏ để ngăn ngừa biến động giá quá mức; • Khả năng phục hồi thị trường – là khoảng thời gian cần thiết để đạt trạng thái cân bằng trong trường hợp có biến động giá đáng kể. Biến động thường được gây ra bởi những dòng tin tức (thường là tin tức tiêu cực) hoặc khối lượng giao dịch (KLGD) lớn.

Một thị trường có khả năng phục hồi là một thị trường lớn mạnh, nơi mà giá cả được khôi phục đến một mức giá trung bình hay một mức giá hợp lý trong một khoảng thời gian ngắn; • Thời gian – là tốc độ mà các giao dịch được hấp thụ bởi thị trường. Trong một thị trường thanh khoản, các giao dịch sẽ được thực hiện với một độ trễ tối thiểu. (2004) năm cấp độ khác nhau của thanh khoản thị trường được xác định từ các đặc trưng trên của thanh khoản có thể được tập hợp lại như sau: Mức độ 1: Khả năng giao dịch tại các thị trường. Nếu tính thanh khoản không tồn tại ở tất cả các thị trường thì sẽ không có giao dịch có thể xảy ra.

Trong một thị trường có thanh khoản, ít nhất tồn tại một giá mua và một giá bán làm cho giao dịch có thể xảy ra. Mức độ 2: Khả năng để mua hoặc bán một lượng nhất định của một tài sản có ảnh hưởng vào giá niêm yết. Nếu có thể được mua bán, câu hỏi tiếp theo chính là tác động giá giao dịch. Trong một thị trường thanh khoản, có thể giao dịch một lượng nhất định của cổ phiếu và ít ảnh hưởng vào giá niêm yết.

Mức độ 3: Khả năng để mua hoặc bán một lượng nhất định của một tài sản mà không ảnh hưởng vào giá niêm yết. Thị trường chứng khoán càng thanh khoản thì càng ít tác động vào giá niêm yết. Như vậy là nếu tăng tính thanh khoản, đến một 15 mốc điểm mà ở đó giá cả không thể tác động hơn nữa đối với một lượng nhất định của cổ phiếu. Mức độ 4: Khả năng mua và bán một tài sản tại cùng một mức giá và tại cùng một thời điểm giống nhau.

Mức độ 5: Khả năng để thực hiện một giao dịch ngay lập tức. Hình 1 cho thấy các mức độ khác nhau của tính thanh khoản. Mức độ 1 tới mức độ 3 là hiển nhiên nhưng mức độ 4 và 5 không rõ, không biết là có thể nằm ở trên cùng hay không vì hai mức này thể hiện đặc tính khác của tính thanh khoản. Có người cho rằng mức độ 1 là “không có khả năng giao dịch” vì ở trạng thái này vẫn có khả năng giao dịch nhưng với một mức ảnh hưởng giá rất lớn, sau đó mới đến mức thứ hai là “Giao dịch ngay lập tức”.

Giao dịch ngay lập tức 4. Mua và bán mức giá giống nhau 3. Giao dịch không có ảnh hưởng về giá 2. Giao dịch có ảnh hưởng về giá 1.

Khả năng giao dịch rất thấp Hình 1.1: Các mức độ thanh khoản Nguồn: Tự tổng hợp Chúng ta có thể chỉ quan tâm đến một đặc tính của tính thanh khoản, có thể sử dụng nhiều thước đo khác nhau để xác định nhiều đặc tính khác nhau của tính thanh khoản và cũng có thể sử dụng thước đo thanh khoản tổng hợp để đo tính thanh khoản. 16 Như vậy một cổ phiếu được đánh giá là thanh khoản trên thị trường khi nó chặt chẽ, sâu, nhanh và đàn hồi tức cổ phiếu có chênh lệch giá thấp, khối lượng giao dịch lớn, thời gian giao dịch ngắn và sai lệch của các chênh lệch giá khỏi mức cạnh tranh được điều chỉnh lại một cách nhanh chóng. Các thành phần này không tồn tại độc lập mà tương tác qua lại ảnh hưởng lẫn nhau quyết định tính thanh khoản của cổ phiếu. Theo Tổ chức Quốc tế của các Uỷ ban Chứng khoán (IOSCO), các biện pháp truyền thống đo lường tính thanh khoản của thị trường bao gồm KLGD (hoặc số lượng giao dịch), doanh thu thị trường, chênh lệch giá mua bán và tốc độ giao dịch.

Ngoài ra, thanh khoản cũng phụ thuộc vào nhiều yếu tố cơ bản kinh tế vĩ mô và thị trường tài chính. Đó là các chính sách tài chính của một quốc gia, chế độ tỷ giá hối đoái cũng như môi trường pháp lý chung. Tâm lý thị trường và niềm tin nhà đầu tư cũng là chìa khóa để cải thiện các điều kiện thanh khoản. Trên một mức độ vi mô hơn, các loại công cụ giao dịch, bản chất của những chủ thể tham gia có liên quan cũng như cấu trúc của thị trường sẽ có một tác động đáng kể đến tính thanh khoản của thị trường.

Thanh khoản thị trường, một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả thị trường, chủ yếu được quyết định bởi hiệu lực và hiệu quả của chức năng phát hiện giá cả của thị trường. Ví dụ, sự không chắc chắn đồng nghĩa với giá thực hiện thấp đối với thị trường thanh khoản. Điều này không nhất thiết có nghĩa rằng giá thực hiện là giống với mức giá trung bình của chênh lệch giá mua và bán; mà đúng hơn là độ lệch giữa giá mua và bán nên có thể dự đoán được và là nhỏ nhất. Trong thực tế, điều này có thể được liên hệ với chênh lệch giá mua bán thấp và ổn định.

Do đó, thị trường thanh khoản nên tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tham gia và rút lui khỏi thị trường bằng cách đó là giảm giá trị danh nghĩa tối thiểu, hạ thấp chi phí giao dịch và trong một khung thời gian ngắn.