phần mở đầu, nội dung của luận án đƣợc trình bày ở 5 chƣơng nhƣ sau: - Chƣơng 1: Tổng quan về trình bày lại BCTC và các nhân tố ảnh hƣởng đến việc trình bày lại BCTC trong các công ty niêm yết từ các nghiên cứu trƣớc. Chƣơng này nhằm tổng quan các nghiên cứu trƣớc về trình bày lại BCTC và những nguyên nhân dẫn đến, cũng nhƣ các nhân tố ảnh hƣởng đến khả năng xảy ra việc trình bày lại BCTC sau kiểm toán trong các công ty niêm yết. Vì vậy, chƣơng này trình bày những nội dung nhƣ sau: Trình bày lại BCTC và các nguyên nhân dẫn đến trình bày lại BCTC; những hƣớng nghiên cứu trong và ngoài nƣớc về các nhân tố ảnh hƣởng đến việc trình bày lại BCTC trong các công ty niêm yết, những phát hiện của các nghiên trƣớc, cũng nhƣ những phân tích, đánh giá về những đóng góp và hạn chế của các nghiên cứu trƣớc liên quan đến vấn đề nghiên cứu, cuối cùng là khe hổng nghiên cứu và vấn đề nghiên cứu của luận án. - Chƣơng 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu Chƣơng này, trình bày những cơ sở lý thuyết làm nền tảng cho việc xác định các nhân tố ảnh hƣởng đến khả năng xảy ra việc trình bày lại BCTC trong các công ty niêm yết; cũng nhƣ những khái niệm trong nghiên cứu.
Trên cơ sở các lý thuyết đã đƣợc tổng hợp, kết hợp với kết quả của các nghiên cứu trƣớc đƣợc trình bày ở chƣơng 1, chƣơng này trình bày các nhân tố ảnh hƣởng đến khả năng xảy ra việc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 trình bày lại BCTC sau kiểm toán rút ra từ cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trƣớc, làm cơ cở cho nghiên cứu này; cuối cùng là mô hình nghiên cứu thực nghiệm của luận án. - Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu. Luận án sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu hỗn hợp gắn kết, trong đó nghiên cứu định lƣợng là phƣơng pháp chính; vì vậy, chƣơng này sẽ trình bày nội dung và thiết kế nghiên cứu định lƣợng, mô hình nghiên cứu, các biến và thang đo của các biến. Mặt khác, quy mô mẫu, phƣơng pháp thu thập dữ liệu sử dụng cho nghiên cứu định lƣợng và phƣơng pháp xử lý số liệu cũng đƣợc trình bày trong chƣơng này; cuối cùng trình bày trình tự thực hiện phần nghiên cứu định tính.
- Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Những kết quả đạt đƣợc từ nghiên cứu của luận án đƣợc trình bày ở chƣơng này, cụ thể nhƣ: Thực trạng việc trình bày lại BCTC sau kiểm toán trong các công ty niêm yết ở Việt Nam qua các năm; những kết quả đạt đƣợc từ nghiên cứu định lƣợng và định tính về những nhân tố ảnh hƣởng đến khả năng xảy ra việc trình bày lại BCTC trong các công ty niêm yết ở Việt Nam; cũng nhƣ mức độ ảnh hƣởng của từng nhân tố. Mặt khác, chƣơng này còn trình bày phần thảo luận kết quả đạt đƣợc, cũng nhƣ phân tích những điểm tƣơng đồng và khác biệt của kết quả nghiên cứu này với những phát hiện của các nghiên cứu trƣớc về các nhân tố ảnh hƣởng đến khả năng xảy ra việc trình bày lại BCTC sau kiểm toán. - Chƣơng 5: Kết luận, các hàm ý và kiến nghị Chƣơng này trình bày những kết luận rút ra từ việc thực hiện toàn bộ luận án, những mục tiêu đạt đƣợc và chƣa đạt đƣợc, cũng nhƣ những đóng góp và những hạn chế của luận án; bên cạnh, chƣơng này còn trình bày những hàm ý và những gợi ý chính sách đƣợc đƣa ra, nhằm làm giảm khả năng xảy ra việc trình bày lại BCTC sau kiểm toán trong các công ty niêm yết ở Việt Nam, cũng nhƣ những kiến nghị đối với các đối tƣợng sử dụng thông tin trên BCTC khi chƣa đƣợc kiểm toán. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 Chƣơng 1: TỔNG QUAN VỀ TRÌNH BÀY LẠI BCTC VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN VIỆC TRÌNH BÀY LẠI BCTC TRONG CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TỪ CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC.
Giới thiệu Việc tìm hiểu những nghiên cứu trước liên quan đến vấn đề nghiên cứu nhằm giúp tác giả nhận thấy những nguyên nhân dẫn đến trình bày lại BCTC, những nhân tố ảnh hưởng đến việc trình bày lại BCTC được các nghiên cứu trước phát hiện, cũng như những nhân tố chưa được các nghiên cứu trước phát hiện; qua đó giúp tác giả tìm thấy được khe hổng nghiên cứu và xác định vấn đề nghiên cứu của luận án. Vì vậy, chương này tập trung trình bày những nội dung chính như sau: Trình bày lại BCTC và những nguyên nhân dẫn đến trình bày lại BCTC; các nghiên cứu trước về những nhân tố ảnh hưởng đến việc trình bày lại BCTC; cũng như những phân tích, đánh giá, những đóng góp từ việc tổng hợp các nghiên cứu trước; cuối cùng, trình bày khe hổng cho nghiên cứu và vấn đề nghiên cứu của luận án. Trình bày lại BCTC và những nguyên nhân dẫn đến trình bày lại BCTC Theo FASB, một sự trình bày lại BCTC nhƣ là một bản sửa đổi của BCTC đã ban hành trƣớc đó để sửa lỗi. Việc các công ty niêm yết phát hành lại BCTC có sự sửa đổi so với BCTC phát hành trƣớc đó, xảy ra phổ biến ở nhiều quốc gia và đƣợc nhiều nghiên cứu đề cập.
Nguyên nhân dẫn đến trình bày lại BCTC có nhiều nguyên nhân, đƣợc một số nghiên cứu trƣớc ở các nƣớc chỉ ra nhƣ: Plumlee & Yohn (2010), GAO (2007) và DeZoort (2011). Plumlee & Yohn (2010) cho rằng việc trình bày lại BCTC do bốn nguyên nhân nhƣ: Lỗi hệ thống nội bộ, cố ý thao túng (gian lận), do các giao dịch phức tạp và cuối cùng là do một số đặc điểm của chuẩn mực kế toán. GAO (2007) cho rằng trình bày lại BCTC có thể do nhầm lẫn và cũng có thể do gian lận. DeZoort (2011) nêu bật một số nguyên nhân tiềm ẩn dẫn đến việc trình bày lại BCTC nhƣ: Sự phức tạp của chuẩn mực kế toán, hoặc các giao dịch; sự yếu kém trong kiểm soát và quản lý tài chính; gia tăng sự bảo thủ của kiểm toán và ủy ban kiểm toán; áp dụng mức trọng yếu rộng; thiếu minh bạch và cuối cùng là gian lận.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 Tompson & McCoy (2008) cho rằng những sự trình bày lại là do lỗi kế toán và sự thay đổi kiểm toán. Cụ thể, những sự trình bày lại là do mua bán, sáp nhập, sự thay đổi phƣơng pháp kế toán, các hoạt động bị ngừng hoạt động, hủy bỏ; do sai sót, do thay đổi trong sự trình bày và thay đổi các ƣớc tính kế toán. Nhìn chung trình bày lại BCTC bao gồm cả lý do gian lận, nhƣng hầu hết là do nhầm lẫn của kế toán và áp dụng sai các nguyên tắc kế toán đƣợc chấp nhận. Sau đây, nghiên cứu làm rõ một số nguyên nhân dẫn đến trình bày lại BCTC: + Lỗi trong kế toán: Khi một công ty trình bày lại BCTC đã phát hành trƣớc đó để sửa những lỗi kế toán; kế toán viên mắc phải sai lầm trong quá trình ghi sổ và lập BCTC khi không tuân thủ các tiêu chuẩn kế toán hoặc không hiểu chúng; nói khác đi, nhầm lẫn về kế toán có thể bắt nguồn từ sự thiếu hụt trình độ của nhân viên hoặc sự khác biệt giữa các tiêu chuẩn nghề nghiệp.
+ Hệ thống kiểm soát nội bộ yếu: Khi một công ty có thể trình bày lại BCTC phát hành trƣớc đó, nếu KTV độc lập phát hiện ra những điểm yếu trong thủ tục, cơ chế kiểm soát BCTC; PCAOB định nghĩa yếu điểm trong kiểm soát nội bộ nhƣ là một sự thiếu hụt dẫn tới nhiều hơn một khả năng từ xa, mà một lỗi trong BCTC của công ty sẽ không bị phát hiện. Kiểm soát là tập hợp các hƣớng dẫn mà lãnh đạo cấp cao thiết lập để ngăn ngừa tổn thất hoạt động do lỗi, sự cố công nghệ, sự bỏ sót của nhân viên hoặc bất cẩn và trộm cắp. Kiểm soát nội bộ yếu làm gia tăng khả năng trình bày lại BCTC. + Gian lận: Là hành vi cố ý do một hay nhiều ngƣời trong Ban quản trị, Ban Giám đốc, các nhân viên hoặc bên thứ ba thực hiện bằng các hành vi gian dối để thu lợi bất chính hoặc bất hợp pháp (Đại học Kinh tế Tp.
Hồ Chí Minh, 2017). Có hai loại gian lận; đó là lập BCTC gian lận và hành vi biển thủ tài sản; trong nghiên cứu này gian lận đƣợc đề cập chủ yếu là lập BCTC gian lận. Lập BCTC gian lận là hành vi cố ý, có chủ đích của Ban Giám đốc khi điều chỉnh BCTC nhằm làm ngƣời sử dụng hiểu sai về tình hình tài chính, tình hình kinh doanh, khả năng sinh lời, các luồng tiền của đơn vị kiểm toán (Đại học Kinh tế Tp. Hồ Chí Minh, 2017).
Do vậy, việc trình bày lại BCTC sau kiểm toán trong các công ty niêm yết ở Việt Nam đƣợc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 xem xét trong nghiên cứu này bao gồm cả lý do lập BCTC gian lận; liệu rằng Ban giám đốc có cố tình điều chỉnh BCTC quý 4 để đánh lừa ngƣời sử dụng BCTC, dẫn đến công ty phải trình bày lại BCTC sau kiểm toán. + Những đặc điểm của chuẩn mực kế toán: Plumlee & Yohn (2010) cho rằng những đặc điểm của chuẩn mực kế toán có đóng góp đến trình bày lại BCTC; các đặc điểm của chuẩn mực kế toán đƣợc Plumlee & Yohn (2010) đề cập nhƣ: Sự thiếu rõ ràng trong việc áp dụng các chuẩn mực kế toán; hoặc sự gia tăng của nhiều tài liệu, vì chuẩn mực ban đầu thiếu sự rõ ràng; hoặc sử dụng các phán đoán trong việc áp dụng chuẩn mực, hoặc áp dụng sai các nguyên tắc chi tiết và phức tạp. + Sự phức tạp của các giao dịch: Plumlee & Yohn (2010) đề cập sự trình bày lại BCTC do đóng góp của các giao dịch phức tạp; sự phức tạp có nhiều khả năng liên quan đến vốn chủ sở hữu, các vấn đề mua/đầu tƣ. Những trƣờng hợp sau cũng có thể dẫn đến công ty phát sinh các giao dịch phức tạp nhƣ: Hợp nhất kinh doanh, các công cụ tài chính phái sinh, thuế thu nhập tƣơng lai, hợp nhất báo cáo tài chính, các giao dịch nội bộ.
Trình bày lại BCTC đề cập trong nghiên cứu này, là sau kiểm toán công ty niêm yết có việc trình bày lại BCTC, bất kể là việc trình bày lại này là do sự nhầm lẫn của kế toán, hay do gian lận, hay do bất kỳ những lý do khác.