CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC 1.1 Các nghiên cứu nước ngoài Don và Marynne (2005) trình bày trong Management accounting. McGraw-Hill Companies, Inc. thì các yếu tố cơ bản của kế toán trách nhiệm gồm: + Trách nhiệm được xác định; + Các biện pháp thực hiện được thiết lập; + Hiệu suất được đo lường; + Cá nhân được khen thưởng. Mô hình nghiên cứu của tác giả này được trình bày như sau: Trách nhiệm Các biện pháp thực Hiệu suất được Cá nhân được được xác định hiện được thiết lập đo lường khen thưởng Hình 1.1 : Mô hình nghiên cứu của tác giả Don and Marynne ( 2005) (Nguồn: Don and Marynne, 2005) Nghiên cứu này là tài liệu tham khảo sau này cho rất nhiều nghiên cứu khác liên quan đến xây dựng kế toán trách nhiệm trong tổ chức, một trong số đó phải kể đến nghiên cứu của Gharayba và cộng sự (2011), Hanini (2013), Tran Trung Tuan (2017),…là những nghiên cứu rất tiêu biểu sau này liên quan đến xác định các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức, xây dựng kế toán trách nhiệm tại đơn vị.
Mojgan, Safa (2012) với nghiên cứu “Examining the Role of Responsibility Accounting in organizational Structure”. American Academic & Scholarly Research Journal Special Issue. Theo nghiên cứu này thì khi hoạt động của tổ chức ngày càng trở nên phức tạp thì nhu cầu ủy quyền, phân chia quyền hạn, trách nhiệm sẽ phát sinh phụ thuộc vào quy mô của doanh nghiệp. Trong một tổ chức kinh doanh phi tập trung, giám đốc chịu trách nhiệm lập kế hoạch và kiểm soát hoạt động của công ty.
Hệ thống kế toán trách nhiệm được thiết kế để báo cáo và tích luỹ chi phí theo mức trách nhiệm cá nhân. Các tác giả cũng trình bày có ba loại trung tâm trách nhiệm cơ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 bản: trung tâm chi phí, trung tâm doanh thu và các trung tâm đầu tư. Nghiên cứu này góp phần cung cấp hệ thống cơ sở lý luận cho các nghiên cứu sau này về kế toán trách nhiệm. Eman Al Hanini (2013) với nghiên cứu “The Extent of Implementing Responsibility Accounting Features in the Jordanian Banks”.
European Journal of Business and Management www. Nghiên cứu này cũng được thực hiện dựa trên cơ sở kế thừa kết quả nghiên cứu của Don và Marynne (2005). Kết quả nghiên cứu cho thấy bên cạnh 4 nhân tố đã được đề cập trong mô hình nghiên cứu của Don và Marynne (2005), tác giả đề xuất và nghiên cứu thành công sự tác động của 3 nhân tố khác đến tổ chức kế toán trách nhiệm tại các ngân hàng Jordan, như vậy kế toán trách nhiệm trong các ngân hàng này chịu tác động của các nhân tố gồm: Phân chia cơ cấu tổ chức, phân chia quyền hạn; Phân phối chi phí và doanh thu, Chuẩn bị dự toán ngân sách, Sử dụng ngân sách dự toán, Sử dụng báo cáo đánh giá sai lệch về hiệu suất thực tế và kế hoạch đã đề ra, hệ thống khen thưởng. Tác giả cũng đề xuất các kiến nghị nhằm hoàn thiện kế toán trách nhiệm trong các ngân hàng như các ngân hàng cần phải áp dụng các hệ thống khen thưởng có liên quan đến hiệu quả và hiệu suất của nhân viên, cần phải sửa đổi thường xuyên hệ thống phân chia cơ cấu tổ chức thành trung tâm trách nhiệm để xác minh tính phù hợp của mục tiêu của các trung tâm với mục tiêu chung của ngân hàng, cần kích hoạt nguyên tắc phản hồi, phản xạ để điều tra ý kiến của nhân viên ở các cấp hành chính khác nhau theo đánh giá của họ về hệ thống kế toán trách nhiệm và lắng nghe những đề xuất của họ.
Mohammad EbrahimNawaiseh và các cộng sự (2014) với nghiên cứu “An Empirical Assessment of Measuring the Extent of Implementing Responsibility Accounting Rudiments in Jordanian Industrial Companies listed at Amman Stock Exchange”. Advances in Management & Applied Economics, vol. Nghiên cứu được thực hiện nhằm giải quyết những câu hỏi như mức độ các công ty công nghiệp Jordan niêm yết trên thị trường chứng khoán thực hiện kế toán trách nhiệm như thế nào? và những trở ngại nào làm kìm hãm việc thực hiện đầy đủ các nguyên tắc kế toán trách nhiệm ở các đơn vị này. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc vận dụng kế toán trách nhiệm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 tại các công ty công nghiệp Jordan chịu sự tác động bởi yếu tố nhân viên kế toán quản trị nhận thức được vai trò, các tính năng của kế toán trách nhiệm trong tổ chức; nhân viên kế toán quản trị nhận thức được những trở ngại trong việc ứng dụng kế toán trách nhiệm trong tổ chức.
Đồng thời, trong nghiên cứu này các tác giả định rằng những yếu tố cản trở vận dụng kế toán trách nhiệm liên quan đến các biến nhân khẩu học như chứng chỉ, chuyên môn, tuổi, giới tính của các nhân viên kế toán quản trị, tuy nhiên kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra không có sự khác biệt nào trong việc áp dụng các nguyên tắc kế toán quản trị liên quan đến những biến vừa nêu. Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng như phân tích phương sai (ANOVA), kiểm tra độ tin cậy với hệ số Cronbach’s Alpha. Mẫu được chọn theo phương pháp chọn mẫu nghiên cứu ngẫu nhiên, phi xác suất, dữ liệu được thu thập bằng cách gửi bảng câu hỏi khảo sát đến 45 trên tổng số 80 công ty công nghiệp Jordan niêm yết trên thị trường chứng khoán, tuy nhiên kết quả thu về 43 bảng như chỉ có 37 bảng trả lợi hợp lệ. Như vậy n =37 là mẫu nghiên cứu chính thức của nghiên cứu này.
Tran Trung Tuan (2017) với nghiên cứu “Application Responsibility Accounting to Sustainable Development in Vietnam Manufacturers: An Empirical Study”. Economics World, Nov. Theo tác giả này thì kế toán trách nhiệm là nội dung quan trọng nhất của kế toán quản trị, kế toán trách nhiệm cung cấp thông tin cho các quản trị viên để đưa ra quyết định kinh doanh kịp thời và chính xác. Mô hình nghiên cứu được đề xuất dựa trên mô hình của Don và Marynne (2005), Hanini (2013), từ đó tác giả đề xuất 7 yếu tố tác động đến mức độ ứng dụng kế toán trách nhiệm trong các doanh nghiệp dệt may của Việt Nam.
Kết quả nghiên cứu góp phần xác định và đo lường mức độ tác động của các nhân tố đến mức độ ứng dụng kế toán trách nhiệm trong các doanh nghiệp dệt may của Việt Nam, từ đó nghiên cứu đề xuất các kiến nghị liên quan để cải thiện mức độ kế toán trách nhiệm tại các doanh nghiệp Việt Nam, các công ty cần khuyến khích sử dụng các phương pháp kế toán hành chính hiện đại khác trong hoạt động kinh doanh của mình như thẻ ghi điểm cân bằng (BSC) để cải thiện hiệu suất, tăng cường phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng rộng rãi hiện nay. Kết quả nghiên cứu cho thấy các nhân tố ảnh hưởng đến ứng dụng kế toán trách LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 nhiệm trong các doanh nghiệp dệt may của Việt Nam gồm: Phân chia cơ cấu tổ chức, phân chia quyền hạn; Phân phối chi phí và doanh thu, Chuẩn bị dự toán ngân sách, Sử dụng ngân sách dự toán, Sử dụng báo cáo đánh giá sai lệch về hiệu suất thực tế và kế hoạch đã đề ra, hệ thống khen thưởng.2 Các nghiên cứu trong nước Đinh Thị Ngọc Lành (2014) với nghiên cứu “Hoàn thiện hệ thống kế toán trách nhiệm tại Công ty Cổ phần Xây dựng và Kinh doanh Địa ốc Hòa Bình”.Luận văn thạc sĩ kinh tế, trường đại học kinh tế TP. Hồ Chí Minh. Nghiên cứu được thực hiện nhằm giải quyết những mục tiêu như: hệ thống hóa các lý luận liên quan đến kế toán trách nhiệm trong một đơn vị, tổ chức; tiếp đó khảo sát và đánh giá thực trạng kế toán trách nhiệm tại Công ty Cổ phần Xây dựng và Kinh doanh Địa ốc Hòa Bình; từ đó đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống kế toán trách nhiệm tại Công ty Cổ phần Xây dựng và Kinh doanh Địa ốc Hòa Bình.
Kết quả nghiên cứu cho thấy mặc dù công ty đã bước đầu xây dựng, phân cấp quản lý, phân chia trách nhiệm, quyền hạn tuy nhiên vẫn chưa rõ ràng, cụ thể; bộ máy kế toán của công ty chỉ chủ yếu phục vụ cho công tác kế toán tài chính, mà chưa phân công về thực hiện các nội dung liên quan đến kế toán quản trị; công ty không lập dự toán chi phí, báo cáo phân tích biến động chi phí, chưa sử dụng các chỉ tiêu đánh giá thành quả quản lý,… từ việc nhận định những hạn chế vừa nêu trên và xác định ngyên nhân, nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống kế toán trách nhiệm tại đơn vị này. Nguyễn Thanh Bình (2014) với nghiên cứu “Xây dựng kế toán trách nhiệm tại) Công ty TNHH MTV Xây dựng Bình Phước”. Luận văn thạc sĩ kinh tế, trường đại học kinh tế TP. Hồ Chí Minh.
Nghiên cứu góp phần trình bày cơ sở lý luận về kế toán trách nhiệm trong doanh nghiệp. Tiếp đó mô tả và phân tích thực trạng công tác kế toán trách nhiệm tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Bình Phước, từ đó đưa ra giải pháp nhằm hoàn thiện kế toán trách nhiệm tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Bình Phước. Do phạm vi về không gian nghiên cứu của đề tài được thực hiện giới hạn tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Bình Phước do đó tính tổng quát của đề tài không cao. Một số những hạn chế của LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 công tác kế toán trách nhiệm của đơn vị này có thể kể đến như: chưa có sự phân công, phân nhiệm rõ ràng; doanh nghiệp có đề xuất chỉ tiêu doanh thu nhưng chưa đề cập đến chỉ tiêu lợi nhuận; phương pháp phân loại và kiểm soát chi phí không thống nhất; hội đồng thành viên (trung tâm đầu tư) chưa có sự phân tích để đánh giá để sử dụng hiệu quả vốn, cũng như xác định lợi nhuận của hoạt động đầu tư.
Cuối cùng, tác giả đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện kế toán trách nhiệm tại đơn vị, các giải pháp được đề xuất dựa trên quan điểm xây dựng kế toán trách nhiệm phù hợp với định hướng mô hình hoạt động của công ty, điều kiện hoạt động, và đảm bảo hài hòa lợi ích của công ty với các bộ phận Hoàng Quang Minh (2014) với nghiên cứu “Xây dựng kế toán trách nhiệm tại tổng công ty xây dựng số 1”. Luận văn thạc sĩ kinh tế, trường đại học kinh tế TP. Hồ Chí Minh.