Nhận diện các nhân tố tác động đến công bố thông tin tài chính của doanh nghiệp niêm yết tại TP.HCM

Luận văn thạc sĩ phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến việc trình bày và công bố thông tin tài chính của doanh nghiệp niêm yết tại TP HCM.

• Tác giả: Phan Thị Thùy An
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Tài Chính
• Đề tài: Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Công Bố Thông Tin Tài Chính
• Loại tài liệu: tiểu luận
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Căn cứ chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Quy trình nghiên cứu
• 1.7. Các nghiên cứu liên quan của thế giới và Việt Nam
• 1.8. Đóng góp của nghiên cứu
• 1.9. Bố cục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Các quy định về trình bày và công bố công cụ tài chính theo chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS 32, IAS 39, IFRS 7, IFRS9)
• 2.1.1. Định nghĩa Công cụ tài chính
• 2.1.2. Phân loại công cụ tài chính
• 2.1.3. Trình bày công cụ tài chính
• 2.1.4. Công bố thông tin về công cụ tài chính
• 2.2. Các quy định về trình bày và công bố công cụ tài chính theo các quy định pháp lý tại Việt Nam
• 2.2.1. Định nghĩa công cụ tài chính
• 2.2.2. Phân loại công cụ tài chính
• 2.2.3. Trình bày công cụ tài chính
• 2.2.4. Công bố công cụ tài chính
• 2.3. Các lý thuyết cơ sở cho việc lựa chọn các nhân tố tác động đến mức độ trình bày, công bố thông tin
• 2.3.1. Lí thuyết ủy nhiệm (Agency theory)
• 2.4. Cơ sở xây dựng mô hình nghiên cứu
• 2.4.1. Nghiên cứu của Lopes và Rodrigues (2006)
• 2.4.2. Nghiên cứu của Hassan và các cộng sự (2006 – 2007)
• 2.4.3. Nghiên cứu của Malaquias và Vargas (2013)
• 2.4.4. Mô hình nghiên cứu đề nghị
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tổng quan về thị trường tài chính và công cụ tài chính tại Việt Nam
• 3.2. Mẫu nghiên cứu
• 3.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.4. Mô hình nghiên cứu
• 3.4.1. Biến phụ thuộc (Mức độ trình bày và công bố thông tin công cụ tài chính - DFI)
• 3.4.2. Biến quy mô (SIZE)
• 3.4.3. Biến kết quả kinh doanh (PROFIT)
• 3.4.4. Biến t lệ nợ trên Vốn chủ sở hữu (LEVERAGE)
• 3.4.5. Biến doanh nghiệp kiểm toán (AUDIT)
• 3.5. Phương trình nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả nghiên cứu
• 4.2. Thực trạng trình bày và công bố công cụ tài chính của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán TP.
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Kết luận kết quả nghiên cứu
• 5.2. Sự cần thiết phải chuẩn hóa chuẩn mực kế toán Việt Nam về công cụ tài chính theo chuẩn mực kế toán quốc tế
• 5.2.1. Về phía các cơ quan nhà nước
• 5.2.2. Về phía doanh nghiệp
• 5.3. Hạn chế của đề tài và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nhân tố ảnh hưởng đến công bố thông tin tài chính

Công bố thông tin tài chính là một yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm của các doanh nghiệp. Các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin tài chính có thể được phân loại thành nhiều nhóm khác nhau, bao gồm quy định pháp lý, quy mô doanh nghiệp, và các yếu tố bên ngoài như thị trường và nhà đầu tư. Việc hiểu rõ các nhân tố này sẽ giúp các doanh nghiệp cải thiện chất lượng thông tin tài chính mà họ công bố.

1.1. Các quy định pháp lý ảnh hưởng đến công bố thông tin

Các quy định pháp lý như IAS 32, IAS 39, và IFRS 7 đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn các doanh nghiệp về cách thức công bố thông tin tài chính. Những quy định này không chỉ đảm bảo tính minh bạch mà còn giúp các nhà đầu tư có được thông tin chính xác để đưa ra quyết định đầu tư.

1.2. Quy mô doanh nghiệp và ảnh hưởng đến công bố thông tin

Quy mô doanh nghiệp thường có mối liên hệ mật thiết với mức độ công bố thông tin tài chính. Các doanh nghiệp lớn thường có khả năng công bố thông tin chi tiết hơn do nguồn lực và yêu cầu từ các nhà đầu tư. Ngược lại, các doanh nghiệp nhỏ có thể gặp khó khăn trong việc đáp ứng các yêu cầu này.

II. Thách thức trong việc công bố thông tin tài chính

Mặc dù có nhiều quy định và hướng dẫn, việc công bố thông tin tài chính vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các doanh nghiệp thường phải đối mặt với áp lực từ thị trường và các bên liên quan, điều này có thể dẫn đến việc công bố thông tin không đầy đủ hoặc không chính xác.

2.1. Áp lực từ thị trường và nhà đầu tư

Các doanh nghiệp thường phải đối mặt với áp lực từ thị trường và nhà đầu tư để công bố thông tin kịp thời và chính xác. Điều này có thể dẫn đến việc các doanh nghiệp công bố thông tin không đầy đủ hoặc không chính xác nhằm đáp ứng nhu cầu của thị trường.

2.2. Khó khăn trong việc tuân thủ quy định

Việc tuân thủ các quy định về công bố thông tin tài chính có thể gặp khó khăn, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp nhỏ. Họ có thể thiếu nguồn lực và kiến thức cần thiết để thực hiện đúng các yêu cầu này.

III. Phương pháp nâng cao chất lượng công bố thông tin tài chính

Để nâng cao chất lượng công bố thông tin tài chính, các doanh nghiệp cần áp dụng một số phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc cải thiện quy trình công bố thông tin và tăng cường đào tạo cho nhân viên là những bước quan trọng.

3.1. Cải thiện quy trình công bố thông tin

Các doanh nghiệp cần xây dựng quy trình công bố thông tin rõ ràng và hiệu quả. Điều này bao gồm việc xác định các thông tin cần công bố và đảm bảo rằng thông tin này được cập nhật thường xuyên.

3.2. Đào tạo nhân viên về công bố thông tin

Đào tạo nhân viên về các quy định và yêu cầu công bố thông tin tài chính là rất quan trọng. Điều này giúp đảm bảo rằng tất cả các nhân viên đều hiểu rõ về trách nhiệm của mình trong việc công bố thông tin.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về công bố thông tin

Nghiên cứu về công bố thông tin tài chính cho thấy rằng các doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán TP.HCM đã có những cải thiện đáng kể trong việc công bố thông tin. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để nâng cao chất lượng công bố thông tin.

4.1. Kết quả nghiên cứu về công bố thông tin tại Việt Nam

Nghiên cứu cho thấy rằng các doanh nghiệp lớn thường công bố thông tin tài chính đầy đủ hơn so với các doanh nghiệp nhỏ. Điều này cho thấy rằng quy mô doanh nghiệp có ảnh hưởng lớn đến mức độ công bố thông tin.

4.2. Ứng dụng các chuẩn mực quốc tế trong công bố thông tin

Việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế như IFRS và IAS đã giúp các doanh nghiệp cải thiện chất lượng công bố thông tin. Tuy nhiên, cần có thêm thời gian và nỗ lực để các doanh nghiệp hoàn toàn tuân thủ các chuẩn mực này.

V. Kết luận và tương lai của công bố thông tin tài chính

Công bố thông tin tài chính là một yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm của các doanh nghiệp. Tương lai của công bố thông tin tài chính sẽ phụ thuộc vào khả năng của các doanh nghiệp trong việc thích ứng với các quy định mới và nhu cầu của thị trường.

5.1. Tương lai của công bố thông tin tài chính

Với sự phát triển của công nghệ và các quy định mới, công bố thông tin tài chính sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn. Các doanh nghiệp cần chuẩn bị để thích ứng với những thay đổi này.

5.2. Đề xuất giải pháp cho công bố thông tin tài chính

Các doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược công bố thông tin rõ ràng và hiệu quả. Điều này bao gồm việc tăng cường đào tạo cho nhân viên và cải thiện quy trình công bố thông tin.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam qua 15 năm hình thành và phát triển đã khẳng định vai trò huyết mạch trong việc huy động vốn cho nền kinh tế với mức vốn hóa tăng trưởng hơn 580 lần, giá trị giao dịch bình quân tăng 50 lần và cung ứng khoảng 2 triệu tỷ đồng cho đầu tư phát triển. Tính đến cuối năm 2014, quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt xấp xỉ 1.000 tỷ đồng (tương đương 31% GDP) và khi tính gộp cả dư nợ trái phiếu, toàn thị trường đạt quy mô 54% GDP, đáp ứng khoảng 23% tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Cùng với sự mở rộng quy mô, các giao dịch tài chính ngày càng đa dạng, đòi hỏi thông tin trên báo cáo tài chính phải minh bạch, toàn diện và phản ánh kịp thời các rủi ro tiềm ẩn.

Trong bối cảnh đó, công cụ tài chính hiện diện ở hầu hết các khoản mục trọng yếu của doanh nghiệp, từ hoạt động huy động vốn, đầu tư kinh doanh đến các công cụ phái sinh phòng ngừa rủi ro tỷ giá và lãi suất. Sự ra đời của Thông tư 210/2009/TT-BTC đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc nội luật hóa các chuẩn mực quốc tế như IAS 32 và IFRS 7. Tuy nhiên, mức độ tuân thủ và chất lượng công bố thông tin công cụ tài chính của các công ty niêm yết vẫn còn nhiều bất cập, thiếu tính đồng nhất.

Nghiên cứu này tập trung nhận diện các nhân tố tác động và đo lường mức độ trình bày, công bố thông tin công cụ tài chính trên báo cáo tài chính kiểm toán năm 2014 của 100 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE). Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở thực nghiệm giúp các nhà hoạch định chính sách đánh giá hiệu quả thực thi pháp lý, đồng thời hỗ trợ nhà đầu tư nâng cao năng lực thẩm định rủi ro khi đưa ra quyết định phân bổ vốn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa hai nền tảng lý thuyết kinh tế kinh điển cùng hệ thống chuẩn mực kế toán tài chính quốc tế và Việt Nam:

• Lý thuyết tín hiệu (Signalling Theory): Khởi xướng bởi Spence (1973) và phát triển bởi Ross (1977), lý thuyết này chỉ ra rằng trong môi trường thông tin bất cân xứng, các doanh nghiệp có hiệu quả kinh doanh vượt trội và quy mô lớn có xu hướng chủ động công bố nhiều thông tin chi tiết về công cụ tài chính nhằm phát tín hiệu tích cực ra thị trường, qua đó thu hút dòng vốn và gia tăng định giá doanh nghiệp.
• Lý thuyết ủy nhiệm (Agency Theory): Theo Jensen và Meckling (1976), sự tách biệt giữa quyền sở hữu của cổ đông và quyền quản lý của ban điều hành làm nảy sinh chi phí ủy nhiệm. Việc nâng cao tính minh bạch qua công bố thông tin công cụ tài chính là công cụ hữu hiệu giúp giám sát nhà quản lý, giảm thiểu xung đột lợi ích và tiết giảm chi phí đại diện.
• Khung chuẩn mực kế toán: Nghiên cứu đối chiếu các quy định kế toán quốc tế gồm IAS 32 (Trình bày), IAS 39 (Ghi nhận và đo lường), IFRS 7 (Thuyết minh), IFRS 9 (Công cụ tài chính) với hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS 01, VAS 10, VAS 16, VAS 21) và văn bản hướng dẫn thực thi Thông tư 210/2009/TT-BTC. Các khái niệm cốt lõi được làm rõ bao gồm: tài sản tài chính, nợ phải trả tài chính, công cụ vốn chủ sở hữu và công cụ tài chính phái sinh (hợp đồng kỳ hạn, tương lai, quyền chọn, hoán đổi).

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng suy diễn nhằm kiểm định mô hình hồi quy đa biến:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Từ tổng thể 285 doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE năm 2014, sau khi loại trừ các tổ chức tài chính, ngân hàng và bảo hiểm do có đặc thù kế toán riêng biệt, tác giả thực hiện chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng lấy 100 doanh nghiệp (chiếm tỷ lệ 35% tổng thể). Mẫu khảo sát được phân bổ đồng đều gồm 50 doanh nghiệp có quy mô vốn hóa lớn và trung bình thuộc rổ chỉ số VN100 cùng 50 doanh nghiệp có vốn hóa nhỏ thuộc rổ chỉ số VNsmallcap.
• Đo lường biến số: Biến phụ thuộc là Chỉ số mức độ trình bày và công bố thông tin công cụ tài chính (DFI), được tính bằng tỷ lệ phần trăm giữa tổng điểm đạt được trên thang đo 26 tiêu chí bắt buộc theo Thông tư 210/2009/TT-BTC so với điểm tối đa là 26 điểm. Các biến độc lập bao gồm: Quy mô công ty (SIZE = logarit tự nhiên của tổng tài sản), Kết quả kinh doanh (PROFIT1 = Lợi nhuận trước thuế trên tổng tài sản; PROFIT2 = Chỉ số P/E), Đòn bẩy tài chính (LEVERAGE = Tổng nợ trên vốn chủ sở hữu), và Doanh nghiệp kiểm toán (AUDIT = Biến giả nhận giá trị 1 nếu được kiểm toán bởi nhóm Big4 gồm PwC, Deloitte, Ernst & Young, KPMG; nhận giá trị 0 nếu là công ty kiểm toán khác).
• Phương pháp phân tích: Toàn bộ dữ liệu thứ cấp từ 100 báo cáo tài chính kiểm toán năm 2014 được xử lý bằng phần mềm EViews 7 thông qua thống kê mô tả, kiểm tra ma trận hệ số tương quan Pearson và ước lượng hồi quy tuyến tính đa biến OLS.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng trên 100 doanh nghiệp niêm yết mang lại các phát hiện cốt lõi:

• Chỉ số công bố thông tin tổng thể (DFI): Mức độ trình bày và công bố thông tin công cụ tài chính của các doanh nghiệp nhìn chung đạt mức trung bình khá nhưng có sự phân hóa sâu sắc giữa các nhóm chỉ tiêu. Các nội dung kế toán truyền thống như phân loại tài sản tài chính và nợ phải trả theo giá trị sổ sách đạt tỷ lệ tuân thủ trên 85%. Ngược lại, các nội dung phức tạp như phân tích độ nhạy cảm rủi ro thị trường, thuyết minh công cụ tài chính phái sinh và đo lường theo giá trị hợp lý (Fair Value) chỉ có khoảng 26% doanh nghiệp công bố đầy đủ.
• Tác động của quy mô doanh nghiệp (SIZE): Biến SIZE thể hiện mối tương quan thuận mạnh nhất với DFI trong ma trận tương quan với hệ số r = 0,263 (có ý nghĩa thống kê ở mức 5%). Nhóm doanh nghiệp thuộc rổ VN100 đạt điểm số DFI trung bình cao hơn 28,5% so với nhóm doanh nghiệp thuộc VNsmallcap, khẳng định giả thuyết H1.
• Tác động của đơn vị kiểm toán (AUDIT): Doanh nghiệp được kiểm toán bởi các hãng kiểm toán thuộc nhóm Big4 đạt điểm DFI bình quân vượt trội, cao hơn khoảng 21,4% so với nhóm doanh nghiệp được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán trong nước, xác nhận giả thuyết H4.
• Tác động của đòn bẩy và hiệu quả kinh doanh: Hệ số tương quan giữa DFI và biến lợi nhuận PROFIT1 đạt mức thấp nhất trong ma trận, cho thấy áp lực phát tín hiệu qua lợi nhuận chưa phải là động lực chính thúc đẩy công bố công cụ tài chính. Biến tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu (LEVERAGE) có mối liên hệ nhất định nhưng độ phân tán dữ liệu giữa các ngành còn lớn.

Thảo luận kết quả

Khi xem xét dữ liệu qua ma trận tương quan và biểu đồ hồi quy, có thể thấy rõ quy mô tài sản đóng vai trò quyết định đến mức độ minh bạch. Các doanh nghiệp có tổng tài sản lớn thường sở hữu danh mục đầu tư phức tạp, nghiệp vụ ngoại tệ phát sinh thường xuyên và đối mặt với nhiều rủi ro lãi suất. Theo lý thuyết ủy nhiệm của Jensen và Meckling (1976), để kiểm soát chi phí đại diện và đáp ứng kỳ vọng của các cổ đông tổ chức, các doanh nghiệp này bắt buộc phải thiết lập hệ thống thuyết minh báo cáo tài chính chặt chẽ hơn.

Kết quả này hoàn toàn đồng nhất với các công trình thực nghiệm quốc tế như nghiên cứu của Lopes và Rodrigues (2006) tại Bồ Đào Nha, Hassan và các cộng sự (2006-2007) tại Úc, cũng như Malaquias và Vargas (2013) tại Brazil. Điểm chung xuyên suốt là quy mô doanh nghiệp và uy tín của đơn vị kiểm toán Big4 luôn là hai nhân tố bảo chứng cho mức độ tuân thủ chuẩn mực kế toán công cụ tài chính.

Tại Việt Nam, việc thiếu hụt các chuẩn mực kế toán tương đương IAS 39 và IFRS 9 trong hệ thống VAS năm 2014 khiến các doanh nghiệp nhỏ gặp nhiều rào cản kỹ thuật. Phần lớn doanh nghiệp quy mô nhỏ thiếu nhân sự chuyên trách về định giá công cụ tài chính phái sinh, dẫn đến việc bỏ qua hoặc chỉ thuyết minh mang tính hình thức đối với các yêu cầu của Thông tư 210/2009/TT-BTC.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý kế toán: Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần nhanh chóng xây dựng lộ trình áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS), ban hành chuẩn mực kế toán Việt Nam tương thích với IFRS 7 và IFRS 9 thay vì chỉ áp dụng văn bản hướng dẫn dưới dạng thông tư. Cơ quan quản lý cần đặt mục tiêu đến năm 2020 đạt tỷ lệ 100% doanh nghiệp niêm yết tuân thủ đầy đủ 26 tiêu chí thuyết minh rủi ro tài chính, đi kèm chế tài xử phạt nghiêm minh đối với các trường hợp cố tình che giấu thông tin công cụ nợ và phái sinh.
• Chuẩn hóa quy trình quản trị nội bộ tại doanh nghiệp: Các doanh nghiệp niêm yết, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ, cần chủ động tổ chức bộ phận quản trị rủi ro tài chính độc lập. Định kỳ hàng quý, doanh nghiệp phải thực hiện phân tích độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá và lãi suất, phấn đấu nâng tỷ lệ thuyết minh giá trị hợp lý đạt tối thiểu 75% trên tổng số khoản mục tài chính trong 2 năm tài chính tiếp theo.
• Nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ kiểm toán: Hội đồng Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) phối hợp cùng các công ty kiểm toán đẩy mạnh các chương trình đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật định giá công cụ tài chính phức hợp. Các công ty kiểm toán cần tăng cường soát xét tính đầy đủ của phần thuyết minh công cụ tài chính, giảm thiểu tỷ lệ sai sót trọng yếu xuống dưới mức 5% trên toàn bộ hồ sơ kiểm toán hàng năm.
• Trang bị kiến thức phân tích cho nhà đầu tư: Các tổ chức tài chính và định chế đầu tư cần xây dựng bộ chỉ số đánh giá rủi ro tài chính chuyên biệt, tích hợp dữ liệu từ chỉ số DFI vào mô hình định giá cổ phiếu nhằm phòng ngừa rủi ro bất cân xứng thông tin trên thị trường chứng khoán.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Cán bộ công tác tại Vụ Chế độ Kế toán và Kiểm toán (Bộ Tài chính), Ủy ban Chứng khoán Nhà nước có thể sử dụng kết quả khảo sát 100 doanh nghiệp làm luận cứ thực tiễn để đánh giá khoảng cách giữa quy định Thông tư 210/2009/TT-BTC với thực tế thực thi, từ đó hoàn thiện Đề án áp dụng IFRS tại Việt Nam.
• Hội đồng quản trị và Ban điều hành doanh nghiệp: Lãnh đạo doanh nghiệp và Kế toán trưởng các công ty đại chúng có thể sử dụng bảng kiểm 26 tiêu chí DFI để tự rà soát, nâng cao chất lượng báo cáo thường niên và Báo cáo tài chính, gia tăng điểm số minh bạch trong các kỳ đánh giá doanh nghiệp niêm yết.
• Kiểm toán viên và Chuyên gia phân tích tài chính: Đội ngũ chuyên viên kiểm toán, phân tích chứng khoán có thể ứng dụng khung lý thuyết và kết quả tương quan để nhận diện các vùng rủi ro trọng yếu liên quan đến tài sản tài chính, công cụ nợ và hợp đồng phái sinh.
• Giảng viên và Học viên nghiên cứu học thuật: Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán và Tài chính - Ngân hàng có thể tham khảo phương pháp luận kết hợp giữa lý thuyết ủy nhiệm, lý thuyết tín hiệu và mô hình hồi quy đa biến trên EViews để phát triển các đề tài nghiên cứu mở rộng.

Câu hỏi thường gặp

Chỉ số DFI trong luận văn được đo lường dựa trên những căn cứ cụ thể nào?
Chỉ số DFI được xây dựng trên bảng kiểm gồm 26 yêu cầu bắt buộc của Thông tư 210/2009/TT-BTC (bao quát các điều từ Điều 6 đến Điều 33). Mỗi tiêu chí được chấm 1 điểm nếu doanh nghiệp có trình bày đầy đủ hoặc không phát sinh nghiệp vụ nhưng có thuyết minh rõ ràng, và nhận 0 điểm nếu bỏ sót, sau đó chia cho tổng điểm tối đa là 26.

Vì sao quy mô doanh nghiệp (SIZE) lại có tương quan thuận rõ nét nhất với mức độ công bố thông tin?
Theo kết quả hồi quy, hệ số tương quan giữa SIZE và DFI đạt r = 0,263. Các doanh nghiệp lớn có nguồn lực tài chính dồi dào, hệ thống kế toán chuyên nghiệp và chịu áp lực giám sát lớn từ thị trường nên chủ động công bố thông tin minh bạch nhằm giảm chi phí ủy nhiệm và duy trì niềm tin của cổ đông.

Doanh nghiệp được kiểm toán bởi nhóm Big4 mang lại sự khác biệt gì trong công bố công cụ tài chính?
Các công ty kiểm toán Big4 (PwC, Deloitte, EY, KPMG) sở hữu quy trình kiểm toán chuẩn quốc tế và yêu cầu khắt khe về việc tuân thủ chuẩn mực kế toán. Doanh nghiệp được kiểm toán bởi Big4 có mức điểm DFI cao hơn 21,4% so với nhóm còn lại, đặc biệt ở các thuyết minh định lượng về rủi ro thanh khoản và rủi ro tín dụng.

Hạn chế lớn nhất trong thực trạng công bố thông tin công cụ tài chính tại Việt Nam năm 2014 là gì?
Hạn chế lớn nhất nằm ở việc công bố thông tin về giá trị hợp lý và phân tích độ nhạy cảm rủi ro thị trường (rủi ro tỷ giá, rủi ro lãi suất). Hơn 70% doanh nghiệp khảo sát chỉ dừng lại ở việc phản ánh giá gốc theo sổ sách kế toán mà chưa lượng hóa được rủi ro biến động giá trị công cụ tài chính trong tương lai.

Thông tư 210/2009/TT-BTC khác biệt như thế nào so với các chuẩn mực quốc tế IAS 39 và IFRS 9?
Thông tư 210 chủ yếu tiếp thu các quy định về mặt trình bày (IAS 32) và công bố thông tin (IFRS 7). Văn bản này chưa bao hàm đầy đủ các nguyên tắc đo lường, trích lập dự phòng tổn thất tín dụng dự kiến và kế toán phòng ngừa rủi ro phức tạp theo tinh thần của IAS 39 và IFRS 9.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kế toán công cụ tài chính theo chuẩn mực quốc tế (IAS 32, IAS 39, IFRS 7, IFRS 9) và quy định pháp lý tại Việt Nam theo Thông tư 210/2009/TT-BTC.
• Xây dựng thành công bộ chỉ số DFI gồm 26 tiêu chí chuẩn mực, đo lường chính xác thực trạng công bố thông tin trên 100 báo cáo tài chính kiểm toán năm 2014 của các doanh nghiệp niêm yết trên HOSE.
• Chứng minh thực nghiệm tác động tích cực có ý nghĩa thống kê của quy mô tài sản (hệ số tương quan r = 0,263) và đơn vị kiểm toán thuộc nhóm Big4 đến mức độ minh bạch thông tin công cụ tài chính.
• Chỉ rõ thực trạng thiếu hụt trong việc công bố thông tin định lượng về rủi ro thị trường, xác định giá trị hợp lý và các công cụ tài chính phái sinh tại thị trường Việt Nam.
• Đóng góp hệ thống giải pháp 4 bên mang tính khả thi cao nhằm định hướng chuẩn hóa công tác kế toán tài chính giai đoạn tiếp theo, thúc đẩy thị trường vốn phát triển bền vững.

Quý độc giả, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp quan tâm có thể khai thác toàn bộ dữ liệu mẫu, thang đo 26 tiêu chí và mô hình hồi quy chi tiết trong toàn văn luận văn thạc sĩ để ứng dụng vào công tác chuyên môn và nghiên cứu thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đã khái quát lí do chọn đề tài, mục tiêu, đối tượng, phạm vi, phương pháp nghiên cứu toàn luận văn. Bên cạnh đó, tác giả đã liệt kê và phân tích sơ bộ các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài và các nhân tố tác động đến mức độ công bố thông tin Công cụ tài chính của mỗi nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu cũng đã hệ thống hóa được toàn bộ các nội dung mà các chương tiếp theo sẽ trình bày. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Các quy định về trình bày và công bố công cụ tài chính theo chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS 32, IAS 39, IFRS 7, IFRS9) 2.1 Định nghĩa Công cụ tài chính Theo IAS 32 đoạn 11, “công cụ tài chính là bất cứ hợp đồng nào mang lại tài sản tài chính cho một doanh nghiệp và nợ tài chính hay công cụ vốn cho doanh nghiệp khác”.1 Khái niệm tài sản tài chính và nợ phải trả tài chính Tài sản tài chính Nợ phải trả tài chính Tiền mặt, công cụ vốn chủ sở hữu của đơn vị khác Quyền theo hợp đồng để: Là các nghĩa vụ mang tính bắt buộc để: Nhận tiền mặt hoặc tài sản tài Thanh toán tiền mặt hoặc tài sản chính khác từ đơn vị khác; tài chính cho đơn vị khác; Trao đổi các tài sản tài chính hoặc Trao đổi các tài sản tài chính hoặc nợ phải trả tài chính với đơn vị khác nợ phải trả tài chính với đơn vị khác theo các điều kiện có thể có lợi cho đơn theo các điều kiện không có lợi cho đơn vị.

Hợp đồng sẽ hoặc có thể được thanh Hợp đồng sẽ hoặc có thể được thanh toán bằng các công cụ vốn chủ sở hữu toán bằng các công cụ vốn chủ sở hữu của đơn vị. Nguồn: IAS 32 Theo IAS 32 đoạn 11 “Công cụ vốn Chủ sở hữu là hợp đồng chứng tỏ được những lợi ích còn lại về tài sản của đơn vị sau khi trừ đi toàn bộ nghĩa vụ của đơn vị đó”.Công cụ vốn chủ sở hữu bao gồm cổ phiếu phổ thông (cố phiếu thường), cổ phiếu ưu đãi… Theo IAS 39, “Công cụ tài chính phái sinh là một trường hợp đặc biệt của công cụ tài chính, nó có thể là khoản phải thu (tài sản tài chính) hoặc có thể là TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 khoản phải trả (nợ phải trả tài chính)” Công cụ tài chính phái sinh là công cụ tài chính đồng thời thỏa mãn ba điều kiện: Giá của nó thay đổi theo sự thay đổi giá của đại lượng cơ sở, như tỷ giá hối đoái, lãi suất, giá hàng hóa, xếp hạng tín dụng… Không có khoản đầu tư thuần ban đầu hoặc nếu có thì rất nhỏ. Được thanh toán trong tương lai. Công cụ tài chính phái sinh được hiểu là những công cụ được phát hành trên cơ sở những công cụ tài chính đã có nhằm nhiều mục tiêu khác nhau như phân tán rủi ro, bảo vệ lợi nhuận hoặc tạo ra lợi nhuận.Hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn, hợp đồng hoán đổi là các dạng của công cụ tài chính phái sinh.2 Phân loại công cụ tài chính Việc nhận diện công cụ tài chính rất quan trọng để có thể phân loại công cụ tài chính, từ đó ảnh hưởng đến công việc kế toán căn bản như: ghi nhận, đo lường và trình bày các công cụ tài chính.

 Phân loại công cụ tài chính theo các yếu tố trên bảng cân đối kế toán Theo Khuôn mẫu lý thuyết về việc lập và trình bày báo cáo tài chính thì công cụ tài chính được ghi nhận vào một trong 3 mục sau: Tài sản (tài sản tài chính), nợ phải trả (nợ phải trả tài chính) hoặc công cụ vốn chủ sở hữu. Đây là cách phân loại cơ bản giúp cho việc nhận diện các công cụ tài chính khi trình bày chúng trên Bảng cân đối kế toán. Từng loại công cụ tài chính được miêu tả cụ thể như sau: Bảng 2.2: Các loại công cụ tài chính trên Bảng cân đối kế toán Công cụ tài Nhóm Loại chính I. Tài sản tài 1.

Tiền Tiền mặt, tiền gửi chính 2. Công cụ vốn chủ sở hữu của đơn vị khác Cổ phiếu đầu tư 3. Các quyền theo hợp đồng nhận tiền hay Trái phiếu đầu tư, phải một tài sản tài chính khác, hoặc trao đổi tài thu thương mại sản tài chính hay nợ phải trả tài chính với TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 đơn vị khác trong điều kiện thuận lợi 4. Một số hợp đồng được thanh toán bằng Phải thu về cổ phần hóa vốn chủ sở hữu của đơn vị II.

Các nghĩa vụ theo hợp đồng phải giao Trái phiếu phát hành, trả tài chính tiền hay tài sản tài chính, hoặc trao đổi tài phải trả thương mại, vay sản tài chính, nợ tài chính với đơn vị khác theo khế ước trong điều kiện bất lợi 2. Một số hợp đồng được thanh toán bằng Trái phiếu chuyển đổi vốn chủ sở hữu của chính đơn vị III. Hợp đồng cho phép hưởng lợi ích còn lại Cổ phiếu phổ thông, cổ Vốn chủ sở trong các tài sản của một đơn vị sau khi trừ phiếu ưu đãi, cổ phiếu hữu hết nợ phải trả của đơn vị đó quỹ Nguồn: IAS 32  Phân loại công cụ tài chính theo nguồn gốc Căn cứ vào nguồn gốc, công cụ tài chính bao gồm công cụ tài chính cơ sở và công cụ tài chính phái sinh. Các công cụ tài chính cơ sở như tiền, cho vay, cổ phiếu, trái phiếu, khoản phải thu, phải trả… Các công cụ tài chính phái sinh là các công cụ có luồng tiền bắt nguồn từ các đại lượng cơ sở như tỷ giá, lãi suất, chỉ số chứng khoán, giá chứng khoán… Các công cụ phái sinh rất đa dạng và phức tạp, có thể là công cụ phái sinh cơ sở hoặc công cụ phái sinh hiện đại, có thể độc lập hoặc được gắn chìm trong công cụ tài chính khác.

Các giao dịch tương lai, quyền chọn, hoán đổi và kỳ hạn còn được gọi là công cụ phái sinh cơ sở. Với mỗi đại lượng cơ sở như tỷ giá hối đoái, lãi suất, xếp hạng tín dụng… tạo nên nhóm công cụ phái sinh tương ứng như công cụ phái sinh tiền tệ, phái sinh lãi suất, phái sinh tín dụng… Cách phân loại trên giúp phân tích được bản chất kinh tế, các luồng tiền trong tương lai của các công cụ tài chính và đây là điều kiện quan trọng để lựa chọn cơ sở đo lường thích hợp đối với từng loại công cụ tài chính. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 12  Phân loại công cụ tài chính theo yêu cầu đo lường và công bố thông tin IAS 39 và IFRS 9 quy định về cách phân loại các tài sản tài chính và nợ tài chính để trên cơ sở đó xây dựng nguyên tắc ghi nhận, đo lường, trình bày và công bố thông tin cho từng loại. Cơ sở để phân loại là dựa vào bản chất của luồng tiền của công cụ tài chính và mục tiêu quản trị công cụ tài chính của doanh nghiệp.

Các công cụ tài chính được sắp xếp trong cùng một nhóm không chỉ có cùng bản chất kinh tế ban đầu mà còn được doanh nghiệp đầu tư hay phát hành với cùng mục đích. Tài sản tài chính được đo lường theo giá trị hợp lý với chênh lệch do thay đổi giá trị hợp lý được ghi nhận vào Báo cáo kết quả kinh doanh (FVPL - Fair value through profit or loss) bao gồm (i) tài sản tài chính kinh doanh và (ii) tài sản tài chính được lựa chọn ghi theo FVPL ngay từ ghi nhận ban đầu. Tài sản tài chính được đo lường sau khi ghi nhận ban đầu theo giá trị phân bổ (AC – Amortised cost) bao gồm (i) đầu tư giữ đến ngày đáo hạn và (ii) khoản cho vay và phải thu. Tài sản tài chính được đo lường theo giá trị hợp lý với chênh lệch giá trị hợp lý được ghi nhận vào thu nhập hoãn lại (FVOCI – Fair value through other comprehensive income) bao gồm tài sản tài chính khác.

Nợ tài chính được đo lường theo giá trị hợp lý với chênh lệch do thay đổi giá trị hợp lý được ghi nhận vào Báo cáo kết quả kinh doanh (FVPL) bao gồm (i) nợ tài chính kinh doanh và (ii) nợ tài chính được lựa chọn ghi theo FVPL ngay từ ghi nhận ban đầu. Nợ tài chính được đo lường sau khi ghi nhận ban đầu theo giá trị phân bổ (AC) bao gồm các khoản nợ khác. Các công cụ tài chính thuộc kế toán phòng ngừa rủi ro (FVOCI) bao gồm hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai, hợp đồng hoán đổi dung cho mục đích phòng ngừa rủi ro.3 Trình bày công cụ tài chính Các công cụ tài chính ngày càng phức tạp bởi sự kết hợp của nhiều công cụ tài chính khác nhau, điển hình như: trái phiếu chuyển đổi, cổ phiếu ưu đãi (vừa có TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 13 đặc điểm của nợ phải trả vừa có đặc điểm của vốn chủ sở hữu); công cụ tài chính phái sinh mới (kết hợp từ các giao dịch phái sinh khác nhau), công cụ phức hợp có công cụ phái sinh đi kèm. Vì vậy, việc nhận biết và trình bày công cụ tài chính ngày càng trở nên khó khăn hơn.

Theo IAS 32, Khi trình bày công cụ tài chính trên Bảng cân đối kế toán cần tuân thủ các nguyên tắc sau: Nguyên tắc chung: Công cụ tài chính do đơn vị phát hành hay đầu tư là nợ phải trả tài chính, tài sản tài chính hay công cụ vốn chủ sở hữu phải tôn trọng bản chất tài chính của giao dịch hơn hình thức. Theo đó, căn cứ quan trọng để trình bày công cụ tài chính trên Bảng cân đối kế toán là dựa vào bản chất các luồng tiền theo thỏa thuận trong hợp đồng và định nghĩa về từng loại công cụ tài chính là tài sản tài chính, nợ phải trả tài chính và công cụ vốn chủ sở hữu Nguyên tắc trình bày công cụ tài chính phức hợp: Các công cụ tài chính phức hợp có hợp đồng chủ là tài sản tài chính được xử lý như một tài sản tài chính, không tách riêng công cụ phái sinh chìm khỏi hợp đồng chủ. Trường hợp còn lại, khi hợp đồng chủ là tài sản phi tài chính hay nợ phải trả tài chính, theo nguyên tắc chung sẽ tách công cụ phái sinh chìm khi đủ điều kiện tách. Khi không đủ điều kiện tách công cụ phái sinh chìm, công cụ tài chính phức hợp được trình bày như một công cụ tài chính duy nhất và cần thuyết minh rõ về điều này.