Nhà Nước: Quá Khứ, Hiện Tại và Tương Lai của Bob Jessop

Bài viết này khám phá sự tiến hóa của nhà nước qua nhiều thế kỷ, từ nguồn gốc đến những biến đổi hiện tại và những dự đoán… 317 trang · Polity Press · 2016.

• Tác giả: Bob Jessop
• Trường học: Polity Press
• Đề tài: Nhà Nước: Quá Khứ, Hiện Tại và Tương Lai
• Loại tài liệu: book
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Cambridge

Mục lục chi tiết

• Preface
• Tables
• Abbreviations
• 1. Introduction
• Part I. Part I: The State as Concept, Relation, and Reality
• 2. The Concept of the State
• 3. The State as a Social Relation
• 4. Power, Interests, Domination, State Effects
• Part II. Part II: On Territory, Apparatus, and Population
• 5. The State and Space–Time
• 6. State and Nation
• 7. Government + Governance in the Shadow of Hierarchy
• Part III. Part III: Past and Present (Futures) of the State
• 8. The World Market and the World of States
• 9. Liberal Democracy, Exceptional States, and the New Normal
• 10. The Future of States and Statehood
• Notes
• References
• Index of Names
• Subject Index

Tóm tắt

I. Giới Thiệu Về Nhà Nước Tổng Quan Quá Khứ Hiện Tại Tương Lai

Bài viết này khám phá sự tiến hóa của nhà nước qua nhiều thế kỷ, từ nguồn gốc đến những biến đổi hiện tại và những dự đoán về tương lai. Sự quan tâm của giới khoa học xã hội đến nhà nước đã trải qua nhiều giai đoạn, với các cách tiếp cận và trọng tâm khác nhau. Thay vì giải quyết các vấn đề một cách dứt điểm, các nhà khoa học thường thay đổi sự quan tâm khi các thế hệ học giả mới khám phá tiềm năng trong các lý thuyết cũ, đối mặt với các vấn đề mới hoặc áp dụng các hiểu biết từ các lĩnh vực khác. Mục đích của bài viết là làm nổi bật sự phù hợp của các nghiên cứu lý thuyết về nhà nước và quyền lực nhà nước, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải đổi mới lý thuyết nhà nước khi các yếu tố tham chiếu của nó thay đổi. Theo Jessop (1982: 211-13), việc phát triển một lý thuyết chung và xuyên suốt lịch sử về nhà nước là không khả thi.

1.1. Các Chiến Lược Phân Tích Nhà Nước Sáu Cách Tiếp Cận Chủ Yếu

Có sáu chiến lược chính để phân tích nhà nước và quyền lực nhà nước. Bằng cách kết hợp điểm mạnh của chúng, chúng ta có thể tạo ra một phương pháp mạnh mẽ để giải quyết sự phức tạp của các chủ đề này. Điều này không có nghĩa là phát triển một lý thuyết chung và xuyên suốt lịch sử về nhà nước. Nó ngụ ý sự hỗ trợ cho chủ nghĩa đa nguyên (siêu) lý thuyết, nhận thức luận và phương pháp luận trong việc phân tích nhà nước và xem xét cẩn thận các điểm vào và quan điểm thích hợp nhất trong các bối cảnh lý thuyết và thực tế cụ thể. Quan điểm này nhấn mạnh rằng không có một cách tiếp cận duy nhất đúng, mà là sự kết hợp linh hoạt các phương pháp luận khác nhau.

1.2. Định Nghĩa Nhà Nước Yếu Tố Cốt Lõi và Tính Đa Dạng

Để nắm bắt được sự khác biệt của nhà nước như một hình thức tổ chức chính trị và hỗ trợ phân tích sự thay đổi thể chế và không gian-thời gian của nó, cần có một định nghĩa rõ ràng. Bắt đầu từ truyền thống lý thuyết nhà nước lục địa châu Âu, nhấn mạnh ba yếu tố cốt lõi của nhà nước hiện đại, chúng ta có thể thêm yếu tố thứ tư: nguồn gốc của tính hợp pháp của nó trong các dự án nhà nước. Bốn yếu tố này có thể được mở rộng và đủ điều kiện cho các mục đích lý thuyết và thực tế khác nhau. Cách tiếp cận sửa đổi cũng cung cấp cơ sở để khám phá nhiều quá khứ và hiện tại của nhà nước và để suy đoán về những khả năng trong tương lai. Tính hợp pháp là một yếu tố quan trọng để đảm bảo sự ổn định và quyền lực của nhà nước.

1.3. Ngữ Nghĩa Lịch Sử của Nhà Nước Sự Hình Thành và Củng Cố

Cần xem xét ngữ nghĩa lịch sử của nhà nước hiện đại, đó là sự xuất hiện và củng cố của một từ vựng chuyên biệt để mô tả nhà nước - và vai trò của nó trong việc cấu thành, củng cố, tái tạo và hướng dẫn các thể chế, phương thức tính toán, thực tiễn và tưởng tượng khác nhau, cho dù trong chính trị cao cấp hay trong cuộc sống hàng ngày. Nhiệm vụ này rất quan trọng, ngay cả khi người ta cho rằng nhà nước, được coi là một hình thức tổ chức chính trị, có trước khái niệm rõ ràng của nó về mặt nhà nước. Nhiệm vụ này liên quan đến nhiều hơn là kiểm tra lịch sử của các ý tưởng, lịch sử trí tuệ hoặc lịch sử tư tưởng chính trị: nó mở rộng đến các liên kết giữa sự thay đổi ngữ nghĩa và sự biến đổi xã hội.

II. Nhà Nước và Thị Trường Thế Giới Biến Đổi và Đối Trọng Hiện Nay

Thị trường thế giới đóng vai trò quan trọng trong việc định hình sự phát triển của nhà nước. Tích hợp kinh tế toàn cầu đã dẫn đến sự biến đổi đáng kể của nhà nước, với những xu hướng và đối trọng phức tạp. Quá trình toàn cầu hóa thúc đẩy sự cạnh tranh giữa các nhà nước, buộc chúng phải điều chỉnh chính sách và thể chế để duy trì vị thế cạnh tranh. Sự can thiệp của Nhà nước để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và thu hút đầu tư nước ngoài là điều cần thiết. Tuy nhiên, các lực lượng đối trọng như chủ nghĩa bảo hộ và các phong trào chống toàn cầu hóa cũng đang nổi lên, thách thức trật tự kinh tế toàn cầu hiện tại.

2.1. Xu Hướng Biến Đổi Nhà Nước Toàn Cầu Hóa và Tự Do Hóa

Quá trình toàn cầu hóa đã làm suy yếu quyền lực của nhà nước trong một số lĩnh vực nhất định, đặc biệt là trong quản lý kinh tế. Tự do hóa thương mại và dòng vốn xuyên biên giới đã hạn chế khả năng của nhà nước trong việc kiểm soát nền kinh tế quốc gia. Các công ty đa quốc gia có thể dễ dàng di chuyển vốn và sản xuất đến các quốc gia có chi phí thấp hơn, gây áp lực lên các nhà nước phải giảm thuế và nới lỏng các quy định. Bên cạnh đó, sự hội nhập kinh tế quốc tế đã thúc đẩy sự hình thành các tổ chức quốc tế như WTO và IMF, làm suy yếu thêm chủ quyền của nhà nước.

2.2. Đối Trọng Biến Đổi Nhà Nước Chủ Nghĩa Bảo Hộ và Chủ Nghĩa Dân Tộc

Sự gia tăng của chủ nghĩa bảo hộ và chủ nghĩa dân tộc là một phản ứng đối với quá trình toàn cầu hóa và những tác động tiêu cực của nó đối với một số nhóm xã hội nhất định. Các phong trào dân túy thường kêu gọi các chính sách bảo hộ để bảo vệ các ngành công nghiệp trong nước và việc làm khỏi sự cạnh tranh nước ngoài. Chủ nghĩa dân tộc kinh tế nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát các nguồn lực và ngành công nghiệp quan trọng của quốc gia. Sự trỗi dậy của các chính trị gia dân túy ở nhiều quốc gia đã dẫn đến sự tái tập trung vào lợi ích quốc gia và sự hoài nghi đối với các thỏa thuận thương mại tự do và hội nhập quốc tế.

2.3. Tác Động của COVID 19 Tái Khẳng Định Vai Trò của Nhà Nước

Đại dịch COVID-19 đã làm nổi bật vai trò quan trọng của nhà nước trong việc đối phó với các cuộc khủng hoảng. Các nhà nước đã phải thực hiện các biện pháp phong tỏa, cung cấp hỗ trợ tài chính cho người dân và doanh nghiệp, và phát triển và phân phối vắc-xin. Đại dịch đã cho thấy rằng nhà nước vẫn là một chủ thể quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe và phúc lợi của người dân. Điều này có thể dẫn đến sự tái khẳng định vai trò của nhà nước trong một số lĩnh vực nhất định, chẳng hạn như y tế công cộng và bảo trợ xã hội.

III. Dân Chủ Tự Do và Nhà Nước Cơ Chế Ngoại Lệ và Trạng Thái Bình Thường

Dân chủ tự do là một hình thức chính phủ phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên, các nhà nước dân chủ tự do cũng thường xuyên áp dụng các cơ chế ngoại lệ để đối phó với các mối đe dọa an ninh và khủng hoảng kinh tế. Các cơ chế này có thể bao gồm việc đình chỉ các quyền tự do dân sự, tăng cường giám sát và can thiệp vào thị trường. Sự lạm dụng các cơ chế ngoại lệ có thể đe dọa đến các nguyên tắc dân chủ và pháp quyền. Cần có sự cân bằng giữa việc bảo vệ an ninh quốc gia và duy trì các giá trị dân chủ. Theo Bob Jessop, việc xác định ranh giới giữa trạng thái bình thường và ngoại lệ là vô cùng quan trọng (Jessop 2016).

3.1. Các Cơ Chế Ngoại Lệ của Nhà Nước Khủng Hoảng và Biện Pháp

Các cơ chế ngoại lệ thường được kích hoạt trong các tình huống khủng hoảng, chẳng hạn như chiến tranh, khủng bố hoặc khủng hoảng kinh tế. Trong những tình huống này, nhà nước có thể viện dẫn các quyền hạn đặc biệt để đối phó với mối đe dọa. Các biện pháp này có thể bao gồm việc hạn chế quyền tự do đi lại, kiểm duyệt thông tin và bắt giữ người mà không cần lệnh của tòa án. Việc sử dụng các cơ chế ngoại lệ phải tuân theo các giới hạn thời gian và phải được giám sát chặt chẽ để tránh lạm dụng.

3.2. Nguy Cơ Trượt Dốc Dân Chủ Lạm Dụng Quyền Lực

Việc lạm dụng các cơ chế ngoại lệ có thể dẫn đến sự trượt dốc dân chủ, trong đó các quyền tự do dân sự bị xói mòn và quyền lực của nhà nước được mở rộng quá mức. Khi các biện pháp khẩn cấp trở thành vĩnh viễn, chúng có thể làm suy yếu các thể chế dân chủ và pháp quyền. Cần có sự giám sát chặt chẽ của quốc hội, tòa án và xã hội dân sự để ngăn chặn việc lạm dụng quyền lực và bảo vệ các quyền tự do dân sự.

3.3. Tác Động Của Pháp Luật Khẩn Cấp Ví dụ về USA PATRIOT Act

USA PATRIOT Act sau sự kiện 11/9 là một ví dụ về pháp luật khẩn cấp có tác động sâu rộng đến quyền riêng tư và tự do dân sự. Đạo luật này mở rộng quyền hạn của chính phủ trong việc thu thập thông tin liên lạc, giám sát các hoạt động trực tuyến và giam giữ nghi phạm khủng bố. Mặc dù được biện minh là cần thiết để bảo vệ an ninh quốc gia, nhưng đạo luật này đã bị chỉ trích vì vi phạm các quyền tự do dân sự và thiếu sự giám sát.

IV. Tương Lai Của Nhà Nước Dự Đoán và Các Hình Thái Khác

Tương lai của nhà nước là một chủ đề được tranh luận sôi nổi. Một số người tin rằng nhà nước sẽ suy yếu do quá trình toàn cầu hóa và sự trỗi dậy của các chủ thể phi nhà nước. Những người khác cho rằng nhà nước sẽ vẫn là một chủ thể quan trọng trong chính trị thế giới, đặc biệt là trong việc đối phó với các thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu và đại dịch. Các hình thái nhà nước mới có thể xuất hiện để đáp ứng với những thay đổi trong bối cảnh kinh tế và chính trị toàn cầu.

4.1. Nhà Nước và Quản Trị Đa Cấp Vai Trò và Quyền Lực

Quản trị đa cấp là một hình thức quản lý mới nổi, trong đó quyền lực được chia sẻ giữa các cấp độ chính quyền khác nhau, từ địa phương đến toàn cầu. Trong bối cảnh quản trị đa cấp, nhà nước đóng vai trò là người điều phối và trung gian giữa các chủ thể khác nhau. Tuy nhiên, quyền lực của nhà nước có thể bị hạn chế bởi các tổ chức quốc tế và các chính quyền địa phương. Việc quản lý hiệu quả trong môi trường đa cấp đòi hỏi sự hợp tác và phối hợp giữa các chủ thể khác nhau.

4.2. Nhà Nước và Mạng Lưới Sự Thay Đổi trong Quản Lý

Mô hình nhà nước mạng lưới cho thấy sự hợp tác gia tăng giữa các cơ quan chính phủ, khu vực tư nhân và các tổ chức xã hội dân sự. Nhà nước không còn là người chơi duy nhất mà là một thành viên trong mạng lưới các chủ thể. Sự thay đổi này đòi hỏi một cách tiếp cận quản lý linh hoạt và phối hợp hơn. Chính phủ cần tạo điều kiện cho sự hợp tác và chia sẻ thông tin giữa các chủ thể khác nhau.

4.3. Nhà Nước và Công Nghệ Trí Tuệ Nhân Tạo và Tự Động Hóa

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa có thể có tác động sâu sắc đến nhà nước. AI có thể được sử dụng để cải thiện hiệu quả của các dịch vụ công, chẳng hạn như y tế và giáo dục. Tự động hóa có thể thay thế con người trong nhiều công việc, dẫn đến sự thay đổi trong thị trường lao động. Nhà nước cần phải thích ứng với những thay đổi này và phát triển các chính sách để đảm bảo rằng AI và tự động hóa được sử dụng một cách có trách nhiệm và công bằng.

Nội dung chính

TÀI LIỆU HỌC THUẬT: NHÀ NƯỚC: QUÁ KHỨ, HIỆN TẠI VÀ TƯƠNG LAI (THE STATE: PAST, PRESENT, FUTURE)

Tổng quan về giáo trình

The State: Past, Present, Future của tác giả Bob Jessop (xuất bản bởi Polity Press, 2016; ISBN-13: 978-0-7456-3304-6 / pb 978-0-7456-3305-3) là tài liệu học thuật và giáo trình chuyên khảo thuộc lĩnh vực Lý thuyết Nhà nước (State Theory), Xã hội học Chính trị (Political Sociology), Kinh tế Chính trị Học (Political Economy) và Quan hệ Quốc tế (International Relations). Trong chương trình đào tạo bậc đại học nâng cao và sau đại học, tác phẩm đóng vai trò là tài liệu lý thuyết nền tảng phục vụ các chuyên đề nghiên cứu về quyền lực chính trị, thể chế công quyền và sự biến đổi của nhà nước hiện đại.

Mục tiêu học tập của tài liệu bao gồm:

• Trang bị hệ thống khái niệm chuẩn xác về nhà nước và các phương diện cấu thành quyền lực nhà nước.
• Cung cấp khung phân tích chiến lược – quan hệ (Strategic–Relational Approach - SRA) để khảo sát các tương quan lực lượng chính trị và sự chọn lọc cấu trúc của bộ máy công quyền.
• Phát triển năng lực phân tích đa chiều về không gian – thời gian (sociospatiality) của quyền lực nhà nước và các hình thái quản trị hiện đại.
• Đánh giá các xu hướng chuyển đổi của thể chế nhà nước trước các thách thức từ thị trường thế giới và các trạng thái ngoại lệ.

Giáo trình gồm 10 chương được phân bổ thành 3 phần chính. Tác phẩm áp dụng quan điểm đa nguyên về nhận thức luận và phương pháp luận, kết hợp 6 chiến lược phân tích: cấu thành lịch sử, cấu thành hình thức, phân tích thể chế, thể chế luận lấy chủ thể làm trung tâm, phân tích cấu hình xã hội và ngữ nghĩa học lịch sử. Điểm đặc thù của tài liệu là việc mở rộng học thuyết 3 yếu tố truyền thống (Staatsgewalt, Staatsgebiet, Staatsvolk) bằng cách bổ sung yếu tố thứ tư: "dự án nhà nước" (state projects) gắn liền với nguồn gốc tính chính danh.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Cấu trúc nội dung của giáo trình phát triển theo lộ trình từ trừu tượng đến cụ thể, từ bản chất khái niệm đến các bình diện cấu thành vật chất và xu hướng chuyển biến lịch sử:

• Chương 1 & Chương 2: Khái niệm về Nhà nước (The Concept of the State) Chương 1 và Chương 2 tập trung giải quyết tình trạng phân mảnh khái niệm trong khoa học xã hội. Tác giả đối thoại với các quan điểm của Philip Abrams về việc giải thiêng "ý niệm nhà nước" (state idea) để nghiên cứu "hệ thống nhà nước" (state system) thực tế. Chương này tái cấu trúc học thuyết 3 yếu tố cổ điển (Bộ máy, Lãnh thổ, Dân cư) và đề xuất mô hình 4 yếu tố bổ sung "dự án nhà nước". Đồng thời, tác giả tích hợp khung phân tích 4 giai đoạn tiến hóa của nhà nước theo phương tiện quyền lực của Helmut Willke và Stefan Lange: Nhà nước bảo an (Lực lượng), Nhà nước pháp quyền (Luật pháp), Nhà nước xã hội (Tiền tệ) và Nhà nước giám sát (Supervisionsstaat - Thông tin) (Bảng 2.1).

• Chương 3: Nhà nước như một quan hệ xã hội (The State as a Social Relation) Chương này trình bày trọng tâm của Phương pháp tiếp cận Chiến lược – Quan hệ (SRA). Nhà nước không được coi là một thực thể hay công cụ độc lập mà là sự ngưng kết thể chế của một tương quan lực lượng xã hội đang biến đổi. Nội dung chương phân tích 6 chiều kích thể chế của nhà nước và các xu hướng khủng hoảng tương ứng (Bảng 3.1).

• Chương 4: Quyền lực, Lợi ích, Thống trị và Hiệu ứng Nhà nước (Power, Interests, Domination, State Effects) Chương 4 làm rõ bản chất bất đối xứng của quyền lực và các hình thái thống trị. Tác giả phân định ranh giới giữa "loại hình nhà nước tư bản" (capitalist type of state) và "nhà nước trong xã hội tư bản" (state in capitalist society) (Bảng 4.1 và 4.2), bác bỏ các giả định chức năng luận đơn giản về tính trung lập của công quyền.

• Chương 5: Nhà nước và Không gian – Thời gian (The State and Space–Time) Chương này khảo sát tiến trình lãnh thổ hóa quyền lực chính trị qua các giai đoạn hình thành nhà nước sơ cấp và thứ cấp. Tác giả triển khai khung phân tích không gian – xã hội đa chiều TPSN (Territory, Place, Scale, Network) và khái niệm "chốt chặn không gian – thời gian" (spatiotemporal fix - STF) để phân tích giới hạn của quyền tài phán (Bảng 5.1 và 5.2).

• Chương 7: Chính quyền và Quản trị dưới bóng Thứ bậc (Government + Governance in the Shadow of Hierarchy) Nội dung tập trung vào mối quan hệ giữa chính quyền trực trị và các mạng lưới quản trị phân tán. Chương này phân loại các phương thức quản trị (Bảng 7.1), khảo sát xu hướng thất bại quản trị và vai trò của nhà nước trong "siêu quản trị" (metagovernance - quản trị cấp độ hai) (Bảng 7.2).

• Chương 8 & Chương 9: Thị trường Thế giới, Chế độ Ngoại lệ và Tương lai Nhà nước Khảo sát quan hệ giữa nhà nước và toàn cầu hóa, sự dịch chuyển từ nền dân chủ tự do sang các hình thái chủ nghĩa nhà nước độc tài (authoritarian statism), sự bình thường hóa của trạng thái khẩn cấp (state of emergency / exceptional states) và nhận diện các chiều kích tương lai của nhà nước trong thế kỷ XXI (Bảng 8.1 và 9.1).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

1. Lý thuyết tiếp cận Chiến lược – Quan hệ (Strategic–Relational Approach - SRA): Kế thừa và phát triển từ các nghiên cứu của Nicos Poulantzas, khung lý thuyết này xem xét cấu trúc nhà nước luôn có tính chọn lọc chiến lược (structurally-inscribed strategic selectivity), ưu tiên các nhóm lực lượng cụ thể trong khi hạn chế các nhóm khác.
2. Khung phân tích 4 yếu tố cấu thành nhà nước: Mở rộng từ luật hiến pháp lục địa châu Âu (Jellinek, Kelsen, Heller, Schmitt) với việc đưa yếu tố "ý niệm nhà nước" (state idea/project) thành điều kiện xác định tính thống nhất và định hướng can thiệp của bộ máy.
3. Mô hình phương tiện quyền lực tích lũy (Cumulative Genesis Model): Khung tiến hóa do Lange và Willke xây dựng, mô tả sự dịch chuyển trọng tâm điều tiết công quyền qua 4 trục: Lực lượng $\rightarrow$ Luật pháp $\rightarrow$ Tiền tệ $\rightarrow$ Thông tin.
4. Khung phân tích không gian – xã hội TPSN: Sự kết hợp giữa Lãnh thổ (Territory), Địa điểm (Place), Quy mô/Cấp độ (Scale) và Mạng lưới (Network).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích thể chế chuyên sâu: Giải mã cơ chế vận hành, sự phân nhánh quyền lực và các điểm nghẽn thể chế của bộ máy công quyền.
• Năng lực phân tích diễn ngôn chính trị (Critical Discourse Analysis): Bóc tách các chiến lược hợp thức hóa quyền lực, các "câu chuyện chính sách" (policy narratives) và ý niệm thống trị trong văn bản pháp luật.
• Kỹ năng giải quyết bài toán quản trị phức hợp: Nhận diện nguyên nhân thất bại thị trường, thất bại nhà nước và thất bại quản trị mạng lưới để thiết kế cơ chế can thiệp siêu quản trị phù hợp.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tiếp cận sư phạm

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm tiếp cận đa nguyên (pluralist epistemology). Thay vì áp đặt một khung lý giải đơn tuyến, tài liệu kết hợp đồng thời phương pháp phân tích lịch sử biến đổi (diachronic analysis) đối với quá trình hình thành nhà nước và phương pháp phân tích đồng đại (synchronic analysis) đối với sự tương thích thể chế trong một chế độ chính trị.

Bài tập và phân tích trường hợp (Case Studies)

Hệ thống bảng biểu phân loại được thiết kế làm công cụ cho các bài tập tình huống thực nghiệm:

• Khủng hoảng thể chế và tái cấu trúc: Vận dụng Bảng 3.1 và Bảng 8.1 để phân tích sự chuyển đổi của Nhà nước Phúc lợi Keynes (KWNS) sang Nhà nước Cạnh tranh Schumpeterian, hoặc các phản ứng chính sách trong cuộc khủng hoảng tài chính Bắc Đại Tây Dương và khủng hoảng nợ công Eurozone.
• Quản trị an ninh và ngoại lệ: Vận dụng Bảng 9.1 và các thảo luận về Đạo luật PATRIOT của Hoa Kỳ hoặc tình trạng khẩn cấp vĩnh viễn để phân tích sự xuất hiện của các chế độ ngoại lệ đương đại.
• Phân tích địa lý chính trị: Áp dụng mô hình TPSN (Bảng 5.2) để mổ xẻ các tranh chấp chủ quyền biển, sự hình thành các khối thương mại tự do khu vực (TPP, TTIP) và cơ chế chia sẻ thẩm quyền trong Liên minh châu Âu (EU).

Phương pháp đánh giá và tự học

• Đánh giá định kỳ: Thực hiện các bài tập phân tích tương quan lực lượng (mapping balance of forces) đối với một dự án chính sách công cụ thể; viết tiểu luận phản biện các trường phái lý thuyết nhà nước.
• Chỉ dẫn tự học: Đọc tuần tự các phần lý thuyết; sử dụng hệ thống Danh mục thuật ngữ (Subject Index) và Danh mục tác giả (Index of Names) từ trang 290 đến 292 để tra cứu chéo các khái niệm then chốt giữa các chương.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Khác với các công trình nghiên cứu trước đây của Bob Jessop (vốn tập trung chủ yếu vào nhà nước tư bản hậu chiến tại Tây Âu), ấn bản 2016 mang tính mở rộng toàn diện trên các phương diện:

• Mở rộng phạm vi phân tích thời gian và không gian: Công trình khảo sát từ phả hệ hình thành nhà nước sơ khai (chế độ tù trưởng, đế chế cổ đại, đế chế du mục) đến các chiều kích biến đổi tương lai có thể nhận diện ngay trong hiện tại (present futures).
• Tích hợp bước ngoặt văn hóa trong kinh tế chính trị: Tài liệu kết hợp lý thuyết kinh tế chính trị văn hóa (Cultural Political Economy - nghiên cứu cùng Ngai-Ling Sum), làm rõ vai trò của ký hiệu học, cấu trúc ý nghĩa và trí thức hữu cơ trong việc định hình các dự án nhà nước.
• Phân tích sự dịch chuyển quyền lực đa cấp: Cập nhật các biến chuyển từ hình thái quyền lực cứng sang "quyền lực thông minh" (Joseph Nye), sự quản lý dân số qua công nghệ sinh chính trị (biopolitics - Foucault), và sự hình thành của "Nhà nước giám sát" dựa trên mạng lưới thông tin kỹ thuật số.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Nhóm đối tượng	Phạm vi áp dụng	Yêu cầu tiên quyết (Prerequisites)
Sinh viên đại học năm cuối	Ngành Khoa học Chính trị, Quan hệ Quốc tế, Xã hội học, Luật học, Quản lý Công.	Kiến thức cơ bản về Lịch sử tư tưởng chính trị, Nhập môn Khoa học Chính trị và Triết học.
Học viên Cao học & NCS Tiến sĩ	Các chuyên đề chuyên sâu về Thể chế chính trị, Kinh tế chính trị quốc tế, Xã hội học lịch sử.	Nắm vững các lý thuyết kinh điển của Karl Marx, Max Weber, Antonio Gramsci, Michel Foucault.
Giảng viên & Nhà nghiên cứu	Thiết kế đề cương môn học Lý thuyết Nhà nước, Quản trị công và Phân tích chính sách.	Khả năng tiếp cận liên ngành giữa luật hiến pháp, địa lý chính trị và kinh tế học thể chế.
Chuyên gia phân tích chính sách	Khung tham chiếu đánh giá cấu trúc thể chế và nguy cơ thất bại chính sách.	Hiểu biết thực tế về quy trình lập pháp, hành chính công và quan hệ kinh tế quốc tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được thiết kế chuyên biệt cho sinh viên đại học năm cuối, học viên cao học, nghiên cứu sinh tiến sĩ, giảng viên và các nhà nghiên cứu trong các lĩnh vực Khoa học Chính trị, Xã hội học, Kinh tế Chính trị, Luật Hiến pháp và Quan hệ Quốc tế.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Người học cần có hiểu biết nền tảng về triết học chính trị phương Tây (từ các tác giả như Jean Bodin, Thomas Hobbes, John Locke, Jean-Jacques Rousseau, G.W.F. Hegel đến Karl Marx và Max Weber), các khái niệm cơ bản về cấu trúc nhà nước và lịch sử chính trị thế giới hiện đại.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các giáo trình nhà nước truyền thống?

Tài liệu không nhìn nhận nhà nước như một thực thể đơn nhất hay một công cụ kỹ thuật thuần túy trung lập. Giáo trình cung cấp khung tích hợp 4 yếu tố (kết hợp yếu tố dự án nhà nước), khung phân tích không gian TPSN và phương pháp tiếp cận chiến lược – quan hệ (SRA) nhằm giải mã bản chất quyền lực như một mối quan hệ xã hội được trung gian hóa về mặt thể chế.

4. Làm sao để tự học và nghiên cứu giáo trình hiệu quả?

Người học nên tiếp cận tuần tự theo 3 phần của cuốn sách: bắt đầu từ việc nắm vững hệ thống khái niệm ở Phần I, nghiên cứu các yếu tố cấu thành vật chất ở Phần II, trước khi áp dụng để giải thích các vấn đề lịch sử và hiện đại ở Phần III. Đồng thời, cần khai thác triệt để hệ thống bảng biểu tóm tắt trong từng chương để hệ thống hóa kiến thức.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Cuốn sách tích hợp hệ thống 12 bảng phân loại chi tiết (từ Bảng 1.1 đến Bảng 9.1), bảng giải thích các chữ viết tắt học thuật (Abbreviations), danh mục chú thích chuyên khảo (Notes trang 250–256) và danh mục tài liệu tham khảo học thuật chuẩn hóa dài 33 trang (References trang 257–289).

---

Kết luận

Giáo trình The State: Past, Present, Future của Bob Jessop xác lập một khung phân tích toàn diện và đa nguyên về bản chất, cấu trúc và động lực phát triển của nhà nước hiện đại. Thông qua việc vận dụng phương pháp tiếp cận chiến lược – quan hệ và tích hợp các chiều kích không gian – thể chế, công trình cung cấp cơ sở lý thuyết chuẩn xác phục vụ nghiên cứu và giảng dạy chuyên sâu về công quyền trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi chính trị đương đại. Lộ trình học tập hiệu quả đòi hỏi người học đi từ việc nắm vững bản chất thể chế của nhà nước đến việc vận dụng phân tích các khủng hoảng quản trị và xu hướng phát triển của các chế độ chính trị thế kỷ XXI.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Tai Lieu Chat Luong The State The State Past, Present, Future Bob Jessop polity Copyright © Bob Jessop 2016 The right of Bob Jessop to be identified as Author of this Work has been asserted in accordance with the UK Copyright, Designs and Patents Act 1988. First published in 2016 by Polity Press Polity Press 65 Bridge Street Cambridge CB2 1UR, UK Polity Press 350 Main Street Malden, MA 02148, USA All rights reserved. Except for the quotation of short passages for the purpose of criticism and review, no part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise, without the prior permission of the publisher. ISBN-13: 978-0-7456-3304-6 ISBN-13: 978-0-7456-3305-3(pb) A catalogue record for this book is available from the British Library.

Library of Congress Cataloging-in-Publication Data Jessop, Bob. The state: past, present, future / Bob Jessop. pages cm Includes bibliographical references and index.1–dc23 2015013426 Typeset in 10.5 on 12 pt Sabon by Toppan Best-set Premedia Limited Printed and bound in the United Kingdom by Clays Ltd, St Ives PLC The publisher has used its best endeavours to ensure that the URLs for external websites referred to in this book are correct and active at the time of going to press. However, the publisher has no responsibility for the websites and can make no guarantee that a site will remain live or that the content is or will remain appropriate.

Every effort has been made to trace all copyright holders, but if any have been inadvertently overlooked the publisher will be pleased to include any necessary credits in any subsequent reprint or edition. For further information on Polity, visit our website: politybooks.com In Memoriam, Josef Esser (1943–2010) Contents Preface viii Tables x Abbreviations xi 1 Introduction 1 Part I The State as Concept, Relation, and Reality 13 2 The Concept of the State 15 3 The State as a Social Relation 53 4 Power, Interests, Domination, State Effects 91 Part II On Territory, Apparatus, and Population 121 5 The State and Space–Time 123 6 State and Nation 148 7 Government + Governance in the Shadow of Hierarchy 164 Part III Past and Present (Futures) of the State 187 8 The World Market and the World of States 189 9 Liberal Democracy, Exceptional States, and the New Normal 211 10 The Future of States and Statehood 238 Notes 250 References 257 Index of Names 290 Subject Index 292 Preface The present book is the latest in an unplanned series on state theory, states, and state power that reflects changing conjunctures and shift- ing interests. It differs in three main ways from its precursors. First, rather than focusing on postwar capitalist states or states in capitalist societies, it comments on the genealogy of the state, the periodization of state formation, contemporary states, and likely future trends discernible in the present (in other words, present futures).

Second, reflecting this broader scope, it offers a conceptual framework for studying the state that can be used in more contexts, integrated with more theoretical approaches, and applied from several standpoints. Third, while it draws on diverse theoretical positions and occasion- ally provides brief critiques, it is concerned, not to draw sharp divid- ing lines between them, but to synthesize them – where this is both possible and productive. Thus, even where I focus on one particular approach, I also note possible links, intersections, or parallels with other approaches that are not developed here. This book draws on many years of intermittent engagement with questions of state theory and critical investigation of actual states, above all in Europe.

At other times I have been more preoccupied with the critique of political economy, especially postwar capitalism, the development of the world market, and their crisis tendencies. This explains why my analysis often adopts a capital- or class-theoretical entry point. But, as noted above, this is one of many options, none of which can be privileged on a priori grounds but only in terms of its explanatory power for particular problems in particular contexts (see chapter 3).