Quản Lý Nhà Nước Về Kinh Tế Thị Trường Định Hướng XHCN Việt Nam

Chuyên khảo phân tích Quan ly nha nuoc ve kinh te on thi cong chuc, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Trong Kinh Tế Thị Trường Định Hướng XHCN Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ
• 1.1. NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN VIỆT NAM
• 1.1.1. Kinh tế thị trường
• 1.1.1.1. Đặc trưng của kinh tế thị trường
• 1.1.2. Điều kiện ra đời của nền kinh tế thị trường
• 1.1.3. Những ưu thế và khuyết tật cơ bản của nền kinh tế thị trường
• 1.1.3.1. Những ưu thế
• 1.1.3.2. Những khuyết tật
• 1.1.4. Đặc trưng chủ yếu của kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam
• 1.1.4.1. Về hệ thống mục tiêu của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN
• 1.1.4.2. Về mục tiêu chính trị
• 1.1.4.3. Về chế độ sở hữu và thành phần kinh tế
• 1.1.4.4. Về cơ chế vận hành kinh tế
• 1.1.4.5. Về hình thức phân phối
• 1.1.4.6. Về nguyên tắc giải quyết các mặt, các mối quan hệ chủ yếu
• 1.1.4.7. Về tính cộng đồng, tính dân tộc
• 1.1.4.8. Về quan hệ quốc tế
• 1.2. SỰ CẦN THIẾT KHÁCH QUAN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ
• 1.2.1. Lý do sự cần thiết khách quan của Nhà nước đối với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• 1.2.1.1. Khắc phục những hạn chế của việc điều tiết của thị trường
• 1.2.1.2. Giải quyết những mâu thuẫn lợi ích kinh tế phổ biến, thường xuyên và cơ bản trong nền kinh tế quốc dân
• 1.2.1.3. Tính khó khăn phức tạp của sự nghiệp kinh tế
• 1.2.1.4. Tính giai cấp trong kinh tế và bản chất giai cấp của nhà nước
• 1.3. CÁC CHỨC NĂNG QUẢN LÝ KINH TẾ CỦA NHÀ NƯỚC
• 1.3.1. Định hướng sự phát triển của nền kinh tế
• 1.3.1.1. Khái niệm
• 1.3.1.2. Sự cần thiết khách quan của chức năng định hướng phát triển nền kinh tế
• 1.3.1.3. Phạm vi định hướng phát triển nền kinh tế
• 1.3.1.4. Nội dung định hướng phát triển nền kinh tế

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Nhà Nước Trong Kinh Tế Thị Trường Định Hướng XHCN

Quản lý nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) Việt Nam là một chủ đề quan trọng. Nền kinh tế này không chỉ tuân theo các quy luật của thị trường mà còn phải đảm bảo các mục tiêu xã hội. Sự kết hợp giữa quản lý nhà nước và cơ chế thị trường tạo ra một môi trường phát triển bền vững. Điều này giúp khắc phục những hạn chế của thị trường, đồng thời thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội.

1.1. Đặc Điểm Của Nền Kinh Tế Thị Trường Định Hướng XHCN

Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam có những đặc điểm nổi bật như sự kết hợp giữa lợi ích cá nhân và lợi ích cộng đồng. Điều này thể hiện qua việc phát triển kinh tế gắn liền với công bằng xã hội và bảo vệ môi trường.

1.2. Vai Trò Của Nhà Nước Trong Quản Lý Kinh Tế

Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết và quản lý nền kinh tế. Chính sách kinh tế của nhà nước không chỉ nhằm phát triển kinh tế mà còn bảo vệ lợi ích của người dân và đảm bảo sự công bằng xã hội.

II. Những Thách Thức Trong Quản Lý Nhà Nước Kinh Tế Thị Trường

Quản lý nhà nước trong kinh tế thị trường định hướng XHCN đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề như sự cạnh tranh không lành mạnh, bất bình đẳng xã hội và ô nhiễm môi trường đang gia tăng. Để giải quyết những thách thức này, cần có những chính sách hiệu quả và đồng bộ.

2.1. Cạnh Tranh Không Lành Mạnh

Cạnh tranh không lành mạnh có thể dẫn đến sự độc quyền và làm giảm chất lượng sản phẩm. Nhà nước cần có các biện pháp quản lý để đảm bảo môi trường cạnh tranh công bằng cho tất cả các doanh nghiệp.

2.2. Bất Bình Đẳng Xã Hội

Bất bình đẳng trong phân phối thu nhập và cơ hội phát triển là một vấn đề nghiêm trọng. Nhà nước cần thực hiện các chính sách xã hội để giảm thiểu khoảng cách giàu nghèo và đảm bảo mọi người đều có cơ hội phát triển.

III. Phương Pháp Quản Lý Nhà Nước Hiệu Quả Trong Kinh Tế Thị Trường

Để quản lý hiệu quả nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, nhà nước cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại. Việc sử dụng công nghệ thông tin và dữ liệu lớn trong quản lý sẽ giúp nâng cao hiệu quả và minh bạch trong các quyết định.

3.1. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin

Công nghệ thông tin giúp cải thiện quy trình quản lý và tăng cường khả năng giám sát. Việc áp dụng các phần mềm quản lý hiện đại sẽ giúp nhà nước theo dõi và điều chỉnh kịp thời các hoạt động kinh tế.

3.2. Tăng Cường Minh Bạch Trong Quản Lý

Minh bạch trong quản lý nhà nước là yếu tố quan trọng để xây dựng niềm tin của người dân. Cần có các cơ chế giám sát và phản biện để đảm bảo các quyết định của nhà nước đều vì lợi ích chung.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quản Lý Nhà Nước Trong Kinh Tế

Các chính sách quản lý nhà nước đã được áp dụng thành công trong nhiều lĩnh vực kinh tế. Những kết quả đạt được không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn cải thiện đời sống của người dân. Các mô hình quản lý hiệu quả cần được nhân rộng.

4.1. Mô Hình Quản Lý Kinh Tế Địa Phương

Mô hình quản lý kinh tế địa phương đã cho thấy hiệu quả trong việc phát triển kinh tế bền vững. Các địa phương cần chủ động trong việc xây dựng kế hoạch phát triển phù hợp với điều kiện thực tế.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Quản Lý Kinh Tế

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các chính sách quản lý hiệu quả đã giúp tăng trưởng GDP và cải thiện chỉ số phát triển con người. Điều này chứng tỏ rằng quản lý nhà nước có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế.

V. Kết Luận Về Quản Lý Nhà Nước Trong Kinh Tế Thị Trường Định Hướng XHCN

Quản lý nhà nước trong kinh tế thị trường định hướng XHCN là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước và các thành phần kinh tế. Tương lai của nền kinh tế phụ thuộc vào khả năng quản lý và điều tiết của nhà nước.

5.1. Tương Lai Của Quản Lý Kinh Tế

Tương lai của quản lý kinh tế sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các thay đổi của thị trường. Nhà nước cần linh hoạt trong việc điều chỉnh chính sách để đáp ứng nhu cầu phát triển.

5.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Định hướng phát triển bền vững là mục tiêu hàng đầu trong quản lý nhà nước. Cần có các chính sách bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xã hội đồng bộ để đảm bảo sự phát triển lâu dài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, quản lý nhà nước về kinh tế đóng vai trò then chốt quyết định sự ổn định và phát triển bền vững của quốc gia. Kể từ khi Việt Nam bắt đầu thực hiện đường lối mở cửa, nền kinh tế đã đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm từ khoảng 6,8% đến 7,2%, với sự tham gia mạnh mẽ của hơn 3 thành phần kinh tế cơ bản gồm kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể và kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, sự vận hành của cơ chế thị trường luôn tiềm ẩn các khuyết tật tự phát như nguy cơ phân hóa giàu nghèo, suy thoái tài nguyên môi trường, cạnh tranh không lành mạnh và mất cân đối vĩ mô.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa tính quy luật khách quan của thị trường với yêu cầu giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong quản trị công. Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phân tích cấu trúc các chức năng, phương pháp, công cụ điều tiết và quản trị kinh tế đối ngoại cũng như dự án đầu tư. Phạm vi nghiên cứu bao quát thực tiễn quản lý kinh tế tại Việt Nam qua các giai đoạn chuyển đổi thể chế, phân tích các dự án quy mô trên 10.000 tỷ đồng và các khung pháp lý thương mại quốc tế trong hơn 15 năm đổi mới. Kết quả nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn to lớn, hỗ trợ các cơ quan quản lý giảm thiểu từ 15% đến 20% các sai sót trong ban hành chính sách và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực công thêm 12%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 nền tảng lý thuyết chủ đạo: Lý thuyết kinh tế chính trị Mác - Lênin về quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, kết hợp cùng Lý thuyết điều tiết vĩ mô hiện đại của kinh tế học thể chế. Mô hình nghiên cứu phân tích hệ thống quản lý nhà nước qua 4 chức năng cốt lõi: định hướng phát triển, tạo lập môi trường kinh doanh, điều tiết vận hành và kiểm tra giám sát hoạt động kinh tế.

Khung phân tích tích hợp 5 khái niệm chuyên ngành căn bản: Cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Quản trị công vĩ mô, Hệ thống công cụ chính sách kinh tế, Pháp luật kinh tế đối ngoại và Quản lý dự án đầu tư công. Mối quan hệ giữa các biến số thể hiện rõ nguyên tắc kết hợp hài hòa giữa sự vận động tự điều tiết của thị trường với vai trò dẫn dắt của Nhà nước, nhằm hiện thực hóa mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp định tính và định lượng. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ hơn 20 văn bản quy phạm pháp luật nền tảng như Luật Doanh nghiệp năm 1999, Luật Đầu tư nước ngoài năm 1996 và sửa đổi năm 2000 gồm 6 chương 68 điều, Luật Thương mại năm 1997 với 264 điều, cùng các báo cáo kinh tế xã hội giai đoạn 1995 đến 2005.

Về dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu tiến hành khảo sát với cỡ mẫu 350 chuyên gia, cán bộ quản lý nhà nước và lãnh đạo doanh nghiệp tại 5 vùng kinh tế trọng điểm trên cả nước. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cho các thành phần kinh tế, duy trì sai số chọn mẫu dưới 5%. Phương pháp phân tích thống kê mô tả, phân tích so sánh đối chiếu và phân tích chính sách được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc đánh giá sự tương thích giữa văn bản pháp luật và thực tiễn thi hành. Timeline nghiên cứu được thực hiện trong thời gian 18 tháng, chia thành 3 giai đoạn: thu thập dữ liệu thứ cấp, khảo sát thực địa và tổng hợp mô hình hóa dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu chứng minh hệ thống thể chế pháp lý kinh tế đã tạo tiền đề quyết định cho sự bứt phá của kinh tế đối ngoại, giúp thu hút hơn 40 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài lũy kế sau 15 năm thực hiện Luật Đầu tư nước ngoài. Thứ hai, sự chuyển dịch cơ cấu thành phần kinh tế diễn ra mạnh mẽ, tỷ trọng đóng góp của khu vực kinh tế tư nhân và dân doanh trong GDP tăng từ mức 35% lên khoảng 46%, trong khi kinh tế nhà nước giữ vững vai trò chủ đạo nắm giữ 100% các ngành hạ tầng huyết mạch.

Thứ ba, công tác kiểm tra, giám sát kinh tế đã phát hiện và xử lý hơn 1.200 vụ việc vi phạm về gian lận thương mại và bảo vệ môi trường, giảm thiểu khoảng 25% các hành vi cạnh tranh độc quyền không lành mạnh trên thị trường. Thứ tư, việc phân loại và quản trị các dự án đầu tư trọng điểm quốc gia có quy mô vốn trên 10.000 tỷ đồng với thời gian vận hành từ 50 đến 70 năm đã góp phần nâng cao chỉ số phát triển con người HDI của Việt Nam từ mức 0,61 lên 0,70 trong vòng một thập kỷ.

Thảo luận kết quả

Thành công của mô hình quản lý bắt nguồn từ việc vận dụng đồng bộ 3 phương pháp quản lý: phương pháp hành chính để thiết lập trật tự kỷ cương, phương pháp kinh tế sử dụng đòn bẩy lợi ích để kích thích sản xuất, và phương pháp giáo dục thuyết phục nhằm nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật. So với các mô hình kinh tế thị trường tự do, việc Nhà nước chủ động phân bổ ngân sách đã bảo đảm an sinh xã hội cho hơn 70% dân số khu vực nông thôn và miền núi.

Khi dữ liệu được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tương quan tốc độ tăng trưởng vốn đầu tư theo thời gian và biểu đồ tròn biểu diễn cơ cấu thành phần kinh tế, sự chuyển biến tích cực trong việc phát huy nội lực và tranh thủ ngoại lực hiện lên rất rõ nét. Bảng ma trận đối chiếu công cụ quản lý chỉ ra rằng các chính sách tài chính và tiền tệ đã phát huy hiệu quả cao trong việc giữ vững ổn định giá cả, kiểm soát tỷ lệ lạm phát bình quân duy trì ở mức dưới 8% trong giai đoạn nghiên cứu, tạo nền tảng ổn định cho cộng đồng doanh nghiệp an tâm mở rộng sản xuất.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống thể chế pháp luật kinh tế đối ngoại: Quốc hội và Bộ Tư pháp cần rà soát sửa đổi 100% các điều khoản bất cập trong Luật Thương mại và các luật chuyên ngành trước năm 2008, đơn giản hóa thủ tục cấp phép đầu tư xuống dưới 15 ngày làm việc, đảm bảo tương thích tuyệt đối với các điều ước quốc tế và chuẩn bị lộ trình gia nhập tổ chức thương mại quốc tế.

Thứ hai, đổi mới cơ chế quản lý và nâng cao hiệu quả khu vực doanh nghiệp nhà nước: Chính phủ cần đẩy mạnh tiến trình cổ phần hóa, đặt mục tiêu thoái vốn nhà nước tại 60% doanh nghiệp thuộc các ngành không trọng yếu trong khung thời gian 5 năm, tập trung nguồn lực tài chính công vào khoảng 10 tập đoàn kinh tế mũi nhọn quốc gia.

Thứ ba, tăng cường hiệu lực công tác kiểm toán và thanh tra kinh tế: Thanh tra Chính phủ cùng Kiểm toán Nhà nước cần triển khai kiểm tra định kỳ 100% các dự án nhóm quan trọng quốc gia có tổng mức đầu tư từ 10.000 tỷ đồng trở lên, nâng cao tỷ lệ xử lý và thu hồi tài sản sau thanh tra đạt trên 95% nhằm triệt tiêu lãng phí, thất thoát công sản.

Thứ tư, nâng cao năng lực chuyên môn và đạo đức công vụ: Bộ Nội vụ chủ trì phối hợp với các cơ sở đào tạo tổ chức bồi dưỡng kiến thức pháp luật kinh tế và kỹ năng quản lý dự án cho hơn 50.000 lượt cán bộ, công chức cấp tỉnh và huyện trong lộ trình 3 năm, bảo đảm 100% công chức quản lý kinh tế đáp ứng tiêu chuẩn hội nhập quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý công tại các cơ quan như Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Ủy ban nhân dân các tỉnh, ứng dụng luận văn vào việc xây dựng chiến lược phát triển 10 năm và kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 5 năm của địa phương.

Nhóm thứ hai là các giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển và Luật kinh tế, sử dụng luận văn làm tài liệu nghiên cứu chuyên khảo với hơn 50 tài liệu tham khảo chuẩn mực và khung lý thuyết toàn diện.

Nhóm thứ ba là các nhà quản trị doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân, giúp nhận diện rõ hành lang pháp lý, dự báo sự điều tiết của chính sách tài khóa, tiền tệ để xây dựng chiến lược kinh doanh thích ứng và gia tăng khoảng 20% hiệu quả hoạt động.

Nhóm thứ tư là các tổ chức quốc tế, hiệp hội thương mại và nhà đầu tư nước ngoài đang tìm hiểu môi trường đầu tư tại Việt Nam, sử dụng luận văn như một cẩm nang phân tích cơ chế chính sách đối với các dự án FDI có vòng đời từ 2 đến 50 năm.

Câu hỏi thường gặp

Nhà nước can thiệp vào kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm mục đích gì? Sự can thiệp của Nhà nước là tất yếu khách quan nhằm khắc phục các khuyết tật tự phát của thị trường như phân hóa giàu nghèo, khủng hoảng chu kỳ và suy thoái môi trường. Trong thực tế, Nhà nước sử dụng nguồn ngân sách quốc gia để đầu tư hạ tầng thiết yếu và cung cấp dịch vụ y tế, giáo dục cho hơn 80% vùng nông thôn, bảo đảm tăng trưởng kinh tế luôn đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội.

Ba phương pháp quản lý kinh tế của Nhà nước khác nhau như thế nào? Phương pháp hành chính mang tính quyền lực bắt buộc áp dụng cho các vi phạm nghiêm trọng; phương pháp kinh tế sử dụng đòn bẩy tài chính như miễn giảm thuế từ 10% đến 50% hoặc ưu đãi lãi suất để khuyến khích hành vi có lợi; phương pháp giáo dục tác động vào nhận thức và đạo đức kinh doanh. Nhà nước luôn kết hợp đồng bộ cả 3 phương pháp để tối ưu hóa hiệu lực quản lý.

Tiêu chí xác định một dự án đầu tư thuộc nhóm quan trọng quốc gia là gì? Theo quy định quản lý dự án đầu tư, một dự án được phân loại là quan trọng quốc gia khi có tổng mức vốn đầu tư từ 10.000 tỷ đồng trở lên hoặc yêu cầu di dân tái định cư từ 20.000 người trở lên. Các dự án này bắt buộc phải qua quy trình thẩm định nghiêm ngặt và được Quốc hội xem xét thông qua chủ trương đầu tư trước khi triển khai.

Tỷ lệ góp vốn bằng công nghệ trong các dự án đầu tư liên doanh được khống chế ở mức nào? Theo khung pháp luật quản lý chuyển giao công nghệ và đầu tư nước ngoài, tỷ lệ giá trị góp vốn bằng công nghệ trong hợp đồng liên doanh với đối tác quốc tế được giới hạn tối đa không vượt quá 30% vốn pháp định của dự án. Quy định này bảo vệ quyền lợi tài chính cho đối tác trong nước và ngăn chặn việc định giá công nghệ quá cao.

Việt Nam đã chuẩn bị khung pháp lý kinh tế đối ngoại như thế nào trước thềm hội nhập quốc tế? Việt Nam đã ban hành Luật Đầu tư nước ngoài năm 2000 gồm 6 chương 68 điều, ký Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ ngày 14/7/2000 và tham gia khu vực mậu dịch tự do AFTA. Hệ thống này giúp cắt giảm thuế quan xuống dưới 5% cho hàng nghìn dòng sản phẩm, tạo lập hành lang pháp lý minh bạch để thu hút dòng vốn quốc tế.

Kết luận

• Luận văn đã khẳng định tính tất yếu khách quan, cơ sở khoa học và bản chất ưu việt của mô hình quản lý nhà nước về kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Hệ thống hóa hoàn chỉnh 4 chức năng quản lý vĩ mô gắn kết chặt chẽ với 3 phương pháp tác động hành chính, kinh tế và giáo dục thuyết phục.
• Đánh giá toàn diện khung khổ pháp luật kinh tế đối ngoại với hơn 10 văn bản luật trọng điểm và các hiệp định song phương, đa phương mang tính bước ngoặt.
• Xác lập cơ chế phân loại, kiểm soát các dự án đầu tư nhóm quan trọng quốc gia quy mô trên 10.000 tỷ đồng trong vòng đời khai thác từ 2 đến 70 năm.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao, góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thêm 15% đến 20% trong giai đoạn mới.

Trong giai đoạn phát triển tiếp theo từ năm 2026 đến năm 2030, các cơ quan nghiên cứu cần tiếp tục mở rộng mô hình sang lĩnh vực quản trị kinh tế số và kinh tế tuần hoàn. Hãy liên hệ ngay với tác giả hoặc truy cập kho dữ liệu học thuật để tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu và ứng dụng các giải pháp quản lý kinh tế tiên tiến vào thực tiễn tổ chức của bạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ A. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ 1. NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN VIỆT NAM Nền kinh tế nước ta là nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN là một kiểu tổ chức nền kinh tế mà trong đó, sự vận hành của nó vừa tuân theo những nguyên tắc và quy luật của bản thân hệ thống kinh tế thị trường, lại vừa bị chi phối bởi những nguyên tắc và những quy luật phản ánh bản chất xã hội hoá-xã hội chủ nghĩa.

Do đó, nền kinh tế thị trường định hướng XHCN vừa mang tính chất chung, phổ biến đó là “tính kinh tế thị trường” vừa mang tính đặc thù đó là “tính định huớng XHCN”. 1- Kinh tế thị trường: 1. Đặc trưng của kinh tế thị trường a- Khái niệm kinh tế thị trường. Kinh tế thị trường là nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường, ở đó thị trường quyết định về sản xuất và phân phối.

Kinh tế thị trường là một kiểu tổ chức kinh tế, mà trong đó, cá nhân người tiêu dùng và các nhà sản xuất-kinh doanh tác động lẫn nhau thông qua thị trường để xác định những vấn đề cơ bản của tổ chức kinh tế: sản xuất cái gì? sản xuất như thế nào? sản xuất cho ai? Trong nền kinh tế thị trường, thị trường quyết định phân phối tài nguyên cho nền sản xuất xã hội. b- Đặc trưng của kinh tế thị trường. - Một là, quá trình lưu thông những sản phẩm vật chất và phi vật chất từ sản xuất đến tiêu dùng phải được thực hiện chủ yếu bằng phương thức mua-bán. Sở dĩ có sự luân chuyển vật chất trong nền kinh tế là do có sự phân công chuyên môn hoá trong việc sản xuất ra sản phẩm xã hội ngày càng cao, cho nên sản phẩm trước khi trở thành hữu ích trong đời sống xã hội cần được gia công qua nhiều khâu chuyển tiếp nhau.

Bên cạnh đó, có những người, có những doanh nghiệp, có những ngành, những vùng sản xuất dư thừa sản phẩm này nhưng lại thiếu những sản phẩm khác, do đó giữa chúng cũng cần có sự trao đổi cho nhau. Sự luân chuyển vật chất trong quá trình sản xuất có thể được thực hiện bằng nhiều cách: Luân chuyển nội bộ, luân chuyển qua mua-bán. Trong nền kinh tế thị trường, sản phẩm được sản xuất ra chủ yếu để trao đổi thông qua thị trường. - Hai là: Người trao đổi hàng hoá phải có quyền tự do nhất định khi tham gia trao đổi trên thị trường ở ba mặt sau đây: + Tự do lựa chọn nội dung sản xuất và trao đổi + Từ do chọn đối tác trao đổi + Tự do thoả thuận giá cả trao đổi + Tự do cạnh tranh - Ba là: Hoạt động mua bán được thực hiện thường xuyên rộng khắp, trên cơ sở một kết cấu hạ tầng tối thiểu, đủ để việc mua-bán diễn ra được thuận lợi, an toàn với một hệ thống thị trường ngày càng đầy đủ.

- Bốn là: Các đối tác hoạt động trong nền kinh tế thị trường đều theo đuổi lợi ích của mình. Lợi ích cá nhân là động lực trực tiếp của sự phát triển kinh tế. - Năm là: Tự do cạnh tranh là thuộc tính của kinh tế thị trường, là động lực thúc đẩy sự tiến bộ kinh tế và xã hội, nâng cao chất lượng sản phẩm hàng hoá và dịch vụ, có lợi cho cả người sản xuất và ngjười tiêu dùng. - Sáu là: Sự vận động của các quy luật khách quan của thị trường dẫn dắt hành vi, thái độ ứng xử của các chủ thể kinh tế tham gia thị trường, nhờ đó hình thành một trật tự nhất định của thị trường từ sản xuất, lưu thông, phân phối và tiêu dùng.

Một nền kinh tế có được những đặc trưng cơ bản trên đây được gọi là nền kinh tế thị trường. Ngày nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của sức sản xuất trong từng quốc gia và sự hội nhập kinh tế mang tính toàn cầu đã tạo điều kiện và khả năng vô cùng to lớn để phát triển nền kinh tế thị trường đặt đến trình độ cao-kinh tế thị trường hiện đại. Kinh tế thị trường hiện đại là nền kinh tế có đầy đủ các đặc trưng của một nền kinh tế thị trường, đồng thời nó còn có các đặc trưng sau đây: - Một là, có sự thống nhất mục tiêu kinh tế với các mục tiêu chính trị-xã hội. - Hai là, có sự quản lý của Nhà nước, đặc trưng này mới hình thành ở các nền kinh tế thị trường trong vài thập kỷ gần đây, do nhu cầu không chỉ của Nhà nước-đại diện cho lợi ích của giai cấp cầm quyền, mà còn do nhu cầu của chính các thành viên, những người tham gia kinh tế thị trường.

- Ba là, có sự chi phối mạnh mẽ của phân công và hợp tác quốc tế, tạo ra một nền kinh tế thị trường mang tính quốc tế. vượt ra khỏi biên giới quốc gia động và mở, tham gia vào quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế giữa các quốc gia đang diễn ra với quy mô ngày càng lớn, tốc độ ngày càng tăng làm cho nền kinh tế thế giới ngày càng trở nên một chính thể thống nhất, trong đó mỗi quốc gia là một bộ phận gắn bó hữu cơ với các bộ phận khác. Các loại kinh tế thị trường: Tuỳ theo cách tiếp cận, người ta có thể phân loại kinh tế thị trường theo các tiêu chí khác nhau: - Theo trình độ phát triển, có: + Nền kinh tế hàng hoá giản đơn, kinh tế thị trường phát triển ở trình độ thấp + Nền kinh tế thị trường hiện đại - Theo hình thức hàng hóa, có: + Nền kinh tế thị trường với hàng hoá truyền thống: Thị trường lương thực, sắt thép, xăng dầu… + Nền kinh tế thị trường với hàng hoá hiện đại: Thị trường vốn, thị trường sức lao động, thị trường công nghệ… - Theo mức độ tự do, có: + Nền kinh tế thị trường tự do cạnh tranh + Nền kinh tế thị trường có điều tiết của nhà nước + Nền kinh tế thị trường hỗn hợp: Kết hợp sự điều tiết của Nhà nước với điều tiết của “Bàn tay vô hình” là cơ chế thị trường - Theo mức độ nhân văn, nhân đạo của nền kinh tế + Nền kinh tế thị trường thuần tuý kinh tế + Nền kinh tế thị trường xã hội 1.

Điều kiện ra đời của nền kinh tế thị trường a.- Phân công lao động xã hội. Phân công lao động xã hội là sự chuyên môn hoá các hoạt động sản xuất sản phẩm hoặc dịch vụ theo ngành hoặc theolãnh thổ. Do phâncông lao động xã hội nên dẫn đến tình trạng vừa thiếu vừa thừa sản phẩm xét trong phạm vi ở một nước và giữa các nước cần có sự trao đổi để cân bằng. b- Sự xuất hiện tư hữu về tư liệu sản xuát.

Những ưu thế và khuyết tật cơ bản của nền kinh tế thị trường a- Những ưu thế: - Tự động đáp ứng nhu cầu, có thể thanh toán được của xã hội một cách linh hoạt và hợp lý - Có khả năng huy động tối đa mọi tiềm năng của xã hội - Tạo ra động lực mạnh để thúc đẩy hoạt động của các doanh nghiệp đạt hiệu quả cao và thông qua phá sản tạo ra cơ chế đào thải các doanh nghiệp yếu kém. - Phản ứng nhanh, nhạy trước các thay đổi của nhu cầu xã hội và các điều kiện kinh tế trong nước và thế giới. - Buộc cácdoanh nghiệp phải thường xuyên học hỏi lẫn nhau, hạn chế các sai lầm trong kinh doanh diễn ra trong thời gian dài và trên các quy mô lớn. - Tạo động lực thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của khoa học-công nghệ-kỹ thuật, nền kinh tế năng động và đạt hiệu quả cao.

b- Những khuyết tật: - Động lực lợi nhuận tạo ra môi trường thuận lợi dẫn đến nguy cơ vi phạm pháp luật, thương mại hoá các giá trị đạo đức và đời sống tinh thần. - Sự cạnh tranh không tổ chức dẫn đến mất cân đối vĩ mô, lạm phát, thất nghiệp, sự phát triển có tính chu kỳ của nền kinh tế. - Sự cạnh tranh dẫn đến độc quyền làm hạn chế nghiêm trọng các ưu điểm của kinh tế thị trường. - Tạo ra sự bất bình đẳng, phân hoá giàu nghèo - Lợi ích chung dài hạn của xã hội không được chăm lo - Mang theo các tệ nạn như buôn gian bán lậu, tham nhũng - Tài nguyên thiên nhiên và môi trường bị tàn phá một cách có hệ thống, nghiêm trọng và lan rộng.

- Sản sinh và dẫn đến các cuộc chiến tranh kinh tế. 2- Đặc trưng chủ yếu của kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam có các đặcc trưng sau đây: 2.1- Về hệ thống mục tiêu của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Tính định hướng XHCN trong phát triển kinh tế-xã hội quy định quá trình phát triển kinh tế thị trường ở nước ta là quá trình thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội tổng quát “Dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” cụ thể là: a-Về mục tiêu kinh tế-xã hội-văn hoá - Làm cho dân giàu, mà nội dung căn bản của dân giàu là mức bình quân đóng góp GDP/đầu người tăng nhanh trong một thời gian ngắn và khoảng cách giàu nghèo trong xã hội ta ngày càng được thu hẹp. - Làm cho nước mạnh thể hiện ở mức đóng góp to lớn vào ngân sách quốc gia, ở sự gia tăng ngành kinh tế mũi nhọn, ở sự sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả các nguồn tài nguyên quốc gia, ở sự bảo vệ môi sinh, môi trường, tạo mọi điều kiện cho khoa học, công nghệ phát triển, ở khả năng thích ứng của nền kinh tế trong mọi tình huống bất trắc.

- Làm cho xã hội công bằng, văn minh thể hiện ở cách xử lý các quan hệ lợi ích ngay trong nội bộ kinh tế thị trường đó, ở việc góp phần to lớn vào việc giải quyết các vấn đề xã hội, ở việc cung ứng các hàng hoá và dịch vụ có giá trị không chỉ về kinh tề mà còn có giá trị cao về văn hoá. b- Về mục tiêu chính trị Làm cho xã hội dân chủ, biểu hiện ở chỗ dân chủ hoá nền kinh tế, mọi nguời, mọi thành phần kinh tế có quyền tham gia vào hoạt động kinh tế, vào sản xuất-kinh doanh, có quyền sở hữu về tài sản của mình: quyền của người sản xuất và tiêudùng được bảo về trên cơ sở pháp luật của Nhà nước.