Nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử và ứng dụng trong nghiên cứu kinh tế thị trường ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích nguyên tắc thống nhất lô gich lịch sử và ứng dụng trong nghiên cứu kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

• Tác giả: Phạm Thu Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Anh Tuấn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Nguyên Tắc Thống Nhất Lôgich-Lịch Sử Trong Nghiên Cứu Kinh Tế Thị Trường Định Hướng Xã Hội Chủ Nghĩa Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 2. Tình hình nghiên cứu của đề tài
• 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 4. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
• 5. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
• 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
• 7. Kết cấu của Luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT LÔGICH -LỊCH SỬ VÀ NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG ĐỊNH ĐƢỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
• 1.1. Một số khái quát chung về nguyên tắc thống nhất lô gich - lịch sử
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản
• 1.3. Nội dung nguyên tắc thống nhất Lôgich - lịch sử
• 1.4. Một số khái quát chung về kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• 1.5. Khái niệm kinh tế thị trường
• 1.6. Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 1.7. Đặc điểm nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt nam hiện nay
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT LÔ GICH LỊCH SỬ TRONG NGHIÊN CỨU NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG ĐỊNH HƢỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Tính lịch sử của kinh tế thị trƣờng và cách nghiên cứu nó
• 2.2. Tính lô gích trong phát triển kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa ở nƣớc ta
• 2.3. Một số quan niệm trong nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa ở nƣớc ta từ cách tiếp cận thống nhất lô gích lịch sử
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nguyên tắc thống nhất lôgich lịch sử trong nghiên cứu kinh tế

Nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử là một trong những nguyên tắc phương pháp luận cơ bản trong nghiên cứu kinh tế. Nguyên tắc này giúp nhận thức rõ mối quan hệ giữa cái lịch sử và cái lôgich, từ đó tạo ra một cái nhìn toàn diện về sự phát triển của nền kinh tế. Việc áp dụng nguyên tắc này trong nghiên cứu kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay là rất cần thiết. Nó không chỉ giúp hiểu rõ hơn về các quy luật phát triển của nền kinh tế mà còn giúp định hình các chính sách phù hợp với thực tiễn.

1.1. Khái niệm nguyên tắc thống nhất lôgich lịch sử

Nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử được hiểu là sự kết hợp giữa lôgich và lịch sử trong quá trình nghiên cứu. Lịch sử phản ánh sự phát triển của sự vật, trong khi lôgich là những quy luật tất yếu được rút ra từ quá trình lịch sử đó. Việc nắm vững nguyên tắc này giúp các nhà nghiên cứu có cái nhìn sâu sắc hơn về các hiện tượng kinh tế.

1.2. Vai trò của nguyên tắc trong nghiên cứu kinh tế

Nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử đóng vai trò quan trọng trong việc phân tích các hiện tượng kinh tế. Nó giúp các nhà nghiên cứu nhận diện được các quy luật phát triển của nền kinh tế, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp. Sự vận dụng nguyên tắc này trong nghiên cứu kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là rất cần thiết để đảm bảo tính hợp lý và hiệu quả trong các chính sách.

II. Thách thức trong việc áp dụng nguyên tắc lôgich lịch sử vào nghiên cứu kinh tế

Việc áp dụng nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử trong nghiên cứu kinh tế gặp phải nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự phức tạp của các hiện tượng kinh tế trong bối cảnh toàn cầu hóa. Các nhà nghiên cứu cần phải có phương pháp luận rõ ràng để có thể phân tích và đánh giá đúng đắn các vấn đề kinh tế hiện nay.

2.1. Sự phức tạp của nền kinh tế thị trường

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự biến động của thị trường toàn cầu, cùng với các yếu tố nội tại, tạo ra một môi trường nghiên cứu phức tạp. Điều này đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải có khả năng phân tích sâu sắc và toàn diện.

2.2. Khó khăn trong việc xác định quy luật phát triển

Việc xác định các quy luật phát triển trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa không phải là điều dễ dàng. Các yếu tố lịch sử, văn hóa và chính trị đều ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế. Do đó, việc áp dụng nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử cần phải được thực hiện một cách cẩn trọng.

III. Phương pháp nghiên cứu dựa trên nguyên tắc thống nhất lôgich lịch sử

Để áp dụng nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử trong nghiên cứu kinh tế, cần có các phương pháp nghiên cứu phù hợp. Các phương pháp này không chỉ giúp phân tích các hiện tượng kinh tế mà còn giúp đưa ra các giải pháp thực tiễn hiệu quả.

3.1. Phương pháp phân tích tổng hợp

Phương pháp phân tích-tổng hợp là một trong những phương pháp quan trọng trong nghiên cứu kinh tế. Phương pháp này giúp các nhà nghiên cứu phân tích các yếu tố khác nhau của nền kinh tế, từ đó tổng hợp lại để đưa ra cái nhìn tổng quát hơn về tình hình kinh tế.

3.2. Phương pháp so sánh

Phương pháp so sánh giúp các nhà nghiên cứu có thể đối chiếu các hiện tượng kinh tế khác nhau. Việc so sánh này không chỉ giúp nhận diện các điểm tương đồng mà còn giúp phát hiện ra những khác biệt quan trọng trong quá trình phát triển của nền kinh tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nguyên tắc thống nhất lôgich lịch sử trong nghiên cứu kinh tế

Nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong nghiên cứu kinh tế. Việc áp dụng nguyên tắc này giúp các nhà nghiên cứu đưa ra các giải pháp phù hợp với thực tiễn kinh tế hiện nay.

4.1. Phân tích các chính sách kinh tế

Việc áp dụng nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử trong phân tích các chính sách kinh tế giúp các nhà nghiên cứu đánh giá được tính hiệu quả của các chính sách này. Điều này rất quan trọng trong việc điều chỉnh và hoàn thiện các chính sách kinh tế trong tương lai.

4.2. Đánh giá tác động của các yếu tố lịch sử

Nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử giúp các nhà nghiên cứu đánh giá được tác động của các yếu tố lịch sử đến sự phát triển của nền kinh tế. Việc hiểu rõ mối quan hệ này sẽ giúp đưa ra các giải pháp phát triển bền vững hơn.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử là một công cụ quan trọng trong nghiên cứu kinh tế. Việc áp dụng nguyên tắc này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về các quy luật phát triển của nền kinh tế mà còn giúp định hình các chính sách phù hợp với thực tiễn. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện các phương pháp áp dụng nguyên tắc này để đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của thực tiễn.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc hoàn thiện các phương pháp áp dụng nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu và đưa ra các giải pháp hiệu quả hơn cho nền kinh tế.

5.2. Hướng đi mới trong nghiên cứu kinh tế

Cần tìm kiếm các hướng đi mới trong nghiên cứu kinh tế, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa. Việc áp dụng nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử sẽ giúp các nhà nghiên cứu có cái nhìn sâu sắc hơn về các vấn đề kinh tế hiện nay.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, Việt Nam đang xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (KTTHĐXHCN) – một mô hình kinh tế mới chưa từng có tiền lệ trên thế giới. Theo ước tính, quá trình đổi mới kinh tế từ năm 1986 đến nay đã tạo ra những bước phát triển vượt bậc, tuy nhiên vẫn còn nhiều thách thức do sự phức tạp và đặc thù của mô hình này. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là vận dụng nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử – một nguyên tắc phương pháp luận cơ bản của phép biện chứng duy vật – để nhận thức và nghiên cứu KTTHĐXHCN ở Việt Nam hiện nay.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là hệ thống hóa các vấn đề lý luận về nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử và nền KTTHĐXHCN, đồng thời phân tích sự vận dụng nguyên tắc này trong nghiên cứu thực tiễn kinh tế Việt Nam từ năm 1986 đến nay. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quan điểm triết học Mác-xít về nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử và các đặc điểm, quy luật vận hành của nền KTTHĐXHCN tại Việt Nam.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện ở hai khía cạnh: về lý luận, luận văn làm sáng tỏ cơ sở và nội dung của nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử; về thực tiễn, luận văn cung cấp cơ sở phương pháp luận giúp các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách có cái nhìn toàn diện, sâu sắc hơn về quá trình phát triển KTTHĐXHCN, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển kinh tế đất nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, đặc biệt tập trung vào nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử – nguyên tắc phương pháp luận cơ bản của phép biện chứng duy vật. Theo đó, nguyên tắc này nhấn mạnh sự thống nhất biện chứng giữa cái lịch sử (quá trình phát triển thực tế của sự vật trong không gian và thời gian) và cái lôgich (tính tất yếu, quy luật được rút ra từ lịch sử).

Hai phương pháp nghiên cứu chủ đạo được vận dụng là:

• Phương pháp lịch sử: đặt đối tượng nghiên cứu trong quá trình phát triển lịch sử của nó, bám sát các sự kiện, biến cố để phản ánh tính khách quan và đa dạng của hiện thực.
• Phương pháp lôgich: đi thẳng vào bản chất, tính quy luật của đối tượng, loại bỏ các yếu tố ngẫu nhiên, bề ngoài để nhận thức được tính tất yếu trong sự phát triển.

Ngoài ra, luận văn còn sử dụng các khái niệm chuyên ngành như: kinh tế thị trường, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, các quy luật kinh tế thị trường (quy luật cung cầu, quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh), các hình thức sở hữu kinh tế (sở hữu nhà nước, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính của luận văn bao gồm các tài liệu lý luận triết học Mác-xít, các công trình nghiên cứu về kinh tế thị trường và KTTHĐXHCN ở Việt Nam, các văn bản pháp luật liên quan, cùng các báo cáo, số liệu thống kê kinh tế từ năm 1986 đến nay.

Phương pháp phân tích được sử dụng là phương pháp phân tích – tổng hợp, so sánh – đối chiếu, đi từ trừu tượng đến cụ thể, trừu tượng hóa và khái quát hóa. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các tài liệu, công trình nghiên cứu có liên quan được công bố trong khoảng thời gian từ năm 1986 đến nay, được chọn lọc theo tiêu chí tính hệ thống, chuyên sâu và tính cập nhật.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong vòng 12 tháng, bao gồm các giai đoạn: thu thập tài liệu, phân tích lý thuyết, tổng hợp kết quả, viết luận văn và hoàn thiện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử là phương pháp luận cốt lõi trong nghiên cứu KTTHĐXHCN
   Luận văn chỉ ra rằng nguyên tắc này giúp nhận thức sâu sắc bản chất và quy luật phát triển của nền KTTHĐXHCN, tránh được sai lầm do nhận thức phiến diện hoặc duy ý chí. Ví dụ, việc vận dụng nguyên tắc này giúp giải thích rõ sự chuyển đổi mô hình kinh tế Việt Nam từ kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang KTTHĐXHCN sau năm 1986.

2. KTTHĐXHCN ở Việt Nam có những đặc điểm riêng biệt so với kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa
   Nền kinh tế này vừa tuân theo các quy luật thị trường (cung cầu, giá trị, cạnh tranh), vừa chịu sự điều tiết và định hướng của Nhà nước xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Theo số liệu thống kê, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong các ngành then chốt như an ninh quốc phòng và phúc lợi xã hội, chiếm khoảng 30-40% GDP.

3. Vai trò của Nhà nước trong KTTHĐXHCN là yếu tố quyết định sự phát triển đúng hướng
   Nhà nước không chỉ là người điều tiết vĩ mô mà còn thiết lập các quy tắc pháp luật để đảm bảo môi trường kinh tế ổn định, minh bạch. Ví dụ, các chính sách quản lý thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp và bảo vệ người tiêu dùng đã góp phần làm tăng trưởng GDP bình quân khoảng 6-7%/năm trong giai đoạn 2000-2015.

4. Sự vận dụng nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử giúp nhận diện và khắc phục các hạn chế trong phát triển KTTHĐXHCN
   Luận văn phân tích các thất bại trong quá khứ như chính sách kinh tế không phù hợp giai đoạn đầu sau giải phóng miền Nam, hay khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2008, đều xuất phát từ việc thiếu quan điểm lịch sử và nhận thức đúng quy luật phát triển. Việc vận dụng nguyên tắc này giúp đề xuất các giải pháp phù hợp với thực tiễn và xu hướng phát triển.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các phát hiện trên xuất phát từ bản chất biện chứng của sự phát triển xã hội và kinh tế. Sự thống nhất giữa cái lịch sử và cái lôgich giúp nhận thức không chỉ dựa trên các sự kiện lịch sử mà còn phải rút ra được quy luật, tính tất yếu trong sự phát triển. So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã làm rõ hơn vai trò của nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử trong việc nghiên cứu KTTHĐXHCN, đồng thời bổ sung các phân tích về đặc điểm riêng biệt của mô hình kinh tế Việt Nam.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là giúp các nhà hoạch định chính sách và nhà nghiên cứu có cơ sở khoa học vững chắc để xây dựng các chiến lược phát triển kinh tế phù hợp, đồng thời tránh được các sai lầm do nhận thức phiến diện hoặc áp dụng các mô hình kinh tế không phù hợp với điều kiện lịch sử và xã hội Việt Nam.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện tỷ trọng các thành phần kinh tế trong GDP, biểu đồ tăng trưởng GDP theo từng giai đoạn, bảng so sánh các đặc điểm của KTTHĐXHCN với kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa, giúp minh họa rõ nét các luận điểm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường vận dụng nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử trong nghiên cứu và hoạch định chính sách kinh tế
   Chủ thể thực hiện: các viện nghiên cứu, trường đại học, cơ quan hoạch định chính sách. Thời gian: ngay lập tức và liên tục. Mục tiêu: nâng cao chất lượng nhận thức và hiệu quả chính sách.

2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế điều tiết thị trường phù hợp với đặc thù KTTHĐXHCN
   Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tư pháp. Thời gian: 3-5 năm. Mục tiêu: tạo môi trường kinh tế minh bạch, ổn định, thúc đẩy phát triển bền vững.

3. Phát triển kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong các ngành then chốt, đồng thời khuyến khích sự phát triển đa dạng các thành phần kinh tế khác
   Chủ thể thực hiện: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các địa phương. Thời gian: 5 năm. Mục tiêu: đảm bảo sự phát triển cân bằng, công bằng và hiệu quả.

4. Đẩy mạnh đào tạo, nâng cao năng lực quản lý và nghiên cứu kinh tế theo phương pháp biện chứng duy vật
   Chủ thể thực hiện: các trường đại học, viện nghiên cứu. Thời gian: liên tục. Mục tiêu: xây dựng đội ngũ chuyên gia có khả năng vận dụng phương pháp luận khoa học vào thực tiễn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên, học viên cao học ngành Triết học và Kinh tế học
   Lợi ích: nắm vững cơ sở lý luận và phương pháp luận biện chứng duy vật, hiểu sâu về KTTHĐXHCN. Use case: làm tài liệu học tập, tham khảo cho luận văn, nghiên cứu khoa học.

2. Các nhà nghiên cứu và giảng viên trong lĩnh vực triết học, kinh tế chính trị
   Lợi ích: cập nhật các quan điểm mới về nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử và vận dụng trong nghiên cứu kinh tế. Use case: phát triển đề tài nghiên cứu, giảng dạy chuyên sâu.

3. Cán bộ hoạch định chính sách và quản lý kinh tế
   Lợi ích: có cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phù hợp với đặc thù KTTHĐXHCN. Use case: tham khảo khi xây dựng chiến lược phát triển kinh tế, điều chỉnh chính sách.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong và ngoài nước quan tâm đến thị trường Việt Nam
   Lợi ích: hiểu rõ môi trường kinh tế, cơ chế vận hành và vai trò của Nhà nước trong KTTHĐXHCN. Use case: đánh giá rủi ro, cơ hội đầu tư, xây dựng chiến lược kinh doanh phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử là gì?
   Đây là nguyên tắc phương pháp luận của phép biện chứng duy vật, nhấn mạnh sự thống nhất biện chứng giữa quá trình phát triển lịch sử của sự vật (cái lịch sử) và tính tất yếu, quy luật được rút ra từ lịch sử đó (cái lôgich). Ví dụ, nghiên cứu lịch sử phát triển kinh tế giúp rút ra quy luật vận hành của nền kinh tế.

2. Tại sao phải vận dụng nguyên tắc này trong nghiên cứu kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa?
   Vì mô hình KTTHĐXHCN là mô hình mới, phức tạp, chưa có tiền lệ, nên cần phương pháp luận khoa học để nhận thức đúng bản chất và quy luật phát triển, tránh sai lầm do nhận thức phiến diện hoặc duy ý chí.

3. Đặc điểm nổi bật của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là gì?
   Đó là sự kết hợp giữa cơ chế thị trường vận hành theo quy luật cung cầu, giá trị, cạnh tranh với sự điều tiết, định hướng của Nhà nước xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo.

4. Vai trò của Nhà nước trong mô hình này như thế nào?
   Nhà nước vừa là người điều tiết vĩ mô, vừa thiết lập các quy tắc pháp luật để đảm bảo môi trường kinh tế ổn định, minh bạch, đồng thời bảo vệ lợi ích của toàn dân, hướng nền kinh tế phát triển đúng mục tiêu xã hội chủ nghĩa.

5. Làm thế nào để tránh sai lầm trong phát triển kinh tế dựa trên nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử?
   Cần đặt đối tượng nghiên cứu trong quá trình phát triển lịch sử của nó, đồng thời rút ra quy luật, tính tất yếu từ lịch sử đó để xây dựng chính sách và chiến lược phù hợp. Ví dụ, bài học từ chính sách kinh tế không phù hợp giai đoạn đầu sau giải phóng miền Nam đã được khắc phục nhờ nhận thức đúng quy luật phát triển.

Kết luận

• Nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử là phương pháp luận cốt lõi giúp nhận thức đúng bản chất và quy luật phát triển của KTTHĐXHCN ở Việt Nam.
• KTTHĐXHCN là mô hình kinh tế đặc thù, kết hợp giữa quy luật thị trường và sự điều tiết của Nhà nước xã hội chủ nghĩa, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo.
• Vận dụng nguyên tắc này giúp nhận diện các hạn chế, sai lầm trong quá trình phát triển kinh tế và đề xuất các giải pháp phù hợp, hiệu quả.
• Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và phương pháp luận quan trọng cho nghiên cứu, giảng dạy và hoạch định chính sách kinh tế tại Việt Nam.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào đào tạo nguồn nhân lực, hoàn thiện pháp luật và tăng cường nghiên cứu vận dụng nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử trong thực tiễn phát triển kinh tế.

Các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý và sinh viên nên tiếp cận và vận dụng nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử để nâng cao hiệu quả nghiên cứu và thực thi chính sách phát triển KTTHĐXHCN, góp phần xây dựng đất nước phát triển bền vững và thịnh vượng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] NỘI DUNG CHƢƠNG 1: MỘT SỐ KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT LÔGICH-LỊCH SỬ VÀ NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG ĐỊNH ĐƢỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM 1. Một số khái quát chung về nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử 1. Một số khái niệm cơ bản Nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử là một trong những nguyên tắc phương pháp luận cơ bản của phép biện chứng.

Việc nắm vững nguyên tắc này giúp cho nhận thức con người có thể tiến sâu vào tầng bậc bản chất của đối tượng, thấy ra những vấn đề có tính quy luật trong sự tồn tại, vận động, và phát triển của đối tượng. Để tìm hiểu và nắm được những nội dung cơ bản của nguyên tắc thống nhất lôgich-lịch sử, thì chúng ta cần hiểu rõ nội hàm những khái niệm căn bản liên quan đến nguyên tắc này. Khái niệm lịch sử, cái lịch sử và phương pháp lịch sử. Theo tiếng Hy lạp cổ từ istorija được dịch nghĩa là lịch sử.

Lúc đầu lịch sử dùng để chỉ những sự kiện diễn ra trong đời sống tự nhiên và xã hội. Theo cách quan niệm này thì quan niệm về lịch sử rất dễ đồng nhất với khái niệm vật chất, vì chúng đều là là thực tại khách quan được xét đến trong quá trình phát triển. Dần dần phạm trù “lịch sử”, trong sự vận động của nó, không ngừng đổi mới nội dung và mở rộng nghĩa hơn. Lúc này, lịch sử được hiểu là: khoa học về sự vận động, phát triển của xã hội nói chung, là những gì đã từng xảy ra trong quá khứ; dùng để chỉ sự phát triển hiện thực trong biểu hiện của mọi khách thể mang tính sự kiện nói riêng.

Theo đó, thì ngoại diên của khái niệm lịch sử bao hàm cả lịch sử của tư duy. Tức là phải thừa nhận tư duy và tư tưởng cũng có lịch sử cho dù lịch sử đó xét đến cùng nó cũng bị phụ thuộc vào sự phát triển của tồn tại. Là một bộ phận trong khái niệm lịch sử nên lịch 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sử của tư tưởng cũng có tính khách quan, nhưng không phải khách quan theo nghĩa bản thể luận mà là khách quan theo nghĩa nhận thức luận. Hiện nay, khái niệm lịch sử dùng để chỉ quá trình phát triển thực tế, của toàn bộ hiện thực và nhận thức về hiện thực, với những hình thức biểu hiện phong phú, đa dạng, cụ thể, với toàn bộ các mối liên hệ cụ thể của nó tồn tại trong không gian và thời gian xác định.

Và dù là lịch sử xã hội hay lịch sử tự nhiên thì đều là “lịch sử tự nó”, luôn luôn tồn tại khách quan độc lập với ý thức của con người, nhưng lại được con người nhận thức và biến đổi theo quy luật để phục vụ cho cuộc sống con người. Như vậy, có sự khác biệt giữa phạm trù lịch sử và phạm trù vật chất. Điểm khác biệt giữa chúng là, phạm trù lịch sử không chỉ lột tả được nội dung phát triển của thế giới khách quan (vật chất) mà còn thấy được sự vận động và phát triển không ngừng trong lĩnh vực tư duy, nhận thức và ý thức con người phản ánh về hiện thực khách quan. Còn phạm trù vật chất chỉ dùng để chỉ một thực tại khách quan đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác chép lại, phản ánh lại và không phụ thuộc vào cảm giác của con người.

Nói cách khác, cái lịch sử không đơn thuần là vật chất trong sự phát triển, và vì cả tồn tại và tư duy đều vận động và phát triển triển không ngừng, bởi vậy đều có tính lịch sử [xem 22; 98]. Khái niệm lịch sử mà chúng ta nghiên cứu ở đây liên quan đến hai đối tượng, hai lĩnh vực nhận thức: thứ nhất là lịch sử nói chung của hiện thực khách quan, tức là lịch sử được hiểu như một quá trình phát triển thực tế chung; sinh thành, phát triển và diệt vong của đối tượng; thứ hai là lịch sử của nhận thức tư tưởng tư duy của con người, đặc biệt là lịch sử của khái niệm. Từ đó thấy được, lịch sử được tồn tại như một quá trình, trong cả tự nhiên, xã hội và tư duy [ 22; 98]. Như vậy, nếu khái niệm lịch sử dùng để chỉ mọi quá trình phát triển thực tế của hiện thực thì khái niệm cái lịch sử lại được hiểu là lịch sử được 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nhận thức.

Đây là phạm trù thuộc về tư tưởng; tức là “cái lịch sử được hiểu là một phạm trù dùng để chỉ sự phát triển của hiện thực được nhận thức“ [22; 99 ]. Do đó tự nhiên, xã hội và tư duy – một khi trở thành đối tượng xem xét của nhận thức (lôgich) thì đều thể hiện như là cái lịch sử với tư cách là cái lịch sử. Nói cách khác, khi chuyển các đối tượng nghiên cứu (các sự vật, hiện tượng) đã thâu tóm được tính quy định lịch sử phổ biến được khái quát thành lý luận đó chính là phạm trù cái lịch sử. Lúc này, lịch sử không phải là lịch sử “tự nó” mà lịch sử được xét trong mối quan hệ với nhận thức.

Ví dụ, cùng một nhân vật lịch sử chúng ta có nhiều cách đánh giá khác nhau, do quá trình nhận thức, đánh giá của mỗi người là khác nhau. Tuy nhiên, sự nhận thức có thể khác nhau nhưng cũng phải luôn tuân thủ tính khách quan khi phản ảnh về hiện thực. Điều này làm nên tính đặc thù của phương pháp lịch sử. Phương pháp lịch sử được rút ra từ phạm trù “cái lịch sử” như là một nguyên tắc nhận thức của lô gích học biện chứng.

Phương pháp lịch sử như là sự ứng dụng cụ thể của phương pháp logic đối với những đối tượng cụ thể nào đó. Phương pháp lịch sử yêu cầu nhận thức: thứ nhất là phải phản ánh lịch sử trong quá trình sinh thành, vận động, biến đổi và phát triển. Thứ hai phải bám sát đối tượng theo thời gian để tái hiện nó trong tính muôn vẻ, bề ngoài, ngẫu nhiên và cụ thể của chúng. Trong phương pháp lịch sử, các lý thuyết cũ bị phê phán bằng cách so sánh với chính những sự kiện đã được xác định về mặt lịch sử và các lý thuyết mới được xuất hiện trong lịch sử bằng con đường nhận thức và khái quát hoá chúng.

Ưu điểm của phương pháp lịch sử là: có thể phản ánh đối tượng một cách cụ thể, sinh động nhất vì sự mô tả đối tượng luôn dựa trên việc bám sát vào các sự kiện và tiến trình lịch sử để phản ánh. Nhược điểm của phương pháp lịch sử là: dễ sa vào tiểu tiết, mô tả cảm tính, khó thấy được bản chất, tính quy luật của lịch sử. Ví dụ, khi nghiên cứu quá trình biến đổi tư tưởng 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Việt Nam, cần phải bám vào diễn biến thời gian để nắm được quá trình phát sinh, phát triển và biến đổi của tư tưởng Việt Nam qua các thời kỳ (đó là việc sử dụng phương pháp lịch sử). Nhưng quá trình nhận thức không chỉ dừng ở đó, việc bám theo sự vận động của đối tượng để nhận thức phải đồng thời từ đó rút ra được bản chất, tính quy luật của tiến trình lịch sử để có những khái quát mang tính tổng thể nhất, chung nhất và đầy đủ nhất.

Điều này cần sự bổ sung của một phương pháp khác. Đó chính là phương pháp lôgich. Khái niệm lôgich, cái lôgich và phương pháp lôgich Theo nghĩa chung nhất, thuật ngữ lôgich dùng để chỉ tính quy luật, tính tất yếu trong quá trình tồn tại, vận động, biến đổi, phát triển của sự vật, hiện tượng, hay quá trình. Đó có thể là lôgich của hiện thực (lôgich khách quan) hay lôgich của nhận thức, tư duy (lôgich chủ quan).

Nếu quan niệm lịch sử là sự phát triển của đối tượng trong quá trình với những biểu hiện phong phú, bề ngoài, hiện tượng trong thời gian và không gian cụ thể thì lôgich: “Chính là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình lịch sử, liên kết các sự kiện, các mặt dường như tách biệt thành một chỉnh thể toàn vẹn” [22; 15] Như vậy, lôgich là cái được lẩy ra từ lịch sử, là tính quy luật của lịch sử, là cái sẽ chi phối toàn bộ quá trình phát triển, biến đổi của lịch sử. Chẳng hạn lôgich của sự sống là phải thông qua quá trình trao đổi chất. Tính quy luật này bao hàm trong nó tất cả những biểu hiện sinh động của quá trình trao đổi chất rất khác nhau ở các loài và cá thể sinh học khác nhau. Đối với khái niệm cái lôgich cũng có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm này.

Trong đó có hai loại quan điểm chủ yếu, nhóm quan điểm thứ nhất cho rằng, cái lôgich tồn tại cả trong lĩnh vực tinh thần và trong hiện thực khách quan (lôgich khách quan) như một số tác giả: Grushin V. X theo họ, bản thân sự phát triển hiện thực của khách thể đã hàm chứa cái lôgich từ ngay trong bản thân nó, cái lôgich đó 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hoàn toàn mang ý nghĩa khách quan rồi từ đó mới quy định nên sự nhận thức về tính khách quan đó. Nhóm quan điểm thứ hai lại cho rằng, cái lôgich là khái niệm chỉ đặc trưng riêng trong lĩnh vực tinh thần, quan điểm này dường như có sự tương đồng với cách hiểu của Hêghen về lôgich; cái lôgich lúc này được hiểu là sự phản ánh lý luận về cái lịch sử, nó là “hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan” [ 11, 19]. P cho rằng “cái lôgich là dùng để chỉ mối liên hệ xác định, tất yếu của các tư tưởng (khái niệm, phán đoán), phản ánh thế giới khách quan vào trong nhận thức của con người dưới dạng các hình ảnh tinh thần”.

A cho rằng “cái lôgich là sự phản ánh khái quát cái lịch sử”. Tác giả Lê Hữu Nghĩa thì cho rằng, không nên đồng nhất cái lôgich với tư duy, nhưng cái lôgich lại không tách rời tư duy trừu tượng, đó là sự biểu đạt mối liên hệ tất yếu trong sự phát triển của tư duy trừu tượng: cái lôgich là sự tiếp nối nhất định, tất yếu của các khái niệm, phán đoán, phản ánh thế giới khách quan trong ý thức con người dưới dạng các hình ảnh tư tưởng [30, 19 - 20].