MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Cùng với sự hội nhập kinh tế, văn hóa xã hội, ngƣời Việt Nam đang đứng trƣớc nhiều cạnh tranh, thách thức trong cả công việc lẫn các mối quan hệ xã hội. Nhu cầu đƣợc chia sẻ, trò chuyện, giải tỏa tâm lý của những ngƣời sống ở thành phố lớn nhƣ Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh ngày càng tăng lên và đƣợc thể hiện rõ qua số lƣợng các cuộc gọi tới các trung tâm hỗ trợ tâm lý. Theo báo cáo của Tổ Tâm lý học Ứng dụng - Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội trong Hội thảo “Mô hình đào tạo chuyên gia tham vấn – trị liệu tại Việt Nam” tháng 5/2007, Trung tâm tƣ vấn và dịch vụ truyền thông (Đƣờng dây tƣ vấn và hỗ trợ trẻ em - 18001567), có ngày tiếp nhận tới 500 cuộc gọi của khách hàng.
Tổng số phút tƣ vấn trung bình của một tháng ở Trung tâm sức khỏe hạnh phúc gia đình là 32.000 phút với 160 ca trực. Hay ở Trang web tamsubantre.org, mỗi ngày có khoảng 30 - 50 lời đề nghị đƣợc hỗ trợ. Đây chỉ là con số ở một vài trung tâm, thực tế thì số lƣợng ngƣời đề nghị trợ giúp còn lớn hơn rất nhiều. Theo kết quả nghiên cứu của TS.
Trần Thị Giồng và các đồng nghiệp, ở thành phố Hồ Chí Minh (2003) có hơn 50 cơ sở tham vấn [11; 18]. Theo tìm hiểu của tác giả nghiên cứu, ở Hà Nội số lƣợng cũng không dƣới 50. Với sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông, tham vấn dựa trên môi trƣờng internet đã đƣợc áp dụng một cách phổ biến ở nhiều nƣớc trên thế giới, ở Hoa Kỳ năm 2000 đã có tới 250 trang web tham vấn, trị liệu và có tới 400 nhà tham vấn [18]. Ở nƣớc ta hoạt động tham vấn đã bắt đầu từ khoảng những năm 1990 với đa phần là tham vấn qua điện thoại.
Tham vấn qua internet xuất hiện chƣa lâu và cũng chƣa rầm rộ nhƣ điện thoại. Hiện nay ở Hà Nội có khoảng 4 trang web tƣ vấn, tham vấn về sức khỏe giới tính và tâm lý với các hình thức trực tuyến và qua thƣ điện tử. Nhƣng với thực tế nhu 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com cầu sử dụng internet ở Việt Nam hiện nay, trên 14 triệu ngƣời trong đó 72% số ngƣời trong độ tuổi 18-30 thƣờng xuyên nói chuyện (chat) và 81% số ngƣời trong độ tuổi 41-50 thƣờng xuyên đọc tin tức [32] và với sự ra đời nhiều cơ sở tham vấn thì vấn sự phát triển rộng rãi của tham vấn mạng sẽ là tƣơng lai không xa. Hoạt động tham vấn của các trang web ở Việt Nam hiện nay chủ yếu xuất phát từ các dự án hỗ trợ về sức khỏe sinh sản, tình dục, HIV/AIDS nhƣng những khúc mắc về vấn đề tâm lý chiếm một tỷ lệ không nhỏ, luôn chiếm khoảng 50% hoặc gần 50% các vấn đề khúc mắc của khách hàng và các trang web này chủ yếu là miễn phí.
Một số nƣớc đã phát triển lâu về ngành nghề tham vấn nhƣ Hoa Kỳ, Thụy sĩ, Anh, Úc. Các hiệp hội tham vấn, trị liệu đã nhanh chóng cho ra đời Nguyên tắc đạo đức hành nghề tham vấn qua mạng (Hoa Kỳ năm 1999, Thụy sĩ năm 2003) nhằm đƣa ra những quy định đạo đức để nâng cao tính trách nhiệm của ngƣời hành nghề và bảo vệ quyền lợi của khách hàng trong tham vấn. Cho dù hoạt động tham vấn qua mạng ở Việt Nam là miễn phí nhƣng quyền lợi của khách hàng vẫn cần phải đƣợc quan tâm. Cho đến nay ở Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng, mới chỉ có vài nghiên cứu về tham vấn nhƣng không đề cập sâu tới tính đạo đức hay đề xuất các nguyên tắc đạo đức cho hoạt động tham vấn mạng.
Bên cạnh đó, nƣớc ta chƣa có những quy tắc đạo đức hành nghề tham vấn nói chung và tham vấn qua mạng nói riêng. Đa phần các trung tâm tham vấn cũng chƣa có những quy định chi tiết cho hoạt động này. Trƣớc tình hình đó, những nghiên cứu liên quan tới tham vấn mạng dƣới góc độ đạo đức hành nghề là rất cần thiết. Do vậy tôi lựa chọn đề tài “Xây dựng nguyên tắc đạo đức cho hoạt động tham vấn qua internet” với hy vọng đóng góp cho sự phát triển của tham vấn nói chung và tham vấn qua mạng nói riêng.
8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Nghiên cứu này nhằm góp phần tạo dựng cơ sở nền tảng ban đầu cho việc xây dựng một bản nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp tham vấn nói chung và tham vấn qua internet nói riêng. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU Đề tài thực hiện một số nhiệm vụ nghiên cứu chính nhƣ sau: 3. Hệ thống hoá một số vấn đề lý luận liên quan đến đề tài.
Đánh giá thực trạng hoạt động tham vấn qua internet. Xây dựng nguyên tắc đạo đức cho hoạt động tham vấn qua internet 4. ĐỐI TƢỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 4. Đối tƣợng nghiên cứu: Xây dựng nguyên tắc đạo đức cho hoạt động tham vấn qua internet.
Địa bàn nghiên cứu: Nghiên cứu đƣợc tiến hành tại 4 cơ sở cung cấp dịch vụ tham vấn qua internet ở Hà Nội là www.org (Tâm sự bạn trẻ) của Công ty tƣ vấn đầu tƣ y tế, www.vn (Giới tính tuổi teen) của Trung ƣơng Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, www.net (Tuổi ô mai) từ Dự án của nhóm Hands in Hands và www.vn (Trung tâm tƣ vấn công tác xã hội) Trung tâm tƣ vấn, công tác xã hội của Trƣờng đại học lao động và xã hội. Khách thể nghiên cứu: Nhóm thứ nhất gồm 15 ngƣời làm tham vấn qua internet tại các cơ sở ở Hà Nội nói trên. Trong đó 7 tham vấn viên từ trang web: www.org và 1 chuyên gia giám sát; 2 tham vấn viên từ www.vn, 4 tham vấn viên ở www.net và 2 tham vấn viên từ www. Nhóm thứ hai gồm 30 ngƣời làm tham vấn trong đó có 15 ngƣời làm tham vấn qua internet đến từ 4 trang web nêu trên, 10 ngƣời làm tham vấn qua điện thoại đến từ Trung tâm tƣ vấn và dịch vụ truyền thông và Trung tâm 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tham vấn hỗ trợ tâm lý và giáo dục cộng đồng.
5 ngƣời làm tham vấn trực tiếp độc lập. Nhóm thứ ba gồm 5 khách hàng, những ngƣời có sử dụng dịch vụ tham vấn trực tuyến và qua thƣ của trang web Tâm sự bạn trẻ. Thời gian nghiên cứu: từ tháng 6/2006 đến 11/2007 5. PHẠM VI NGHIÊN CỨU Do giới hạn về thời gian và công sức nên chúng tôi chỉ tiến hành điều tra thực trạng hoạt động tham vấn ở các trung tâm tham vấn qua internet có trụ sở tại Hà Nội.
Về khách thể nghiên cứu Bản nguyên tắc đạo đức tham vấn các nƣớc có nghề tham vấn phát triển gồm rất nhiều phần nhƣng trong nghiên cứu này tôi sẽ chỉ tập trung xây dựng ba phần cơ bản trong đạo đức tham vấn, đó là: Mối quan hệ tham vấn, Tính bí mật và Trách nhiệm nghề nghiệp. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU Nghiên cứu đi tìm câu trả lời cho hai câu hỏi lớn nhƣ sau: 6. Hiện trạng hoạt động tham vấn qua internet hiện nay nhƣ thế nào? Nó có liên quan gì tới nguyên tắc đạo đức hành nghề? 6. Nội dung nào cần đƣợc đƣa ra trong nguyên tắc đạo đức để phù hợp với hiện trạng hoạt động tham vấn qua internet ở Việt Nam hiện nay? 7.
Ý NGHĨA CỦA NGHIÊN CỨU Ở những nƣớc có nghề tham vấn phát triển từ lâu nhƣ Anh, Pháp, Hoa Kỳ, Canada. việc xây dựng Nguyên tắc đạo đức hành nghề đƣợc tổ chức thực hiện bởi Hiệp hội ngành nghề hay Ủy ban cấp bằng. Những ngƣời muốn hành nghề tham vấn phải đảm bảo đã đƣợc cấp bằng hành nghề. Khi hành nghề nếu nhà tham vấn có những hành vi vi phạm Nguyên tắc đạo đức mà tổ 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com chức nghề nghiệp đã đặt ra sẽ bị xử phạt bởi Pháp luật hoặc bởi Hiệp hội nghề nghiệp.
Sẽ là không hợp lý khi một Bản quy định nghề nghiệp được tổ chức xây dựng bởi một cá nhân còn trẻ tuổi và không đứng trong Ủy ban hay Hiệp hội ngành nghề. Tuy nhiên, với hoàn cảnh nhƣ ở Việt Nam hiện nay, tham vấn chƣa đƣợc công nhận là nghề và cũng chƣa có tổ chức nào đứng lên xây dựng nguyên tắc đạo đức hành nghề. Do vậy tác giả nghiên cứu vẫn mạnh dạn thực hiện đề tài này với mong muốn kết quả nghiên cứu sẽ là yếu tố thúc đẩy các tổ chức, cơ quan về tham vấn, nhất là tham vấn qua internet quan tâm nhiều hơn nữa tới Đạo đức trong thực hành tham vấn. Mong muốn thứ hai là hỗ trợ cho các cơ sở tham vấn, các tham vấn viên qua internet hiện nay cũng nhƣ trong tƣơng lai gần có những hƣớng dẫn thực hành, ở đó những nguyên tắc đƣợc đƣa ra không chỉ đơn thuần là áp dụng của nƣớc ngoài mà đƣợc sự phân tích, đóng góp lên từ chính những ngƣời Việt Nam đã có kinh nghiệm thực hành từ trƣớc.
Những phân tích, những nội dung cơ bản của Bản nguyên tắc đƣợc xây dựng nên trong nghiên cứu này cũng có thể là cơ sở để các tổ chức nghề nghiệp sau này tham khảo khi xây dựng một bản Nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp hoàn chỉnh. Vì vậy, ở một khía cạnh nào đó nghiên cứu này có ý nghĩa cả mặt lý luận và thực tiễn. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Để đạt đƣợc mục đích nghiên cứu, đề tài sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu sau: 8. Phƣơng pháp phân tích tài liệu 8.
Phƣơng pháp quan sát 8. Phƣơng pháp phỏng vấn sâu 8. Phƣơng pháp thảo luận nhóm tập trung 8. Phƣơng pháp điều tra bằng phiếu hỏi 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Những thông tin thu đƣợc qua phƣơng pháp nghiên cứu định tính đƣợc xử lý bằng tay và phân tích theo chủ đề đã định trƣớc.
Những thông tin thu đƣợc qua phiếu hỏi sẽ đƣợc xử lý bằng phƣơng pháp thống kê toán học. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1. Những nghiên cứu trên thế giới 1.1 Sự ra đời của loại hình tham vấn qua internet trên thế giới Sự kiện đầu tiên đánh dấu sự xuất hiện của internet trong việc trợ giúp tâm lý đó là một buổi trị liệu tâm lý diễn tập giữa các máy tính ở Standford và Đại học California, Los Angeles trong cuộc Hội thảo Quốc tế về Giao tiếp máy tính vào tháng 10 năm 1972.
Hoạt động mang tính trợ giúp tâm lý đầu tiên xuất hiện trên internet là những chia sẻ cá nhân của các nhóm tự trợ giúp.