Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Cơ sở lý luận của đề tài Việc phân loại tài sản thành “bất động sản” và “động sản” có nguồn gốc từ Luật cổ La Mã, theo đó BĐS không chỉ là đất đai, của cải trong lòng đất mà còn là tất cả những gì được tạo ra do sức lao động của con người trên mảnh đất. Bất động sản bao gồm các công trình xây dựng, mùa màng, cây trồng … và tất cả những gì liên quan đến đất đai hay gắn liền với đất đai, những vật trên mặt đất cùng với những bộ phận cấu thành lãnh thổ.
Pháp luật của nhiều nước trên thế giới đều thống nhất ở chỗ coi BĐS gồm đất đai và những tài sản gắn liền với đất đai. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật của mỗi nước cũng có những nét đặc thù riêng thể hiện ở quan điểm phân loại và tiêu chí phân loại, tạo ra cái gọi là “khu vực giáp ranh giữa hai khái niệm bất động sản và động sản”. Theo điều 174 Bộ luật Dân sự nước CHXHCN Việt Nam năm 2005 thì: “Bất động sản là tài sản không thể di dời được, bao gồm: [3] - Đất đai. - Nhà ở, công trình xây dựng gắn liền với đất đai, kể cả các tài sản gắn liền với nhà ở, công trình xây dựng đó.
- Các tài sản khác gắn liền với đất đai. - Các tài sản khác do pháp luật quy định. Cơ sở thực tiễn của đề tài - Thị trường BĐS là một trong những thị trường quan trọng của nền kinh tế thị trường, vì thị trường này liên quan trực tiếp tới một lượng tài sản lớn cả về quy mô, tính chất cũng như giá trị đối với nền kinh tế quốc dân. - Phát triển và quản lý tốt thị trường BĐS, đặc biệt là thị trường quyền sử dụng đất là điều kiện quan trọng để sử dụng có hiệu quả tài sản quý giá thuộc sở hữu toàn dân mà Nhà nước là đại diện chủ sở hữu.
n 5 - Phát triển và quản lý tốt thị trường BĐS sẽ góp phần kích thích sản xuất phát triển, tăng nguồn thu cho Ngân sách. - Phát triển và quản lý có hiệu quả thị trường BĐS sẽ đáp ứng nhu cầu bức xúc ngày càng gia tăng về nhà ở cho nhân dân từ đô thị - nông thôn. Cơ sở pháp lý của đề tài Đề tài nghiên cứu dựa vào cơ sở pháp lý là các văn bản chính sau: - Hiến pháp Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992. - Pháp lệnh Giá số 40/2002/PL-UBTVQH ngày 26 tháng 4 năm 2002 của Uỷ ban Thường vụ quốc hội; - Luật Đất đai 2003; - Luật Xây dựng 2003; - Luật Thuế sử dụng đất; - Luật Kinh doanh bất động sản 2006.
- Luật Thương mại 2005. - Nghị quyết số 06/2004/NQ-CP ngày 19 tháng 5 năm 2004 của Chính phủ về một số giải pháp phát triển lành mạnh thị trường bất động sản. - Nghị quyết số 19/2008/NQ-QH12 ngày 3 tháng 6 năm 2008 của Quốc hội về việc thí điểm cho tổ chức, cá nhân nước ngoài mua và sở hữu nhà ở tại Việt Nam. - Nghị định số 17/2003/NĐ-CP ngày 25 tháng 12 năm 2003 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Pháp lệnh Giá.
- Nghị định số 153/2007/NĐ- CP ngày 15 tháng10 năm 2007 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật kinh doanh bất động sản. - Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất. - Nghị định số 17/2006/NĐ-CP ngày 27 tháng 01 năm 2006 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định hướng dẫn thi hành luật đất đai. n 6 - Nghị định số 123/2007/NĐ-CP ngày 27 tháng 7 năm 2007 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất.
- Nghị định số 90/2009/NĐ-CP ngày 6 tháng 9 năm 2006 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành luật nhà ở. - Thông tư số 05/2006/TT-BXD ngày 1 tháng 11 năm 2006 của Bộ Xây dựng hướng dẫn thực hiện một số nội dung của Nghị định 90/2009/NĐ-CP ngày 6 tháng 9 năm 2006 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành luật nhà ở. - Quyết định số 278/2005/QĐ-TTg ngày 25 tháng 11 năm 2005 của Thủ tướng Chính Phủ về việc phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung xây dựng thành phố Thái Nguyên đến năm 2020. - Chỉ thị số 01/2008/CT-TTg ngày 08 tháng 01 năm 2008 của Thủ tướng Chính phủ về một số giải pháp đẩy mạnh phát triển và quản lý thị trường bất động sản.
- Thông báo số 138/TB-VPCP ngày 27 tháng 4 năm 2009 của Văn phòng chính phủ về Kết luận của Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải - Trưởng ban chỉ đạo TW về chính sách nhà ở và thị trường bất động sản tại cuộc họp của ban chỉ đạo. Khái quát các quy định liên quan đến thị trường bất động sản 1. Khái niệm thị trường bất động sản Bất động sản là hàng hoá đặc biệt, tuy không thể di chuyển nhưng có thể đem lại lợi ích cho chủ sở hữu, do đó làm nảy sinh quan hệ giao dịch. Thị trường bất động sản là nơi tiến hành các giao dịch về bất động sản, mang tính khu vực và biến động theo thời gian.
Vì vậy thị trường bất động sản là tổng hoà các giao dịch về bất động sản đạt được tại một khu vực địa lý nhất định trong một giai đoạn nhất định và chịu sự chi phối của các quy luật thị trường. Người mua và người bán có thể ở cùng một địa điểm như trường hợp bán đấu giá, hoặc cũng có thể liên hệ với nhau qua các trung gian (công ty tư vấn nhà đất) hoặc qua mạng internet hoặc qua hệ thống thông tin liên lạc khác. Chính trong thị trường BĐS, giá cả BĐS được xác định. n 7 Trong thực tế, hiện nay ở nước ta một số quan niệm về thị trường BĐS theo nghĩa hẹp đó là thị trường nhà đất.
Thị trường nhà đất đã bước đầu hình thành và đang có xu hướng mở rộng ở nước ta. Đâu có nhà và đất cũng như các dịch vụ gắn liền với nhà đất thì ở đó có thể hình thành thị trường nhà đất. Tuy nhiên một điều lưu ý khi đề cập đến thị trường BĐS, đó là quyền sở hữu đất đai. Đối với những quốc gia quyền sở hữu đất đai thuộc về tư nhân thì thị trường BĐS về ý nghĩa chung là thị trường giao dịch đất đai, chủ thể lưu thông trên thị trường đất đai là đất đai đã được thương phẩm hoá (đất đai được đầu tư, khai thác và được dùng như một hàng hoá để thực hiện việc kinh doanh, mua bán, cho thuê, cũng dùng nguyên tắc kinh doanh hàng hoá để kinh doanh đất đai).
Đối với những quốc gia như nước ta, đất đai thuộc sở hữu toàn dân, thị trường BĐS về nghĩa chung được hiểu là thị trường quyền sử dụng đất và sở hữu nhà. Đối tượng chủ yếu của kinh doanh BĐS là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà. Cũng như nhiều thị trường khác, ngày nay thị trường BĐS không chỉ mang tính khu vực mà còn mang tính quốc gia và tính quốc tế. Các giao dịch diễn ra trên thị trường BĐS thường quan tâm giải quyết những vấn đề mang tính chi tiết, cụ thể của cả bên bán và bên mua như vị trí, hình thể, quy mô, kích thước BĐS, những tiện ích khi sử dụng BĐS hay giá bán BĐS, hình thức và phương thức thanh toán.
Tuy nhiên nhu cầu tìm hiểu về thông tin chi tiết có liên quan đến BĐS và thị trường BĐS vẫn là yêu cầu thiết yếu đối với bất kỳ đối tượng nào có tham gia vào thị trường BĐS. Theo các phân tích lý luận của các chuyên gia kinh tế cũng như các nhà nghiên cứu về BĐS trong nước cũng như quốc tế đã đưa ra một số khái niệm sau đây về thị trường bất động sản: - Khái niệm 1: Thị trường BĐS là nơi hình thành các quyết định về việc ai tiếp cận được bất động sản và bất động sản đó được sử dụng như thế nào và vì mục đích gì. n 8 - Khái niệm 2: Thị trường BĐS là đầu mối thực hiện và chuyển dịch giá trị của hàng hoá bất động sản. - Khái niệm 3: Thị trường BĐS là nơi diễn ra các hoạt động mua bán, chuyển nhượng, cho thuê, thế chấp và các dịch vụ có liên quan như môi giới, tư vấn… giữa các chủ thể trên thị trường mà ở đó vai trò quản lý nhà nước đối với thị trường bất động sản có tác động quyết định đến sự thúc đẩy phát triển hay kìm hãm hoạt động kinh doanh đối với thị trường BĐS.
- Khái niệm 4: Thị trường BĐS là nơi tiến hành các giao dịch bất động sản gồm chuyển nhượng, cho thuê, thế chấp và các dịch vụ hỗ trợ như môi giới, tư vấn. Như vậy, hiện có rất nhiều quan niệm khác nhau về thị trường BĐS, sau khi tổng hợp các kết quả, một số khái niệm về thị trường BĐS thì khái niệm về thị trường BĐS như sau: Thị trường BĐS là quá trình giao dịch hàng hoá bất động sản giữa các bên có liên quan. Là nơi diễn ra các hoạt động mua bán, chuyển nhượng, cho thuê, thế chấp và các dịch vụ có liên quan đến BĐS như trung gian, môi giới, tư vấn. giữa các chủ thể trên thị trường mà ở đó vai trò quản lý Nhà nước có tác động quyết định đến sự thúc đẩy phát triển hay kìm hãm hoạt động kinh doanh trên thị trường BĐS.
[1] Thị trường BĐS bao gồm 3 thị trường nhánh: thị trường mua bán, thị trường cho thuê bất động sản, thị trường thế chấp và bảo hiểm bất động sản. Quy luật cung - cấu bất động sản Giữa cung - cầu luôn có tác động lẫn nhau, ảnh hưởng trực tiếp đến giá đất và làm cho giá đất luôn biến động. n 9 P Đường cầu P0 E Đường cung P1 E D0 D1 O Q1 Q0 Q Hình 1.1: Cung và cầu đất đai Theo hình 1.1, đường cung và cầu đất đai cắt nhau tại điểm E là điểm cân bằng. Khi các yếu tố khác thay đổi, dẫn đến sự chuyển dịch của đường cung và đường cầu, điểm cân bằng cũng thay đổi theo.
Chẳng hạn lãi suất cho vay mua nhà tăng lên, thì đường cầu dịch sang trái từ D0 sang D1, điểm cân bằng dịch chuyển từ E sang E', nếu cung không đổi thì giá giảm xuống từ P0 xuống P1.