Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và vi khuẩn trong viêm mũi xoang cấp ở trẻ em tại bệnh viện sản nhi nghệ an

Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và vi khuẩn trong viêm mũi xoang cấp ở trẻ em tại bệnh viện Sản Nhi Nghệ An, cung cấp thông tin hữu ích cho điều trị.

• Tác giả: Bùi Viết Tuấn
• Trường học: Bệnh viện Sản Nhi Nghệ An
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng Và Vi Khuẩn Trong Viêm Mũi Xoang Cấp Ở Trẻ Em Tại Bệnh Viện Sản Nhi Nghệ An
• Loại tài liệu: Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học Cấp Cơ Sở
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. VỀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU
• 1.2. GIẢI PHẪU MŨI XOANG
• 1.3. BỆNH HỌC VIÊM MŨI XOANG
• 1.4. VI KHUẨN VÀ KHÁNG SINH ĐỒ
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.3. ĐẠO ĐỨC NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG
• 3.2. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG
• 3.3. ĐẶC ĐIỂM NỘI SOI
• 3.4. ĐẶC ĐIỂM VI KHUẨN VÀ KHÁNG SINH ĐỒ
• 3.5. ĐẶC ĐIỂM DỊCH MỦ TRÊN NỘI SOI Ở CÁC LOẠI VI KHUẨN
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG, LÂM SÀNG VÀ NỘI SOI CỦA VIÊM MŨI XOANG CẤP Ở TRẺ EM
• 4.2. BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Viêm Mũi Xoang Cấp Ở Trẻ Em

Viêm mũi xoang cấp là một bệnh lý phổ biến ở trẻ em, đặc biệt tại Bệnh viện Sản Nhi Nghệ An. Bệnh này không chỉ gây khó chịu mà còn có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng. Nghiên cứu này nhằm mục đích mô tả đặc điểm lâm sàng và vi khuẩn liên quan đến viêm mũi xoang cấp ở trẻ em, từ đó đưa ra các giải pháp điều trị hiệu quả.

1.1. Đặc Điểm Lâm Sàng Của Viêm Mũi Xoang Cấp

Triệu chứng viêm mũi xoang cấp ở trẻ em thường bao gồm chảy mũi, ngạt mũi và ho. Những triệu chứng này có thể khởi phát đột ngột và kéo dài từ vài ngày đến vài tuần. Việc nhận diện sớm các triệu chứng này là rất quan trọng để có phương pháp điều trị kịp thời.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Viêm Mũi Xoang

Nghiên cứu viêm mũi xoang cấp ở trẻ em không chỉ giúp hiểu rõ hơn về bệnh lý mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho việc điều trị và phòng ngừa. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tỷ lệ mắc bệnh ngày càng gia tăng.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Điều Trị Viêm Mũi Xoang Cấp

Viêm mũi xoang cấp ở trẻ em thường gặp nhiều thách thức trong việc chẩn đoán và điều trị. Các triệu chứng của bệnh có thể tương tự như các bệnh lý khác, dẫn đến khó khăn trong việc xác định nguyên nhân chính xác. Hơn nữa, việc sử dụng kháng sinh không hợp lý có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc.

2.1. Khó Khăn Trong Chẩn Đoán

Chẩn đoán viêm mũi xoang cấp ở trẻ em thường gặp khó khăn do triệu chứng tương tự với viêm mũi dị ứng hoặc nhiễm vi rút. Điều này yêu cầu bác sĩ phải có kinh nghiệm và kiến thức chuyên môn để phân biệt.

2.2. Tình Trạng Kháng Thuốc Trong Điều Trị

Tình trạng kháng thuốc đang gia tăng, đặc biệt là ở các vi khuẩn gây viêm mũi xoang. Việc sử dụng kháng sinh bừa bãi có thể làm tăng nguy cơ kháng thuốc, dẫn đến khó khăn trong điều trị và kéo dài thời gian hồi phục.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Viêm Mũi Xoang Cấp Ở Trẻ Em

Nghiên cứu này được thực hiện tại Bệnh viện Sản Nhi Nghệ An với mục tiêu xác định các vi khuẩn gây bệnh và mức độ nhạy cảm với kháng sinh. Phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập dữ liệu lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm vi sinh.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, thu thập dữ liệu từ bệnh nhân đến khám tại bệnh viện. Điều này giúp đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả.

3.2. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua bảng hỏi và xét nghiệm vi sinh. Các thông số lâm sàng và vi khuẩn được ghi nhận để phân tích và đánh giá.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Viêm Mũi Xoang Cấp Ở Trẻ Em

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ vi khuẩn gây viêm mũi xoang cấp ở trẻ em khá cao. Các vi khuẩn thường gặp bao gồm Streptococcus pneumoniae và Haemophilus influenzae. Mức độ nhạy cảm với kháng sinh cũng được ghi nhận để phục vụ cho việc điều trị hiệu quả.

4.1. Tỷ Lệ Vi Khuẩn Gây Bệnh

Kết quả cho thấy tỷ lệ vi khuẩn gây bệnh trong viêm mũi xoang cấp ở trẻ em là 70%, trong đó Streptococcus pneumoniae chiếm ưu thế. Điều này cho thấy sự cần thiết phải theo dõi và điều trị kịp thời.

4.2. Mức Độ Nhạy Cảm Với Kháng Sinh

Mức độ nhạy cảm của các vi khuẩn với kháng sinh cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Việc lựa chọn kháng sinh phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả điều trị.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Nghiên Cứu Viêm Mũi Xoang Cấp

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin về đặc điểm lâm sàng và vi khuẩn mà còn đưa ra các khuyến nghị cho việc điều trị viêm mũi xoang cấp ở trẻ em. Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sẽ giúp cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe cho trẻ em.

5.1. Khuyến Nghị Về Điều Trị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, khuyến nghị sử dụng kháng sinh phù hợp và theo dõi tình trạng bệnh nhân để điều chỉnh kịp thời. Điều này sẽ giúp giảm thiểu biến chứng và nâng cao hiệu quả điều trị.

5.2. Tăng Cường Giáo Dục Sức Khỏe

Giáo dục sức khỏe cho phụ huynh và cộng đồng về cách phòng ngừa viêm mũi xoang cấp là rất cần thiết. Việc nâng cao nhận thức sẽ giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh ở trẻ em.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu Viêm Mũi Xoang Cấp

Nghiên cứu viêm mũi xoang cấp ở trẻ em tại Bệnh viện Sản Nhi Nghệ An đã chỉ ra những đặc điểm lâm sàng và vi khuẩn gây bệnh. Tương lai của nghiên cứu này sẽ tiếp tục tập trung vào việc cải thiện phương pháp điều trị và phòng ngừa bệnh.

6.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu sẽ tiếp tục mở rộng quy mô và phạm vi để thu thập thêm dữ liệu, từ đó đưa ra các giải pháp điều trị hiệu quả hơn cho viêm mũi xoang cấp ở trẻ em.

6.2. Định Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Định hướng nghiên cứu tiếp theo sẽ tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị mới và đánh giá hiệu quả của các liệu pháp hiện có trong điều trị viêm mũi xoang cấp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. VỀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU 1. Trên thế giới Bệnh viêm mũi xoang được nghiên cứu từ thời Hippocrate (460 – 377 trước công nguyên), đến thế kỷ XIII Saligno đã miêu tả bệnh học của xoang hàm. Năm 1981, Potter đã nghiên cứu và đưa ra giải phẫu học và bệnh học viêm mũi xoang [4].

Wald và cộng sự đã nghiên cứu 30 trẻ viêm xoang hàm cấp nhận thấy triệu chứng ho, chảy mũi và hơi thở hôi là phổ biến nhất. Vi khuẩn thường gặp ở những trẻ này là: S. Năm 1989, Tinkelman đã nuôi cấy vi khuẩn dương tính ở 25 trên 35 trẻ em viêm mũi xoang mạn tính, kết quả cho thấy các vi khuẩn phổ biến nhất được phân lập là H. pneumoniae và Moracella catarrhalis [6].

Năm 1996, Parson: Nghiên cứu cơ chế bệnh sinh của viêm mũi xoang và cho rằng ba tác nhân quan trọng nhất gây viêm mũi xoang trẻ em là: dị ứng, tác nhân môi trường và trào ngược dạ dày thực quản [7]. Năm 2005, Hassan H Ramada nghiên cứu vi khuẩn nguyên nhân gây ra viêm xoang [8]: + Streptococcus pneumoniae: 20 – 30 % + Haemophilus influenzae: 15 – 20 % + Moraxella catarrhalis: 15 – 20 % 1. Ở Việt Nam Đã có nhiều tác giả nghiên cứu về viêm mũi xoang trẻ em như: Trần Hữu Tước (1974), Võ Tấn (1974), Lương Sỹ Cần (1991), Nguyễn Hoàng Sơn (1992)…. 4 Lê Công Định nghiên cứu 31 trường hợp trẻ em tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung Ương (1987 - 1993): Lấy mủ trong xoang hàm nuôi cấy, phân lập, tỷ lệ dương tính là 48.38%, Streptococcus pneumoniae gặp nhiều nhất (37.

Phạm Tuấn Cảnh nghiên cứu 79 trường hợp viêm xoang hàm mãn tính ở người lớn tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung Ương (1995) có tỷ lệ nuôi cấy dương tính là 39.influenzae gặp nhiều nhất (25%) rồi tới M. Nhan Trừng Sơn nghiên cứu 123 trường hợp viêm xoang mãn tính trẻ em ở bệnh viện Nhi đồng I (1996 - 1997) có tỷ lệ phân lập vi khuẩn là 66,66%, nhiều nhất là H.influenzae (35,36%) rồi tới S. Nguyễn Thị Bích Hường (2011) nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và vi khuẩn trong viêm xoang trẻ em: các dấu hiệu lâm sàng hay gặp là chảy mũi (48/48), ngạt mũi (48/48), đau đầu (31/48), ngửi kém (15/48), vi khuẩn hay gặp nhất là: S. aureus , Klebsiela pneumoniae, Pseudomonas aeruginosa [12].

GIẢI PHẪU MŨI XOANG 1. Hốc mũi Là một khoang rỗng của khối xương mặt bao gồm bốn thành: thành ngoài, thành trên, thành dưới và thành trong. Trong đó liên quan nhiều nhất đến nội soi mũi xoang là thành trên và thành ngoài. Thành trên Gồm mảnh sàng ở phía trong và phần ngang xương trán ở phía ngoài, tạo thành trần các xoang sàng.

Chỗ tiếp nối giữa 2 thành phần trên là chân bám vào thành trên hốc mũi của rễ đứng xương cuốn giữa theo chiều dọc trước sau [13]. Thành ngoài Thành ngoài là vách mũi xoang, có khối bên xương sàng gồm nhiều nhóm xoang sàng. Mặt ngoài khối sàng là một phần của thành ngoài hốc mắt, đây là vùng rất nhạy cảm trong phẫu thuật nội soi vì rất dễ bị tổn thương. Các cuốn mũi Thông thường có 3 cuốn mũi đi từ dưới lên trên gồm: cuốn dưới, cuốn giữa, cuốn trên.

Cấu tạo của cuốn gồm có xương ở giữa và bên ngoài được bao phủ bởi niêm mạc đường hô hấp. Cuốn mũi giữa là một phần xương sàng, phía trước gắn với mái trán-sàng qua rễ đứng theo bình diện đứng dọc, rễ này ra phía sau xoay ngang dần theo bình diện đứng ngang rồi nằm ngang bám vào khối bên xương sàng gọi là mảnh nền cuốn giữa [14]. Bình thường cuốn giữa có chiều cong lồi vào phía trong hốc mũi, trường hợp ngược lại, cuốn giữa cong ra phía ngoài sẽ chèn ép làm hẹp đường dẫn lưu của PHLN, gọi là cuốn giữa đảo chiều, đây là một trạng thái giải phẫu tạo điều kiện thuận lợi dẫn đến viêm xoang. Phần nền xương chẩm 2.

Tiền đình mũi xương khẩu cái 23. Hạnh nhân hầu 6 3. Ngách mũi trên 11. Ngách mũi dưới 17.

Ngách hầu 24. Tuyến yên trong hố yên 5. Đê mũi xương hàm trên (Eustachi) 26. Lỗ xoang bướm 6.

Tiền đình ngách mũi giữa 13. Ống răng cửa 19. Ngách bướm sàng 7. Mạc hầu - nền Hình 1.1: Sơ đồ giải phẫu thành ngoài hốc mũi 1.

Các ngách mũi - Ngách mũi dưới: Lỗ lệ nằm ở phía trước-trên, phần tư sau trên là mỏm hàm của xương cuốn dưới tiếp nối với xương khẩu cái, đây là vùng mỏng nhất của vách mũi xoang để chọc vào xoang hàm. - Ngách mũi giữa: Có 4 cấu trúc giải phẫu rất quan trọng đó là mỏm móc, bóng sàng, khe bán nguyệt và phức hợp lỗ ngách. + Mỏm móc: Là một xương nhỏ hình liềm, nằm ở thành ngoài hốc mũi có chiều cong ngược ra sau. Mỏm móc che khuất lỗ thông xoang hàm ở phía sau.

Mỏm móc có thể có các dạng giải phẫu đặc biệt: quá phát hoặc đảo chiều,gây chèn ép làm hẹp đường dẫn lưu của các xoang ở vùng khe bán nguyệt [13]. + Bóng sàng: Là một tế bào sàng trung gian, thành trước bám ngang vào mái trán-sàng, đi vòng xuống dưới và ra sau để tiếp nối với mảnh nền cuốn giữa. Bóng sàng quá phát sẽ gây bít lấp phức hợp lỗ ngách làm cản trở đường dẫn lưu tự nhiên của xoang. + Khe bán nguyệt: Là một khe lõm nằm giữa mỏm móc và bóng sàng có hình trăng lưỡi liềm cong ra sau, từ khe giữa đi qua rãnh bán nguyệt sẽ vào một rãnh hình máng chạy dọc từ trên xuống.

Phần trên rãnh này nằm phía trước dưới rãnh bán nguyệt. Rãnh này có hình phễu nên được gọi là phễu sàng. Rãnh bán nguyệt có thể coi như cửa vào phễu sàng. Trong khe này có các lỗ dẫn lưu của hệ thống xoang sàng trước, xoang trán và xoang hàm + Phức hợp lỗ ngách: 7 Hình 1.2: Phức hợp lỗ ngách Là phần trước của ngách mũi giữa, giới hạn bởi các xoang sàng trước, cuốn giữa và mỏm móc, gồm chủ yếu là ngách trán-sàng và khe bán nguyệt, có lỗ thông của các xoang hàm, xoang trán và xoang sàng trước.

Đây có thể coi là vùng ngã tư dẫn lưu của các xoang vào hốc mũi. Bất kỳ một cản trở nào ở vùng này đều có thể gây tắc nghẽn sự dẫn lưu các xoang và dẫn đến viêm xoang. Đây là vùng giải phẫu đóng vai trò quan trọng trong cơ chế sinh bệnh viêm xoang. - Ngách mũi trên: Có lỗ thông của các xoang sau, dẫn lưu xuống cửa mũi sau.

Giải phẫu các xoang Các xoang được chia thành hai nhóm: Nhóm xoang trước và nhóm xoang sau. Nhóm xoang trước bao gồm xoang trán, xoang hàm, xoang sàng trước. Nhóm xoang sau bao gồm xoang sàng sau, xoang bướm. Thần kinh thi giác (II) 2.

Thành trong ỏ mắt 3. Mỡ và các cơ của ổ mắt 8. Xoang hàm Xoang hàm là một hốc chiếm gần hết bề dày mỏm tháp xương hàm trên, giống hình tháp ba mặt, một đáy, một đỉnh. - Các mặt của xoang hàm: + Mặt trên: liên quan với sàn ổ mắt rất mỏng và dễ vỡ.

Có ống xương cho thần kinh và mạch máu chạy qua, có khoảng 14% ống này không kín để lộ thần kinh dưới ổ mắt ngay dưới lớp niêm mạc xoang, khi viêm xoang rất dễ bị tổn thương gây nhức ở mặt trước xoang hàm. + Mặt sau: dày, ngăn cách xoang với hố chân bướm hàm, thần kinh răng sau đi trong mặt này + Mặt trước ngoài: là mặt phẫu thuật, có lỗ thần kinh dưới ổ mắt. 9 - Đáy xoang hàm: Đáy xoang hàm tương ứng với mặt ngoài của hốc mũi, đáy xoang được chia làm hai phần : + Phần dưới: mỏng, được cấu tạo bởi mỏm hàm của xương cuốn dưới và mỏm hàm xương khẩu cái khớp lại với nhau.4: Thiết đồ cắt đứng dọc qua xoang hàm + Phần trên: có lỗ thông với xoang hàm, vùng tương ứng với vùng khuyết xương nằm giữa chân bám của xương cuốn dưới và mỏm móc chỉ có niêm mạc che phủ. Phần trên có ống lệ tỵ đi từ trên xuống.

- Đỉnh của xoang: thường kéo dài ra đến tận củ gò má xương hàm. - Lỗ thông xoang hàm: Lỗ xoang hàm trên thực tế là một ống nhỏ, rộng khoảng 2,5mm, có thể coi là một phần cấu trúc của hệ thống mê đạo sàng. ống này có cấu tạo phía trên là thành dưới bọt sàng, phía dưới là phần hàm của mỏm móc. Ở tư thế bình thường để đầu thẳng thì lỗ này nằm ở 1/4 sau trên tức là ở góc sau của xoang.

Do vậy cơ chế dẫn lưu của xoang hàm hoàn toàn không phải chỉ đơn thuần là dẫn lưu cơ học qua chỗ thấp nhất.ống này đổ vào hốc mũi qua vùng phức hợp lỗ ngách, đây là ngã tư thông thương giữa 10 xoang trán, xoang hàm và xoang sàng trước vào hốc mũi. Lỗ thông xoang có ý nghĩa rất quan trọng trong bệnh học viêm xoang. Nếu nó bị tắc nghẽn sẽ cản trở sự dẫn lưu của xoang, dẫn tới rối loạn hoạt động của hệ thống lông nhầy gây viêm xoang.Ngoài lỗ thông tự nhiên của xoang hàm, ở một số tường hợp còn tồn tại lỗ thông xoang hàm phụ ngay gần lỗ thông xoang hàm chính nhưng kích thước nhỏ hơn. Xoang sàng - Xoang sàng có cấu tạo khá phức tạp nên còn được gọi là mê đạo sàng.

Nó là một phức hợp có từ 5 - 15 hốc xương nhỏ, gọi là các tế bào sàng, nằm trong mỗi khối bên xương sàng. Khối bên có hình hộp chữ nhật, gắn vào mảnh ngang xương sàng ở phía trên. Mỗi tế bào sàng có lỗ dẫn lưu riêng đường kính khoảng 1-2mm [15]. Các xoang sàng nằm trong một hành lang bằng xương hẹp, ngăn cách với hốc mắt bằng một vách xương rất mỏng (xương giấy), dễ bị tổn thương trong phẫu thuật.

- Phân chia xoang sàng: Theo Mouret phân chia căn cứ vào lỗ đổ của xoang sàng vào khe giữa hay khe trên và vị trí của các lỗ này so với chân bám của xương cuốn giữa. * Nhóm sàng trước: Nằm ở phía dưới và phía trước của khe giữa, dẫn lưu vào ngách giữa vùng phễu sàng, liên quan với lỗ thông xoang hàm. Phía trước có một tế bào rất to, tạo thành một ụ nằm ngang tầm với cuốn giữa ngay trước đầu cuốn, dưới ngách trán gọi là tế bào đê mũi , đây là mốc để vào xoang sàng trước. Phía trong và dưới ổ mắt có một tế bào lớn khác gọi là tế bào Haller, đây là một mốc cần chú ý để tránh làm tổn thương vào hốc mắt.