Thời, Thể và Các Phương Tiện Biểu Hiện Trong Tiếng Việt

Khám phá luận án tiến sĩ về thời thể và các phương tiện biểu hiện trong tiếng Việt, phân tích sâu sắc và ứng dụng ngôn ngữ học hiện đại.

• Tác giả: Trần Kim Phượng
• Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Minh Thuyết
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận ngôn ngữ
• Đề tài: Thời, Thể và Các Phương Tiện Biểu Hiện Trong Tiếng Việt
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Thời Tiếng Việt 55 ký tự

Nghiên cứu về thời tiếng Việt và các phương tiện biểu hiện đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà ngữ pháp từ lâu. Từ các tài liệu đầu tiên của G. Aubaret (1864) đến các công trình của Trần Trọng Kim, Bùi Kỷ, Phạm Duy Khiêm (1940), Bùi Đức Tịnh (1952), và nhiều tác giả khác, đều dành sự chú ý đến các phạm trù liên quan đến thời gian. Trong những thập kỷ gần đây, vấn đề này càng trở nên hấp dẫn với nhiều bài viết, chuyên khảo và luận án. Tuy nhiên, vẫn chưa có sự thống nhất về quan niệm và danh sách phương tiện biểu hiện ý nghĩa thời gian giữa các tác giả. Sự miêu tả cụ thể các phó từ như đã, đang, sẽ, sắp, từng, chưa, vừa, mới còn nhiều điểm khác biệt và chưa được bàn tới đầy đủ. Điều này đòi hỏi cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn để nắm bắt phương thức biểu hiện các ý nghĩa liên quan đến thời gian trong tiếng Việt, qua đó hiểu hơn về cách tri nhận thời gian của người Việt.

1.1. Lịch Sử Nghiên Cứu Thời Thể Trong Tiếng Việt

Việc nghiên cứu thời và thể trong tiếng Việt trải qua nhiều giai đoạn với các quan điểm khác nhau. Các nhà nghiên cứu đã tiếp cận vấn đề này từ nhiều góc độ, bao gồm việc mô phỏng ngữ pháp nhà trường Pháp, phủ nhận phạm trù thời-thể, và quay trở lại nghiên cứu với nhiều góc nhìn khác nhau. Vấn đề thời và thể có tồn tại trong tiếng Việt hay không, được biểu hiện bằng những phương tiện ngữ pháp nào, và mối quan hệ giữa chúng vẫn là những câu hỏi được tranh luận.

1.2. Tại Sao Nghiên Cứu Thời Gian Trong Tiếng Việt Quan Trọng

Việc nghiên cứu thời gian trong tiếng Việt có ý nghĩa quan trọng trong việc giảng dạy tiếng Việt cho học sinh, sinh viên Việt Nam và người nước ngoài. Thực tế cho thấy, không phải lúc nào cũng có thể dịch một câu có thời quá khứ trong tiếng Anh, tiếng Nga hay tiếng Pháp bằng cách sử dụng phó từ đã trong tiếng Việt. Những vấn đề này chưa được cắt nghĩa thấu đáo, đòi hỏi những miêu tả cụ thể về từng phó từ chỉ thời, thể và một cái nhìn hệ thống về các phương tiện này để viết giáo trình và hướng dẫn thực hành tiếng Việt.

II. Mục Tiêu Nhiệm Vụ Nghiên Cứu Thời Thể Tiếng Việt 59 ký tự

Mục đích chính của nghiên cứu là miêu tả các phó từ biểu hiện ý nghĩa thời và thể trong tiếng Việt, từ đó tìm lời giải đáp cho những câu hỏi gây tranh cãi trong nhiều năm qua: Các phạm trù thời và thể có tồn tại trong tiếng Việt hay không? Nếu có thì chúng được biểu hiện bằng những phương tiện ngữ pháp nào? Nếu không có thì tiếng Việt biểu hiện các ý nghĩa thời, thể bằng cách gì? Luận án này hướng đến việc làm rõ những đặc điểm cơ bản của các phạm trù thời và thể để vận dụng vào tiếng Việt, khái quát những chặng đường nghiên cứu thời, thể tiếng Việt từ trước đến nay, và miêu tả cụ thể các phương tiện biểu thị ý nghĩa thời, thể tiếng Việt.

2.1. Phạm Trù Thời Trong Tiếng Việt Bản Chất và Đặc Điểm

Nghiên cứu làm rõ những đặc điểm cơ bản của phạm trù thời trong tiếng Việt, bao gồm khái niệm, chức năng, và mối quan hệ với các phạm trù khác như thể và tình thái. Nghiên cứu cũng xem xét việc thời có trùng với thời gian hay không, có phải là một phạm trù độc lập hay không, và là phạm trù của động từ hay của vị ngữ.

2.2. Phạm Trù Thể Trong Tiếng Việt Phân Loại và Biểu Hiện

Nghiên cứu tập trung vào việc phân loại và miêu tả các loại thể trong tiếng Việt, bao gồm thể hoàn thành, thể tiếp diễn, và các thể khác. Nghiên cứu cũng xem xét các phương tiện biểu hiện thể, bao gồm phó từ, cấu trúc cú pháp, và các yếu tố ngữ nghĩa.

2.3. Phương Tiện Biểu Hiện Thời Thể trong Tiếng Việt

Nghiên cứu tập trung mô tả cụ thể các phương tiện biểu thị ý nghĩa thời, thể tiếng Việt trên phương diện ngữ pháp, ngữ nghĩa và ngữ dụng, dựa vào những ngữ liệu thu được từ các loại hình văn bản tiếng Việt và từ lời ăn tiếng nói hằng ngày của người Việt. Mục tiêu là hệ thống hóa các phó từ biểu thị ý nghĩa thời, thể theo những đặc trưng cơ bản của chúng.

III. Phân Tích Phó Từ ĐÃ Bí Quyết Sử Dụng Hiệu Quả 58 ký tự

Nghiên cứu đi sâu vào phân tích phó từ đã, một trong những phó từ gây nhiều tranh cãi nhất trong giới nghiên cứu. Việc phân biệt đã chỉ thời - thể với các từ đã đồng âm là rất quan trọng. Các kiến giải khác nhau về từ đã, việc đã có chỉ thời hay không, biểu thị thời nào, thể nào, và cách sử dụng đã trong tiếng Việt được xem xét kỹ lưỡng. Cách tri nhận thời gian của người Việt thông qua việc sử dụng đã cũng là một khía cạnh quan trọng của nghiên cứu.

3.1. So Sánh Phó Từ ĐÃ Với Các Phó Từ Chỉ Quá Khứ Khác

Nghiên cứu so sánh phó từ đã với các phó từ khác chỉ thời gian quá khứ như vừa, mới, từng. Mục đích là làm rõ sự khác biệt về ý nghĩa, cách sử dụng, và tần suất xuất hiện của các phó từ này trong các ngữ cảnh khác nhau.

3.2. ĐÃ và Ý Nghĩa Tình Thái Mối Liên Hệ Bất Ngờ

Nghiên cứu cũng xem xét đã với ý nghĩa tình thái, khám phá mối liên hệ giữa thời, thể, và tình thái trong việc sử dụng đã. Sự kết hợp giữa các yếu tố này tạo nên sự phong phú và đa dạng trong cách diễn đạt ý nghĩa của tiếng Việt.

3.3. Hướng Dẫn Sử Dụng Phó Từ ĐÃ Đúng Cách

Nghiên cứu đưa ra các hướng dẫn chi tiết về cách sử dụng phó từ đã trong các ngữ cảnh khác nhau, bao gồm các quy tắc ngữ pháp, ngữ nghĩa, và ngữ dụng. Mục đích là giúp người học tiếng Việt sử dụng đã một cách chính xác và hiệu quả.

IV. Tìm Hiểu Phó Từ ĐANG Ứng Dụng Và Bài Tập 58 ký tự

Phân tích phó từ đang, một phó từ quan trọng trong việc diễn tả hành động đang diễn ra. Nghiên cứu phân biệt phó từ đang với các từ đồng âm, các kiến giải khác nhau về đang, và việc đang biểu hiện ý nghĩa thời hay thể. Nghiên cứu mô tả phó từ đang dựa trên cách tri nhận thời gian của người Việt, bao gồm ý nghĩa thời, ý nghĩa thể, và ý nghĩa tình thái. Cách sử dụng phó từ đang và các đơn vị tương đương được trình bày chi tiết.

4.1. ĐANG Trong Tiếng Việt Hiện Đại Phân Tích Ngữ Nghĩa

Nghiên cứu tập trung vào phân tích ngữ nghĩa của đang trong tiếng Việt hiện đại, bao gồm các sắc thái ý nghĩa khác nhau, các ngữ cảnh sử dụng khác nhau, và mối quan hệ với các yếu tố ngôn ngữ khác.

4.2. ĐANG và Phó Từ Zero Điểm Giống và Khác Biệt Cần Biết

Nghiên cứu so sánh đang với phó từ zero, một chỉ tố có tần số xuất hiện tương đối cao trong khung thời gian hiện tại. Mục đích là làm rõ điểm giống và khác biệt giữa hai phương tiện này trong việc diễn tả hành động đang diễn ra.

4.3. Ứng Dụng ĐANG Trong Văn Bản Phân Tích Ví Dụ Cụ Thể

Nghiên cứu trình bày các ví dụ cụ thể về việc sử dụng đang trong các loại văn bản khác nhau, bao gồm văn học, báo chí, và giao tiếp hàng ngày. Phân tích các ví dụ này giúp người đọc hiểu rõ hơn về cách thức đang hoạt động trong thực tế.

V. Phó Từ SẼ Hướng Dẫn Chuyên Sâu Về Cách Dùng 57 ký tự

Nghiên cứu phân tích phó từ sẽ, tập trung vào ý nghĩa tương lai của sẽ. Các xu hướng công nhận và phủ nhận ý nghĩa tương lai của sẽ được xem xét. Vai trò đánh dấu thời tương lai của sẽ, đối chiếu cách dịch thời tương lai tiếng Anh sang tiếng Việt, và việc sử dụng sẽ trong trường hợp ngữ cảnh đã chỉ tương lai được phân tích. Tính tương đối trong phạm trù thời - thể ở các ngôn ngữ Ấn - Âu cũng được đề cập. Sẽ với ý nghĩa tình thái và các đơn vị tương đương như sắp, chưa được trình bày.

5.1. SẼ và Các Phó Từ Chỉ Tương Lai Phân Tích Chi Tiết

Nghiên cứu so sánh sẽ với các phó từ khác chỉ thời gian tương lai như sắp, chưa. Mục đích là làm rõ sự khác biệt về ý nghĩa, cách sử dụng, và mức độ chắc chắn của các phó từ này.

5.2. SẼ Trong Ngữ Cảnh Bí Quyết Sử Dụng Linh Hoạt

Nghiên cứu phân tích cách sử dụng sẽ trong các ngữ cảnh khác nhau, bao gồm các trường hợp ngữ cảnh đã chỉ tương lai. Mục đích là giúp người đọc sử dụng sẽ một cách linh hoạt và chính xác.

5.3. SẼ và Ý Nghĩa Tình Thái Khám Phá Mối Liên Hệ

Nghiên cứu cũng xem xét sẽ với ý nghĩa tình thái, khám phá mối liên hệ giữa thời, thể, và tình thái trong việc sử dụng sẽ. Điều này giúp người đọc hiểu rõ hơn về sự phức tạp và tinh tế của tiếng Việt.

VI. Ứng Dụng Nghiên Cứu Thời Thể Trong Giảng Dạy 60 ký tự

Luận án có những đóng góp về mặt lý luận và thực tiễn. Về mặt lý luận, luận án góp phần tìm hiểu chức năng của nhóm phó từ biểu hiện các ý nghĩa liên quan đến thời gian trong tiếng Việt trên ba bình diện: kết học, nghĩa học và dụng học. Về mặt thực tiễn, luận án góp thêm những căn cứ khoa học để biên soạn sách giáo khoa, đặc biệt là sách dạy tiếng Việt cho người nước ngoài trong phạm vi những vấn đề liên quan tới thời, thể và các phó từ chỉ thời, thể.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Thời Thể Trong Giáo Dục

Nghiên cứu làm nổi bật tầm quan trọng của việc hiểu rõ thời và thể trong việc giảng dạy tiếng Việt, đặc biệt là cho người nước ngoài. Sự hiểu biết này giúp người học nắm vững các quy tắc ngữ pháp và sử dụng ngôn ngữ một cách chính xác và tự tin.

6.2. Đề Xuất Phương Pháp Giảng Dạy Thời Thể Hiệu Quả

Nghiên cứu đề xuất các phương pháp giảng dạy thời và thể hiệu quả, bao gồm việc sử dụng các ví dụ cụ thể, các bài tập thực hành, và các hoạt động tương tác. Mục tiêu là giúp người học tiếp thu kiến thức một cách dễ dàng và thú vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề về nghĩa xuất phát (không đƣợc quy ƣớc (LUAN.08 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.08 bởi ngữ cảnh) và nghĩa phái sinh (quy ƣớc bởi ngữ cảnh) của hỡnh thỏi ngữ phỏp này [83, tr128]. Tỏc giả cũng cho rằng: “Có thể phân xuất các nghĩa phái sinh từ nghĩa xuất phát dựa vào bất biến thể ngữ nghĩa đƣợc hiểu nhƣ thành tố ngữ nghĩa buộc phải có mặt trong bất kỳ trƣờng hợp sử dụng nào của chỉ tố ngữ phỏp”. Về sự phân chia các thời, có lẽ Từ điển Asher (1994) [154, tr4559- 4560] là trỡnh bày cụ thể nhất. Nhỡn chung, sự phõn chia này bắt nguồn từ quan niệm về sự quy chiếu và mối quan hệ giữa thời gian diễn ra tỡnh huống với điểm quy chiếu.

Những thời sử dụng thời điểm phát ngôn làm thời điểm quy chiếu đƣợc gọi là thời tuyệt đối. Có thể phân biệt ba thời tuyệt đối: Thời hiện tại tuyệt đối: E trùng với S (John is eating an apple) Thời quá khứ tuyệt đối: E đi trƣớc S (John ate an apple) Thời tƣơng lai tuyệt đối: E đi sau S (John will eat an apple) Trong các công thức trên, E là thời gian của sự kiện (time of event), S là thời điểm phát ngôn (time of speech). Những thời không sử dụng thời điểm phát ngôn làm thời điểm quy chiếu đƣợc gọi là thời tƣơng đối. Có thể phân biệt ba thời tƣơng đối: (1a) Thời hiện tại tƣơng đối: E trùng với R - Those singing were told to be quiet.

(Những người đang hát được yêu cầu giữ yên lặng) (2a) Thời quỏ khứ tƣơng đối: E đi trƣớc R. Vd: - Those having sung were asked to leave the stage. (Những người đó hỏt được yêu cầu rời sân khấu) (3a) Thời tƣơng lai tƣơng đối: E đi sau R - Those about to sing were asked to go onto the stage. Trong các công thức trên, E là thời gian của sự kiện (time of event), R là điểm quy chiếu (time of referent).08 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.08 Các động từ đó chia trong những vớ dụ trờn cú thời điểm quy chiếu hoàn toàn là thuộc về quá khứ.

Để giải thích thời điểm quy chiếu đó đƣợc mó hoỏ bởi hỡnh thức phõn từ quỏ khứ, phải tỡm thời điểm quy chiếu trong ngữ cảnh. Thời điểm quy chiếu trong (1a) là thời điểm mà ngƣời hát đƣợc yêu cầu yên lặng và quá khứ phân từ định vị hành động của ngƣời hỏt nhƣ là bao phủ thời điểm quy chiếu thời gian mà họ đƣợc yêu cầu yên lặng. Trong (2a), thời điểm quy chiếu là thời gian mà họ đƣợc yêu cầu rời sân khấu và phân từ định vị hành động của ngƣời hát là đi trƣớc thời điểm quy chiếu. Trong (3a), thời điểm quy chiếu là thời điểm họ đƣợc yêu cầu lên sân khấu, và phân từ định vị hành động của ngƣời hát đi sau thời điểm quy chiếu này.

Thay đổi thời của động từ đƣợc chia trong các ví dụ trên thỡ thời điểm quy chiếu của phân từ cũng sẽ thay đổi. Vd: (1b) Those singing will be told to be quiet. Những ngƣời đang hát sẽ yên lặng. (2b) Those having sung will be asked to leave the stage.

Những ngƣời đó hỏt sẽ đƣợc yêu cầu rời sân khấu. (3b) Those about to sing will be asked to go onto the stage. Những ngƣời chuẩn bị hát sẽ đƣợc yêu cầu lên sân khấu. Ở đây, toàn bộ thời điểm quy chiếu lại thuộc về tƣơng lai.

Không xa lạ với quan điểm của các nhà nghiên cứu nƣớc ngoài, Nguyễn Minh Thuyết (1998) khẳng định: “Thời là phạm trù ngữ pháp của động từ, biểu thị quan hệ giữa hành động với thời điểm phát ngôn hoặc với một thời điểm nhất định nêu ra trong lời nói”. Khi phạm trù thời biểu thị quan hệ giữa hành động với thời điểm phát ngôn, ta gọi đó là thời tuyệt đối. Cũn khi phạm trự thời biểu thị quan hệ giữa hành động với một thời điểm nhất định nêu ra trong lời nói, ta gọi đó là thời tƣơng đối [35, tr234-235]. Phạm trự thời và vị ngữ Vị ngữ là cỏi lừi của cõu, là trọng tõm của mọi mối liờn hệ trong cõu.

Trong cỏc ngụn ngữ Ấn-Âu, vị ngữ là do động từ đảm nhiệm. Vỡ vậy, theo một ý nghĩa nhất định, “động từ cũng là câu, tất cả những gỡ ảnh hƣởng đến động từ thỡ cũng ảnh hƣởng đến câu nói chung” [W.08 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.08 Động từ là cái thể hiện sự vận động, mà mọi vận động đều diễn ra trong thời gian. Do vậy, thời có liên quan chặt chẽ đến động từ, hay nói chính xác hơn, nó thuộc về động từ. Trong tiếng Đức, động từ đƣợc coi là loại từ cú thời và gọi là Zeitwort [Dẫn theo Nguyễn Kim Thản, 103, tr174].

“Thời đƣợc thiết lập từ sự quy chiếu cái vận động, thể hiện bằng động từ, với thời điểm phát ngôn hoặc với một thời điểm nào đó đƣợc ngƣời nói đề cập tới trong phát ngôn” [33, tr306]. Có thể khẳng định rằng, nếu nhƣ thời gian là thuộc tính cố hữu của vật chất thỡ trong cỏc ngụn ngữ Ấn-Âu, thời (và thể) là thuộc tính cố hữu của động từ. “Trong tiếng Anh và tiếng Pháp, vị ngữ bao giờ cũng là động từ đƣợc chia ở những thời và thể nhất định. Và ngƣợc lại, một động từ trong câu đƣợc chia ở những thời và thể nhất định thỡ chứng tỏ động từ ấy là vị ngữ” [126, tr45].

Trong tiếng Việt, vị ngữ có thể do động từ, tính từ hay danh từ đảm nhiệm. Tuy nhiên, số câu mà vị ngữ là động từ vẫn là cơ bản (chiếm vào khoảng 88%, theo thống kê của Nguyễn Kim Thản [103, tr9]). Động từ tiếng Việt không biến hỡnh nhƣ các ngôn ngữ Ấn-Âu, cho nên nó cũng không chia theo thời nhƣ các ngôn ngữ Ấn-Âu. Song, nếu nhƣ tiếng Việt có phạm trù thời, chắc chắn phạm trù này cũng không thể tách rời với ý nghĩa của các động từ, dù không phải chỉ với riêng động từ.

Nói cụ thể hơn, đối với tiếng Việt, không phải tính từ không có quan hệ với thời gian bởi tính từ không chỉ hoạt động. Chúng ta đều biết, một tính chất dù tĩnh đến mấy cũng không đứng im. Vẫn có thể có các kết hợp: đó khoẻ, sẽ lớn, đỏ lắm rồi… Và vỡ vậy, nếu tiếng Việt cú phạm trự thời thỡ cũng khụng cú lý do gỡ để cho rằng đây chỉ là phạm trù của riêng từ loại động từ. Chỉ cần các từ ấy là yếu tố vị tính.

Điểm này hoàn toàn khác với các ngôn ngữ Ấn-Âu. Tớnh từ và danh từ trong cỏc ngụn ngữ Ấn-Âu khụng cú phạm trự thời. Vai trũ của phạm trù thời trong cách xác định thời gian Sự giải thích đầy đủ về cấu trúc thời gian của một văn bản luôn đũi hỏi nhiều nguồn thụng tin khỏc nhau, mà trong đó phạm trù thời chỉ là một. Phạm trù thời dƣờng nhƣ có vai trũ rất nhỏ trong việc thành lập cấu trúc thời gian (LUAN.08 19 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.08 cho văn bản song lại là một phần quan trọng của bất kỳ sự đánh giá nào về mặt ngữ phỏp và loại hỡnh của một ngụn ngữ.

Núi cỏch khỏc, thời, với tƣ cách là một phạm trù ngữ pháp, chỉ là một trong nhiều cách mà ngôn ngữ có thể truyền đạt những thông tin liên quan đến thời gian. Dĩ nhiên, so với các phƣơng tiện từ vựng thỡ cỏch truyền đạt này không thể phong phú bằng. Và, quả thực, chẳng cú gỡ đáng ngạc nhiên khi bất kỳ ngôn ngữ nào cũng sử dụng phƣơng tiện từ vựng để định vị thời gian nhiều hơn là dùng phƣơng tiện ngữ pháp. Song, trong những trƣờng hợp nhất định, thời có thể kết hợp với các phƣơng tiện từ vựng để làm rừ cỏc ý nghĩa quá khứ, hiện tại, tương lai của sự kiện.

Vớ dụ: - On Tuesday, Mary went to the beach. - On Tuesday, Mary will go to the beach. Chính cách chia động từ ở thời quá khứ (câu thứ nhất) và tƣơng lai (câu thứ hai) đó giỳp chỳng ta xỏc định rừ Tuesday là thứ ba tuần trƣớc (đó qua) hay thứ ba tới (chƣa đến). Vỡ vậy, hai cõu trờn cú thể dịch là: - Thứ ba vừa rồi, Mary (đó) đi biển.

- Thứ ba này, Mary sẽ đi biển. Nhƣ vậy, dù khá trừu tƣợng, song thời vẫn có vai trũ nhất định trong việc định vị một sự tỡnh trong thời gian. Túm lại: í nghĩa thời gian nói chung đƣợc phản ánh vào trong ngôn ngữ (biểu hiện chủ yếu qua cỏc thực từ) là thuộc bỡnh diện từ vựng. Nú cú thể khụng bắt buộc phải diễn đạt khi không cần thiết.

Cũn phạm trự thời thuộc bỡnh diện ngữ phỏp. Nú bắt buộc phải diễn đạt ngay cả khi câu nói đó cú cỏc phƣơng tiện khác biểu thị ý nghĩa thời gian. í nghĩa thời gian cú trong mọi ngụn ngữ. Cũn phạm trự thời chỉ tồn tại trong một số ngụn ngữ mà thụi.

Jakobson núi: Các ngôn ngữ khác nhau không phải ở chỗ ngôn ngữ nào có thể diễn đạt đƣợc những ý nghĩa gỡ (vỡ ngụn ngữ nào cũng cú cỏch diễn đạt bất cứ ý nghĩa gỡ mà một ngụn ngữ khỏc cú thể diễn đạt), mà là ở chỗ có những ngôn ngữ bị bắt buộc phải diễn đạt những ý nghĩa mà cỏc ngụn ngữ khỏc cú thể khụng diễn đạt khi không cần thiết (Dẫn theo Cao Xuân Hạo, [41, tr2]).08 20 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.08 Vậy, nếu nói rằng một ngôn ngữ nào đó cú phạm trự thời thỡ cú nghĩa là ngụn ngữ đó ngữ phỏp hoỏ cách diễn đạt ý nghĩa thời gian, nghĩa là nó trở thành bắt buộc ngay cả khi câu nói đó cú cỏc phƣơng tiện khác để diễn đạt ý nghĩa này. Từ quan điểm về phạm trù thời, đối chiếu với điều kiện để hỡnh thành một phạm trự ngữ phỏp núi chung, ta thấy sự tồn tại của phạm trự ngữ phỏp thời trong cỏc ngụn ngữ Ấn-Âu là khỏ rừ ràng. Trong cỏc ngụn ngữ này, dự ý nghĩa thời gian cú cụ thể, hiển nhiờn tới mức nào đi chăng nữa thỡ động từ vẫn bắt buộc phải đƣợc chia ở những thời nhất định. Trong các ngôn ngữ này cũng có những động từ hoàn toàn không mang ý nghĩa từ vựng mà chỉ cú chức năng là một chỉ tố ngữ pháp, dùng để đánh dấu thời và thể.

Vd: - She is running. (Cô ấy đang chạy) Động từ to be trong trƣờng hợp trên chỉ có chức năng đánh dấu thời hiện tại, và cùng với đuôi - ing trong động từ to run, đánh dấu thể tiếp diễn. Tiếng Việt là một ngụn ngữ khụng biến hỡnh, động từ không chia theo thời nhƣ các ngôn ngữ Ấn-Âu. Tiếng Việt cũng không có những động từ riêng chuyên dùng để đánh dấu thời nhƣ to be của tiếng Anh hay etre của tiếng Pháp.