PHẦN MỞ ĐẦU Trong những năm gần đây, nhu cầu sử dụng cao su thiên nhiên và cao su tổng hợp của Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung ngày càng tăng và chiếm một vị trí quan trọng trong sản xuất và đời sống, đặc biệt là cao su thiên nhiên. Nguyên nhân của sự tăng nhanh này là do việc sử dụng cao su trong công nghiệp sản xuất ống, băng tải, đệm chống sốc; dùng làm quần áo, giầy dép, nệm, gối, thảm…; đặc biệt là dùng làm vỏ ruột, bánh xe… Nguyên liệu chính cho các ngàng công nghiệp này là cao su thiên nhiên vì cao su thiên nhiên có những đặc tính rất tốt mà cao su nhân tạo không thể nào có được: Độ đàn hồi cao, dễ sơ luyện, kháng đứt, kháng xé tốt, dễ lưu hóa… Nguyên liệu là cao su thiên nhiên được cung cấp từ việc trồng và khai thác mủ cây cao su. Bên cạnh những đặc tính tốt của cây cao su, việc trồng cây cao su còn góp phần vào việc chống xói mòn, cải thiện môi trường và góp phần vào việc tạo công ăn việc làm cho người dân. Nước ta nằm trong vùng cận nhiệt đới nên có rất nhiều thuận lợi để trồng và khai thác mủ cao su.
Bên cạnh đó, việc đầu tư thêm máy móc thiết bị sơ chế cao su hiện đại tại các nhà máy là rất cấp thiết để đáp ứng nhu cầu số lượng cũng như chất lượng ngày càng tăng của thế giới. Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS.Đỗ Thành Thanh Sơn PHẦN 1 TỔNG QUAN SVTH: Lê Thị Thanh Nga Trang 1 Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS.1 Giới thiệu về cây cao su 1.1 Lịch sử phát triển cây cao su nước ta Con người biết đến cao su qua sách có tựa đề “Delamonarquia indiana” của Juan de Torquenmada viết về lợi ích và công dụng phổ cập của cao su , nói đến một chất có tên là “ulei” do dân địa phương Mehico chế tạo từ mủ cây mà họ dùng làm vải quần áo không thấm nước. Tuy nhiên, đến hơn một thế kỷ sau thì lợi ích và công dụng cao su mới được biết đến nhờ hai nhà bác học Pháp là La Condamine và Fresneau. Ngày nay, cây chứa mủ cao su có rất nhiều loại và mọc rải rác khắp nơi trên trái đất, nhất là ở vùng nhiệt đới.
Có cây thuộc giống to lớn như cây Hevea brasiliensis hay giống Ficus, có cây thuộc giống cây leo, có cây thuộc giống cây cỏ,… trong đó giống cây được dùng để canh tác có quy mô là cây thuộc lạo Hevea brasiliensis, cho hầu hết tổng lượng cao su thiên nhiên trên thế giới. Công nghiệp cao su tiến triển vượt trội là thời kỳ Thomas Hancock (Anh) năm 1819, ông khám phá ra quá trình nghiền hay cán dẻo cao su. Sau phát minh ra quá trình lưu hóa cao su của Charles Goodyear (Hoa kỳ ) năm 1839 thì kỹ nghệ chế biến cao su phát triển nhanh chóng dẫn đến nhu cầu sử dụng nguyên liệu cao su ngày một tăng.B Louis Piere đã đem cây cao su đầu tiên du nhập vào Đông Dương và trồng tại Thảo Cầm Viên Sài Gòn. Năm 1897, dược sĩ Raoul lấy hạt giống tại Java đem về trồng tại Ông Yệm (Bến Cát).
Năm 1899-1903, bác sĩ Yersin lấy giống ở Colombo đem gieo trồng tại viện Pasteur ở Suối Dầu (Nha Trang). Sau đó Bellan đem hạt giống từ Trung Mỹ về ươm tại Thảo Cầm Viên Sìa Gòn. Giống cây cao su này sinh trưởng tốt, phát triển rộng rãi và tạo thành các đồn điền cao su ở miền Đông Nam bộ và Tây Nguyên.2 Điều kiện sinh thái của cây cao su SVTH: Lê Thị Thanh Nga Trang 2 Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS.Đỗ Thành Thanh Sơn Hình 1-1: Cây cao su. Cây cao su Hevea brasiliensis có nguồn gốc tại Brazil (Trung Mỹ), là cây thích nghi với điều kiện khí hậu nóng ẩm hơn là khí hậu mát lạnh.
Cây cao su này phát triển tốt nhất khi được trồng tại các nước gần vùng xích đạo và các nước có khí hậu nhiệt đới. Ở Việt Nam, miền Đông Nam bộ, Tây Nguyên và các tỉnh dọc miền Trung là những nơi thích hợp nhất để trồng cây cao su. Cao su thích hợp với những vùng có khí hậu nóng ẩm, nhiệt độ từ 25-280C là tốt nhất và lượng mưa tối thiểu phải đạt được 1500mm trong năm. Cây cao su phát triển tốt nhất ở vùng đất đỏ bazan, tiếp theo đó là loại đất xám.
Tầng đất ở miền Đông Nam bộ và Tây Nguyên khá sâu nên trồng cao su nên cây cao su phát triển rất tốt không những vậy năng suất cũng rất cao. Đối với loại đất sủi, đá lộ đầu… mặc dù là những loại đất xấu nhưng vẫn có thể trồng cây cao su được vì rễ cái có thể đâm xuyên qua để thực hiện chức năng hút nước ở tầng đất sâu hơn nên cây vẫn được nuôi sống. Nếu gặp được loại đất tốt thì cây sẽ phát triển mạnh, năng suất cao và thời gian khai thác mủ cao su cũng sẽ sớm hơn. Cây cao su không chịu được gió mạnh và không nên trồng ở những vùng đất quá cao so với mặt nước biển 500m, nếu trồng ở những điều kiện này cây sẽ phát triển chẩm, năng suất mủ rất thấp… SVTH: Lê Thị Thanh Nga Trang 3 Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS.Đỗ Thành Thanh Sơn Việc trồng cao su ở những nơi đất dốc thì độ dốc nên dưới 50, còn nếu độ dốc lớn hơn thì cần phải có biện pháp chống xói mòn, như vậy thì chất dinh dưỡng cùng với đất sẽ được giữ lại để nuôi cây phát triển tốt.3 Giống và năng suất cây cao su được trồng ở nước ta Trong tự nhiên, có rất nhiều loại thực vật khác nhau cho chất lượng giống như cao su.
Các loại cây này đều thích hợp với khí hậu vùng nhiệt đới nhất là các vùng Brazil, Châu Phi, Sri Lanka, Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan, Indonesia… Trong số những loại cây đặc biệt thì cây Hevea brasiliensis là giống cây được ưa chuộng nhất. Giống cây này có nguồn gốc từ lưu vực sông Amazone và Nam Mỹ. Ở nước ta và một số các nước khác thì giống cây Hevea brasiliensis là giống cây chủ lực. Các đồn điền đầu tiên được trồng với giống cây cho năng suất khoảng 300- 400 kg/ha.
Nhưng nhờ vào việc áp dụng phương pháp cạo mủ thích hợp nên đã góp phần làm cho lượng mủ được tăng lên khoảng 600-700 kg/ha. Việc áp dụng giống mới có thể tăng năng suất vượt lên 2 tấn/ha. Với những điều kiện thuận lợi về địa lý cũng như khí hậu của vùng Đông Nam bộ và Tây Nguyên thì ngành cao su Việt Nam có thể trở thành một ngành kinh tế phát triển ở nước ta trong tương lai.2 Triển vọng sử dụng và phát triển cây cao su ở Việt Nam và thế giới 1.1 Giá trị và công dụng của cây cao su Trong ngành công nghiệp hiện nay, cao su thiên nhiên và cao su tổng hợp là một trong những nguyên liệu quan trọng sau các nguyên liệu gang thép, than đá và dầu mỏ. Cao su có mặt trong rất nhiều trong cuộc sống ngày nay và có thể chia thành các nhóm: Cao su dùng làm vỏ ruột, bánh xe… chiếm 70% lượng cao su sử dụng trên thế giới.
Cao su dùng trong công nghiệp sản xuất ống, băng chuyền, băng tải… Cao su dùng làm quần áo, giày dép… Cao su xốp dùng trong sản xuất các vật dụng gia đình như làm gối, nệm, thảm, đồ dùng nhà bếp, đồ chơi trẻ em,… SVTH: Lê Thị Thanh Nga Trang 4 Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS.Đỗ Thành Thanh Sơn Cao su dùng trong y tế như dụng cụ y tế, găng tay,… Khoảng 80% cao su được kết hợp với kim loại, với vải bố, cao su gắn chặt với gang thép, cao su gắn với các loại phương tiện trong giao thông vận tải… Các nhu cầu về cao su ngày càng tăng ở đầu thế kỉ XIX, nhưng lượng cao su thiên nhiên là rất ít.Năm 1912, người Đức đã sản xuất 2500 tấn cao su để chuẩn bị cho chiến tranh thế giới lần thứ nhất. Khi chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, Nhật Bản đã chiếm hết lượng cao su ở các nước Đông Nam Á, điều này đã làm cho các nước phương tây phải sản xuất cao su nhân tạo đi từ dầu mỏ. Năm 1932, Liên Xô cũng đã phát triển ngành công nghiệp cao su nhân tạo. Sau chiến tranh thế giới thứ hai, cao su thiên nhiên tiếp tục phát triển.
Việc trồng và khai thác cao su thiên nhiên tốn rất nhiều công và giá thành của cao su thiên nhiên cao xấp xỉ với cao su nhân tạo. Trồng cây cao su thì phụ thuộc vào khí hậu, đất đai, ánh sáng mặt trời, không như cao su nhân tạo phải phụ thuộc vào lượng dầu mỏ đang ngày càng cạn kiệt và phải ưu tiên lượng dầu mỏ đó cho các sản xuất quan trọng hơn. Công nghiệp tổng hợp cao su nhân tạo gây ô nhiễm môi trường gây ảnh hưởng đến đời sống của người dân; còn cao su thiên nhiên thì góp phần cải thiện môi trường sống hơn. Không những vậy cao su nhân tạo không có đặc tính cơ lý tốt như cao su thiên nhiên, do đó nguồn nguyên liệu là cao su thiên nhiên luôn được ưa chuộng.2 Tình hình cao su ở Việt Nam và thế giới 1.1 Thị trường tiêu thụ cao su trên thế giới Trong suốt giai đoạn 2000-2010, tỷ trọng tiêu thụ cao su thiên nhiên và cao su tổng hợp giao động quanh mức 43 ÷57% và tổng sản lượng tiêu thụ cao su trên toàn thế giới trong 10 năm qua có xu hướng tăng.
Ngành cao su thế giới đã trải qua hai giai đoạn sụt giảm về tổng lượng tiêu thụ là 2000-2011 và 2007-2009, đặc biệt trong hai năm 2008 và 2009 tổng lượng tiêu thụ cao su đã giảm gần 2,3 triệu tấn tương đương với 9,8%. Năm 2010, tổng lượng tiêu thụ cao su toàn cầu có sự phục hồi mạnh, tăng tới 3,2 triệu tấn. Theo dự đoán, tổng lượng tiêu thụ cao su thế giới sẽ lần lượt đạt các mức 25,8 triệu tấn trong năm 2011 và 31,3 triệu tấn trong năm 2010, ngành cao su thế giới đang cho thấy sự phục hồi và tăng trưởng mạnh sau giai đoạn khủng hoảng kinh tế 2008-2009. SVTH: Lê Thị Thanh Nga Trang 5 Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS.Đỗ Thành Thanh Sơn Đồ thị 1-1: Tổng lượng tiêu thụ cao su trên thế giới giai đoạn 2000-2010 ( Nguồn: IRSG).
Theo tổ chức nghiên cứu cao su quốc tế (IRSG), nhu cầu cao su thiên nhiên lẫn cao su tổng hợp trên toàn thế giới sẽ đạt 26,1 triệu tấn trong năm 2011, tăng 6,97% so với 24,3 triệu tấn năm 2010.
