Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu vật xốp trong điều trị dị tật miệng niệu đạo thấp ở trẻ em

Luận án tiến sĩ nghiên cứu về tạo hình vật xốp trong điều trị dị tật miệng niệu đạo thấp ở trẻ em, mang lại giải pháp hiệu quả cho y học.

• Tác giả: Phan Xuân Cảnh
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Tấn Sơn
• Trường học: Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngoại thận và tiết niệu
• Đề tài: Nghiên Cứu Tạo Hình Vật Xốp Trong Điều Trị Dị Tật Miệng Niệu Đạo Thấp Ở Trẻ Em
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. PHÔI THAI HỌC CỦA DƯƠNG VẬT VÀ SỰ TẠO THÀNH DỊ TẬT MIỆNG NIỆU ĐẠO THẤP
• 1.2. SƠ LƯỢC MÔ HỌC, GIẢI PHẪU, SINH LÝ VẬT XỐP
• 1.3. GIẢI PHẪU HỌC DƯƠNG VẬT CÓ MIỆNG NIỆU ĐẠO THẤP
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. NHỮNG ĐIỂM MẠNH VÀ HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU
• 4. NHỮNG ĐIỂM MỚI VÀ TÍNH ỨNG DỤNG CỦA NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Bảng thu thập số liệu
• Phụ lục 2. Bảng đồng thuận tham gia nghiên cứu
• Phụ lục 3. Một số hình ảnh minh họa
• Phụ lục 4. Bảng chấp thuận của Hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh học Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh
• Phụ lục 5. Biên bản xét duyệt nghiên cứu của Bệnh viện Nhi Đồng 1
• Phụ lục 6. Danh sách bệnh nhi

Tóm tắt

I. Giới thiệu về dị tật miệng niệu đạo thấp

Dị tật miệng niệu đạo thấp là một trong những dị tật bẩm sinh phổ biến ở trẻ em, với tỷ lệ mắc khoảng 1/250 trẻ trai sinh sống. Dị tật này bao gồm ba thương tổn chính: miệng niệu đạo lạc chỗ, cong dương vật và bao quy đầu thừa. Trẻ em mắc dị tật này thường gặp khó khăn trong việc tiểu tiện và có thể ảnh hưởng đến tâm lý, học tập. Nếu không được điều trị, tình trạng này có thể dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng trong tuổi trưởng thành, bao gồm khó khăn trong quan hệ tình dục và vô sinh. Việc phẫu thuật điều trị dị tật này cần được thực hiện cẩn thận để giảm thiểu biến chứng, đặc biệt là rò niệu đạo sau mổ.

1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Trên thế giới, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc điều trị dị tật miệng niệu đạo thấp cần phải được thực hiện sớm và hiệu quả. Các kỹ thuật phẫu thuật hiện đại như tạo hình vật xốp đã được áp dụng để cải thiện kết quả điều trị. Nghiên cứu của Beaudoin và Yerkes đã giới thiệu kỹ thuật tạo hình vật xốp, giúp giảm tỷ lệ rò niệu đạo và cải thiện cấu trúc niệu đạo. Những nghiên cứu này đã mở ra hướng đi mới trong điều trị dị tật này, cho thấy sự cần thiết của việc áp dụng các kỹ thuật tiên tiến trong phẫu thuật.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu này được thiết kế để phân tích đặc điểm của nhóm bệnh nhi mắc dị tật miệng niệu đạo thấp và đánh giá kết quả phẫu thuật sử dụng kỹ thuật tạo hình vật xốp. Đối tượng nghiên cứu bao gồm trẻ em từ 1 đến 12 tuổi, được phẫu thuật tại Bệnh viện Nhi Đồng 1. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2012 đến 2020, với cỡ mẫu được xác định dựa trên tiêu chí chọn lọc nghiêm ngặt. Các biến số nghiên cứu bao gồm đặc điểm lâm sàng, kết quả phẫu thuật và biến chứng sau mổ. Phương pháp thu thập số liệu được thực hiện thông qua bảng hỏi và theo dõi lâm sàng.

2.1. Đặc điểm của nhóm bệnh nhi

Nhóm bệnh nhi trong nghiên cứu chủ yếu là trẻ em trai, với độ tuổi trung bình là 5 tuổi. Các đặc điểm lâm sàng cho thấy nhiều trẻ có triệu chứng cong dương vật và miệng niệu đạo lạc chỗ. Việc phân tích các yếu tố này giúp xác định mối liên hệ giữa dị tật và các biến chứng có thể xảy ra sau phẫu thuật. Kết quả cho thấy tỷ lệ biến chứng như rò niệu đạo sau mổ là một vấn đề đáng lo ngại, cần được chú ý trong quá trình điều trị.

III. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy kỹ thuật tạo hình vật xốp có hiệu quả trong việc điều trị dị tật miệng niệu đạo thấp. Tỷ lệ rò niệu đạo sau phẫu thuật giảm đáng kể so với các phương pháp truyền thống. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc bảo tồn sàn niệu đạo trong phẫu thuật là rất quan trọng để đạt được kết quả tốt nhất. Các biến chứng như cong dương vật tái phát và cảm giác tê vùng quy đầu cũng được ghi nhận, tuy nhiên tỷ lệ này thấp hơn so với các nghiên cứu trước đây.

3.1. Đánh giá kết quả phẫu thuật

Đánh giá kết quả phẫu thuật cho thấy hầu hết trẻ em đều có sự cải thiện rõ rệt về chức năng tiểu tiện và tâm lý. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi lâu dài sau phẫu thuật để phát hiện sớm các biến chứng. Kết quả này khẳng định giá trị của kỹ thuật tạo hình vật xốp trong điều trị dị tật miệng niệu đạo thấp, mở ra hướng đi mới cho các bác sĩ trong lĩnh vực niệu nhi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN 1. PHÔI THAI HỌC CỦA DƯƠNG VẬT VÀ SỰ TẠO THÀNH DỊ TẬT MIỆNG NIỆU ĐẠO THẤP Vào cuối tuần thứ 4 của thai kỳ, từ xoang niệu dục có 3 chỗ nhô cao xuất hiện ụ lớn nhất là củ sinh dục, 2 lồi sinh dục ở 2 bên của xoang niệu dục. Lúc này, cơ quan sinh dục ngoài của nam và nữ chưa thể phân biệt. Sự biệt hoá nam của cơ quan sinh dục ngoài xảy ra dưới ảnh hưởng của testosterone và dihydrotestosteron trong khoảng từ tuần thứ 8 đến tuần thứ 16 của thai kỳ.

Những dấu hiệu của sự biệt hoá là sự dài ra của củ sinh dục, tạo ra niệu đạo dương vật từ rãnh niệu đạo, phát triển bao quy đầu [34], [35], [51]. Ở tuần thứ 8, nếp gấp niệu đạo ở hai bên của rãnh niệu đạo hợp nhất với nhau vào giữa để tạo thành niệu đạo dương vật. Quá trình này có 3 sự kiện hợp nhất (1) nội bì thành ống niệu đạo, (2) trung bì thành vật xốp bao quanh niệu đạo, (3) ngoại bì tạo nên đường giữa. Vào tuần thứ 12, hai nếp gấp NĐ hợp nhất hoàn toàn với nhau ở đường giữa ở mặt bụng theo hướng từ gốc dương vật về phía quy đầu.

Ở tuần thứ 16, nội bì sẽ biệt hoá thành niệu đạo quy đầu, trung bì biệt hoá thành nhu mô quy đầu (hình 1. Dị tật miệng niệu đạo thấp được hình thành là do thất bại trong quá trình hợp nhất hai nếp gấp niệu đạo vào đường giữa. Nếu 2 nếp gấp niệu đạo hợp nhất một phần ở mặt bụng dương vật thì miệng niệu đạo sẽ mở ra ở vị trí tương ứng là gốc dương vật, thân dương vật, rãnh quy đầu. Nếu 2 nếp gấp niệu đạo hoàn toàn không hợp nhất thì miệng niệu đạo sẽ mở ra ở bìu, tầng sinh môn (hình 1.

Bao quy đầu được hình thành cùng lúc với sự phát triển của niệu đạo. Vào tuần thứ 8, nếp gấp quy đầu xuất hiện trên mỗi bờ của thân dương vật phân luan an 5 cách quy đầu và thân dương vật. Nếp gấp kết nối ở phía lưng quy đầu để tạo nên một gờ dẹt của rãnh quy đầu, gờ này không phát triển toàn bộ chu vi quy đầu vì bị ngăn lại ở bụng dương vật do niệu đạo quy đầu chưa phát triển hoàn toàn. Quá trình phát triển tiếp tục cho đến khi nếp gấp bao phủ toàn bộ quy đầu.

Nếu sự phát triển dừng lại, dị tật MNĐT sẽ hình thành. Bao quy đầu sẽ thiếu ở mặt bụng và thừa ở mặt lưng dương vật [34], [113], [125]. Quá trình biệt hoá cơ quan sinh dục ngoài “Nguồn: Bouvattier C, 2010” [51]. Cùng lúc với quá trình hình thành niệu đạo dương vật, phần trung bì của củ sinh dục sẽ phát triển thành hai vật hang, vật xốp bao quanh niệu đạo, quy đầu, bao trắng, cân sâu và cân nông dương vật, phần ngoại bì phát triển thành da dương vật và bao quy đầu.

Trong trường hợp vật xốp, các lớp cân và da kém luan an 6 phát triển, niệu đạo chỉ có một lớp da mỏng bao quanh mặc dù miệng niệu đạo vẫn ở đỉnh quy đầu [90], [93], [115]. 7 tuần 9, 5 tuần 10 tuần 12.5 tuần 13 tuần Hình 1. Quá trình hợp nhất 2 nếp gấp niệu đạo ở bụng dương vật “Nguồn Shen J. Cong dương vật là hiện tượng sinh lý xảy ra trong quá trình hình thành bình thường của dương vật.

Hiện tượng cong sẽ tự hết và dương vật thẳng khi kết thúc quá trình hình thành niệu đạo (hình 1. Nếu quá trình phát triển niệu đạo dừng lại thì tật cong dương vật sẽ xuất hiện [34], [113], [125]. Phôi thai học quá trình cong dương vật “Nguồn: Baskin L. SƠ LƯỢC GIẢI PHẪU, MÔ HỌC, SINH LÝ CỦA VẬT XỐP 1.

Giải phẫu vật xốp Vật xốp nằm trong rãnh tạo bởi mặt dưới của hai vật hang. Ở phía sau, vật xốp phình to thành hành xốp và dính vào xương mu. Ở phía trước vật xốp liên tục và phình to thành quy đầu. Vật xốp và quy đầu bao quanh đoạn niệu đạo xốp, giúp thay đổi đường kính niệu đạo khi đi tiểu [6], [79], [85].

Thiết đồ cắt ngang dương vật “Nguồn: MacLenan G. Mô học, sinh lý của vật xốp trong quá trình cương dương vật - Cấu trúc của vật xốp và quy đầu tương tự như vật hang. Tuy nhiên, vật xốp có lớp bao trắng mỏng hơn, các xoang hang thì rộng hơn và ít hơn. Vật xốp được nâng đỡ và bao bọc bởi hệ thống mô sợi gồm bao trắng, vách ngăn, các cột trụ, khung sợi, mạch máu và thần kinh ngoại vi.

Trong bao trắng, các xoang hang được hệ thống cột trụ và khung sợi đan xen tạo thành, các xoang được phân tách bằng các bè cơ trơn và được bao quanh bởi các sợi đàn hồi, collagen. luan an 8 - Vật xốp và quy đầu tham gia vào quá trình cương dương vật cùng với vật hang. Tuy nhiên, áp lực máu ở vật xốp và quy đầu chỉ bằng khoảng một nửa so với vật hang (vì lớp bao trắng mỏng hơn), nhằm đảm bảo không có sự tắc nghẽn dòng chảy tĩnh mạch ở vật xốp và quy đầu trong quá trình cương. Sự co thắt của vật xốp đoạn gần gốc dương vật góp phần làm thay đổi áp lực trong lòng niệu đạo và tham gia vào quá trình tống xuất tinh dịch [84].

GIẢI PHẪU HỌC DƯƠNG VẬT CÓ MIỆNG NIỆU ĐẠO THẤP Giải phẫu của dương vật trong tật MNĐT không khác so với dương vật bình thường về cấu trúc thần kinh, vật hang, bao trắng và nguồn máu nuôi. Ngoại trừ, ở vùng bụng DV da phát triển không đầy đủ, niệu đạo ngừng phát triển và vật xốp bao phủ niệu đạo bị khiếm khuyết [34], [35], [39]. Phẫu thuật tạo hình dị tật MNĐT phải chú ý đến 3 khiếm khuyết chính là (1) bất thường miệng niệu đạo, (2) cong dương vật, (3) khiếm khuyết về da và các cấu trúc che phủ vùng bụng dương vật (hình 1. Nguyên tắc phẫu thuật miệng niệu đạo thấp gồm: (1) làm thẳng dương vật, (2) tạo hình lại niệu đạo (3) tạo hình miệng niệu đạo và tạo hình quy đầu (4) tạo hình bìu (5) da che phủ dương vật [34], [89] 1.

Bất thường miệng niệu đạo Bất thường của miệng niệu đạo là đặc trưng của dị tật MNĐT. Miệng niệu đạo lạc chỗ có thể mở ra ở bất kỳ vị trí nào ở bụng DV từ quy đầu cho đến tận bìu, tầng sinh môn [33], [89], [90]. Miệng niệu đạo có thể khác nhau về hình dạng, kích thước, tính chắc chắn, có rãnh ngang, hoặc được che phủ với lớp da mỏng hoặc nở rộng ở đoạn xa và thu nhỏ ở phía thân DV. Thông thường có một lỗ mở của ống cạnh niệu đạo ở phía trước miệng NĐ lạc chỗ, ống này ngắn và không thông với niệu đạo [34], [63].

Do bất thường của miệng niệu đạo kết hợp với cong DV nên dòng tiểu thường ở dạng phun và bị lệch xuống luan an 9 dưới chân gây khó khăn khi đi tiểu, trường hợp MNĐT thể nặng đứa trẻ phải ngồi xuống để tiểu tiện [34], [90]. Cong dương vật Cong dương vật là hiện tượng bình thường trong quá trình hình thành niệu đạo dương vật. Nếu quá trình phát triển niệu đạo dừng lại thì tật cong sẽ xuất hiện [39], [113], [125]. Cong dương vật có thể đi kèm MNĐT hoặc không kèm MNĐT [33], [46], [92].

Nguyên nhân cong là do bất thường của những cấu trúc ở vùng bụng DV như da, cân nông, cân sâu, vật xốp, sàn niệu đạo, bao trắng, vật hang gây nên ngắn vùng bụng dương vật [89], [92], [113]. Tần suất và mức độ cong dương vật thì đa dạng trong dị tật MNĐT. Theo Snodgrass sau khi phẫu tích da và cân nông dương vật về đến gốc DV thì cong dương vật < 300 ở nhóm thể trước là 10%, cong dương vật < 300 ở nhóm thể thân dương vật là 30%, ở nhóm thể sau cong dương vật < 300 chiếm 31% và cong dương vật ≥ 300 ở nhóm này chiếm đến 50% [113], [114]. Cong dương vật gặp với tỉ lệ cao ở miệng niệu đạo thấp thể sau [46], [90].

Cong dương vật gây đau khi cương, nhất là những trường hợp cong nặng. Cong dương vật cùng với những bất thường về miệng niệu đạo, bao quy đầu, quy đầu dẹt và khiếm khuyết da ở vùng bụng dương vật có thể gây rối loạn tâm lý cho trẻ nếu không được phẫu thuật. Ngoài ra, cong dương vật cũng gây trở ngại trong quan hệ tình dục, làm tinh trùng phóng ra không theo đường bình thường và có thể là nguyên nhân gây vô sinh [87], [90], [122]. Khiếm khuyết về da và các cấu trúc che phủ vùng bụng dương vật Khiếm khuyết da vùng bụng dương vật là một trong những nguyên nhân của cong dương vật.

Những bất thường vùng bụng dương vật gồm: - Da bao quy đầu luôn thừa ở mặt lưng và thiếu ở mặt bụng dương vật tạo thành dạng “mũ trùm” bao quy đầu [34], [89], [90]. luan an 10 - Quy đầu dạng bẹt mở ra ở mặt bụng dương vật. Bề rộng quy đầu khác nhau tuỳ theo thể dị tật, với thể trước quy đầu có bề rộng bình thường, với thể sau quy đầu thường có bề rộng nhỏ (< 14 mm) [32], [90], [114]. - Dây thắng bao quy đầu và động mạch dây thắng bao QĐ luôn khiếm khuyết trong dị tật miệng niệu đạo thấp [34], [89].

- Một đoạn niệu đạo bị khuyết và được thay thế bằng sàn NĐ mở ra từ miệng niệu đạo lạc chỗ đến quy đầu [34], [89], [114]. Sàn niệu đạo phát triển tốt với đặc điểm mô học là giàu cấu trúc mạch máu, có cơ trơn và mô liên kết, có các xoang mạch của mô vật xốp, không có mô sợi. Sàn niệu đạo không phải là nguyên nhân gây cong dương vật [39], [40], [110]. Tuy nhiên, khi không phát triển sàn niệu đạo chỉ là một dải mô sợi và nó gây cong DV [34].

- Có trường hợp một đoạn niệu đạo bị thiểu sản không được vật xốp che phủ, da DV che phủ đoạn niệu đạo này rất mỏng. Chúng ta có thể thấy được thông niệu đạo ngay dưới da khi đặt qua đoạn NĐ này [34], [89], [90]. - Ở 2 bên sàn niệu đạo, lớp vật xốp chia đôi bắt đầu từ phía sau miệng niệu đạo lạc chỗ rẽ quạt sang 2 bên kéo dài về phía QĐ [41], [89], [126]. Giải phẫu miệng niệu đạo thấp “Nguồn Mouriquand P.

Chuyển vị dương vật bìu và bìu chẻ đôi Bình thường củ sinh dục phát triển nằm trên hai lồi sinh dục, về sau dương vật sẽ nằm trên hai bìu. Chuyển vị dương vật bìu xảy ra khi bìu nằm cao hơn so với dương vật, dương vật nằm thấp và kẹp giữa hai bìu.