Nghiên cứu ung thư biểu mô tế bào gan tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Chuyên khảo phân tích Đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và hình ảnh cộng hưởng từ ung thư biểu mô tế bào gan, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Nguyễn Thị An
• Người hướng dẫn: TS. BS Doãn Văn Ngác
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Y đa khoa
• Đề tài: Nghiên cứu về ung thư biểu mô tế bào gan
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• BẢNG DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. SỬ LÝ VÀ DỊCH TỄ VỀ CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ
• 1.2. GIẢI PHẪU GAN
• 1.2.1. Hình thái bên ngoài và chức năng gan
• 1.2.2. Các mạch máu gan
• 1.2.2.1. Hệ thống đi vào gan
• 1.2.2.2. Hệ thống mạch máu đi ra khỏi gan
• 1.2.2.3. Đặc điểm cấp máu của UTBMTBG
• 1.2.3. Sự phân chia thùy gan và mặt giải phẫu gan có bán thùy
• 1.2.4. Mô học của gan
• 1.2.5. Giải phẫu bệnh của ung thư biểu mô tế bào gan
• 1.3. TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG VÀ CÁC XÉT NGHIỆM CẦN LÀM
• 1.3.1. Triệu chứng lâm sàng
• 1.3.2. Các xét nghiệm cần làm
• 1.4. CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH UNG THƯ BIỂU MÔ TẾ BÀO GAN
• 1.4.1. Siêu âm
• 1.4.2. Chụp cắt lớp vi tính (CLVT)
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu ung thư biểu mô tế bào gan tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Nghiên cứu về ung thư biểu mô tế bào gan (UTBMTBG) tại Đại học Quốc gia Hà Nội đã được thực hiện nhằm cung cấp cái nhìn sâu sắc về tình hình bệnh lý này. UTBMTBG là một trong những loại ung thư phổ biến nhất tại Việt Nam, chiếm tỷ lệ cao trong các bệnh ung thư gan. Nghiên cứu này không chỉ giúp xác định các yếu tố nguy cơ mà còn tìm hiểu các phương pháp chẩn đoán và điều trị hiệu quả.

1.1. Đặc điểm và tình hình ung thư biểu mô tế bào gan tại Việt Nam

Tại Việt Nam, UTBMTBG chiếm khoảng 75-85% các loại ung thư gan. Năm 2020, có khoảng 26.428 ca mắc mới và 25.272 ca tử vong do ung thư gan. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm viêm gan virus B, C, và các yếu tố môi trường như aflatoxin.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu về ung thư biểu mô tế bào gan

Mục tiêu của nghiên cứu này là mô tả các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và hình ảnh cộng hưởng từ của UTBMTBG. Điều này giúp nâng cao khả năng chẩn đoán và điều trị cho bệnh nhân.

II. Các thách thức trong việc chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào gan

Chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào gan gặp nhiều thách thức do triệu chứng không rõ ràng ở giai đoạn đầu. Nhiều bệnh nhân chỉ được phát hiện khi bệnh đã tiến triển nặng. Việc thiếu các phương pháp chẩn đoán chính xác và kịp thời là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ tử vong cao.

2.1. Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng của ung thư gan

Triệu chứng lâm sàng của UTBMTBG thường không rõ ràng, bao gồm gãy sút cân, đau hạ sườn phải, và gan to. Các xét nghiệm cận lâm sàng như Alpha-fetoprotein (AFP) có thể giúp phát hiện sớm nhưng không phải lúc nào cũng chính xác.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp chẩn đoán hình ảnh

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm và chụp cắt lớp vi tính (CLVT) có thể không phát hiện được khối u nhỏ. Điều này dẫn đến việc chẩn đoán muộn và ảnh hưởng đến kết quả điều trị.

III. Phương pháp nghiên cứu và giải pháp chẩn đoán ung thư gan hiệu quả

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp chẩn đoán hiện đại như siêu âm, CLVT và cộng hưởng từ (MRI) để xác định đặc điểm của ung thư biểu mô tế bào gan. Việc áp dụng các phương pháp này giúp nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán và điều trị.

3.1. Phương pháp siêu âm trong chẩn đoán ung thư gan

Siêu âm là phương pháp đầu tay trong chẩn đoán UTBMTBG. Nó giúp xác định hình dạng, kích thước và vị trí của khối u. Tuy nhiên, độ nhạy của siêu âm còn phụ thuộc vào kỹ năng của bác sĩ và tình trạng bệnh nhân.

3.2. Chụp cắt lớp vi tính CLVT và cộng hưởng từ MRI

CLVT và MRI cung cấp hình ảnh chi tiết hơn về khối u gan. CLVT có độ nhạy cao trong việc phát hiện khối u lớn hơn 2 cm, trong khi MRI giúp đánh giá chính xác hơn về tính chất của khối u.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn trong điều trị ung thư gan

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các phương pháp chẩn đoán hiện đại đã giúp phát hiện sớm ung thư biểu mô tế bào gan. Điều này không chỉ nâng cao tỷ lệ sống sót mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

4.1. Tỷ lệ sống sót và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ sống sót sau 5 năm của bệnh nhân UTBMTBG đã được cải thiện đáng kể nhờ vào việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Chất lượng cuộc sống của bệnh nhân cũng được nâng cao nhờ vào các phương pháp điều trị hiện đại.

4.2. Ứng dụng các phương pháp điều trị mới

Các phương pháp điều trị như phẫu thuật, hóa trị và xạ trị đã được áp dụng hiệu quả trong điều trị UTBMTBG. Việc kết hợp các phương pháp này giúp tăng cường hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu ung thư gan

Nghiên cứu về ung thư biểu mô tế bào gan tại Đại học Quốc gia Hà Nội đã mở ra nhiều hướng đi mới trong việc chẩn đoán và điều trị bệnh. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để phát triển các phương pháp chẩn đoán và điều trị hiệu quả hơn.

5.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực ung thư gan

Cần nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố nguy cơ và cơ chế phát triển của UTBMTBG. Việc này sẽ giúp phát triển các phương pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn.

5.2. Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức cộng đồng

Nâng cao nhận thức về ung thư biểu mô tế bào gan trong cộng đồng là rất quan trọng. Điều này giúp người dân hiểu rõ hơn về bệnh và chủ động trong việc khám sức khỏe định kỳ.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Ung thư biểu mô tế bào gan (UTBMTBG - Hepatocellular Carcinoma: HCC) là bệnh lý ác tính nguyên phát phổ biến nhất của gan, chiếm từ 75% đến 85% tổng số ca ung thư gan nguyên phát trên toàn cầu. Theo số liệu thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và GLOBOCAN giai đoạn 2018–2020, ung thư gan là bệnh lý ung thư phổ biến thứ 6 với 905.677 ca mắc mới và đứng thứ 3 về nguyên nhân gây tử vong do ung thư trên thế giới với 830.180 trường hợp tử vong hàng năm. Tại Việt Nam – quốc gia thuộc vùng dịch tễ lưu hành cao của virus viêm gan B (HBV) và virus viêm gan C (HCV), ung thư gan dẫn đầu cả về tỷ lệ mắc mới (26.428 ca) lẫn tỷ lệ tử vong (25.272 ca) trong năm 2020, tạo áp lực nặng nề lên hệ thống chăm sóc y tế.

Vấn đề cốt lõi đặt ra trong thực hành lâm sàng là các tổn thương HCC giai đoạn sớm thường diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng cơ năng đặc hiệu. Các phương tiện chẩn đoán hình ảnh truyền thống như siêu âm ổ bụng (độ nhạy dao động từ 44–69% với u dưới 2cm) hoặc cắt lớp vi tính (CLVT/MSCT) thường gặp hạn chế trong việc xác định bản chất khối u kích thước nhỏ ($<2\text{ cm}$), khối u nghèo mạch máu, tổn thương trên nền xơ gan hoại tử biến dạng cấu trúc giải phẫu hoặc ở bệnh nhân có chống chỉ định với thuốc cản quang chứa i-ốt.

Khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Bác sĩ Đa khoa tại Trường Đại học Y Dược – Đại học Quốc gia Hà Nội thực hiện đề tài: "Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và hình ảnh cộng hưởng từ ung thư biểu mô tế bào gan" nhằm giải quyết các bài toán chẩn đoán chuyên sâu với 2 mục tiêu cụ thể:

1. Mô tả và lượng hóa toàn diện các đặc điểm lâm sàng, chỉ số hóa sinh, dấu ấn sinh học cận lâm sàng của bệnh nhân ung thư biểu mô tế bào gan.
2. Xác định và đối chiếu chi tiết đặc điểm hình ảnh học trên các chuỗi xung cộng hưởng từ (CHT/MRI 1.5 Tesla) đa pha có tiêm thuốc đối quang từ chuyên biệt.

Kết quả kỳ vọng của nghiên cứu là xây dựng bộ dữ liệu tham chiếu thực chứng từ 52 bệnh nhân nội trú/ngoại trú tại Bệnh viện E, cung cấp bằng chứng định lượng về độ nhạy của các chuỗi xung T1W, T2W, Diffusion (DWI) và động học ngấm - thải thuốc để tối ưu hóa phác đồ tầm soát, chẩn đoán sớm không xâm lấn. Phạm vi đề tài tập trung vào đối tượng bệnh nhân được chỉ định chụp CHT gan từ tháng 06/2022 đến tháng 04/2023 có đầy đủ hồ sơ bệnh án và xác nhận chẩn đoán theo tiêu chuẩn quốc gia/quốc tế.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Trong chẩn đoán hình ảnh gan mật, việc lựa chọn phương thức chẩn đoán quyết định trực tiếp đến giai đoạn phát hiện u theo phân loại Barcelona (BCLC), từ đó quyết định khả năng điều trị triệt căn (phẫu thuật cắt u, ghép gan, đốt sóng cao tần RFA) hay điều trị tạm thời (TACE, Sorafenib).

Tiêu chí so sánh	Siêu âm Doppler màu	Cắt lớp vi tính đa dãy (MSCT 128 dãy)	Cộng hưởng từ đa pha (Dynamic MRI 1.5T)
Độ phân giải tương phản mô mềm	Trung bình, phụ thuộc thành bụng	Tương đối tốt	Xuất sắc, phân biệt rõ mô gan lành và mô u
Độ nhạy tổn thương $<2\text{ cm}$	Thấp ($44% - 67%$)	Trung bình ($67%$, PPV: $61%$)	Cao ($>90%$, phát hiện u vi thể)
Bản chất tín hiệu sinh lý/mô học	Chỉ phản hồi âm thanh học	Đậm độ X-quang, cản quang I-ốt	T1W, T2W, hạn chế khuếch tán (DWI/ADC), mỡ nội bào
Nguy cơ bức xạ & dị ứng	Không bức xạ, an toàn	Bức xạ ion hóa, độc thận do I-ốt	Không bức xạ, Gd an toàn cao, ít dị ứng
Hạn chế chính	Phụ thuộc người làm, sóng cản bởi hơi/mỡ	Dương tính giả u máu nhỏ, xơ gan nặng	Thời gian chụp dài (20-30 phút), chi phí cao

Áp dụng mô hình phân loại yêu cầu MoSCoW cho hệ thống tiêu chuẩn chẩn đoán CHT:

• Must-have (Bắt buộc): Khảo sát động học tưới máu qua các thì động mạch (Arterial Phase - AP), thì tĩnh mạch cửa (Portal Venous Phase - PVP) và thì muộn (Delayed Phase - DP); chuỗi xung T1W, T2W và DWI.
• Should-have (Nên có): Đánh giá tình trạng xâm lấn mạch máu lớn (huyết khối tĩnh mạch cửa ác tính) và chuỗi xung đường mật (MRCP).
• Could-have (Có thể có): Sử dụng thuốc đối quang từ đặc hiệu tế bào gan mật (Gd-EOB-DTPA / Primovist) để khảo sát chức năng bài tiết mật ở thì 20 phút.
• Won't-have (Không thực hiện): Can thiệp sinh thiết xâm lấn đại trà ở những ca có hình ảnh MRI điển hình kết hợp AFP $\ge 400\text{ ng/ml}$.

Thiết kế hệ thống kỹ thuật và giao thức CHT

Giao thức chụp cộng hưởng từ 1.5 Tesla trong nghiên cứu được chuẩn hóa nhằm tối ưu hóa tỷ lệ tín hiệu trên nhiễu (Signal-to-Noise Ratio - SNR) và tốc độ ghi hình:

[Bệnh nhân] 

Thông số kỹ thuật của hệ thống:

• Thiết bị: Máy cộng hưởng từ siêu dẫn từ trường cao 1.5 Tesla chuyên dụng cho hình ảnh bụng.
• Bơm tiêm tự động: Máy bơm điện hai nòng chuyên dụng tiêm tĩnh mạch; tốc độ dòng $2\text{ mL/s}$, đuổi đường truyền bằng $20\text{ mL}$ dung dịch NaCl $0.9%$.
• Thuốc đối quang từ: Hoạt chất phối hợp Gadolinium ngoại bào (Gd-DTPA, Gd-DOTA) hoặc chất đối quang hướng gan mật (Gd-BOPTA, Gd-EOB-DTPA).
• Phần mềm xử lý thống kê: IBM SPSS Statistics version 22.0 (Microsoft Windows x64).

Methodology

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang (Cross-sectional descriptive study).
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu thuận tiện không xác suất toàn bộ các bệnh nhân đủ tiêu chuẩn chẩn đoán HCC tại Bệnh viện E từ tháng 06/2022 đến 04/2023 ($n = 52$).
• Quản trị rủi ro & Y đức: Đề tài được thông qua bởi Hội đồng Đạo đức Đại học Quốc gia Hà Nội và Ban Giám đốc Bệnh viện E. Mọi dữ liệu định danh bệnh nhân được mã hóa ẩn danh (Anonymization). Bệnh nhân được sàng lọc hội chứng sợ không gian kín (Claustrophobia) và tiền sử dị ứng trước khi thực hiện quy trình.

---

Implementation và kết quả

Development process & Thuật toán chẩn đoán

Quy trình thu thập và chuẩn hóa dữ liệu lâm sàng, xét nghiệm và hình ảnh học được thực hiện qua 4 giai đoạn cụ thể:

1. Thu thập hồ sơ: Trích xuất biến số tuổi, giới tính, tiền sử viêm gan B/C, mức độ nghiện rượu, triệu chứng cơ năng (đau hạ sườn phải, sụt cân) và triệu chứng thực thể (vàng da, cổ trướng, gan to).
2. Định lượng chỉ số cận lâm sàng: Phân tích AST, ALT, Bilirubin toàn phần, Albumin huyết thanh, Tỷ lệ Prothrombin (%), định lượng AFP bằng phương pháp miễn dịch điện hóa phát quang.
3. Phân tích tín hiệu đa chuỗi xung CHT: Đo đạc kích thước u theo đường kính lớn nhất trên mặt phẳng Axial, đếm số lượng ổ tổn thương ($1, 2, \ge 3$), vị trí thùy gan (phân thùy theo Couinaud). Đánh giá tính chất tín hiệu T1W, T2W, hạn chế khuếch tán trên DWI, và phân tích tưới máu động học qua các thì.
4. Thuật toán phân loại chẩn đoán (Diagnostic Decision Logic):

def diagnose_hcc(imaging_features, afp_level, viral_hepatitis, pathology_proven):
    """
    Thuật toán phân tầng tiêu chuẩn chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào gan (Bộ Y tế / EASL)
    """
    if pathology_proven:
        return "HCC - Xác nhận qua Giải phẫu bệnh (Tiêu chuẩn vàng)"
    
    typical_mri = (
        imaging_features['arterial_phase'] == "HYPER_ENHANCEMENT" and
        imaging_features['venous_or_delayed_phase'] == "WASHOUT"
    )
    
    if typical_mri:
        if afp_level >= 400:
            return "HCC - MRI điển hình kết hợp AFP >= 400 ng/mL"
        elif afp_level > 20 and viral_hepatitis in ['HBV', 'HCV', 'CO_INFECTION']:
            return "HCC - MRI điển hình + Tăng AFP + Tiền sử Viêm gan virus"
        else:
            return "Nghi ngờ cao HCC - Cần hội chẩn đa chuyên khoa hoặc Sinh thiết"
            
    return "Tổn thương gan không điển hình - Theo dõi hoặc thực hiện phương pháp khác"

Testing và validation

Nghiên cứu tiến hành kiểm chuẩn thống kê trên tập dữ liệu $n = 52$ bệnh nhân với độ biến thiên có ý nghĩa sinh học:

• Độ tuổi trung bình: $61.6 \pm 12.5$ tuổi (dao động từ 31 đến 83 tuổi).
• Phân bố giới tính: Nam giới chiếm tỷ lệ áp đảo $88.5%$ (46/52 BN), nữ giới chiếm $11.5%$ (6/52 BN), tỷ lệ nam/nữ đạt $\approx 7.7:1$.
• Yếu tố nguy cơ: Nhiễm HBV chiếm $69.2%$ (36 BN), HCV chiếm $7.7%$ (4 BN), đồng nhiễm HBV + HCV chiếm $5.8%$ (3 BN), tiền sử lạm dụng rượu mạn tính ghi nhận ở $48.1%$ (25 BN - $100%$ là nam giới).

                     BIẾN THIÊN NỒNG ĐỘ AFP HUYẾT THANH (n=52)
  Nồng độ AFP (ng/mL)   Số BN     Tỷ lệ (%)
  ≤ 20 ng/mL            16        30.8%  ██████████████
  20 - 199 ng/mL        24        46.2%  █████████████████████
  200 - 399 ng/mL        4         7.7%  ███
  ≥ 400 ng/mL            8        15.4%  ███████ (Giá trị cực đại: 44.628 ng/mL)
  Tổng                  52       100.0%

Kết quả đạt được

Đặc điểm hình ảnh học trên hệ thống CHT 1.5 Tesla cung cấp các số liệu định lượng có giá trị chẩn đoán xác định cao:

Chuỗi xung / Đặc điểm hình ảnh học	Phân loại biểu hiện	Số bệnh nhân ($n$)	Tỷ lệ phần trăm ($%$)
Tín hiệu trên chuỗi xung T2W	Tăng tín hiệu (Hyperintense) Đồng tín hiệu (Isointense)	50 2	$96.2%$ $3.8%$
Tín hiệu trên chuỗi xung T1W	Giảm tín hiệu (Hypointense) Tăng tín hiệu Đồng tín hiệu	47 2 3	$90.4%$ $3.8%$ $5.8%$
Động học T1W thì Động mạch (APHE)	Ngấm thuốc mạnh đồng nhất Ngấm thuốc không đồng nhất / dạng viền Không ngấm thuốc	26 25 1	$50.0%$ $48.1%$ $1.9%$
Động học T1W thì Tĩnh mạch/Muộn	Thải thuốc rõ rệt (Washout) Không thải thuốc	50 2	$96.2%$ $3.8%$
Chuỗi xung khuếch tán (DWI/ADC)	Tăng tín hiệu DWI (Hạn chế khuếch tán) Không hạn chế khuếch tán	51 1	$98.1%$ $1.9%$
Xâm lấn mạch máu lớn	Huyết khối tĩnh mạch cửa ác tính Không huyết khối	14 38	$26.9%$ $73.1%$
Kích thước khối u	$<2\text{ cm}$ (Giai đoạn rất sớm) $2 - 3\text{ cm}$ $3.1 - 5\text{ cm}$ $>5\text{ cm}$ (Khối u lớn)	9 7 17 19	$17.3%$ $13.5%$ $32.7%$ $36.5%$

Về phân bố không gian: U tập trung ở thùy gan phải chiếm $65.4%$ (34 BN), thùy gan trái $19.2%$ (10 BN) và xâm lấn cả hai thùy chiếm $15.4%$ (8 BN). Đơn ổ chiếm $57.7%$ (30 BN), 2 ổ chiếm $9.6%$ (5 BN) và đa ổ ($\ge 3$ u) chiếm tới $32.7%$ (17 BN).

Về căn cứ xác lập chẩn đoán:

• Xác nhận bằng giải phẫu bệnh (sinh thiết/phẫu thuật): $40.4%$ (21/52 BN).
• Hình ảnh MRI điển hình + $\text{AFP} \ge 400\text{ ng/mL}$: $15.4%$ (8/52 BN).
• Hình ảnh MRI điển hình + Tăng AFP ($<400\text{ ng/mL}$) + Nhiễm HBV/HCV: $44.2%$ (23/52 BN).

---

Đổi mới và đóng góp

1. Khẳng định giá trị thực chứng của chuỗi xung khuếch tán (DWI) kết hợp tưới máu đa thì: Nghiên cứu chứng minh $98.1%$ khối u HCC có hiện tượng hạn chế khuếch tán trên DWI, biến đây thành chuỗi xung cực kỳ nhạy để phát hiện các nốt ung thư vệ tinh và nốt thoái hóa ác tính nhỏ ($<2\text{ cm}$) mà thì động mạch chưa thể hiện rõ.
2. Minh chứng tỷ lệ thải thuốc cao vượt trội ($96.2%$): So với các nghiên cứu CLVT thông thường (thải thuốc dao động từ $75% - 85%$), độ phân giải tương phản cao của MRI 1.5 Tesla giúp phát hiện hiện tượng "Washout" chính xác ở cả thì tĩnh mạch cửa và thì muộn.
3. Phân tích mối tương quan giữa xâm lấn vi mạch và chỉ số AFP: Đề tài ghi nhận $26.9%$ ca có huyết khối tĩnh mạch cửa ác tính – nhóm này hầu hết có kích thước u $>5\text{ cm}$ ($36.5%$) và nồng độ AFP tăng vọt (trường hợp cao nhất đạt $44.628\text{ ng/mL}$), cung cấp dữ liệu giá trị cho việc chỉ định can thiệp xạ trị trong chọn lọc (SIRT) hoặc điều trị toàn thân với thuốc ức chế Tyrosine Kinase (TKIs - Sorafenib, Lenvatinib).
4. Chuẩn hóa quy trình chẩn đoán không xâm lấn theo hướng dẫn AASLD/EASL tại bệnh viện tuyến đầu: Đóng góp bộ khung tiêu chuẩn giúp giảm thiểu tỷ lệ chỉ định sinh thiết gan xâm lấn – một thủ thuật tiềm ẩn nguy cơ chảy máu ($1 - 2%$) và gieo rắc tế bào ung thư theo đường kim ($0.5 - 3%$).

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

• Triển khai lâm sàng: Quy trình chụp CHT đa pha 1.5 Tesla được ứng dụng trực tiếp tại Khoa Chẩn đoán hình ảnh - Bệnh viện E nhằm phân loại chính xác giai đoạn ung thư theo hệ thống BCLC:
  • BCLC 0/A (Rất sớm/Sớm: u $<2\text{ cm}$ hoặc $\le 3$ u $<3\text{ cm}$, Child-Pugh A-B): Chỉ định phẫu thuật cắt gan hoặc đốt sóng cao tần (RFA/MWA) mang lại tỷ lệ sống sót sau 5 năm đạt $50 - 70%$.
  • BCLC B (Trung gian: đa u, Child-Pugh A-B): Chuyển hướng nút mạch hóa chất TACE, kéo dài thời gian sống trung bình lên $26 - 40$ tháng.
  • BCLC C (Tiến triển: xâm lấn TM cửa chiếm $26.9%$): Điều trị toàn thân nhắm trúng đích/miễn dịch.
• Tối ưu hóa kinh tế y tế: Việc xác định chính xác tổn thương qua CHT giúp loại bỏ các xét nghiệm thăm dò lặp lại không cần thiết, rút ngắn thời gian nằm viện từ 3–5 ngày xuống còn khảo sát ngoại trú, giảm chi phí điều trị tổng thể cho người bệnh.
• Lộ trình nhân rộng: Tích hợp giao thức chụp CHT chuẩn vào hệ thống lưu trữ và truyền hình ảnh PACS, kết nối mạng lưới hội chẩn Tele-radiology giữa các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh với các trung tâm ung bướu trung ương.

---

Hạn chế và hướng phát triển

• Hạn chế kỹ thuật & quy mô mẫu:
  • Cỡ mẫu dừng ở mức 52 bệnh nhân do thời gian lấy mẫu giới hạn (11 tháng) tại một trung tâm y tế.
  • Đề tài chủ yếu sử dụng thuốc đối quang từ ngoại bào thông thường, chưa phổ cập diện rộng chất đối quang gan mật thế hệ mới (Gd-EOB-DTPA / Primovist) do rào cản chi phí bảo hiểm y tế.
  • Tỷ lệ bệnh nhân được phẫu thuật kiểm chứng mô bệnh học còn khiêm tốn ($40.4%$), do phần lớn bệnh nhân đến ở giai đoạn muộn hoặc có chống chỉ định phẫu thuật.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng nghiên cứu đa trung tâm với cỡ mẫu $n > 300$ để phân tích sâu hơn giá trị chẩn đoán ở phân nhóm u kích thước $<1\text{ cm}$.
  • Ứng dụng phần mềm phân tích định lượng bản đồ hệ số khuếch tán ADC (Quantitative ADC mapping) và trí tuệ nhân tạo (AI/Deep Learning) để tự động phân vùng khối u và dự đoán cấp độ biệt hóa mô học Edmonson-Steiner tiền phẫu.

---

Đối tượng hưởng lợi

                               CÁC BÊN HƯỞNG LỢI DỰ ÁN

• Bác sĩ Chẩn đoán hình ảnh & Nội tiêu hóa: Có thêm cơ sở dữ liệu định lượng cụ thể ($96.2%$ tăng T2W, $98.1%$ APHE, $96.2%$ Washout, $98.1%$ hạn chế khuếch tán) để tự tin đưa ra kết luận chẩn đoán xác định mà không cần can thiệp sinh thiết.
• Sinh viên Đại học và Học viên Sau đại học: Nắm vững cấu trúc nghiên cứu y học thực chứng, phương pháp xử lý số liệu y sinh bằng phần mềm SPSS và các tiêu chuẩn quốc tế (AASLD, EASL, BCLC, Child-Pugh).
• Bệnh nhân: Được chẩn đoán ở giai đoạn sớm, tiếp cận các phương pháp điều trị triệt căn kịp thời, kéo dài thời gian sống còn và nâng cao chất lượng cuộc sống.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật tối thiểu để triển khai quy trình chụp CHT chẩn đoán HCC?

Cần hệ thống máy chụp cộng hưởng từ có từ lực tối thiểu 1.5 Tesla (hoặc 3.0 Tesla) trang bị cuộn thu tín hiệu chuyên dụng vùng bụng (Body Phased-Array Coil). Bắt buộc có máy tiêm điện 2 nòng có khả năng kiểm soát chính xác tốc độ tiêm $2.0\text{ mL/s}$ và các chuỗi xung T1W Dynamic gradient-echo 3D (như LAVA, THRIVE, VIBE), chuỗi xung T2W xóa mỡ và chuỗi xung khuếch tán DWI với nhiều giá trị b ($b = 0, 50, 400, 800\text{ s/mm}^2$).

2. Khi nào MRI có thể thay thế hoàn toàn sinh thiết gan trong chẩn đoán HCC?

Theo hướng dẫn của Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh Gan Châu Âu (EASL) và Bộ Y tế Việt Nam, sinh thiết gan không bắt buộc nếu bệnh nhân có hình ảnh điển hình trên CHT (ngấm thuốc mạnh thì động mạch và thải thuốc thì tĩnh mạch/muộn) kết hợp với một trong hai điều kiện: $\text{AFP} \ge 400\text{ ng/mL}$ hoặc $\text{AFP}$ tăng trên mức bình thường trên nền bệnh nhân có nhiễm HBV/HCV mạn tính. Trong nghiên cứu, $59.6%$ bệnh nhân được chẩn đoán xác định chính xác qua tiêu chuẩn không xâm lấn này.

3. Tại sao chuỗi xung Diffusion (DWI) lại có độ nhạy cao ($98.1%$) trong nghiên cứu này?

Tế bào ung thư biểu mô gan có mật độ phân chia tế bào dày đặc, màng tế bào phát triển và khoang ngoại bào bị thu hẹp đáng kể. Cấu trúc này cản trở sự chuyển động Brown ngẫu nhiên của các phân tử nước trong mô u, dẫn đến hiện tượng "hạn chế khuếch tán" – biểu hiện bằng sự tăng tín hiệu rõ nét trên ảnh DWI giá trị b cao ($b = 800\text{ s/mm}^2$) và giảm tín hiệu trên bản đồ hệ số khuếch tán biểu kiến ADC.

4. Bệnh nhân có kim loại trong người có thực hiện chụp CHT được không?

Bệnh nhân mang máy tạo nhịp tim cũ (Non-MRI compatible), cấy ghép ốc tai điện tử, hoặc mang các dị vật kim loại có từ tính tại các vị trí nguy hiểm (mắt, mạch máu não) là chống chỉ định tuyệt đối. Các khớp nhân tạo hoặc stent mạch vành làm bằng Titan hoặc vật liệu tương thích MRI (MRI-conditional) có thể chụp an toàn sau khi kỹ thuật viên kiểm tra thông số kỹ thuật và điều chỉnh mức hấp thụ năng lượng riêng (SAR) phù hợp.

5. Chi phí thực hiện và bài toán hiệu quả kinh tế (ROI) của kỹ thuật CHT gan?

Chi phí một ca chụp CHT gan có tiêm thuốc đối quang từ dao động từ 2.200.000 đến 3.500.000 VNĐ (được BHYT chi trả phần lớn theo danh mục chỉ định). Việc chẩn đoán phát hiện sớm khối u giai đoạn BCLC 0/A giúp người bệnh đủ điều kiện phẫu thuật cắt u/đốt sóng nhiệt với chi phí điều trị từ 30–60 triệu VNĐ, đạt tỷ lệ sống 5 năm trên $60%$; tránh việc phát hiện muộn ở giai đoạn BCLC C/D tiêu tốn hàng trăm triệu đồng mỗi năm cho các thuốc đích/miễn dịch với thời gian sống thêm trung vị chỉ từ 8–12 tháng.

---

Kết luận

Đề tài khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị An dưới sự hướng dẫn của TS. BS Doãn Văn Ngọc tại Trường Đại học Y Dược – Đại học Quốc gia Hà Nội đã tổng kết và phân tích toàn diện các khía cạnh bệnh học và hình ảnh học của ung thư biểu mô tế bào gan. Nghiên cứu khẳng định nam giới cao tuổi (trung bình 61.6 tuổi, nam chiếm $88.5%$) có tiền sử viêm gan B ($69.2%$) và nghiện rượu ($48.1%$) là đối tượng nguy cơ cao hàng đầu cần được giám sát chặt chẽ.

Phương pháp chụp cộng hưởng từ 1.5 Tesla chứng minh giá trị vượt trội và là tiêu chuẩn chẩn đoán hình ảnh đáng tin cậy nhất hiện nay với các dấu hiệu đặc trưng có tỷ lệ xuất hiện cực cao: ngấm thuốc thì động mạch ($98.1%$), thải thuốc thì tĩnh mạch cửa/muộn ($96.2%$), tăng tín hiệu T2W ($96.2%$), giảm tín hiệu T1W ($90.4%$) và hạn chế khuếch tán trên chuỗi xung DWI ($98.1%$). Việc ứng dụng nhất quán quy trình CHT không chỉ nâng cao tỷ lệ phát hiện sớm tổn thương ác tính mà còn đóng vai trò then chốt trong định hướng chiến lược điều trị đa mô thức, mang lại lợi ích thực chất và bền vững cho người bệnh ung thư gan tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đ¾I HàC QUàC GIA HÀ NàI TR¯äNG Đ¾I HâC Y D¯þC NGUYÄN THà AN Đ¾C ĐIÂM LÂM SÀNG, CÀN LÂM SÀNG VÀ HÌNH ÀNH CàNG H¯æNG TĆ UNG TH¯ BIÂU MÔ T¾ BÀO GAN KHÓA LUÀN TÞT NGHIÆP Đ¾I HâC NGÀNH HâC Y ĐA KHOA HÀ NàI – 2023 Đ¾I HàC QUàC GIA HÀ NàI TR¯äNG Đ¾I HâC Y D¯þC Đ¾C ĐIÂM LÂM SÀNG, CÀN LÂM SÀNG VÀ HÌNH ÀNH CàNG H¯æNG TĆ UNG TH¯ BIÂU MÔ T¾ BÀO GAN KHÓA LUÀN TÞT NGHIÆP NGÀNH HâC Y ĐA KHOA Khóa: QH.Y Ng°åi h°ãng d¿n: TS. BS DOÃN VN NGâC HÀ NàI – 2023 LäI CÀM ¡N Đà hoàn thành khóa luÁn này, tôi xin bày tß lòng bi¿t ¢n sâu sắc tãi: Ban giám hiáu, phòng Đào t¿o, phòng Công tác sinh viên Tr°ßng Đ¿i hác Y D°ÿc – Đ¿i hác Quác gia Hà Nái, các thÃy cô á khoa ChÅn đoán hình ¿nh, các anh chß á Phòng K¿ ho¿ch táng hÿp bánh vián E đã giúp đÿ tôi rÁt nhiÁu trong thßi gian lÁy sá liáu và hoàn thành khóa luÁn. Tôi xin bày tß lòng bi¿t ¢n sâu sắc tãi TS. Doãn Văn Ngác, Phó chā nhiám bá môn ChÅn đoán hình ¿nh, Tr°ßng Đ¿i hác Y D°ÿc – Đ¿i hác Quác gia Hà Nái, bác sĩ khoa ChÅn đoán hình ¿nh – Bánh vián E, ng°ßi thÃy đã trực ti¿p chß b¿o, giúp đÿ, h°ãng d¿n tÁn tình, cho tôi những kinh nghiám quý báu, luôn đáng viên và t¿o mái điÁu kián cho tôi hoàn thành tát khóa luÁn này.

Tôi xin bày tß lòng bi¿t ¢n đ¿n những thÃy cô đã d¿y b¿o, dìu dắt, d¿y dß tôi tÁn tình, không chß uyên bác vÁ ki¿n thăc mà còn là tÁm g°¢ng sáng vÁ đ¿o đăc, y đăc. Cuái cùng, tôi xin bày tß lòng bi¿t ¢n sâu sắc tãi gia đình, b¿n bè, những ng°ßi đã luôn bên c¿nh đáng viên tôi, giúp đÿ tôi trong quá trình hác tÁp, nghiên cău đà hoàn thành khóa luÁn. Hà Nội, ngày 22 tháng 05 năm 2023 Sinh viên Nguyßn Thß An LäI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đÁ tài nghiên cău trên là do chính tôi thực hián d°ãi sự h°ãng d¿n cāa TS. BS Doãn Văn Ngác, không sao chép cāa bÁt kỳ ai.

Các sá liáu, k¿t qu¿ nghiên cău trong luÁn văn là trung thực và ch°a tąng đ°ÿc công bá á bÁt kỳ công trình nghiên cău nào, các tài liáu liên quan đ¿n đÁ tài, đ°ÿc trích d¿n trong đÁ tài đÁu đã đ°ÿc công bá. N¿u có gì sai trái vãi quy đßnh, tôi xin hoàn toàn chßu trách nhiám tr°ãc hái đßng chÁm khóa luÁn tát nghiáp. Hà Nội, ngày 22 tháng 05 năm 2023 Nguyßn Thß An BÀNG DANH MĀC TĆ NG¯ VI¾T TÂT STT TĆ THAY TH¾ CHO 1 BCLC Barcelona Clinic Liver Cancer 2 BN Bánh nhân 3 CHT Cáng h°áng tą 4 CLVT Cắt lãp vi tính 5 CT Computer Tomography 6 ĐM Đáng m¿ch 7 ECOG Eastern Cooperative Oncology Group 8 GPB Gi¿i ph¿u bánh 9 HCC Hepato Cellular Carcinoma 10 MSCT Multislice Computer Tomography 11 INR International Normalised Ratio 12 LI-RADS Liver Imaging Reporting and Data System 13 MRI Magnetic Resonance Image 14 PS Performance Status 15 TM Tĩnh m¿ch 16 TMC Tĩnh m¿ch cća 17 UTBMTBG Ung th° biÃu mô t¿ bào gan MĀC LĀC ĐÀT VÀN ĐÀ. 3 TàNG QUAN TÀI LIàU.

S¡ L¯£C VÀ DkCH TË VC CCC YËU TÔ NGUY C¡. Nguyên nhân và các y¿u tá nguy c¢. GIKI PHÃU GAN. Hình thà bên ngoài và chăc năng gan.

Sự phân chia thùy gan. MÔ HàC CĀA GAN. GIKI PHÃU BàNH CĀA UNG TH¯ BIÂU MÔ TË BÀO GAN. TRIàU CHĂNG LÂM SÀNG VÀ CÀN LÂM SÀNG.

Triáu chăng lâm sàng. Các xét nghiám cÃn làm. CHÄN ĐOCN HÌNH KNH UTBMTBG. Chÿp cắt lãp vi tính (CLVT).

PET và PET/CT. CàNG H¯àNG TĄ (CHT) GAN. ChÁt đái quang trong chÿp CHT gan. ĐÁc điÃm hình ¿nh CHT cāa UTBMTBG.

CHÄN ĐOCN XCC ĐkNH UTBMTBG. Tiêu chuÅn chÅn đoán xác đßnh. Phân lo¿i giai đo¿n bánh. ĐIÀU TRk UNG TH¯ BIÂU MÔ TË BÀO GAN.

TÂM SOCT UNG TH¯ BIÂU MÔ TË BÀO GAN. TÌNH HÌNH NGHIÊN CĂU TRONG VC NGOCI N¯âC. 26 ĐàI T¯£NG VC PH¯¡NG PHCP NGHIÊN CĂU. ĐàI T¯£NG NGHIÊN CĂU.

Tiêu chuÅn lựa chán. Tiêu chuÅn lo¿i trą. PH¯¡NG PHCP NGHIÊN CĂU. Ph°¢ng pháp thu thÁp thông tin.

Quy trình chÿp CHT. BIËN Sà NGHIÊN CĂU. ĐÁc điÃm hình ¿nh CHT:. PH¯¡NG PHCP XĆ LÝ Sà LIàU.

30 KËT QUK NGHIÊN CĂU. ĐÀC ĐIÂM LÂM SÀNG VÀ CÀN LÂM SÀNG. VÁ giãi tính và tuái. ĐÁc điÃm triáu chăng lâm sàng.

ĐÀC ĐIÂM HÌNH KNH CàNG H¯àNG TĄ. ĐÁc điÃm vß trí, sá l°ÿng và kích th°ãc u. ĐÁc điÃm hình ¿nh trên các chußi xung. Tiêu chuÅn chÅn đoán ung th° biÃu mô t¿ bào gan.

ĐÀC ĐIÂM LÂM SÀNG VÀ CÀN LÂM SÀNG. ĐÁc điÃm vÁ tuái và giãi tính. ĐÁc điÃm triáu chăng lâm sàng. Tình tr¿ng x¢ gan cāa bánh nhân.

ĐÀC ĐIÂM HÌNH KNH CHT CĀA UTBMTBG. Sá l°ÿng, vß trí và kích th°ãc khái u. ĐÁc điÃm hình ¿nh UTBMTBG trên phim CHT. Tiêu chuÅn chÅn đoán ung th° biÃu mô t¿ bào gan.

ĐÁc điÃm lâm sàng, cÁn lâm sàng cāa UTBMTBG. ĐÁc điÃm hình ¿nh CHT cāa UTBMTBG. 49 TÀI LIàU THAM KHKO. DANH MĀC CÁC BÀNG B¿ng 1.

B¿ng phân lo¿i giai đo¿n bánh cāa BCLC. B¿ng điÃm đánh giá chăc năng gan Child-Pugh. Tß lá có tiÁn sć mắc viêm gan virus B, C. Các triáu chăng lâm sàng.

Mát sá xét nghiám cÁn lâm sàng. Nßng đá AFP huy¿t thanh. Tß lá bánh nhân theo măc đá x¢ gan Child – Pugh. Vß trí khái u trên phim CHT.

Sá l°ÿng khái u trên phim CHT. Kích th°ãc khái u trên phim CHT. ĐÁc điÃm hình ¿nh UTBMTBG trên chußi xung T2W, T1W. ĐÁc điÃm UTBMTBG trên chußi xung T1W sau tiêm thì ĐM.

ĐÁc điÃm UTBMTBG trên chußi xung T1W thì TMC/thì muán 38 B¿ng 3. ĐÁc điÃm hình ¿nh UTBMTBG trên chußi xung Diffusion. Tß lá UTBMTBG có huy¿t khái TMC ác tính. Tß lá chÅn đoán UTBMTBG theo tiêu chuÅn.

39 DANH MĀC CÁC BIÂU Đà BiÃu đß 3. 2: Phân bá nhóm tuái. 30 DANH MĀC CÁC HÌNH ÀNH Hình 1. Sự phân chia thùy gan.

à Ung th° biÃu mô t¿ bào gan chi¿m h¿t thùy ph¿i gan. Các hình ¿nh khác nhau cāa UTBMTBG trên siêu âm. Hình ¿nh CLVT cāa Ung th° biÃu mô t¿ bào gan. Tr°ßng hÿp bắt thuác không điÃn hình cāa UTBMTBG.

6: Hình ¿nh CHT cāa UTBMTBG. UTBMTBG á bánh nhân nam 71 tuái bß x¢ gan. UTBMTBG vß trí thùy gan trái cāa BN. UTBMTBG tính chÁt đa á cāa BN.

UTBMTBG trên CHT cāa BN. UTBMTBG trên CHT cāa BN. UTBMTBG trên CHT cāa BN. UTBMTBG trên CHTcāa BN.

38 Đ¾T VÂN ĐÀ Ung th° biÃu mô t¿ bào gan (UTBMTBG) hay Hepatocellular Carcinoma (HCC) là bánh lý ung th° gan nguyên phát có ngußn gác tą t¿ bào hoÁc biÃu mô gan. UTBMTBG chi¿m 75 - 85% các lo¿i ung th° gan nguyên phát. Năm 2020, Tá chăc Y t¿ Th¿ giãi ghi nhÁn ung th° gan nguyên phát là bánh lý ung th° phá bi¿n thă 6 vãi 905.677 ca mắc mãi và là nguyên nhân gây tć vong đăng thă 3 trên toàn th¿ giãi vãi 830.180 ca tć vong& Y¿u tá nguy c¢ chính cāa UTBMTBG là viêm gan virus B, viêm gan virus C, Aflatoxin, NAFLD, nghián r°ÿu, thąa cân béo phì, đái tháo đ°ßng type 2. Các y¿u tá nguy c¢ ¿nh h°áng khác nhau tùy vào tąng khu vực [1].

Viát Nam đ°ÿc cho là vùng dßch tß cāa viêm gan virus B, đßng thßi cũng là vùng có tỷ lá mắc UTBMTBG cao vãi 26.428 ca mắc mãi và 25.272 ca tć vong do ung th° gan trong năm 2020. Tỷ lá tć vong sau 5 năm á mái lăa tuái là Viác chÅn đoán và điÁu trß sãm đà gi¿m tỷ lá tć vong và kéo dài sự sáng cho bánh nhân đang là vÁn đÁ cÃn đÁt ra trong lúc này. Tỷ lá tć vong sau 5 năm á mái lăa tuái là 29. Sá liáu GLOBOCAN 2018 – 2020 cho thÁy ung th° gan trá thành nguyên nhân d¿n đÃu trong các lo¿i ung th°, và cũng là lo¿i ung th° có tỷ lá tć vong cao nhÁt t¿i Viát Nam.

Tỷ lá mắc mãi và tỷ lá tć vong cao, trong khi nÁn kinh t¿ đang phát triÃn là mát thách thăc đái vãi ch°¢ng trình sàng lác và chÅn đoán bánh [1]. Hián nay, do sự phát triÃn cāa các ph°¢ng pháp chÅn đoán hình ¿nh nh° siêu âm, chÿp cắt lãp vi tính có thà phát hián đ°ÿc các khái u d°ãi 2cm. Tuy nhiên, mát sá khái UTBMTBG trên siêu âm và cắt lãp vi tính không đÁc hiáu, khó xác đßnh b¿n chÁt tán th°¢ng trên nÁn gan x¢ [2]. Đó là các khái u có kích th°ãc nhß và c¿ các khái u có kích th°ãc lãn khó đánh giá tính chÁt ngÁm thuác trên phim chÿp CLVT, ngoài ra còn các tr°ßng hÿp dß ăng thuác c¿n quang có cháng chß đßnh đái vãi ph°¢ng pháp chÿp CLVT có tiêm thuác c¿n quang, cáng h°áng tą là chß đßnh thích hÿp cho các tr°¢ng hÿp này.

Chúng tôi thực hián đÁ 1 tài: <Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và hình ảnh cộng hưởng từ ung thư biểu mô tế bào gan= vãi 2 mÿc tiêu: (1) Mô tả các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh ung thư biểu mô tế bào gan. (2) Mô tả đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ của ung thư biểu mô tế bào gan. 2 CH¯¡NG 1 TâNG QUAN TÀI LIÆU 1. S¡ L¯þC VÀ DàCH TÄ V䄃 CCC Y¾U TÔ NGUY C¡ 1.

Dách tÅ hãc Ung th° biÃu mô t¿ bào gan là lo¿i tán th°¢ng th°ßng gÁp nhÁt trong các lo¿i ung th° t¿i gan (chi¿m kho¿ng 85% các khái u ác tính cāa gan), nằm trong sáu lo¿i ung th° phá bi¿n nhÁt trên th¿ giãi và nằm trong ba lo¿i ung th° phá bi¿n nhÁt t¿i Viát Nam. UTBMTBG đăng đÃu trong các nguyên nhân gây tć vong liên quan đ¿n ung th° t¿i Viát Nam. T¿i Viát Nam, ch°a có sá liáu quác gia đ°ÿc công bá chính thăc vÁ xuÁt đá UTBMTBG. Mát nghiên cău ghi nhÁn sá liáu UTBMTBG t¿i miÁn Trung và miÁn Nam Viát Nam là 24091 tr°ßng hÿp trong thßi gian 2010 đ¿n 2016, trong đó 62,3% có nhißm virus viêm gan B (HBV) m¿n và 26% có nhißm virus viêm gan C (HCV) m¿n.

Viát Nam là n°ãc có xuÁt đá nhißm HBV cao, °ãc tính có kho¿ng 12,3% nam giãi và 8,8% nữ giãi có nhißm HBV m¿n [3]. Các tháng kê mái n¢i đÁu xác nhÁn, ung th° biÃu mô gan á nam giãi bao giß cũng chi¿m °u th¿ gÁp 4 – 5 lÃn so vãi nữ giãi. Thực nghiám trên chuát cáng cũng cho thÁy chuát đực bß ung th° gan nhiÁu h¢n chuát cái. Đây cũng là điÁu mà ch°a có lßi gi¿i thích thßa đáng [4].