Luận án tiến sĩ từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể người trong thành ngữ tục ngữ tiếng hàn và đặc trưng ngôn ngữ học tri nhận của chúng so sánh với tiếng việt

Luận án tiến sĩ nghiên cứu từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể người trong thành ngữ tục ngữ tiếng hàn và đặc trưng ngôn ngữ học tri, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề

• Tác giả: Bùi Thị Mỹ Linh
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Từ Ngữ Chỉ Bộ Phận Cơ Thể Người Trong Thành Ngữ, Tục Ngữ Tiếng Hàn Và Đặc Trưng Ngôn Ngữ Học Tri Nhận Của Chúng (So Sánh Với Tiếng Việt)
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• BẢNG QUY ƯỚC TRÌNH BÀY

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể trong thành ngữ tiếng Hàn và tiếng Việt

Nghiên cứu từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể trong thành ngữ tiếng Hàn và tiếng Việt là một lĩnh vực thú vị trong ngôn ngữ học. Các thành ngữ này không chỉ phản ánh cách nhìn nhận của mỗi dân tộc về cơ thể con người mà còn thể hiện những giá trị văn hóa sâu sắc. Việc so sánh giữa hai ngôn ngữ này giúp làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt trong cách sử dụng ngôn ngữ và tư duy của người Hàn Quốc và người Việt Nam.

1.1. Ý nghĩa của từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể trong thành ngữ

Từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể thường mang nhiều ý nghĩa ẩn dụ trong thành ngữ. Chúng không chỉ đơn thuần là các bộ phận vật lý mà còn thể hiện cảm xúc, tâm trạng và các khía cạnh văn hóa. Ví dụ, 'tim' có thể biểu thị cho tình yêu, trong khi 'đầu' có thể liên quan đến lý trí.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu thành ngữ

Nghiên cứu thành ngữ giúp hiểu rõ hơn về cách mà ngôn ngữ phản ánh văn hóa và tư duy của một dân tộc. Thành ngữ chứa đựng những giá trị văn hóa, quan niệm sống và cách nhìn nhận thế giới của người dân trong xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể

Một trong những thách thức lớn trong nghiên cứu từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể là sự khác biệt về ngữ nghĩa và cách sử dụng giữa tiếng Hàn và tiếng Việt. Điều này có thể dẫn đến những hiểu lầm trong việc dịch thuật và giao tiếp. Ngoài ra, việc thiếu tài liệu nghiên cứu cụ thể về lĩnh vực này cũng là một vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Khó khăn trong việc dịch thuật thành ngữ

Dịch thuật thành ngữ giữa hai ngôn ngữ có thể gặp khó khăn do sự khác biệt về văn hóa và ngữ nghĩa. Một thành ngữ trong tiếng Hàn có thể không có tương đương trực tiếp trong tiếng Việt, và ngược lại.

2.2. Thiếu tài liệu nghiên cứu

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về ngôn ngữ học, nhưng các tài liệu chuyên sâu về từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể trong thành ngữ tiếng Hàn và tiếng Việt vẫn còn hạn chế. Điều này gây khó khăn cho việc tổng hợp và phân tích.

III. Phương pháp nghiên cứu từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể trong thành ngữ

Để nghiên cứu từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể trong thành ngữ, cần áp dụng các phương pháp phân tích ngữ nghĩa và so sánh đối chiếu. Phương pháp này giúp làm rõ cách mà các từ ngữ này được sử dụng trong ngữ cảnh văn hóa cụ thể của mỗi ngôn ngữ.

3.1. Phân tích ngữ nghĩa

Phân tích ngữ nghĩa giúp xác định các ý nghĩa ẩn dụ của từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể trong thành ngữ. Điều này bao gồm việc tìm hiểu cách mà các từ này được sử dụng trong các ngữ cảnh khác nhau.

3.2. So sánh đối chiếu giữa hai ngôn ngữ

So sánh đối chiếu giữa tiếng Hàn và tiếng Việt giúp làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt trong cách sử dụng từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể. Phương pháp này cũng giúp phát hiện ra các đặc điểm văn hóa riêng biệt của mỗi ngôn ngữ.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể

Nghiên cứu từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể trong thành ngữ có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như giảng dạy ngôn ngữ, dịch thuật và nghiên cứu văn hóa. Việc hiểu rõ về cách sử dụng các thành ngữ này sẽ giúp cải thiện khả năng giao tiếp và hiểu biết văn hóa giữa hai dân tộc.

4.1. Ứng dụng trong giảng dạy ngôn ngữ

Việc giảng dạy thành ngữ chứa từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể có thể giúp học viên hiểu rõ hơn về văn hóa và tư duy của người bản ngữ. Điều này cũng giúp nâng cao khả năng giao tiếp của họ.

4.2. Ứng dụng trong dịch thuật

Nghiên cứu này cung cấp cơ sở để dịch thuật chính xác hơn các thành ngữ giữa tiếng Hàn và tiếng Việt, từ đó giảm thiểu hiểu lầm trong giao tiếp.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể

Nghiên cứu từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể trong thành ngữ tiếng Hàn và tiếng Việt mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới. Việc tiếp tục khai thác và phân tích các thành ngữ này sẽ giúp làm phong phú thêm kho tàng ngôn ngữ và văn hóa của cả hai dân tộc.

5.1. Tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu trong lĩnh vực này cần được mở rộng hơn nữa, đặc biệt là trong việc thu thập và phân tích dữ liệu từ các nguồn tài liệu phong phú hơn.

5.2. Khuyến nghị cho các nghiên cứu tiếp theo

Cần khuyến khích các nghiên cứu sinh và nhà nghiên cứu tiếp tục khai thác các khía cạnh khác nhau của từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể trong thành ngữ, từ đó làm rõ hơn về mối liên hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu của Bùi Thị Mỹ Linh (2022) với đề tài "Từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể người trong thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn và đặc trưng ngôn ngữ học tri nhận của chúng (So sánh với tiếng Việt)" (Chuyên ngành: Ngôn ngữ học, Mã số: 62220240, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh) là một công trình đối chiếu ngôn ngữ - văn hóa liên ngành mang tính tiên phong. Trong bối cảnh quan hệ hợp tác học thuật Việt Nam - Hàn Quốc phát triển mạnh mẽ (từ năm 1994 chỉ có 1 cơ sở đào tạo tiếng Hàn tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM, đến năm 2019 đã mở rộng lên 33 cơ sở giáo dục đại học và cao đẳng trên toàn quốc), nhu cầu giải mã cơ chế tri nhận văn hóa tiềm ẩn trong ngôn ngữ trở thành một đòi hỏi cấp thiết.

Khoảng trống nghiên cứu (Research gap) được xác định rõ rệt: Các công trình tiền nhiệm tại Hàn Quốc và Việt Nam chủ yếu tiếp cận lớp từ chỉ bộ phận cơ thể người (BPCTN) dưới góc độ ngữ nghĩa học truyền thống, hoặc khu biệt trong phạm vi thành ngữ thuần túy mà bỏ ngỏ mảng tục ngữ đồ sộ. Điển hình, theo thống kê trên hệ thống RISS (Research Information Sharing Service - Hàn Quốc), trong 573 luận văn/luận án về ẩn dụ ý niệm (ADYN) và 161 công trình về hoán dụ ý niệm (HDYN), các nghiên cứu đối chiếu tiếng Hàn - tiếng Trung chiếm tới 63%, tiếng Hàn - tiếng Anh chiếm 24%, trong khi đối chiếu tiếng Hàn với các ngôn ngữ khác (bao gồm tiếng Việt) chỉ chiếm 13%. Tại Việt Nam, các tác giả như Nguyễn Ngọc Vũ (2008), Liêu Thị Thanh Nhàn (2018), Trần Thị Hiền (2018) đã khảo sát BPCTN nhưng chỉ khu biệt ở một vài cơ quan nội tạng hoặc dừng lại ở phương thức mô tả tĩnh, chưa bao quát toàn diện các mô hình tri nhận liên ngôn ngữ.

Luận án thiết lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Số lượng, tần số và phương thức kết hợp cú pháp - ngữ nghĩa của từ ngữ chỉ BPCTN trong thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn và tiếng Việt phân bổ như thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Các mô hình ADYN (cấu trúc, định vị, bản thể) và HDYN (chỉnh thể - bộ phận, sự kiện, phạm trù - thuộc tính) phản ánh cơ chế ánh xạ ý niệm nào qua dữ liệu BPCTN của hai ngôn ngữ?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những tương đồng và dị biệt về mô hình tri nhận giữa người Hàn và người Việt được lý giải bằng các cơ sở nhân học văn hóa, triết học phương Đông và phương thức sinh hoạt xã hội như thế nào?
• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): Dù tiếng Hàn thuộc loại hình ngôn ngữ chắp dính (agglutinative) và tiếng Việt thuộc loại hình ngôn ngữ đơn lập (isolating), cả hai chia sẻ những mô hình tri nhận phổ niệm về cơ thể người (embodied cognition).
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Sự dị biệt trong phương thức ý niệm hóa xuất phát từ thế giới quan đặc thù, trong đó tiếng Việt phản ánh cấu trúc tư duy "nhất nguyên đa vị" còn tiếng Hàn thể hiện tính phân lập chức năng giác quan rõ nét.

Khung lý thuyết nền tảng tích hợp Lý thuyết Ẩn dụ ý niệm (Conceptual Metaphor Theory - CMT) của Lakoff & Johnson (1980), Lý thuyết Hoán dụ ý niệm của Kövecses & Radden (1998), cùng mô hình Tri nhận văn hóa của Ning Yu (2009). Luận án khảo sát kho ngữ liệu quy mô lớn gồm 2.346 đơn vị thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn (chứa 192 từ chỉ BPCTN với 2.614 lượt xuất hiện) và 1.623 đơn vị thành ngữ, tục ngữ tiếng Việt (chứa 110 từ chỉ BPCTN với 2.564 lượt xuất hiện), được tập hợp thành bộ phụ lục khoa học dày 290 trang.

Literature Review và Positioning

Lịch sử nghiên cứu về ẩn dụ và hoán dụ ghi nhận sự chuyển biến hệ hình từ tu từ học truyền thống sang ngôn ngữ học tri nhận. Trong lịch sử tu từ học phương Tây khởi nguồn từ Aristotle thế kỷ IV TCN (Poetics), ẩn dụ và hoán dụ được xem là biện pháp chuyển tên gọi dựa trên tính tương đồng (similarity) hoặc tương cận (contiguity/proximity). Aristotle khẳng định: "việc dùng một ẩn dụ hay là chuyện không thể bắt chước được người khác; đó là dấu hiệu của tài năng bởi vì nó cho thấy trực cảm về sự giống nhau giữa những sự vật khác nhau" (Barnes, 1984). Sau đó, F. de Saussure (1916) phân tách ranh giới giữa lời nói cá nhân (parole - ẩn dụ sống) và hệ thống ngôn ngữ cộng đồng (langue - ẩn dụ chết/quy ước). Đến năm 1980, công trình bước ngoặt Metaphors We Live By của Lakoff & Johnson đã xác lập: ẩn dụ và hoán dụ không đơn thuần là thủ pháp văn chương mà là công cụ tri nhận căn bản định hình tư duy nhân loại.

Các trường phái nghiên cứu quốc tế đã mở rộng khung lý thuyết này sang ngữ liệu nhân thể học:

1. Trường phái Tri nhận văn hóa phương Đông - phương Tây: Công trình kinh điển của Ning Yu (2009) khi phân tích ý niệm "心 (tâm)" đã chỉ ra sự đối lập giữa quan điểm nhất nguyên luận (monism - tim là nơi hội tụ cả cảm xúc và lý trí trong văn hóa Trung Hoa) và nhị nguyên luận (dualism - "heart" đại diện cảm xúc, "head" đại diện lý trí trong văn hóa phương Tây).
2. Trường phái Nghiên cứu Ngôn ngữ học Tri nhận Hàn Quốc: Lim Ji-rong (2008) là công trình đầu tiên hệ thống hóa khung tri nhận tiếng Hàn, xác lập các tương ứng mở rộng nghĩa của BPCTN (như đầu $\rightarrow$ não/trí tuệ, bàn tay $\rightarrow$ sự giúp đỡ, vai $\rightarrow$ trách nhiệm). Luận án của Kim Hyang-suk (2001) tập trung vào ADYN cảm xúc (buồn, phẫn nộ, yêu, ghét). Luận án của Choi Ji-hoon (2007) khảo sát 982 thành ngữ tiếng Hàn phân tích ADYN bản thể và định vị. Jin-jeong (2008) khảo sát 20 từ ngữ nội tạng trong 130 thành ngữ; các nghiên cứu đối chiếu của Jin Jeong-jeong (2011, Hàn - Nhật), Lee Jae-shin (2017, Hàn - Trung), Rou Seung-yoan & Kim Keum-hyun (2015, Hàn - Mã Lai) đã làm rõ từng trường từ vựng đơn lẻ.
3. Trường phái Nghiên cứu Ngôn ngữ học Tri nhận Việt Nam: Nguyễn Ngọc Vũ (2008) tiếp cận thành ngữ BPCTN Anh - Việt; Trịnh Sâm (2014) phát triển luận điểm quan trọng về bản chất "nhất nguyên đa vị" trong tiếng Việt (khi cả 5 BPCTN: bụng, dạ, gan, lòng, ruột đều đồng thời biểu đạt tình cảm, lý trí và ý chí); Liêu Thị Thanh Nhàn (2018) khảo sát tục ngữ, ca dao Việt - Hán; Trần Thị Hiền (2018) nghiên cứu ý niệm cảm xúc giận và buồn qua BPCTN tiếng Anh và tiếng Việt.

Positioning của luận án Bùi Thị Mỹ Linh được xác lập vững chắc: Đây là công trình đầu tiên trên thế giới tiến hành khảo cứu đối chiếu liên ngôn ngữ toàn diện giữa tiếng Hàn và tiếng Việt trên cả hai trục ADYN và HDYN, tích hợp đồng thời hai thể loại thành ngữ và tục ngữ, vượt qua quy mô dữ liệu của các công trình đi trước (quy mô 2.346 đơn vị tiếng Hàn so với 982 đơn vị của Choi Ji-hoon 2007 hay 130 đơn vị của Jin-jeong 2008).

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và kiểm chứng tính hợp trội của Lý thuyết Ẩn dụ ý niệm (Lakoff & Johnson, 1980; Kövecses, 2010) và Lý thuyết Hoán dụ ý niệm (Kövecses & Radden, 1998) trên ngữ liệu hai ngôn ngữ phương Đông có loại hình học đối lập (chắp dính đối lập đơn lập). Nghiên cứu khẳng định nguyên lý trải nghiệm thể hiện (Embodied Cognition): Cơ thể người đóng vai trò là miền nguồn cụ thể và phổ niệm nhất để ý niệm hóa các phạm trù trừu tượng như tâm lý, đạo đức, năng lực trí tuệ và cấu trúc xã hội.

Đồng thời, công trình bổ sung bằng chứng thực nghiệm củng cố lý thuyết "Nhất nguyên đa vị" của Trịnh Sâm (2014) và đối thoại với luận điểm về Nhất nguyên luận của Ning Yu (2009). Phát hiện của luận án chứng minh rằng tính "nhất nguyên" trong văn hóa tri nhận phương Đông không mang tính đồng nhất tuyệt đối mà có sự phân hóa nội tại: tiếng Việt phân bổ chức năng nhận thức - cảm xúc dàn trải qua các tạng phủ vùng bụng (bụng, dạ, lòng, gan, ruột), trong khi tiếng Hàn tập trung hóa chức năng tri giác ở các cơ quan cảm giác vùng đầu (mắt, miệng, tai, mũi).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp chặt chẽ giữa phân loại chức năng của Lakoff & Johnson (1980) và mô hình nhận thức lý tưởng (Idealized Cognitive Models - ICM) của Kövecses & Radden (1998):

                                KHUNG PHÂN TÍCH TRI NHẬN
  ẨN DỤ Ý NIỆM (ADYN)                                                 HOÁN DỤ Ý NIỆM (HDYN)
  [Cơ chế: Tương đồng qua 2 miền]                                    [Cơ chế: Tương cận trong 1 miền ICM]
         - Ẩn dụ Thực thể (Trách nhiệm là vật nặng đè trên vai)              - Category for Property / Property for Category

Khung phân tích xác lập rõ các điều kiện biên (Boundary conditions): Đối tượng nghiên cứu giới hạn ở các đơn vị từ vựng chỉ BPCTN tham gia cố định trong cấu trúc thành ngữ, tục ngữ được ghi nhận trong các từ điển chuẩn thức, loại trừ các sáng tạo ngữ cảnh tức thời trong ngôn ngữ giao tiếp phi chuẩn.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận hành trên hệ hình hiện thực tri nhận (Cognitive Realism), kết hợp phương pháp hỗn hợp (Mixed Methods Research) giữa thống kê định lượng phân bố ngôn ngữ và định tính phân tích cơ chế ánh xạ ý niệm. Thiết kế nghiên cứu đa tầng bao gồm:

• Cấp độ 1 - Khảo sát hình thức: Phân tích ngữ pháp - từ vựng, xác định số lượng, tần số và phương thức phân bố (đơn lẻ hay tổ hợp).
• Cấp độ 2 - Phân tích ngữ nghĩa tri nhận: Xác lập các miền nguồn (Source Domains), miền đích (Target Domains), thực thể phương tiện (Vehicle Entities) và thực thể mục tiêu (Target Entities).
• Cấp độ 3 - Luận giải văn hóa nhân học: Đối chiếu các yếu tố lịch sử, địa lý, tôn giáo (Nho giáo, Phật giáo, Đạo giáo) và phương thức canh tác nông nghiệp lúa nước tác động đến mô hình tri nhận.

Quy trình nghiên cứu và Nguồn dữ liệu

Ngữ liệu được trích xuất nghiêm ngặt từ 8 bộ từ điển và kho ngữ liệu chính thống của hai quốc gia:

• Dữ liệu tiếng Hàn: 1) Từ điển Quốc ngữ mới DongA (DongA New National Dictionary, bản thứ 5, 2009); 2) Đại từ điển tục ngữ tiếng Hàn (2015); 3) Từ điển thành ngữ (1996); 4) Cổng thông tin ngữ liệu điện tử chính thống của Viện Ngôn ngữ Quốc gia Hàn Quốc (National Institute of Korean Language - korean.kr). Tổng số thu được 457 từ chỉ BPCTN, trong đó 192 từ xuất hiện trong 2.346 thành ngữ, tục ngữ.
• Dữ liệu tiếng Việt: 1) Đại từ điển tiếng Việt (Bộ Văn hóa Thông tin, 2011); 2) Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên, Viện Ngôn ngữ học, 2018); 3) Thành ngữ tiếng Việt (Nguyễn Lực, Lương Văn Đang, 1978); 4) Từ điển tục ngữ tiếng Việt (Nguyễn Đức Dương, 2010). Tổng số thu được 222 từ chỉ BPCTN, trong đó 110 từ xuất hiện trong 1.623 thành ngữ, tục ngữ.

Quy trình xử lý dữ liệu trải qua 4 bước: 1) Lọc trích từ vựng theo 4 nhóm giải phẫu học (nhóm đầu, nhóm bụng, nhóm tứ chi, nhóm khác); 2) Lập bảng tần số xuất hiện; 3) Mã hóa biểu thức ngôn ngữ sang cấu trúc ánh xạ ý niệm; 4) Quy chuẩn đối dịch ngữ nghĩa tiếng Hàn sang tiếng Việt theo 3 tầng biểu đạt: <nghĩa đen từng từ>, [nghĩa đen cả câu], (nghĩa tương đương thành ngữ).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Tương quan phân bố số lượng và tần số xuất hiện: Trong kho từ vựng giải phẫu tiếng Hàn, nhóm đầu chiếm tỷ lệ cao nhất với 199/457 từ (43,5%), nhóm bụng 101 từ (22,1%), nhóm tứ chi 80 từ (17,5%), nhóm khác 77 từ (16,8%). Khi đi vào 2.346 thành ngữ, tục ngữ, có 192 từ xuất hiện với 2.614 lượt (nhóm đầu: 92 từ, nhóm bụng: 41 từ, nhóm tứ chi: 31 từ, nhóm khác: 28 từ). Trong tiếng Việt, 110/222 từ xuất hiện trong 1.623 thành ngữ, tục ngữ với 2.564 lượt (nhóm đầu: 38 từ, nhóm bụng: 24 từ, nhóm tứ chi: 21 từ, nhóm khác: 27 từ).

Ngôn ngữ	Tổng số thành ngữ/tục ngữ	Tổng từ BPCTN xuất hiện	Nhóm Đầu	Nhóm Bụng	Nhóm Tứ chi	Nhóm Khác	Tổng tần số xuất hiện
Tiếng Hàn	2.346	192	92 từ	41 từ	31 từ	28 từ	2.614 lượt
Tiếng Việt	1.623	110	38 từ	24 từ	21 từ	27 từ	2.564 lượt

2. Phân hóa cơ quan trung tâm tri nhận:

• Trong tiếng Hàn, cơ quan có tần số xuất hiện cao nhất là các cơ quan tiếp nhận cảm giác bên ngoài thuộc nhóm đầu: 눈 (mắt) xuất hiện 222 lần, 입 (miệng) xuất hiện 206 lần, theo sau là 손 (bàn tay) với 175 lần.
• Trong tiếng Việt, cơ quan dẫn đầu lại là phương tiện hành động và biểu trưng diện mạo: tay xuất hiện 254 lần, mặt xuất hiện 243 lần, theo sau là chân/chơn (168 lần) và mắt/con mắt (168 lần).

3. Sự đối lập sâu sắc về phương thức xuất hiện cú pháp:

• Tiếng Hàn thể hiện xu hướng phân tích tính - độc lập: 90% (2.111 đơn vị) từ chỉ BPCTN xuất hiện đơn lẻ trong câu; chỉ có 10% (235 đơn vị) xuất hiện dưới dạng tổ hợp nhiều BPCTN.
• Ngược lại, tiếng Việt ưa chuộng tư duy tổng hợp - sóng đôi: 55% (892 đơn vị) xuất hiện dưới dạng tổ hợp nhiều BPCTN; chỉ có 45% (731 đơn vị) xuất hiện độc lập.

TỶ LỆ PHƯƠNG THỨC XUẤT HIỆN CỦA BPCTN TRONG THÀNH NGỮ, TỤC NGỮ

4. Cơ chế cấu trúc tổ hợp lặp và đối xứng: Tiếng Hàn chỉ có 38 đơn vị lặp từ ngữ BPCTN với 16 từ (phổ biến nhất là 배-배 [bụng-bụng] với 9 câu, 입-입 [miệng-miệng] với 5 câu), hình thức lặp đơn thuần từ vựng cùng âm. Tiếng Việt có tới 146 đơn vị lặp với 23 từ, bao gồm cả lặp từ vựng (tay-tay 25 câu, mắt-mắt 15 câu, chân-chân 15 câu) và lặp từ đồng nghĩa nội hàm độc đáo (mồm-miệng 18 câu, lòng-ruột 11 câu, bụng-dạ 10 câu, cốt-xương 5 câu) tạo nên cấu trúc nhịp điệu cân đối mang tính thi ca dân gian.

5. Điểm hội tụ và phân kỳ trong ánh xạ ẩn dụ - hoán dụ:

• Cả hai ngôn ngữ đều chia sẻ các mô hình ADYN cấu trúc căn bản: BPCTN LÀ VẬT CHỨA (vật chứa cảm xúc, thức ăn, kiến thức, lời nói), BPCTN LÀ HÀNG HÓA, BPCTN LÀ MÓN ĂN, TRÁCH NHIỆM LÀ VẬT NẶNG ĐÈ TRÊN VAI.
• Sự phân kỳ xuất hiện ở các biểu thức chịu ảnh hưởng Hán tự hình ảnh: ví dụ tiếng Hàn có 눈썹 새에 내 천 자를 누빈다 <lông mày giữa chữ Xuyên (川) nhíu> [Giữa hai lông mày vẽ chữ Xuyên] (nhíu mày khó chịu); tiếng Việt có các cấu trúc liên tưởng tạo hình như Mặt vuông chữ điền (田), Vắt chân chữ ngũ (五), Lưng chữ cụ (具), vú chữ tâm (心).

Implications đa chiều

• Ý nghĩa lý thuyết: Cung cấp mô hình phân loại hoán dụ hoàn chỉnh dựa trên 3 tiểu mô hình của Kövecses & Radden (Toàn thể - Bộ phận, Sự kiện, Phạm trù - Thuộc tính), khắc phục tình trạng các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào mô hình BỘ PHẬN THAY CHO TOÀN THỂ.
• Ý nghĩa thực tiễn và sư phạm: Bộ tư liệu 290 trang phụ lục với 3.969 thành ngữ, tục ngữ song ngữ được phiên giải 3 bước chính xác giải quyết triệt để vấn đề "dịch từng chữ thoát nghĩa" (word-by-word mistranslation) trong giảng dạy tiếng Hàn cho người Việt và tiếng Việt cho người Hàn.
• Biên soạn từ điển: Là nguồn dữ liệu chuẩn mực để xây dựng Từ điển thành ngữ, tục ngữ đối chiếu Hàn - Việt chuyên sâu theo trường nghĩa tri nhận.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật:

1. Phạm vi nguồn dữ liệu từ điển: Ngữ liệu khảo sát phụ thuộc vào các từ điển thành ngữ, tục ngữ truyền thống đã xuất bản; chưa thu thập ngữ liệu thực tế trên môi trường truyền thông số, mạng xã hội và ngôn ngữ đàm thoại đương đại của giới trẻ hai nước.
2. Tính chủ quan trong phân loại ranh giới tri nhận: Ranh giới giữa ADYN và HDYN trong một số ngữ cảnh có sự giao thoa phức tạp (chẳng hạn như mô hình Biến đổi sinh lý của BPCTN thay cho cảm xúc có thể vừa xem là hoán dụ sự kiện vừa mang tính ẩn dụ bản thể).
3. Giới hạn khảo sát ngữ pháp loại hình: Nghiên cứu chưa đi sâu lượng hóa mức độ tác động của quy tắc viết cách (ttieo-sseugi 띄어쓰기) trong tiếng Hàn đối với việc cố định hóa các tổ hợp thành ngữ so với cơ chế phân tách từ đơn/từ ghép trong tiếng Việt.

Chương trình nghiên cứu tiếp nối (Future Research Agenda):

• Hướng 1: Mở rộng nghiên cứu sang ngôn ngữ học tri nhận đa phương thức (Multimodal Cognitive Linguistics), phân tích sự kết hợp giữa thành ngữ BPCTN và cử chỉ điệu bộ (gestures/body language) trong giao tiếp Hàn - Việt.
• Hướng 2: Ứng dụng ngôn ngữ học ngữ đoàn (Corpus Linguistics) trên các văn bản tin tức, điện ảnh và văn học hiện đại để đo lường tần suất sử dụng sống (live usage) của các thành ngữ BPCTN.
• Hướng 3: Nghiên cứu tâm lý học thần kinh ngôn ngữ (Neurolinguistics) nhằm kiểm chứng phản ứng điện não đồ (ERP/fMRI) của người học khi tiếp nhận các ẩn dụ BPCTN quy ước so với ẩn dụ mới lạ.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Thiết lập hệ quy chiếu dữ liệu mẫu cho các công trình nghiên cứu so sánh đối chiếu Đông Á học; mở ra hướng nghiên cứu liên kết giữa ngữ pháp loại hình và ngôn ngữ học tri nhận.
• Tác động giáo dục: Trực tiếp phục vụ công tác giảng dạy tại 33 trường đại học, cao đẳng có chuyên ngành Hàn Quốc học tại Việt Nam; cung cấp tài liệu bản chất giúp người học nắm bắt tư duy văn hóa của người bản ngữ thay vì học vẹt ngữ nghĩa.
• Tác động ngoại giao văn hóa: Thúc đẩy sự thấu hiểu sâu sắc giữa hai dân tộc thông qua việc nhận diện các giá trị văn hóa tương đồng (đề cao danh dự, tôn trọng tôn ti trật tự) và tôn trọng sự khác biệt trong tư duy biểu đạt.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới nghiên cứu Ngôn ngữ: Tiếp cận một khung phân tích đối chiếu ADYN - HDYN toàn diện với phương pháp mã hóa và xử lý dữ liệu mẫu mực.
• Giảng viên và Người học tiếng Hàn / tiếng Việt: Sử dụng bộ phụ lục 3.969 câu thành ngữ, tục ngữ có đối chiếu ngữ nghĩa chính xác làm học liệu chuyên ngành ngôn ngữ - văn hóa.
• Chuyên gia Dịch thuật và Biên tập viên: Nắm vững cơ chế ánh xạ ý niệm để chuyển dịch chuẩn xác các thành ngữ mang tính đặc thù văn hóa cao, loại bỏ rào cản dịch sai nghĩa đen.
• Nhà biên soạn Từ điển học: Tiếp cận nguồn ngữ liệu đã được phân loại theo trường nghĩa và cấu trúc giải phẫu phục vụ biên soạn từ điển song ngữ chuyên đề.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Luận án đã chứng minh trên dữ liệu định lượng quy mô lớn rằng nguyên lý "Thể nghiệm hóa" (Embodied Cognition) của Lakoff & Johnson (1980) chịu sự quy định sâu sắc của các mô hình văn hóa cục bộ. Công trình mở rộng lý thuyết "Nhất nguyên đa vị" của Trịnh Sâm (2014) khi chỉ ra sự đối lập: tiếng Việt sử dụng 5 cơ quan nội tạng vùng bụng (bụng, dạ, gan, lòng, ruột) để tạo ra các cấu trúc lặp đồng nghĩa ý niệm hóa thế giới nội tâm, trong khi tiếng Hàn tập trung vào các cơ quan cảm giác vùng đầu (mắt, miệng, tai, mũi) để ý niệm hóa hành vi giao tiếp và đánh giá xã hội.

2. Điểm cải tiến phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?
So với nghiên cứu của Choi Ji-hoon (2007, chỉ dừng lại ở 982 thành ngữ tiếng Hàn) và Nguyễn Ngọc Vũ (2008, chỉ khảo sát chọn lọc), luận án nâng quy mô ngữ liệu lên 3.969 đơn vị thành ngữ và tục ngữ, thiết lập quy trình đối dịch 3 bước (nghĩa đen từ vựng $\rightarrow$ nghĩa đen cấu trúc $\rightarrow$ nghĩa tương đương thành ngữ), đồng thời bao quát đầy đủ 3 mô hình hoán dụ của Kövecses & Radden (1998) thay vì chỉ phân tích mô hình bộ phận thay toàn thể.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thống kê là gì?
Mặc dù số lượng thành ngữ, tục ngữ chứa từ chỉ BPCTN trong tiếng Hàn nhiều hơn tiếng Việt 723 đơn vị (2.346 so với 1.623), nhưng tổng tần số xuất hiện của các từ chỉ BPCTN giữa hai ngôn ngữ gần như tương đương (2.614 lượt ở tiếng Hàn so với 2.564 lượt ở tiếng Việt). Điều này bộc lộ sự khác biệt bản chất về tư duy ngôn ngữ: Người Hàn ưa chuộng sử dụng một BPCTN độc lập trong một phát ngôn (chiếm 90%), trong khi người Việt có xu hướng tích hợp nhiều BPCTN sóng đôi trong cùng một phát ngôn (chiếm 55%).

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication protocol) không?
Có. Luận án cung cấp bộ tiêu chí chọn lọc từ vựng giải phẫu học rõ ràng, bảng mã hóa các miền ý niệm nguồn - đích, bảng quy ước dịch thuật ngữ nghĩa, và toàn bộ kho ngữ liệu 3.969 đơn vị được lập chỉ mục chi tiết trong 290 trang phụ lục, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập kiểm chứng và tái lập quy trình phân loại.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được phác thảo như thế nào?
Chương trình nghiên cứu đề xuất mở rộng ngữ liệu sang kho ngữ liệu đa phương thức (multimodal corpora), xây dựng bản đồ tri nhận tương tác (interactive cognitive mapping) cho toàn bộ hệ thống thành ngữ các ngôn ngữ khu vực Đông Á (Hàn - Việt - Trung - Nhật), và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (xử lý ngôn ngữ tự nhiên - NLP) trong tự động hóa nhận diện ẩn dụ/hoán dụ ý niệm.

Kết luận

1. Xác lập quy mô ngữ liệu chuẩn mực: Thu thập và phân tích định lượng toàn diện 2.346 thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn và 1.623 thành ngữ, tục ngữ tiếng Việt chứa từ ngữ chỉ BPCTN.
2. Khám phá quy luật phân bố cơ quan tri nhận: Chỉ ra sự khác biệt giữa xu hướng tri nhận hướng ngoại qua cơ quan cảm giác (mắt, miệng) của tiếng Hàn và xu hướng tri nhận hướng hành động/nội tâm (tay, mặt, bụng, lòng) của tiếng Việt.
3. Làm rõ sự phân kỳ loại hình - cú pháp trong biểu đạt tri nhận: Chứng minh tiếng Hàn thiên về phương thức xuất hiện độc lập (90%), trong khi tiếng Việt thiên về tổ hợp sóng đôi cân đối (55%) với các kết cấu lặp từ vựng và đồng nghĩa độc đáo.
4. Hệ thống hóa toàn diện các mô hình ADYN và HDYN: Phân loại chi tiết các mô hình ẩn dụ cấu trúc, định vị, bản thể và hoán dụ chỉnh thể - bộ phận, sự kiện, phạm trù - thuộc tính trên nền tảng ngữ liệu thực nghiệm vững chắc.
5. Cầu nối ứng dụng thực tiễn vượt trội: Cung cấp nguồn học liệu 290 trang phụ lục giải quyết căn bản các khó khăn trong giảng dạy, học tập, dịch thuật và biên soạn từ điển đối chiếu Hàn - Việt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Ẩn dụ và hoán dụ từ ngôn ngữ học truyền thống đến ngôn ngữ học tri nhận 1. Ẩn dụ và hoán dụ theo quan điểm ngôn ngữ học truyền thống Trong ngôn ngữ học truyền thống, ẩn dụ và hoán dụ đều là cách thức chuyển đổi tên gọi giữa hai sự vật. Nếu giữa hai sự vật đó có mối quan hệ tương đồng (similarity) thì đấy là ẩn dụ.

Còn nếu giữa hai sự vật đó có mối quan hệ tương cận (proximity/ contiguity) thì đấy là hoán dụ. Nói rõ hơn trong khi ẩn dụ là cách thức chuyển đổi tên gọi giữa hai sự vật tương đồng A và B dựa trên sự so sánh ngầm thì hoán dụ là sự chuyển đổi tên gọi dựa vào sự liên tưởng về tính tương cận. Ba thế kỷ trước Công nguyên, Aristotle cho rằng ẩn dụ là việc gọi sự vật này bằng một cái tên vốn dùng để gọi một sự vật khác; sự chuyển đổi tên gọi như thế là từ (a) giống (genus) sang loài (species)2; hoặc (b) loài sang giống; hoặc (c) loài sang loài; hoặc (d) dựa trên cơ sở tương tự (analogy) (Barnes, 1984, tr. Chỉ có loại cuối (d) là cái mà ngày nay ta gọi là ẩn dụ; còn ba loại đầu (a, b và c) là hoán dụ; mà hai trong số đó (a và b) là cải dung (synecdoche), tức là một loại hoán dụ.

Chúng tôi dẫn ví dụ của chính Aristotle qua bản dịch tiếng Anh của Barnes (1984). 1) Here stands my ship. (Thuyền của tôi dừng ở đây.) 2) Truly ten thousand good deeds has Ulysses wrought. (Thật ra Ulysses đã làm nên hàng chục ngàn sự việc vinh quang.) 3) Drawing the life with the bronze.

(Vét cạn linh hồn bằng lưỡi gươm đồng.) 4) sunset of life (tuổi xế chiều) Ở ví dụ (1) “stands (dừng)” dùng để chỉ một phần quá trình của nó là thả neo và đây là cách thức hoán dụ dùng toàn thể để chỉ bộ phận. Ở ví dụ (2) dùng một con số có vẻ rất cụ thể “ten thousand (hàng chục ngàn)” để hàm ý đến con số nhiều quá 2 Theo quan điểm logic học thì giống là một tập hợp có thể phân chia được thành các lớp con và các lớp con này chính là loài. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 đếm không hết chính là vô vàn, tức là vô vàn sự việc vinh quang và đó là cách thức hoán dụ dùng bộ phận để chỉ toàn thể. Ở ví dụ (3) “drawing the life (vét cạn linh hồn)” dùng để chỉ việc tước đi mạng sống của ai đó và đây là cách thức hoán dụ bộ phận thay cho bộ phận.

Ở ví dụ (4) “sunset (xế chiều)” vốn để chỉ thời gian gần cuối của một ngày được dùng một cách ẩn dụ để chỉ thời gian gần cuối của một đời người. Cần lưu ý Aristotle bàn ẩn dụ (bao hàm cả hoán dụ) trong khuôn khổ của nghệ thuật văn chương. Ông nhấn mạnh “việc dùng một ẩn dụ hay là chuyện không thể bắt chước được người khác; đó là dấu hiệu của tài năng bởi vì nó cho thấy trực cảm về sự giống nhau giữa những sự vật khác nhau” (Barnes, 1984, tr. Quan niệm ẩn dụ của Aristotle có tác động rất lớn trong suốt lịch sử tu từ học ở phương Tây.

Việc Aristotle xử lý hoán dụ như một loại ẩn dụ còn được giới ngôn ngữ học chấp nhận cho đến cuối những năm 1950 trước khi Jakobson cho rằng ẩn dụ và hoán dụ là hai phương thức riêng biệt dựa trên hai nguyên tắc đối lập nhau (Lodge, 1977, tr. Năm 1916, trong Giáo trình Ngôn ngữ học đại cương, F. de Saussure, nhà ngôn ngữ học Thụy Sĩ, phân tách hoạt động ngôn ngữ ra làm hai, lời nói và ngôn ngữ: 1) lời nói tức là cái thuộc về từng cá nhân; 2) ngôn ngữ tức là cái thuộc về cộng đồng. Như thế, theo một cách logic, ẩn dụ và hoán dụ cũng được chia ra làm hai: 1) Ẩn dụ, hoán dụ lời nói là loại ẩn dụ, hoán dụ của từng cá nhân, còn gọi là ẩn dụ, hoán dụ sống (alive metaphor, metonymy).

Đây chính là loại ẩn dụ, hoán dụ mà Aristotle bàn đến; 2) Ẩn dụ, hoán dụ ngôn ngữ, còn gọi là ẩn dụ, hoán dụ chết (dead metaphor, metonymy). Đây chính là loại ẩn dụ, hoán dụ mà Aristotle không chú ý. Việc tách biệt rõ ràng ẩn dụ, hoán dụ lời nói và ẩn dụ, hoán dụ ngôn ngữ rất quan trọng. Bởi lẽ nó cho phép chúng ta hiểu được cơ chế nào giúp sáng tạo nên những ẩn dụ, hoán dụ văn chương.50) có đề cập “một trong những khám phá giật mình của việc nghiên cứu ngôn ngữ văn chương do các nhà ngôn ngữ học tri nhận tiến hành là việc thừa nhận ngôn ngữ văn chương hầu hết dựa trên ẩn dụ ý niệm quy ước, thông thường”.

Như vậy theo quan điểm ngôn ngữ học truyền thống ẩn dụ và hoán dụ là một hiện tượng ngôn ngữ, là cách chuyển nghĩa của từ vựng. Hoán dụ có thời kỳ không LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 15 được xem là một phương thức tách biệt mà thuộc về ẩn dụ. Trong khuôn khổ nghệ thuật văn chương, việc sử dụng ẩn dụ, hoán dụ đặc sắc được xem như một tài năng. Ẩn dụ và hoán dụ theo quan điểm ngôn ngữ học tri nhận Quan niệm truyền thống về ẩn dụ, hoán dụ như thế hầu như được giữ nguyên cho đến khi ngôn ngữ học tri nhận ra đời, đặc biệt là với công trình Metaphors We Live By của Lakoff & Johnson xuất bản vào năm 1980.

Nhan đề cuốn sách khiến cho độc giả có thể nghĩ rằng công trình chỉ bàn về ADYN. Thực ra, công trình bao quát toàn bộ các luận điểm về ngôn ngữ học tri nhận nói chung và ADYN, HDYN nói riêng, mặc dù dung lượng bàn về ADYN có phần vượt trội hơn so với các phần khác. Các tác giả chứng minh ẩn dụ và hoán dụ không chỉ là chuyện ngôn ngữ học như quan điểm truyền thống nhìn nhận. Họ phân tích và đưa ra những chứng cứ mạnh mẽ để khẳng định đó là những công cụ tri nhận, tức là phương cách để con người nhận thức thế giới.

Trong ngôn ngữ học tri nhận, ẩn dụ và hoán dụ là một quá trình tri nhận. Nếu quá trình tri nhận diễn ra trong hai miền ý niệm theo cơ chế tương đồng thì đấy là ẩn dụ. Còn nếu quá trình tri nhận chỉ diễn ra trong một miền ý niệm đồng nhất theo cơ chế tiếp giáp/ tương cận thì đấy là hoán dụ. Hai miền ý niệm của quá trình tri nhận ẩn dụ được gọi là miền nguồn (source domain) và miền đích (target domain).

Trong đó miền ý niệm chứa những biểu thức ẩn dụ giúp hiểu miền ý niệm khác được gọi là miền nguồn, còn miền ý niệm được hiểu dựa trên miền nguồn được gọi là miền đích. Từ “hiểu” để mô tả mối quan hệ giữa miền nguồn và miền đích trong quá trình ẩn dụ là một tập hợp các thuộc tính tương ứng có hệ thống giữa miền nguồn và miền đích. Và những thuộc tính tương ứng này được gọi là ánh xạ (mapping). Khi nói “hơi giận bốc lên ngùn ngụt’, “nặng gánh gia đình”, “đau lòng” chúng ta đang thực hiện một quy trình tư duy dựa trên các ý niệm: CƠN GIẬN LÀ LỬA, TRÁCH NHIỆM LÀ VẬT NẶNG, NỖI BUỒN LÀ THỨ GÂY ĐAU ĐỚN.

Ở đây miền nguồn lần lượt là LỬA, VẬT NẶNG, THỨ GÂY ĐAU ĐỚN và miền đích lần lượt là CƠN GIẬN, TRÁCH NHIỆM, NỖI BUỒN. Chúng ta hiểu được miền đích LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 16 dựa trên những thuộc tính tương ứng được ánh xạ từ miền nguồn. Hơn nữa những thuộc tính của miền nguồn sẽ cụ thể và những thuộc tính của miền đích sẽ trừu tượng hơn. Không bao giờ là hướng ngược lại, tức những thuộc tính của miền đích cụ thể hơn và những thuộc tính của miền nguồn trừu tượng hơn.

Một miền ý niệm đồng nhất hay là mô hình tri nhận lý tưởng (Idealized cognitive model - ICM) của quá trình tri nhận hoán dụ bao gồm thực thể phương tiện (vehicle entity) và thực thể mục tiêu (target entity). Trong đó thực thể phương tiện là thực thể cung cấp khả năng tiếp cận bằng tinh thần tới một thực thể khác, còn thực thể mục tiêu là thực thể được cung cấp khả năng tiếp cận bằng tinh thần. Khi chúng ta nói “có nhiều gương mặt mới trong tổ chức”, “đủ tay chơi bài”, “tôi không tán đồng quyết định của nhà trường” thì “gương mặt”, “tay”, “nhà trường” là thực thể phương tiện thay cho thực thể mục tiêu là “nhân viên trong tổ chức”, “người chơi”, “lãnh đạo nhà trường”. Lakoff & Johnson (1980) chứng minh ẩn dụ và hoán dụ tràn ngập trong ngôn ngữ và tư duy hàng ngày của con người bằng cách đưa ra hàng loạt các biểu đạt ngôn ngữ mang tính ẩn dụ và hoán dụ.

Ẩn dụ và hoán dụ không chỉ tồn tại trong ngôn ngữ mà cả trong tư duy và hành động, giúp con người cụ thể hóa những ý niệm trừu tượng. Như vậy theo quan điểm ngôn ngữ học tri nhận, ẩn dụ và hoán dụ là một quá trình tri nhận, một phương thức tư duy tồn tại trong mọi cách nói năng của con người. Không chỉ là phương thức tu từ, ẩn dụ và hoán dụ còn là cách con người tư duy và nhìn nhận thế giới, giúp con người hiểu những vấn đề trừu trượng bằng cách cụ thể hóa chúng thông qua sự ánh xạ giữa một hoặc nhiều miền ý niệm. So sánh ẩn dụ ý niệm và hoán dụ ý niệm Ẩn dụ và hoán dụ đều không chỉ là một hiện tượng ngôn ngữ mà là một hiện tượng của ý niệm, tư duy, cách con người nhìn nhận thế giới.

Cả ẩn dụ và hoán dụ đều diễn ra một cách tự nhiên trong mọi diễn đạt của con người, tức cả hai đều tồn tại xung quanh cuộc sống của con người. Đặc biệt cơ chế tri nhận của cả ẩn dụ và hoán dụ đều là cơ chế ánh xạ. Mặc dù ẩn dụ và hoán dụ chia sẻ một số đặc điểm tương đồng nhưng chúng là hai phương thức tri nhận riêng biệt, giữa chúng tồn tại những đặc điểm khác nhau. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 17 Những điểm khác nhau giữa ẩn dụ và hoán dụ đã được nhiều nhà nghiên cứu đề cập, có thể kể đến các công trình của Lakoff & Johnson (1980, tr.36), Lakoff & Turner (1989, tr.174-176), có thể hệ thống lại theo bảng dưới đây.

Điểm khác biệt giữa ẩn dụ ý niệm và hoán dụ ý niệm Ẩn dụ ý niệm Hoán dụ ý niệm Diễn ra trong hai miền ý niệm/ mô hình Diễn ra trong một miền ý niệm/ mô hình tri nhận lý tưởng (ICM). tri nhận lý tưởng (ICM).