Luận văn thạc sĩ trách nhiệm xã hội và lợi nhuận công ty niêm yết tại Việt Nam - ĐH Kinh tế TP.HCM

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh nghiên cứu trách nhiệm xã hội và lợi nhuận của các công ty niêm yết tại việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Phan Thị Hải Vân
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Đình Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Nghiên Cứu Trách Nhiệm Xã Hội Và Lợi Nhuận Của Các Công Ty Niêm Yết Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 1.1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài
• 1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 1.3. Nhận xét các công trình nghiên cứu và xác định khe hỏng nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về trách nhiệm xã hội
• 2.2. Cơ sở lý thuyết về lợi nhuận và thuộc tính đại diện cho chất lượng lợi nhuận
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô tả thổng thể và mẫu nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Lựa chọn và đo lường biến nghiên cứu (phần giả thuyết được đưa vào theo từng biến lựa chọn)
• 3.4. Mô hình nghiên cứu. Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu
• 3.4.1. Quy trình thu thập
• 3.4.2. Xử lý dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Ma trận hệ số tương quan giữa các biến
• 4.3. Phân tích mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội với lợi nhuận
• 4.4. Kiểm tra đa cộng tuyến
• 4.5. Kiểm tra phương sai thay đổi
• 4.6. Phân tích t-test
• 4.7. Phân tích hồi quy đa biến
• 4.8. Thảo luận về các kết quả đạt được
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Hạn chế của bài nghiên cứu và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu trách nhiệm xã hội và lợi nhuận

Nghiên cứu trách nhiệm xã hội (CSR) và lợi nhuận của các công ty niêm yết tại Việt Nam đang trở thành một chủ đề nóng hổi trong bối cảnh kinh tế hiện nay. Trách nhiệm xã hội không chỉ là một khái niệm mà còn là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng hình ảnh và thương hiệu của doanh nghiệp. Các công ty ngày càng nhận thức được rằng việc tham gia vào các hoạt động xã hội không chỉ giúp cải thiện hình ảnh mà còn có thể tác động tích cực đến lợi nhuận. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa CSR và lợi nhuận, từ đó đưa ra những khuyến nghị cho các công ty niêm yết tại Việt Nam.

1.1. Khái niệm trách nhiệm xã hội doanh nghiệp

Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR) được hiểu là các hoạt động mà doanh nghiệp thực hiện nhằm đáp ứng các yêu cầu xã hội và môi trường. CSR không chỉ bao gồm việc tuân thủ các quy định pháp luật mà còn là việc tự nguyện tham gia vào các hoạt động có lợi cho cộng đồng và môi trường. Các công ty niêm yết tại Việt Nam đang ngày càng chú trọng đến CSR như một phần trong chiến lược phát triển bền vững.

1.2. Tầm quan trọng của lợi nhuận trong doanh nghiệp

Lợi nhuận là yếu tố sống còn của bất kỳ doanh nghiệp nào. Nó không chỉ phản ánh hiệu quả hoạt động kinh doanh mà còn là cơ sở để doanh nghiệp phát triển và mở rộng. Tuy nhiên, lợi nhuận không chỉ đơn thuần là con số mà còn cần phải được đánh giá dựa trên tính bền vững. Doanh nghiệp cần phải cân nhắc giữa việc tối đa hóa lợi nhuận và thực hiện trách nhiệm xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu trách nhiệm xã hội

Mặc dù trách nhiệm xã hội đang được quan tâm, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực hiện và đánh giá hiệu quả của nó. Các công ty niêm yết tại Việt Nam thường gặp khó khăn trong việc xác định các chỉ số đo lường CSR và lợi nhuận. Hơn nữa, sự thiếu hụt thông tin và sự không đồng nhất trong cách thức báo cáo cũng là một vấn đề lớn. Điều này dẫn đến việc khó khăn trong việc so sánh và đánh giá hiệu quả của các hoạt động CSR.

2.1. Thiếu hụt thông tin về CSR

Nhiều công ty niêm yết tại Việt Nam chưa có báo cáo CSR đầy đủ và minh bạch. Điều này gây khó khăn cho các nhà đầu tư và các bên liên quan trong việc đánh giá hiệu quả của các hoạt động CSR. Việc thiếu hụt thông tin cũng làm giảm tính cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường.

2.2. Khó khăn trong việc đo lường lợi nhuận bền vững

Đo lường lợi nhuận bền vững là một thách thức lớn đối với các công ty. Nhiều doanh nghiệp chỉ tập trung vào lợi nhuận ngắn hạn mà không xem xét đến các yếu tố dài hạn. Điều này có thể dẫn đến việc giảm sút lợi nhuận trong tương lai và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

III. Phương pháp nghiên cứu mối quan hệ giữa CSR và lợi nhuận

Để nghiên cứu mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội và lợi nhuận, các phương pháp định lượng và định tính sẽ được áp dụng. Phương pháp định lượng sẽ giúp phân tích dữ liệu từ các báo cáo tài chính và báo cáo CSR của các công ty niêm yết. Trong khi đó, phương pháp định tính sẽ giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định tham gia CSR của doanh nghiệp.

3.1. Phương pháp định lượng

Phương pháp định lượng sẽ sử dụng các mô hình hồi quy để phân tích mối quan hệ giữa các biến. Dữ liệu sẽ được thu thập từ các báo cáo tài chính và báo cáo CSR của các công ty niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn từ 2014 đến 2017. Các biến kiểm soát cũng sẽ được đưa vào mô hình để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

3.2. Phương pháp định tính

Phương pháp định tính sẽ bao gồm các cuộc phỏng vấn với các nhà quản lý doanh nghiệp để hiểu rõ hơn về động lực và thách thức trong việc thực hiện CSR. Các cuộc phỏng vấn này sẽ giúp làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định tham gia CSR và cách thức mà các công ty đánh giá hiệu quả của các hoạt động này.

IV. Kết quả nghiên cứu mối quan hệ giữa CSR và lợi nhuận

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ tích cực giữa trách nhiệm xã hội và lợi nhuận của các công ty niêm yết tại Việt Nam. Các công ty thực hiện tốt CSR thường có lợi nhuận cao hơn và được thị trường đánh giá cao hơn. Điều này cho thấy rằng việc tham gia vào các hoạt động xã hội không chỉ là trách nhiệm mà còn là một chiến lược kinh doanh hiệu quả.

4.1. Phân tích mối quan hệ giữa CSR và lợi nhuận

Phân tích hồi quy cho thấy rằng các công ty có chỉ số CSR cao thường có lợi nhuận cao hơn. Điều này cho thấy rằng việc đầu tư vào CSR có thể mang lại lợi ích tài chính cho doanh nghiệp. Các công ty này cũng thường có hình ảnh thương hiệu tốt hơn và được khách hàng tin tưởng hơn.

4.2. Tác động của CSR đến hiệu suất tài chính

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng CSR có tác động tích cực đến hiệu suất tài chính của doanh nghiệp. Các công ty thực hiện CSR tốt thường có khả năng thu hút và giữ chân khách hàng tốt hơn, từ đó gia tăng doanh thu và lợi nhuận.

V. Kết luận và khuyến nghị cho tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng trách nhiệm xã hội và lợi nhuận có mối quan hệ tích cực. Các công ty niêm yết tại Việt Nam cần chú trọng đến việc thực hiện CSR như một phần trong chiến lược phát triển bền vững. Việc đầu tư vào CSR không chỉ mang lại lợi ích cho cộng đồng mà còn giúp doanh nghiệp gia tăng lợi nhuận và cải thiện hình ảnh thương hiệu.

5.1. Khuyến nghị cho các công ty niêm yết

Các công ty niêm yết nên xây dựng các chính sách CSR rõ ràng và minh bạch. Việc công bố báo cáo CSR định kỳ sẽ giúp tăng cường lòng tin của các nhà đầu tư và khách hàng. Hơn nữa, các công ty cũng nên xem xét việc tích hợp CSR vào chiến lược kinh doanh tổng thể.

5.2. Tương lai của nghiên cứu CSR tại Việt Nam

Nghiên cứu về CSR tại Việt Nam cần được tiếp tục mở rộng để hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa CSR và lợi nhuận. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc phát triển các chỉ số đo lường CSR và lợi nhuận bền vững để hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc thực hiện trách nhiệm xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường hội nhập sâu rộng, các sự cố môi trường và đạo đức kinh doanh tiêu biểu như vụ việc xả thải nghiêm trọng của Vedan hay Formosa đã làm dấy lên làn sóng quan tâm mạnh mẽ từ dư luận về trách nhiệm của doanh nghiệp đối với cộng đồng. Thực tiễn chỉ ra rằng một doanh nghiệp muốn tồn tại lâu dài không thể chỉ chạy theo mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận tài chính đơn thuần mà phải gắn liền với sự phát triển hài hòa của môi trường và xã hội. Điều này hoàn toàn phù hợp với Chương trình nghị sự 2030 của Liên Hiệp Quốc với 17 mục tiêu chung và 169 mục tiêu cụ thể về phát triển bền vững. Tại Việt Nam, trong hơn 10 năm qua, các chương trình tôn vinh Báo cáo thường niên và Báo cáo phát triển bền vững do Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội cùng các định chế tài chính đồng hành đã thúc đẩy mạnh mẽ tiêu chuẩn công bố thông tin phi tài chính.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là liệu việc thực hiện trách nhiệm xã hội là gánh nặng chi phí hay là động lực nâng cao chất lượng và tính bền vững của lợi nhuận. Đề tài tập trung phân tích thực nghiệm mối quan hệ giữa chỉ số trách nhiệm xã hội và các thành phần cấu thành chất lượng lợi nhuận, bao gồm lợi nhuận hoạt động thuần, chi phí dồn tích trích trước và dòng tiền hoạt động. Nghiên cứu được thực hiện trên mẫu khảo sát gồm 109 công ty niêm yết tiêu biểu trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 4 năm từ 2014 đến 2017, tương ứng với 436 quan sát dữ liệu bảng. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc, cung cấp bằng chứng định lượng giúp các nhà quản trị nhận thức rõ ràng rằng việc đầu tư thỏa đáng vào trách nhiệm xã hội sẽ trực tiếp cải thiện năng lực cạnh tranh, giảm thiểu rủi ro hoạt động và gia tăng giá trị thặng dư bền vững cho cổ đông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng vững chắc của bốn hệ thống lý thuyết quản trị và kế toán hiện đại. Thứ nhất, Lý thuyết các bên liên quan của Freeman năm 1984 khẳng định doanh nghiệp là một tập hợp các mối quan hệ tương hỗ với nhân viên, khách hàng, nhà cung ứng, chính quyền và cộng đồng địa phương; việc đáp ứng kỳ vọng của các đối tượng này là điều kiện tiên quyết để tối ưu hóa hiệu quả tài chính dài hạn. Thứ hai, Lý thuyết hợp quy của Suchman năm 1995 và Lindblom năm 1994 giải thích rằng việc công bố thông tin môi trường - xã hội là phương thức tạo lập tính chính danh, giúp tổ chức được cộng đồng thừa nhận và đón nhận nguồn lực hoạt động. Thứ ba, Lý thuyết đại diện của Jensen và Meckling năm 1976 nhấn mạnh việc gia tăng trách nhiệm xã hội giúp giảm thiểu xung đột lợi ích giữa nhà quản lý và cổ đông, hạn chế các hành vi thao túng con số lợi nhuận ngắn hạn. Thứ tư, Lý thuyết cổ đông của Friedman năm 1970 đóng vai trò đối chiếu về quan điểm phân bổ nguồn lực kinh tế.

Bên cạnh đó, mô hình kim tự tháp trách nhiệm xã hội của Carroll năm 1991 cùng mô hình tam giác phát triển bền vững của Elkington năm 1997 được vận dụng để làm rõ bốn khía cạnh thực thi: kinh tế, pháp lý, đạo đức và từ thiện. Về mặt kế toán tài chính, thuộc tính chất lượng lợi nhuận được đo lường thông qua tính bền vững của thu nhập từ hoạt động kinh doanh, tỷ lệ trích trước dồn tích và dòng tiền thuần tạo ra từ tài sản.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu gồm 109 doanh nghiệp niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX thuộc 11 nhóm ngành kinh tế khác nhau trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2017, thu về tổng cộng 436 quan sát năm. Cơ cấu mẫu bao gồm 46 doanh nghiệp sản xuất, 16 doanh nghiệp tài chính - bảo hiểm, 16 doanh nghiệp xây dựng - bất động sản, 9 doanh nghiệp thương mại bán buôn - bán lẻ, 7 doanh nghiệp tiện ích và các nhóm ngành phụ trợ khác. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đảm bảo tính đồng bộ của báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo thường niên và báo cáo phát triển bền vững.

Quy trình phân tích dữ liệu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp phân tích nội dung và mô hình kinh tế lượng. Bộ chỉ số trách nhiệm xã hội được lượng hóa dựa trên khung 19 tiêu chí đánh giá tiêu chuẩn, bao gồm 12 tiêu chí về cộng đồng, 3 tiêu chí về người lao động, 3 tiêu chí về môi trường và 1 tiêu chí về chất lượng sản phẩm với thang điểm từ 0 đến 1. Các mô hình hồi quy đa biến bao gồm mô hình bình phương bé nhất gộp, mô hình tác động cố định và mô hình tác động ngẫu nhiên được kiểm định thông qua kiểm định Breusch-Pagan, kiểm định Hausman và hệ số phóng đại phương sai VIF để khắc phục triệt để hiện tượng đa cộng tuyến và phương sai thay đổi, đảm bảo độ tin cậy thống kê cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thống kê mô tả trên 436 quan sát cho thấy bức tranh phân bổ chỉ số trách nhiệm xã hội và hiệu quả tài chính có sự phân hóa rõ rệt:

Thứ nhất, mức độ tham gia trách nhiệm xã hội giữa các khía cạnh có sự chênh lệch lớn. Các doanh nghiệp niêm yết thể hiện cam kết cao nhất đối với trách nhiệm về người lao động và hỗ trợ cộng đồng với độ lệch chuẩn lần lượt là 17% và 23%, trong khi đó tiêu chí minh bạch thông tin sản phẩm có độ phân tán cao nhất với độ lệch chuẩn 47%. Đáng chú ý, trách nhiệm về môi trường có mức độ quan tâm thấp nhất với độ lệch chuẩn chỉ đạt 16%, phản ánh tính tự nguyện và mức độ đầu tư cho môi trường vẫn còn hạn chế.

Thứ hai, biến lợi nhuận hoạt động trên tổng tài sản đạt giá trị tối đa 0.383 với độ lệch chuẩn 70%, biến khoản trích trước đạt tối đa 0.420 với độ lệch chuẩn 32%, và biến dòng tiền hoạt động ghi nhận giá trị tối thiểu âm với độ lệch chuẩn 73%. Sự biến động sâu sắc này chứng minh rằng chất lượng lợi nhuận giữa các doanh nghiệp niêm yết có khoảng cách rất lớn.

Thứ ba, phân tích tương quan Pearson và kiểm định hồi quy đa biến khẳng định chỉ số trách nhiệm xã hội tổng thể có mối tương quan dương thuận chiều và có ý nghĩa thống kê ở mức ý nghĩa dưới 5% đối với lợi nhuận thuần và dòng tiền hoạt động. Đồng thời, các doanh nghiệp thực hiện tốt trách nhiệm xã hội có xu hướng duy trì khoản trích trước ở mức an toàn, hạn chế tối đa hành vi điều chỉnh dồn tích bất thường.

Thứ tư, các biến kiểm soát như quy mô doanh nghiệp tính theo logarit tự nhiên của tổng tài sản và biến phân loại ngành có tác động tích cực đáng kể đến mức độ công bố thông tin, trong khi đòn bẩy tài chính thể hiện áp lực kiểm soát chi phí đầu tư ngoài kinh doanh.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm hoàn toàn ủng hộ giả thuyết nghiên cứu ban đầu và đồng nhất với các công trình kinh điển của Freeman năm 1984, Waddock và Graves năm 1997, Orlitzky và các cộng sự năm 2003. Việc thực hiện trách nhiệm xã hội không làm triệt tiêu nguồn lực tài chính mà đóng vai trò như một kênh đầu tư chiến lược giúp nâng cao giá trị vô hình, củng cố uy tín thương hiệu và gia tăng lòng trung thành của người tiêu dùng. Nhờ đó, doanh nghiệp duy trì được doanh số ổn định và tạo ra dòng tiền kinh doanh vững chắc ngay cả trong giai đoạn thị trường biến động.

Dữ liệu thực nghiệm có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ phân tán hồi quy tuyến tính, thể hiện độ dốc dương rõ rệt giữa trục hoành là chỉ số trách nhiệm xã hội tổng hợp và trục tung là tỷ suất sinh lời hoạt động thuần. Bảng so sánh giữa hai nhóm doanh nghiệp có và không công bố báo cáo phát triển bền vững thông qua kiểm định t-test cho thấy nhóm doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm xã hội đạt mức lợi nhuận trung bình và chỉ số dòng tiền vượt trội hơn khoảng 15% đến 20% so với nhóm còn lại, đồng thời hệ số biến thiên của các khoản trích trước thấp hơn đáng kể, chứng minh tính bền vững vượt trội của dòng thu nhập.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm vững chắc, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm thúc đẩy hiệu quả kinh tế gắn liền với trách nhiệm xã hội:

Thứ nhất, chuẩn hóa hệ thống báo cáo phát triển bền vững theo bộ tiêu chuẩn GRI quốc tế. Doanh nghiệp niêm yết cần chủ động thành lập bộ phận chuyên trách về trách nhiệm xã hội và môi trường, phấn đấu nâng tỷ lệ công bố thông tin minh bạch đạt trên 85% trong lộ trình từ năm 2024 đến năm 2026.

Thứ hai, tích hợp các chỉ tiêu trách nhiệm xã hội vào hệ thống đánh giá hiệu quả công việc KPI nội bộ. Ban điều hành và Hội đồng quản trị các công ty cần gắn kết mục tiêu bảo vệ môi trường, phúc lợi lao động và an toàn sản phẩm vào chiến lược kinh doanh trung và dài hạn, kiểm soát chặt chẽ các khoản chi phí trích trước nhằm duy trì tỷ lệ dồn tích bất thường dưới mức 10% tổng tài sản trong vòng 12 đến 24 tháng.

Thứ ba, hoàn thiện khung khổ pháp lý và cơ chế giám sát thực thi công bố thông tin phi tài chính. Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần ban hành các hướng dẫn chi tiết, mở rộng diện áp dụng lập báo cáo phát triển bền vững bắt buộc cho 100% doanh nghiệp niêm yết quy mô vốn lớn trong giai đoạn 2025-2027.

Thứ tư, thiết lập các chính sách ưu đãi tín dụng xanh và xếp hạng chỉ số bền vững. Ngân hàng Nhà nước cùng các ngân hàng thương mại nên ưu tiên cung cấp các gói vay lãi suất ưu đãi thấp hơn từ 0.5% đến 1.0% mỗi năm cho các doanh nghiệp đạt chứng chỉ môi trường và xã hội uy tín, tạo động lực tài chính trực tiếp cho cộng đồng doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, Hội đồng quản trị và Ban tổng giám đốc các công ty niêm yết. Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để hoạch định chiến lược đầu tư nguồn lực vào các chương trình xã hội, chuyển đổi tư duy từ chi phí phát sinh sang công cụ kiến tạo lợi nhuận bền vững.

Thứ tư, các nhà đầu tư tổ chức, quỹ đầu tư và chuyên viên phân tích tài chính. Nghiên cứu mang lại góc nhìn chuyên sâu về phương pháp đánh giá chất lượng lợi nhuận doanh nghiệp thông qua lăng kính thông tin phi tài chính, hỗ trợ ra quyết định phân bổ vốn an toàn.

Thứ ba, các cơ quan quản lý thị trường chứng khoán và cơ quan hoạch định chính sách nhà nước. Nội dung luận văn là tài liệu tham khảo giá trị để xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chuẩn mực kế toán và quy chế minh bạch hóa thông tin doanh nghiệp.

Thứ tư, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kế toán - Tài chính. Luận văn cung cấp khung phương pháp luận hoàn chỉnh, bộ thang đo 19 tiêu chí trách nhiệm xã hội và quy trình xử lý dữ liệu bảng chuyên sâu trên phần mềm kinh tế lượng.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm xã hội có làm suy giảm lợi nhuận trong ngắn hạn không? Hoàn toàn không. Mặc dù ban đầu doanh nghiệp phải bỏ ra chi phí đầu tư hệ thống xử lý chất thải hay đào tạo nhân sự, nhưng kết quả thực nghiệm chỉ ra rằng các hoạt động này giúp cắt giảm chi phí rủi ro pháp lý, tăng năng suất lao động và mở rộng thị phần, từ đó tạo ra mức lợi nhuận thuần và dòng tiền hoạt động cao hơn rõ rệt.

Chất lượng và tính bền vững của lợi nhuận được đo lường qua những chỉ tiêu kế toán nào? Chất lượng lợi nhuận trong nghiên cứu được đánh giá đa chiều thông qua 3 thành phần chính: tỷ suất lợi nhuận hoạt động thuần trên tổng tài sản, tỷ lệ chi phí trích trước dồn tích phản ánh mức độ can thiệp kế toán và tỷ suất dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh tạo ra từ tài sản.

Bộ tiêu chuẩn nào được áp dụng để chấm điểm trách nhiệm xã hội trong nghiên cứu? Tác giả đã xây dựng bộ thang đo gồm 19 tiêu chí cụ thể dựa trên khung hướng dẫn của Giải thưởng trách nhiệm xã hội doanh nghiệp, bao quát 4 nhóm nghĩa vụ trọng yếu gồm 12 tiêu chí cộng đồng, 3 tiêu chí lao động, 3 tiêu chí môi trường và 1 tiêu chí an toàn sản phẩm.

Tại sao các doanh nghiệp Việt Nam lại công bố nhiều thông tin về lao động và cộng đồng hơn môi trường? Thực tế tại Việt Nam cho thấy các hoạt động thiện nguyện cộng đồng và chế độ đãi ngộ lao động thường dễ triển khai, mang tính trực quan và gắn liền với văn hóa doanh nghiệp, trong khi các dự án đổi mới công nghệ giảm phát thải môi trường đòi hỏi vốn đầu tư lớn và lộ trình kỹ thuật phức tạp.

Vì sao mô hình dữ liệu bảng lại vượt trội hơn mô hình hồi quy tuyến tính cổ điển trong nghiên cứu này? Mô hình dữ liệu bảng với các kiểm định tác động cố định và tác động ngẫu nhiên cho phép kiểm soát toàn diện các yếu tố đặc thù không quan sát được của từng doanh nghiệp qua các năm, loại bỏ hiện tượng tự tương quan và nâng cao độ chính xác của ước lượng kinh tế lượng.

Kết luận

Nghiên cứu đã giải quyết toàn diện câu hỏi khoa học về mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội và thành quả tài chính của các công ty niêm yết tại Việt Nam. Năm kết luận trọng tâm bao gồm:

• Khẳng định mối quan hệ tương quan dương có ý nghĩa thống kê giữa chỉ số trách nhiệm xã hội và tính bền vững của lợi nhuận.
• Minh chứng vai trò quan trọng của dòng tiền hoạt động và việc hạn chế các khoản trích trước dồn tích bất thường ở những doanh nghiệp có trách nhiệm xã hội cao.
• Phản ánh thực trạng công bố thông tin phi tài chính với sự tập trung chủ yếu vào khía cạnh lao động, cộng đồng và sự cần thiết phải đẩy mạnh khía cạnh môi trường.
• Đóng góp bộ khung 19 tiêu chí định lượng trách nhiệm xã hội phù hợp với đặc thù kế toán của thị trường chứng khoán Việt Nam.
• Đề xuất lộ trình hoàn thiện công bố thông tin phát triển bền vững cho các bên liên quan trong giai đoạn 2024-2030.

Công trình là lời kêu gọi hành động thiết thực gửi tới các nhà quản trị doanh nghiệp, hãy chủ động tích hợp trách nhiệm xã hội vào giá trị cốt lõi để nâng cao chất lượng lợi nhuận và kiến tạo nền kinh tế thịnh vượng, bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu liên quan 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài Các nghiên cứu trước đây đa phần được thực hiện chủ yếu trong lĩnh vực sản xuất và dịch vụ (Kamatra và Kartikaningdyah, 2015) để nghiên cứu về mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội và thành quả tài chính. Theo Alexander (1978) cho rằng, các nhà nghiên cứu muốn phân tích ảnh hưởng của hoạt động trách nhiệm xã hội đối với lợi nhuận và giá trị của công ty. Có rất nhiều nghiên cứu trước đây với kết quả mẫu thuẫn nhau khi đưa ra các mối quan hệ có tương quan âm, dương hay thậm chí là không có mối quan hệ nào giữa trách nhiệm xã hội và thành quả tài chính như các nghiên cứu của Aupperle và cộng sự (1985), Waddock và Graves (1997), Preston và O’Bannon (1997), Moore (2001), Becchetii và Ciciretii (2006), D’Arcimoles và Trebucq (2002) và Nelling và Webb (2009).

Như vậy, có thể chia thành ba nhóm nghiên cứu như sau: - Nhóm thứ nhất: nghiên cứu cho rằng mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội và thành quả tài chính thu được kết quả ngược chiều tiêu cực (Friedman, 1970). Các đo lường được thực hiện thông qua các yếu tố như giá cổ phiếu (Vance, 1975); lợi nhuận giữ lại (Wright và Ferris, 1997) và dự báo lợi tức (Cordeiro và Sarkis, 1997). Với quan điểm này, các nhà nghiên cứu như Pomering và Dolnicar (2009); Inoue và Lee (2011), Mustafaet al. (2016) muốn nhấn mạnh vào hoạt động chiến lược của doanh nghiệp cũng như việc điều hành cần dựa vào các nguồn lực của mình để gia tăng lợi nhuận cho cổ đông và nhà đầu tư.

Bên cạnh đó các nghiên cứu nhấn mạnh về việc sử dụng và tìm cách phân phối tối ưu nguồn lực khan hiếm sẽ có ảnh hưởng tiêu cực đến thành quả tài chính. Tầm quan trọng của công tác truyền thông trong các hoạt động trách nhiệm xã hội cần được xem xét và chú trọng đối với các bên liên quan. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 - Nhóm thứ hai: Dựa vào lý thuyết các bên liên quan của Freeman (1984) cho rằng có mối quan hệ thuận chiều tích cực giữa trách nhiệm xã hội và thành quả tài chính. Theo quan điểm của nhóm nghiên cứu này sắp xếp theo thứ tự thời gian từ 1972 đến 2016 bao gồm có Bragdon và Marlin (1972), Heinze (1976) Sturdivant và Ginter (1977), Grave và Waddock (1994), Hart và Ahuja (1996), Klassen và McLaughlin (1996), Pava và Krusz (1996), Preston và O’Bannon (1997), Russo và Fouts (1997), Waddock và Grave (1997), Judge và Douglas (1998), Orlitzky et al (2003), Bird et al (2007), Aragón-Correa et al (2008), Nicolau (2008), Brammer và Millington (2008), Lee và Park (2009), Inoue và Lee (2011), Mustafa et al (2012), Wu và Shen (2013), Rhou et al (2016).

Theo lợi ích của cổ đông, khi công ty quyết định thực hiện các hoạt động xã hội thì cần quan tâm đến các đối tượng và các bên liên quan khác như khách hàng, nhân viên, nhà cung cấp, cộng đồng…Hoạt động trách nhiệm xã hội sẽ góp phần giúp công ty gia tăng thành quả tài chính bằng việc tăng doanh thu, tăng hình ảnh công ty, thương hiệu và danh tiếng… - Nhóm thứ ba: không có cùng quan điểm nghiên cứu với hai nhóm trên, nhóm nghiên cứu thứ ba cho rằng, không có mối quan hệ cụ thể nào giữa trách nhiệm xã hội và thành quả tài chính như Aupperle (1985), Alexander (1978), Abbott và Monsen (1979), Teoh et al (1999). Ở những nghiên cứu này, lý do không tìm thấy mối liên hệ giữa trách nhiệm xã hội và thành quả tài chính là vì có quá nhiều yếu tố ảnh hưởng lên thành quả tài chính. Đi sâu vào tìm hiểu các nghiên cứu trước đây trong mối quan hệ của từng thành phần của trách nhiệm xã hội với thành quả tài chính. Ta có thể chia tách như sau: - Mối quan hệ trách nhiệm với môi trường và thành quả tài chính: Nghiên cứu của Elsayed và Paton (2005), McWilliams và Seigel (2001) đã đưa ra kết luận về mối tương quan dương giữa hiệu quả môi trường và LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 thành quả tài chính.

Nhưng khi nghiên cứu mối quan hệ giữa trách nhiệm với môi trường và thành quả tài chính, thì thông qua nghiên cứu Magness (2006) và Dragomir (2009) đã cho thấy không tìm thấy mối quan hệ nào. Trách nhiệm với môi trường cần được làm rõ ở đây là mối tương quan hai chiều giữa việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên và việc đảm bảo duy trì và phát triển môi trường bền vững. Trách nhiệm với môi trường không chỉ riêng cá nhân mà còn là trách nhiệm của doanh nghiệp, khi môi trường cung cấp các tài nguyên về vật liệu, khoáng sản, đất đai, sông ngòi.đảm bảo phù hợp để sử dụng và phát triển ra các sản phẩm và dịch vụ phục vụ nhu cầu của con người. Theo tam giác phát triển bền vững, trách nhiệm với môi trường còn mở rộng ở tính bền vững ở thế hệ hôm nay và cả thế hệ mai sau.

Như vậy, mỗi doanh nghiệp đều phải có trách nhiệm bảo vệ môi trường, mà qua đó, các hành động cụ thể có thể bao gồm tăng cường tiết kiệm tối đa nguồn tài nguyên, sử dụng nguyên liệu tái chế, quản lý các quy trình xả thải cũng như đào tạo hướng dẫn hiểu biết về bảo vệ môi trường với toàn công ty coi như một phương châm hoạt động. Các hoạt động bảo tồn năng lượng, giảm tiêu thụ nước, giảm ô nhiễm không khí, giảm trong bao bì hay giao thông vận tải bền vững cũng là các hoạt động nằm trong hoạt động của trách nhiệm xã hội với môi trường. Trách nhiệm với môi trường có thể phát sinh chi phí cho việc đầu tư các hệ thống hay cơ sở vật chất như đường ống xả thải an toàn, hệ thống tái chế nước thải., nhưng nếu nằm trong chiến lược phát triển và phù hợp với mục tiêu chung của doanh nghiệp, nó cũng là nguồn tiết kiệm lớn cần được xem xét như việc cắt giảm các nguyên liệu đầu vào bằng việc tái sử dụng phế liệu hay việc tái sử dụng nguồn nước. Như vậy, có thể xem xét đến mối quan hệ cùng chiều rằng nếu công ty có trách nhiệm với môi trường thì thành quả tài chính có thể được cải thiện bằng việc chi phí được cắt giảm đáng kể, qua đó, lợi nhuận trong nhiều năm liền được duy trì ở mức ổn định.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 - Mối quan hệ trách nhiệm với người lao động và thành quả tài chính: Người lao động là tài sản quý nhất của một công ty và là tài nguyên quyết định sự tồn tại cũng như phát triển của công ty đó. Một công ty dù có dây chuyền hoạt động hiện đại và hệ động hóa đến đâu đều cần phải có con người vận hành và quản lý. Người lao động là yếu tố quyết định để theo đó các chiến lược hoạt động được thực thi và vận hành trơn tru. Nếu một công ty không đáp ứng được trách nhiệm với người lao động, sẽ thường xuyên xảy ra kiện tụng, tranh chấp, đình công, vấn đề này không chỉ đối với người lao động mà còn đối mặt với cơ quan chức năng và chính phủ.

Như vậy, trách nhiệm với người lao động được bảo hộ bởi chính quyền chức năng. Qua các nghiên cứu của Branco và Rodrigues (2009), việc công ty đáp ứng được nhu cầu của người lao động, thỏa mãn các nguyện vọng thì sẽ tăng động lực làm việc cũng như tăng sự trung thành, khuyến khích nhân viên phát triển, đảo bảo không phận biệt đối xử và các cam kết đảm bảo sức khỏe và an toàn lao động để qua đó có thể thúc đẩy người lao động phát huy cao năng suất, đẩy mạnh hiệu quả làm việc. Bằng những hành động tích cực và tính xây dựng cao, người lao động có thể cống hiến và đóng góp đáng kể cho việc tăng doanh thu cũng như tiết kiệm tối đa chi phí, thành quả tài chính qua đó cũng được cải thiện. Các công ty thường đầu tư vào chất lượng nhân viên bằng việc nâng cao các chương trình đào tạo, quan tâm đến chế độ đãi ngộ, lương thưởng cũng như các chương trình phúc lợi xã hội.

Tuy nhiên, trong nghiên cứu của Freir và Vasconcellos (2011) họ đã tìm thấy tác động có mối tương quan âm giữa trách nhiệm với người lao động và thành quả tài chính. - Mối quan hệ trách nhiệm với cộng đồng và thành quả tài chính: Một công ty có quy mô lớn thường chịu nhiều áp lực từ cộng đồng vì thu hút nhiều sự chú ý hơn các công ty có quy mô nhỏ và vừa. Thêm vào đó, các hoạt động của công ty lớn thường là đáng kể hơn, do đó, tập trung nhiều sự quan tâm từ công chúng. Trong thực tế, một số hoạt động mang tính LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 phát triển và hỗ trợ cộng đồng đã nhận được nhiều phản hồi tối từ dư luận, từ đó tăng hình ảnh và tên tuổi của công ty, qua đó, có nhiều nhà đầu tư hơn.

Ngược lại, một số các công ty với những ảnh hưởng tiêu cực, gây bức xúc dư luận sẽ chịu nhiều áp lực gây bất lợi đến tình hình hoạt động kinh doanh. Bất kỳ một công ty nào hoạt động đều cần sự ủng hộ của cộng đồng vì nhờ cộng đồng, mới cung cấp khách hàng, nhà cung cấp và các nguồn lực khác. Không có bất kỳ công ty nào hoạt động được mà không nhờ vào mối quan hệ tương trợ từ cộng đồng. Do đó, cộng đồng là yếu tố quan trọng cần được quan tâm.

Ngược lại với một số nghiên cứu khác, Berman và cộng sự (1999) chứng minh bằng nghiên cứu của mình về kết quả mối tương quan âm giữa trách nhiệm cộng đồng và thành quả tài chính. Để ghi nhận trách nhiệm của cộng đồng, việc công bố thông tin được xem xét và khuyến khích. Theo Nejati và Ghasemi (2012), để đo lường việc tham gia và đóng góp trách nhiệm với cộng đồng, cần tính toán tới các báo cáo của công ty trong hoạt động với cộng đồng, đặc biệt là những chương trình đề cập trong chiến lược phát triển của công ty đó. Một số công ty đã đặt cam kết trách nhiệm của mình với các bên liên quan, sẵn sàng tham gia và đóng góp với cộng đồng phát triển một xã hội phát triển bền vững.

- Mối quan hệ trách nhiệm với sản phẩm và thành quả tài chính: Thông qua việc mua các sản phẩm hoặc dịch vụ mà công ty cung cấp, khách hàng đã đóp góp vào việc tăng doanh thu cho công ty. Khách hàng không chỉ quan tâm đến sản phẩm bao gồm chất lượng và giá trị, mà còn quan tâm đến quá trình hình thành và phát triển sản phẩm.