Luận án tiến sĩ về tội cố ý gây thương tích và ảnh hưởng đến sức khỏe người khác tại Hà Nội

Luận án tiến sĩ nghiên cứu định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác từ thực tiễn, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng

• Tác giả: Nguyễn Sơn Định
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trung Thành
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Nghiên cứu tội cố ý gây thương tích tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH TỘI DANH TỘI CỐ Ý GÂY THƯƠNG TÍCH HOẶC GÂY THIỆT HẠI CHO SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI KHÁC
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác
• 1.2. Cấu thành tội phạm tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác - mô hình pháp lý của định tội danh
• 1.3. Các trường hợp định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác
• 1.4. Phân biệt tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác với một số tội có liên quan khác
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ĐỊNH TỘI DANH TỘI CỐ Ý GÂY THƯƠNG TÍCH HOẶC GÂY TỔN HẠI CHO SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI KHÁC TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Kết quả thụ lý giải quyết, định tội danh các vụ án về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác tại địa bàn thành phố Hà Nội
• 2.2. Những vi phạm, sai sót, vướng mắc trong định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác và nguyên nhân của những sai sót đó
• 3. CHƯƠNG 3: YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ĐỊNH TỘI DANH ĐÚNG TỘI CỐ Ý GÂY THƯƠNG TÍCH HOẶC GÂY TỔN HẠI CHO SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI KHÁC
• 3.1. Yêu cầu bảo đảm định tội danh đúng
• 3.2. Các giải pháp bảo đảm định tội danh đúng tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong quá trình áp dụng các quy định của pháp luật hình sự
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Những vấn đề lý luận về định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác

Định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác là một vấn đề phức tạp trong lĩnh vực pháp luật hình sự. Để xác định chính xác tội danh này, cần phải hiểu rõ các khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của nó. Định tội danh không chỉ đơn thuần là việc xác định hành vi phạm tội mà còn là quá trình nhận thức lý luận có tính logic, nhằm đảm bảo sự công bằng trong việc áp dụng pháp luật. Theo quy định tại Bộ luật Hình sự, tội cố ý gây thương tích được quy định tại Điều 134, thể hiện rõ ràng các dấu hiệu cấu thành tội phạm. Việc định tội danh đúng đắn không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của nạn nhân mà còn nâng cao uy tín của các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự.

1.1 Khái niệm và đặc điểm của định tội danh

Khái niệm định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác được hiểu là việc xác định sự phù hợp giữa hành vi đã thực hiện với các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định của pháp luật. Đặc điểm của định tội danh này bao gồm tính chất logic trong nhận thức, sự phức tạp trong việc áp dụng pháp luật và yêu cầu về sự chính xác trong việc xác định các tình tiết thực tế. Định tội danh không chỉ là một hoạt động pháp lý mà còn là một phần quan trọng trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử các vụ án hình sự.

1.2 Ý nghĩa của định tội danh

Định tội danh đúng đắn có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của nạn nhân và đảm bảo công lý. Nó là cơ sở để phân hóa trách nhiệm hình sự, từ đó xác định hình phạt phù hợp với mức độ vi phạm. Việc định tội danh sai có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, không chỉ ảnh hưởng đến nạn nhân mà còn làm giảm uy tín của hệ thống pháp luật. Do đó, việc nghiên cứu và hoàn thiện quy định về định tội danh là cần thiết để nâng cao hiệu quả trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.

II. Thực tiễn định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác tại thành phố Hà Nội

Thực tiễn định tội danh tội cố ý gây thương tích tại Hà Nội cho thấy nhiều vấn đề cần được xem xét. Các cơ quan tiến hành tố tụng đã gặp phải không ít khó khăn trong việc xác định chính xác tội danh, dẫn đến tình trạng nhầm lẫn giữa các tội danh có liên quan. Việc áp dụng pháp luật hình sự trong các vụ án này thường gặp phải những sai sót, ảnh hưởng đến kết quả điều tra và xét xử. Các số liệu thống kê từ năm 2015 đến 2019 cho thấy số vụ án về tội cố ý gây thương tích gia tăng, điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao chất lượng định tội danh.

2.1 Kết quả thụ lý giải quyết các vụ án

Kết quả thụ lý giải quyết các vụ án về tội cố ý gây thương tích tại Hà Nội cho thấy sự gia tăng đáng kể trong số lượng vụ án. Các cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án đã có những nỗ lực trong việc xử lý các vụ án này. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề như việc xác định tội danh chưa chính xác, dẫn đến việc không thể xử lý đúng người, đúng tội. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của nạn nhân mà còn làm giảm lòng tin của người dân vào hệ thống pháp luật.

2.2 Những vi phạm sai sót và nguyên nhân

Những vi phạm và sai sót trong định tội danh tội cố ý gây thương tích tại Hà Nội chủ yếu xuất phát từ việc áp dụng pháp luật chưa đồng bộ và thiếu chính xác. Nguyên nhân có thể đến từ việc thiếu hụt thông tin, sự không đồng nhất trong cách hiểu và áp dụng các quy định pháp luật giữa các cơ quan tố tụng. Điều này đòi hỏi cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các cơ quan liên quan để đảm bảo việc định tội danh được thực hiện một cách chính xác và công bằng.

III. Yêu cầu và giải pháp bảo đảm định tội danh đúng tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác

Để đảm bảo định tội danh đúng tội cố ý gây thương tích, cần thiết phải có những yêu cầu và giải pháp cụ thể. Trước hết, cần nâng cao nhận thức và kỹ năng của đội ngũ cán bộ điều tra, kiểm sát và xét xử về các quy định pháp luật liên quan. Thứ hai, cần hoàn thiện các quy định pháp luật để đảm bảo tính đồng bộ và rõ ràng trong việc xác định tội danh. Cuối cùng, việc tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ trong lĩnh vực pháp luật hình sự là rất cần thiết để nâng cao chất lượng công tác định tội danh.

3.1 Yêu cầu bảo đảm định tội danh đúng

Yêu cầu bảo đảm định tội danh đúng bao gồm việc xác định rõ ràng các dấu hiệu cấu thành tội phạm, từ đó giúp các cơ quan tiến hành tố tụng có cơ sở vững chắc để đưa ra quyết định. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của nạn nhân mà còn đảm bảo công lý được thực thi một cách công bằng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án để đảm bảo tính chính xác trong việc định tội danh.

3.2 Các giải pháp bảo đảm định tội danh đúng

Các giải pháp bảo đảm định tội danh đúng bao gồm việc hoàn thiện quy định pháp luật, tăng cường công tác đào tạo cho cán bộ, và nâng cao sự phối hợp giữa các cơ quan tố tụng. Cần thiết phải có các chương trình đào tạo chuyên sâu về pháp luật hình sự cho đội ngũ cán bộ, nhằm nâng cao kỹ năng và nhận thức trong việc áp dụng pháp luật. Đồng thời, việc tổ chức các hội thảo, tọa đàm về các vấn đề pháp lý cũng sẽ giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng cho cán bộ trong lĩnh vực này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2015 đến 2019, tại thành phố Hà Nội, các cơ quan tiến hành tố tụng đã thụ lý và giải quyết một số lượng lớn các vụ án liên quan đến tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác. Cụ thể, cơ quan điều tra đã khởi tố khoảng 34.348 vụ án, trong đó có hơn 2.900 bị can liên quan đến tội danh này. Tỷ lệ các vụ án và bị can về tội cố ý gây thương tích chiếm khoảng 7% và 9% tổng số vụ án và bị can hình sự. Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội cũng đã thụ lý hơn 2.300 vụ án về tội này, với tỷ lệ giải quyết đạt trên 98%.

Tuy nhiên, trong quá trình định tội danh, vẫn còn tồn tại những hạn chế, sai sót như nhầm lẫn giữa tội cố ý gây thương tích với các tội phạm khác, hoặc chưa thống nhất trong việc xác định tội danh khi hậu quả dẫn đến chết người. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác tại Hà Nội, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng định tội danh, đảm bảo đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các vụ án xảy ra tại Hà Nội trong giai đoạn 2015-2019, với dữ liệu thu thập từ các cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần hoàn thiện pháp luật hình sự và nâng cao hiệu quả công tác tố tụng hình sự, đồng thời củng cố niềm tin của người dân vào công lý và pháp luật.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp lý về định tội danh trong luật hình sự, đặc biệt tập trung vào tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác. Hai quan điểm lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Quan điểm về định tội danh như một quá trình nhận thức pháp lý: Định tội danh là việc xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi phạm tội với các dấu hiệu cấu thành tội phạm được quy định trong pháp luật hình sự. Đây là hoạt động tư duy logic, dựa trên chứng cứ và tài liệu thu thập được để đánh giá chính xác tội phạm về mặt pháp lý.

2. Mô hình cấu thành tội phạm: Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác được cấu thành bởi bốn yếu tố: khách thể (quyền bất khả xâm phạm về sức khỏe), mặt khách quan (hành vi, hậu quả, mối quan hệ nhân quả), chủ thể (người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm), và mặt chủ quan (lỗi cố ý, động cơ, mục đích phạm tội). Mô hình này là cơ sở pháp lý để định tội danh chính xác.

Các khái niệm chuyên ngành như lỗi cố ý trực tiếp, lỗi cố ý gián tiếp, cấu thành cơ bản và cấu thành tăng nặng của tội phạm, đồng phạm, chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt cũng được làm rõ và áp dụng trong nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp, bao gồm:

• Phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa các quy định pháp luật, tài liệu pháp lý liên quan đến tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác.
• Phương pháp thống kê: Thu thập và phân tích số liệu từ các cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án thành phố Hà Nội về số vụ án, số bị can, tỷ lệ giải quyết vụ án trong giai đoạn 2015-2019.
• Phương pháp so sánh: So sánh các quan điểm lý luận, thực tiễn áp dụng pháp luật tại Hà Nội với các địa phương khác và các nghiên cứu trước đây.
• Phương pháp chuyên gia: Thu thập ý kiến từ các chuyên gia pháp lý, điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các vụ án hình sự về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe được thụ lý tại Hà Nội trong 5 năm, với hơn 34.000 vụ án và hơn 2.900 bị can. Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ dữ liệu có sẵn từ các cơ quan tố tụng để đảm bảo tính đại diện và khách quan. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2019 đến 2020, tập trung phân tích dữ liệu thực tiễn và xây dựng giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ vụ án và bị can về tội cố ý gây thương tích tại Hà Nội chiếm khoảng 7-9% tổng số vụ án hình sự: Trong 5 năm, cơ quan điều tra khởi tố 34.348 vụ án hình sự, trong đó có khoảng 2.914 vụ án về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe. Viện kiểm sát phê chuẩn khởi tố 32.348 bị can, trong đó có 2.914 bị can liên quan tội này.

2. Tỷ lệ giải quyết vụ án đạt trên 98%: Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội đã thụ lý 2.308 vụ án về tội cố ý gây thương tích, giải quyết 2.299 vụ, đạt tỷ lệ 99,61%. Tỷ lệ bản án sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị thấp, chỉ khoảng 1,5% vụ án bị hủy hoặc sửa.

3. Vi phạm, sai sót trong định tội danh vẫn tồn tại nhưng ở mức độ hạn chế: Một số vụ án có sự nhầm lẫn giữa tội cố ý gây thương tích dẫn đến chết người và tội giết người, hoặc chưa thống nhất trong áp dụng pháp luật. Ví dụ, vụ án tại Thanh Hóa năm 2017 có tranh luận về việc áp dụng khoản 4 Điều 134 BLHS hay Điều 123 BLHS.

4. Nguyên nhân sai sót chủ yếu do bất cập trong quy định pháp luật và trình độ nghiệp vụ của cán bộ tố tụng: Quy định về tình tiết định tội, định khung còn chưa rõ ràng; hướng dẫn áp dụng chưa kịp thời; trình độ chuyên môn của điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán chưa đồng đều; phối hợp giữa các cơ quan tố tụng chưa chặt chẽ.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy công tác định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe tại Hà Nội đã đạt được nhiều thành tựu, thể hiện qua tỷ lệ giải quyết vụ án cao và số vụ án bị hủy, sửa thấp. Điều này phản ánh sự nỗ lực của các cơ quan tố tụng trong việc áp dụng đúng quy định pháp luật, thu thập chứng cứ đầy đủ và đánh giá chính xác các tình tiết vụ án.

Tuy nhiên, những sai sót còn tồn tại, dù chiếm tỷ lệ nhỏ, cũng ảnh hưởng đến uy tín của hệ thống tư pháp và quyền lợi của các bên liên quan. So với các nghiên cứu tại các địa phương khác, Hà Nội có tỷ lệ sai sót thấp hơn, nhưng vẫn cần cải thiện để đảm bảo không để lọt tội phạm và không làm oan người vô tội.

Việc trình bày dữ liệu qua các bảng thống kê số vụ án, số bị can, tỷ lệ giải quyết và tỷ lệ bản án bị hủy giúp minh họa rõ nét thực trạng công tác định tội danh. Ngoài ra, phân tích các vụ án điển hình cho thấy sự phức tạp trong việc áp dụng pháp luật, đặc biệt khi có tình tiết tăng nặng hoặc hậu quả nghiêm trọng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về định tội danh và định khung hình phạt: Cần sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự và các văn bản hướng dẫn để làm rõ các tình tiết định tội, định khung, đặc biệt là các trường hợp phức tạp như gây thương tích dẫn đến chết người, đồng phạm, tái phạm. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ tố tụng: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về pháp luật hình sự, kỹ năng định tội danh cho điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán. Thời gian: liên tục hàng năm; Chủ thể: Học viện Tư pháp, Viện Kiểm sát, Tòa án.

3. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng: Xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ trong thu thập chứng cứ, đánh giá tình tiết vụ án để tránh sai sót trong định tội danh. Thời gian: 6-12 tháng; Chủ thể: Viện Kiểm sát, Công an, Tòa án.

4. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, xử lý vụ án: Xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu vụ án, hỗ trợ phân tích, đối chiếu thông tin để nâng cao tính chính xác trong định tội danh. Thời gian: 1-3 năm; Chủ thể: Bộ Công an, Tòa án, Viện Kiểm sát.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ điều tra, kiểm sát viên, thẩm phán: Nghiên cứu luận văn giúp nâng cao hiểu biết về các dấu hiệu cấu thành tội cố ý gây thương tích, kỹ năng định tội danh chính xác, từ đó nâng cao chất lượng công tác tố tụng.

2. Sinh viên, học viên ngành Luật hình sự và tố tụng hình sự: Luận văn cung cấp kiến thức lý luận và thực tiễn sâu sắc, hỗ trợ học tập, nghiên cứu và chuẩn bị cho công tác chuyên môn sau này.

3. Nhà lập pháp và các cơ quan xây dựng pháp luật: Tham khảo để hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến tội phạm xâm phạm sức khỏe, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong áp dụng.

4. Các tổ chức nghiên cứu, giảng dạy pháp luật: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo, bổ sung cho các chương trình đào tạo và nghiên cứu khoa học về luật hình sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Tội cố ý gây thương tích khác gì với tội giết người khi hậu quả là chết người?
   Tội cố ý gây thương tích dẫn đến chết người là khi người phạm tội chỉ có lỗi cố ý với hành vi gây thương tích, còn hậu quả chết người là lỗi vô ý. Trong khi đó, tội giết người là người phạm tội có lỗi cố ý trực tiếp hoặc gián tiếp với hậu quả chết người. Ví dụ, nếu người phạm tội mong muốn hoặc chấp nhận hậu quả chết người thì bị truy cứu tội giết người.

2. Các dấu hiệu cấu thành tội cố ý gây thương tích gồm những gì?
   Bao gồm khách thể (quyền bất khả xâm phạm về sức khỏe), mặt khách quan (hành vi gây thương tích, hậu quả, mối quan hệ nhân quả), chủ thể (người có năng lực và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự), mặt chủ quan (lỗi cố ý trực tiếp hoặc gián tiếp). Việc xác định đầy đủ các dấu hiệu này là cơ sở để định tội danh chính xác.

3. Tại sao việc định tội danh sai có thể gây hậu quả nghiêm trọng?
   Định tội danh sai có thể dẫn đến việc kết án oan người vô tội hoặc bỏ lọt tội phạm, ảnh hưởng đến quyền lợi, danh dự của cá nhân và uy tín của cơ quan tố tụng. Ngoài ra, nó làm giảm hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm và gây mất niềm tin xã hội vào công lý.

4. Phương pháp nào giúp nâng cao chất lượng định tội danh?
   Phương pháp bao gồm đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ tố tụng, hoàn thiện pháp luật, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan tố tụng, và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và xử lý vụ án.

5. Luận văn có đề cập đến các trường hợp đặc biệt như đồng phạm hay phạm tội chưa đạt không?
   Có. Luận văn phân tích kỹ các trường hợp đồng phạm, chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt, và đa tội phạm, làm rõ cách định tội danh phù hợp với từng trường hợp nhằm đảm bảo tính chính xác và công bằng trong xử lý hình sự.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận và pháp lý về định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác, đồng thời phân tích thực tiễn áp dụng tại thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2015-2019.
• Kết quả nghiên cứu cho thấy công tác định tội danh tại Hà Nội đạt hiệu quả cao, với tỷ lệ giải quyết vụ án trên 98% và số vụ án bị hủy, sửa thấp.
• Vẫn còn tồn tại một số sai sót, chủ yếu do bất cập trong pháp luật và trình độ nghiệp vụ của cán bộ tố tụng, cần được khắc phục kịp thời.
• Luận văn đề xuất các giải pháp thiết thực như hoàn thiện pháp luật, nâng cao trình độ cán bộ, tăng cường phối hợp và ứng dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao chất lượng định tội danh.
• Các cơ quan tố tụng, nhà lập pháp, học viên ngành luật và các tổ chức nghiên cứu nên tham khảo kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm và bảo vệ quyền con người.

Các cơ quan chức năng cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật thực tiễn để hoàn thiện công tác định tội danh trong lĩnh vực hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH TỘI DANH TỘI CỐ Ý GÂY THƯƠNG TÍCH HOẶC GÂY THIỆT HẠI CHO SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI KHÁC 1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác 1. Khái niệm Để định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác được chính xác, hạn chế tối đa tình trạng để lọt tội phạm hoặc làm oan người vô tội, người định tội danh phải nhận thức đúng đắn những vấn đề lý luận về định tội danh. Cho đến nay, giữa các nhà nghiên cứu luật hình sự nước ta còn nhiều cách hiểu khác nhau về định tội danh: Quan điểm thứ nhất cho rằng: "Định tội danh là việc xác định và ghi nhận về mặt pháp lý sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi phạm tội cụ thể đã được thực hiện với các dấu hiệu cấu thành tội phạm được quy định trong pháp luật hình sự" [37; tr10].

Quan điểm thứ hai quan niệm: "Định tội danh là một quá trình nhận thức lý luận có tính logic, là một trong những dạng của hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự cũng như pháp luật tố tụng hình sự và được tiến hành trên cơ sở các chứng cứ, tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vạn án hình sự để xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm tương ứng do luật hình sự quy định nhằm đạt được sự thật khách quan, tức là đưa ra sự đánh giá chính xác tội phạm về mặt pháp lý hình sự, làm tiền đề cho việc cá thể hóa và phân hóa trách nhiệm hình sự một cách công minh, có căn cứ và đúng pháp luật" [4;tr71]. 7 luan an Quan điểm thứ ba thì lại cho rằng: " Định tội danh là hoạt động thực tiễn của các cơ quan tiến hành tố tụng (cơ quan điều tra, truy tố, xét xử) để xác minh một người đã phạm tội gì, theo điều luật nào của BLHS, hay nói cách khác đây là quá trình xác định tên tội cho hành vi nguy hiểm đã thực hiện" [24;tr. Như vậy, có nhiều cách hiểu, cách diễn đạt khác nhau về định tội danh. Như vậy có thể định nghĩa hoạt động định tội danh là: định tội danh thực chất là việc xác định về mặt pháp lý hình sự đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội đã được thực hiện hay nói một cách khác là sự xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội đã được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm tương ứng được quy định trong quy phạm pháp luật hình sự.

Định tội danh cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác là một trường hợp định tội danh cụ thể. Do vậy, khái niệm định tội danh này cần phải được xây dựng trên cơ sở khái niệm gốc - khái niệm định tội danh nói chung. Kế thừa gây những yếu tố hợp lý trong các quan điểm về định tội danh nêu trên, người nghiên cứu cho rằng: " Định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc tổn hại cho sức khỏe của người khác là việc xác định phù hợp (đồng nhất) giữa hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác đã xảy ra trên thực tế với các dấu hiệu cấu thành tội phạm của tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác được quy định trong pháp luật hình sự".2 Đặc điểm định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác Từ khái niệm trên có thể rút ra một số đặc điểm sau: Một là, định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác là quá trình nhận thức tư duy logic. Bởi lẽ, để định tội 8 luan an danh được chính xác, người định tội danh phải nhận thức đúng đắn tất cả những tình tiết thực tế cũng như các dấu hiệu pháp lý của tội phạm mà luật định.

Có như vậy, mới có thể so sánh, đối chiếu để xác định sự phù hợp, tương đồng giữa các tình tiết thực tế với các cấu hiệu pháp lý mà pháp luật hình sự quy định đối với tội phạm này. Đây là một quá trình hết sức phức tạp, đòi hỏi người định tội danh phải có tư duy logic và sử dụng các biện pháp kỹ thuật pháp lý cần thiết để đưa ra những đánh giá chính xác về mặt pháp lý hình sự đối với hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác. Hai là, định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác là một trong những hoạt động thực tiễn pháp lý, một nội dung cơ bản của hoạt động áp dụng pháp luật hình sự nhằm giải quyết vụ án hình sự được đúng đắn. Thực chất đây là việc cơ quan tiến hành tố tụng hình sự lựa chọn các quy định pháp luật hình sự để áp dụng trong quá trình giải quyết vụ án hình sự về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác.

Để đảm bảo việc lựa chọn quy phạm pháp luật hình sự được chính xác, người định tội danh cần chú ý kiểm tra hiệu lực pháp lý cũng như nhận thức đúng đắn nội dung của quy phạm được áp dụng. Chính vì lẽ đó, việc ghi nhận trong quy phạm pháp luật các dấu hiệu pháp lý đặc trưng, cơ bản và điển hình phản ánh đầy đủ bản chất pháp lý của hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác là một trong những vấn đề quan trọng đối với quá trình định tội danh. Ba là, việc định tội danh cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác với tính chất là một dạng hoạt động áp dụng pháp luật hình sự thường được triển khai qua nhiều bước, theo một trình tự thống nhất như: 9 luan an + Xác định, xem xét, đánh giá đúng các tình tiết thực tế của vụ án đã xảy ra trên cơ sở các chứng cứ, tài liệu thu thập được. + Nhận thức một cách thống nhất và chính xác nội dung các quy phạm pháp luật hình sự phản ánh các dấu hiệu pháp lý đặc trưng, điển hình, bắt buộc đối với tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác.

+ Lựa chọn các quy phạm pháp luật hình sự tương ứng để so sánh, đối chiếu và kiểm tra, đánh giá các dấu hiệu cấu thành tội phạm của tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác được quy định trong các quy phạm đó với các tình tiết thực tế của hành vi phạm tội được thực hiện. + Ra văn bản áp dụng pháp luật hình sự đối với trường hợp phạm tội đó (kết luận điều tra, cáo trạng, bản án). Ý nghĩa của định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác Với tính chất là một trong những hoạt động áp dụng pháp luật hình sự, việc định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác đúng hoặc sai đều tác động, ảnh hưởng rất lớn đối với việc đấu tranh phòng, chống tội phạm này cũng như uy tín của các cơ quan bảo vệ pháp luật. * Đối với trường hợp định tội danh đúng: Định tội danh đúng tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác là tiền đề cơ bản, quan trọng đối với việc phân hóa trách nhiệm hình sự, cá thể hóa hình phạt một cách công minh, có căn cứ pháp lý.

Thực tế cho thấy, định tội danh đúng đối với các trường hợp phạm tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác không chỉ có tác dụng đấu tranh phòng, chống có hiệu quả tội phạm này mà còn hỗ trợ cho việc thực hiện các nguyên tắc của luật hình sự như: pháp chế XHCN, trách nhiệm do lỗi, trách nhiệm cá nhân, 10 luan an bình đẳng trước pháp luật, công minh, công bằng, nhân đạo và nguyên tắc không tránh khỏi trách nhiệm hình sự trong việc xử lý người phạm tội. Ngoài ra, định tội danh đúng với các trường hợp phạm tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác còn là một trong những cơ sở để áp dụng đúng đắn, chính xác các quy định pháp luật tố tụng hình sự nhất là các quy về: Các biện pháp ngăn chặn, về thẩm quyền điều tra, về khởi tố theo yêu cầu của người bị hại,. qua đó góp phần có hiệu quả cho việc bảo vệ các lợi ích của xã hội, nhà nước và quyền con người, quyền công dân. Định tội danh tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác đúng sẽ loại bỏ việc kết án vô căn cứ, hạn chế tối đa vấn đề oan sai trong việc xử lý người phạm tội, đồng thời cũng không để lọt tội phạm, đặc biệt là tạo tiền đề pháp lý cho việc quyết định hình phạt công bằng đối với người phạm tội.

* Đối với trường hợp định tội danh sai: Thực tế cho thấy, định tội danh không đúng sẽ dẫn tới một loạt các hậu quả tiêu cực như: làm cho việc quyết định hình phạt không có căn cứ, không công bằng. Định tội danh sai, không đầy đủ có thể dẫn tới việc bỏ lọt tội phạm hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự cả người vô tội, gây ảnh hưởng tiêu cực đến danh dự, nhân phẩm, các quyền con người, quyền công dân. Định tội danh sai còn làm giảm uy tín của các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự, vi phạm nguyên tắc pháp chế, ảnh hưởng đến hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm. Như vậy, định tội danh là hoạt động áp dụng pháp luật hình sự có ý nghĩa chính trị - xã hội và pháp lý rất lớn.

Cấu thành tội phạm tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác - mô hình pháp lý của định tội danh Để định tội cố danh tội ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác được chính xác phải dựa trên cơ sở pháp lý nhất định.