Nghiên cứu tình trạng rối loạn lipid máu ở bệnh nhân bệnh thận tại Bệnh viện Bạch Mai

Nghiên cứu tình trạng rối loạn lipid máu ở bệnh nhân bệnh thận mạn tại Bệnh viện Bạch Mai, cung cấp thông tin quan trọng về sức khỏe.

• Tác giả: Nguyễn Thùy Duyên
• Người hướng dẫn: ThS. Đá Thá Quỳnh
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Y Đa Khoa
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Trạng Rối Loạn Lipid Máu Ở Nhóm Bệnh Nhân Bệnh Thận Tại Bệnh Viện Bạch Mai
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Rối loạn chuyển hóa lipid
• 1.2. Thực trạng rối loạn lipid máu
• 1.3. Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ
• 1.4. Biến chứng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2. Thiết kế nghiên cứu: nghiên cứu cắt ngang
• 2.3. Cỡ mẫu: 152 bệnh nhân với phương pháp chọn mẫu thuận tiện
• 2.4. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.5. Các kỹ thuật và phương tiện được sử dụng trong nghiên cứu
• 2.6. Biến số và chỉ số nghiên cứu
• 2.7. Các tiêu chuẩn áp dụng trong nghiên cứu
• 2.7.1. Tiêu chuẩn chẩn đoán rối loạn lipid máu
• 2.7.2. Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh thận mạn
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm về tuổi và giới
• 3.1.2. Đặc điểm chức năng thận
• 3.2. Mối liên quan giữa tình trạng rối loạn lipid máu với một số chỉ số cận lâm sàng của nhóm đối tượng nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của nhóm đối tượng nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm về tuổi và giới
• 4.1.2. Đặc điểm chức năng thận
• 4.2. Mối liên quan giữa tình trạng rối loạn lipid máu và một số chỉ số cận lâm sàng của nhóm đối tượng nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình trạng rối loạn lipid máu ở bệnh nhân bệnh thận

Rối loạn lipid máu là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt ở những bệnh nhân mắc bệnh thận. Tại Bệnh viện Bạch Mai, tình trạng này đã được nghiên cứu kỹ lưỡng. Rối loạn lipid máu không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể mà còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch. Theo nghiên cứu, tỷ lệ bệnh nhân mắc rối loạn lipid máu trong nhóm bệnh nhân bệnh thận mạn tính là rất cao, điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời.

1.1. Định nghĩa và phân loại rối loạn lipid máu

Rối loạn lipid máu được định nghĩa là sự thay đổi bất thường trong nồng độ lipid trong máu, bao gồm cholesterol và triglyceride. Các loại rối loạn lipid máu có thể được phân loại thành nguyên phát và thứ phát, tùy thuộc vào nguyên nhân gây ra.

1.2. Tình hình rối loạn lipid máu trên thế giới

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ rối loạn lipid máu ở người trưởng thành ngày càng gia tăng. Nghiên cứu cho thấy rằng khoảng 39% người trưởng thành trên toàn cầu có nồng độ cholesterol máu cao, đặc biệt là ở các nước phát triển.

II. Vấn đề và thách thức trong việc kiểm soát rối loạn lipid máu

Kiểm soát rối loạn lipid máu ở bệnh nhân bệnh thận gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự thiếu hiểu biết về tầm quan trọng của việc kiểm soát lipid máu. Nhiều bệnh nhân không nhận thức được rằng rối loạn lipid máu có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như bệnh tim mạch. Hơn nữa, việc điều trị rối loạn lipid máu thường bị bỏ qua trong quá trình điều trị bệnh thận.

2.1. Các yếu tố nguy cơ liên quan đến rối loạn lipid máu

Các yếu tố nguy cơ bao gồm di truyền, chế độ ăn uống không lành mạnh, và lối sống ít vận động. Những yếu tố này có thể làm tăng nồng độ cholesterol và triglyceride trong máu, dẫn đến rối loạn lipid máu.

2.2. Tác động của bệnh thận đến tình trạng lipid máu

Bệnh thận có thể làm thay đổi quá trình chuyển hóa lipid, dẫn đến sự gia tăng nồng độ lipid trong máu. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn, khi rối loạn lipid máu lại làm tăng mức độ nghiêm trọng của bệnh thận.

III. Phương pháp nghiên cứu tình trạng rối loạn lipid máu

Nghiên cứu tình trạng rối loạn lipid máu ở bệnh nhân bệnh thận tại Bệnh viện Bạch Mai được thực hiện thông qua phương pháp cắt ngang. Mẫu nghiên cứu bao gồm 152 bệnh nhân, với các chỉ số lipid máu được đo lường và phân tích. Phương pháp này cho phép đánh giá chính xác tình trạng lipid máu và mối liên quan với chức năng thận.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và cỡ mẫu

Nghiên cứu được thiết kế cắt ngang với cỡ mẫu 152 bệnh nhân. Các bệnh nhân được chọn ngẫu nhiên từ những người đến khám tại Bệnh viện Bạch Mai, đảm bảo tính đại diện cho nhóm bệnh nhân bệnh thận.

3.2. Các chỉ số lipid máu được đo lường

Các chỉ số lipid máu bao gồm cholesterol toàn phần, triglyceride, LDL-C và HDL-C. Những chỉ số này được đo lường bằng các phương pháp xét nghiệm tiêu chuẩn, đảm bảo độ chính xác và tin cậy.

IV. Kết quả nghiên cứu tình trạng lipid máu ở bệnh nhân bệnh thận

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ rối loạn lipid máu ở bệnh nhân bệnh thận tại Bệnh viện Bạch Mai là rất cao. Cụ thể, có đến 70% bệnh nhân có nồng độ cholesterol toàn phần vượt ngưỡng cho phép. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời để kiểm soát tình trạng này.

4.1. Đặc điểm lipid máu của bệnh nhân

Bệnh nhân bệnh thận thường có nồng độ triglyceride cao và HDL-C thấp. Điều này làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch, đặc biệt là ở những bệnh nhân có bệnh thận mạn tính.

4.2. Mối liên quan giữa lipid máu và chức năng thận

Nghiên cứu cho thấy có mối liên quan chặt chẽ giữa nồng độ lipid máu và chức năng thận. Bệnh nhân có chức năng thận suy giảm thường có nồng độ lipid máu cao hơn, điều này cần được chú ý trong quá trình điều trị.

V. Giải pháp kiểm soát rối loạn lipid máu ở bệnh nhân bệnh thận

Để kiểm soát rối loạn lipid máu ở bệnh nhân bệnh thận, cần có một kế hoạch điều trị toàn diện. Các biện pháp bao gồm thay đổi chế độ ăn uống, tăng cường hoạt động thể chất và sử dụng thuốc điều trị lipid máu khi cần thiết. Việc giáo dục bệnh nhân về tầm quan trọng của việc kiểm soát lipid máu cũng rất quan trọng.

5.1. Thay đổi chế độ ăn uống

Chế độ ăn uống là một yếu tố quan trọng trong việc kiểm soát lipid máu. Bệnh nhân nên hạn chế thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa và cholesterol, đồng thời tăng cường tiêu thụ rau xanh và trái cây.

5.2. Tăng cường hoạt động thể chất

Hoạt động thể chất thường xuyên giúp cải thiện tình trạng lipid máu. Bệnh nhân nên tham gia các hoạt động thể dục thể thao phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu rối loạn lipid máu

Nghiên cứu tình trạng rối loạn lipid máu ở bệnh nhân bệnh thận tại Bệnh viện Bạch Mai đã chỉ ra rằng tình trạng này rất phổ biến và cần được chú ý. Việc kiểm soát lipid máu không chỉ giúp cải thiện sức khỏe của bệnh nhân mà còn giảm nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch. Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu để làm rõ mối liên quan giữa lipid máu và bệnh thận, từ đó đưa ra các biện pháp điều trị hiệu quả hơn.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc xác định các yếu tố nguy cơ cụ thể gây rối loạn lipid máu ở bệnh nhân bệnh thận. Điều này sẽ giúp phát triển các chiến lược can thiệp hiệu quả hơn.

6.2. Hướng đi mới trong điều trị rối loạn lipid máu

Cần nghiên cứu và phát triển các loại thuốc mới có khả năng điều trị rối loạn lipid máu hiệu quả hơn cho bệnh nhân bệnh thận. Việc này sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Bệnh thận mạn (Chronic Kidney Disease - CKD) là vấn đề sức khỏe cộng đồng có quy mô toàn cầu với tỷ lệ hiện mắc và mới mắc không ngừng gia tăng, tạo ra gánh nặng tài chính lớn cho hệ thống y tế, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân tiến triển đến giai đoạn cuối phải sử dụng các liệu pháp thay thế thận như lọc màng bụng, thận nhân tạo chu kỳ hoặc ghép thận. Rối loạn lipid máu (RLLPM) là tình trạng thường gặp trên bệnh nhân bệnh thận mạn, đóng vai trò là yếu tố nguy cơ tim mạch chính, đồng thời vừa là biến chứng, vừa là tác nhân thúc đẩy sự suy giảm tiến triển chức năng thận. Khi bệnh thận mạn tiến triển nặng, tình trạng rối loạn lipid máu càng trở nên trầm trọng, hình thành một vòng xoắn bệnh lý phức tạp.

Mặc dù mối quan hệ giữa rối loạn chuyển hóa lipid và bệnh thận mạn đã được quan tâm nghiên cứu trên thế giới, số lượng và quy mô các công trình nghiên cứu tại Việt Nam vẫn còn hạn chế. Bên cạnh đó, vai trò độc lập của từng chỉ số lipid máu đối với tiến trình bệnh thận vẫn còn nhiều điểm tranh luận chưa thống nhất. Xuất phát từ thực tiễn lâm sàng đó, khóa luận tốt nghiệp ngành Y đa khoa của tác giả Nguyễn Thùy Duyên (Trường Đại học Y Dược – Đại học Quốc gia Hà Nội, 2023) đã thực hiện đề tài nhằm làm rõ bức tranh cận lâm sàng và các mối tương quan sinh hóa này.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể gồm 2 nhiệm vụ:

1. Khảo sát một số đặc điểm cận lâm sàng và sự thay đổi nồng độ lipid máu, chức năng thận của đối tượng nghiên cứu.
2. Đánh giá mối liên quan giữa các chỉ số lipid máu với một số chỉ số cận lâm sàng của bệnh nhân bệnh thận mạn.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng: Toàn bộ hồ sơ bệnh nhân được chẩn đoán mắc bệnh thận mạn đến khám tại Bệnh viện Bạch Mai.
• Phạm vi không gian: Khoa Hóa sinh và Trung tâm Thận tiết niệu và lọc máu – Bệnh viện Bạch Mai.
• Phạm vi thời gian: Thu thập số liệu từ tháng 12/2019 đến tháng 03/2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên nền tảng lý luận y sinh học về chuyển hóa lipoprotein huyết tương và cơ chế tổn thương thận. Về mặt sinh lý bệnh, các phân tử lipid kết hợp với apoprotein tạo thành 5 nhóm lipoprotein chính theo tỷ trọng: Chylomicron (CM), VLDL, IDL, LDL và HDL. Nghiên cứu tiếp cận cơ chế theo "Giả thuyết độc tính trên thận của lipid" (Lipid Nephrotoxicity Hypothesis, 1982), chứng minh nồng độ lipid máu bất thường dẫn đến sự tích tụ lipid tại các vị trí bất thường (ống lượn gần, tế bào podocyte, tế bào trung mô), kích hoạt thụ thể CD36, gia tăng các gốc oxy hóa tự do (ROS), thúc đẩy stress oxy hóa và viêm, dẫn đến xơ hóa cầu thận và tổn thương ống kẽ thận. Đồng thời, suy thận làm suy giảm hoạt tính các enzyme lipase huyết tương (lipoprotein lipase, hepatic lipase), tăng hoạt tính protein chuyển cholesteryl ester (CETP) và suy giảm enzym paraoxonase gắn với HDL, dẫn đến giảm thoái hóa lipoprotein giàu triglyceride và giảm chức năng chống viêm của HDL.

Khung tiêu chuẩn áp dụng:

• Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh thận mạn và phân loại giai đoạn: Áp dụng hướng dẫn thực hành lâm sàng KDIGO 2012 (bất thường cấu trúc hoặc chức năng thận kéo dài trên 3 tháng với GFR < 60 mL/phút/1,73m² hoặc có tổn thương thận). Công thức ước tính mức lọc cầu thận (eGFR) sử dụng phương trình MDRD 2007: $$\text{eGFR} = 186 \times \text{Scr}^{-1,154} \times \text{tuổi}^{-0,203} \ (\times 0,742 \text{ nếu là nữ})$$ (trong đó Scr tính bằng mg/dL, tuổi tính bằng năm).
• Tiêu chuẩn chẩn đoán rối loạn lipid máu: Dựa theo Hướng dẫn Chẩn đoán và Điều trị Bệnh Nội tiết - Chuyển hóa năm 2014 của Bộ Y tế, xác định khi có ít nhất một trong các tiêu chuẩn: Total Cholesterol (TC) > 5,2 mmol/L; Triglyceride (TG) > 1,7 mmol/L; LDL-C > 2,58 mmol/L; HDL-C < 1,03 mmol/L.

Phương pháp nghiên cứu và kỹ thuật xét nghiệm:

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu thuận tiện với 152 hồ sơ bệnh nhân thỏa mãn tiêu chuẩn chọn mẫu (chẩn đoán CKD theo KDIGO 2012; loại trừ bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối có chỉ định ghép thận hoặc không đồng ý tham gia).
• Kỹ thuật sinh hóa: Lấy 2 mL máu toàn phần chống đông Heparin. Định lượng Glucose bằng phương pháp Hexokinase; Creatinin bằng phương pháp Jaffe; TG, TC, HDL-C, LDL-C bằng phương pháp so màu enzym. Xét nghiệm nước tiểu bán định lượng (protein niệu, hồng cầu niệu, bạch cầu niệu, microalbumin niệu MAU, tỷ số albumin/creatinin niệu A/C) bằng que thử đo phản quang trên máy Clinitek Novus.
• Xử lý số liệu: Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel 2018 và SPSS phiên bản 26. Sử dụng các thuật toán thống kê mô tả, kiểm định phi tham số Mann-Whitney và kiểm định Chi bình phương ($\chi^2$) để so sánh tỷ lệ và giá trị trung bình; ngưỡng ý nghĩa thống kê xác định tại mức $p < 0,05$.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1 - Tổng quan

Chương này tổng hợp các cơ sở lý luận về cấu trúc, chuyển hóa của các phân tử lipoprotein (CM, VLDL, IDL, LDL, HDL) và phân loại rối loạn lipid máu theo nguyên nhân nguyên phát (đột biến gen) và thứ phát (đái tháo đường, hội chứng Cushing, nghiện rượu, bệnh thận, sử dụng thuốc). Tác giả phân tích gánh nặng dịch tễ học bệnh thận mạn trên toàn cầu và tại Việt Nam, đồng thời làm rõ cơ chế tương tác hai chiều giữa bệnh thận mạn và rối loạn chuyển hóa lipid. Chương 1 cũng tổng thuật các công trình nghiên cứu tiêu biểu trong nước và quốc tế (như các nghiên cứu của Đinh Thị Kim Dung, Nguyễn Đình Dương, Nguyễn Văn Tuấn, Tozawa, Xilin Yang, Vaziri & Norris), chỉ ra khoảng trống dữ liệu về mối tương quan giữa từng chỉ số lipid máu với các thông số chức năng thận tại các cơ sở điều trị của Việt Nam.

Chương 2 - Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ trên 152 bệnh nhân bệnh thận mạn tại Bệnh viện Bạch Mai trong giai đoạn tháng 12/2019 – 03/2020. Tác giả mô tả chi tiết quy trình lấy mẫu bệnh phẩm máu và nước tiểu, nguyên lý các kỹ thuật xét nghiệm hóa sinh (Hexokinase, Jaffe, đo màu enzym, que thử Clinitek Novus), hệ thống biến số nghiên cứu lâm sàng - cận lâm sàng, công thức MDRD 2007 tính eGFR, tiêu chuẩn phân loại bệnh thận mạn theo KDIGO 2012, tiêu chuẩn chẩn đoán RLLPM theo Bộ Y tế năm 2014 và quy trình bảo mật thông tin y đức.

Chương 3 - Kết quả

Chương 3 trình bày toàn bộ số liệu thu thập và xử lý thống kê trên 152 bệnh nhân, được phân chia thành các nhóm phát hiện chính:

Nhóm chỉ số	Thông số thống kê trong nghiên cứu	Giá trị ghi nhận
Đặc điểm nhân khẩu học	Tuổi trung bình toàn mẫu ($\bar{X} \pm SD$) Tuổi trung bình Nam vs Nữ Tỷ lệ giới tính (Nam / Nữ)	42,12 ± 1,18 tuổi 41,09 ± 1,53 vs 43,66 ± 1,83 tuổi ($p = 0,223$) 59,9% (91 BN) / 40,1% (61 BN)
Phân bố giai đoạn eGFR	Giai đoạn G1 (eGFR $\ge 90$ mL/phút/1,73m²) Giai đoạn G2 (eGFR 60 - 89) Giai đoạn G3 (eGFR 30 - 59) Giai đoạn G4 (eGFR 15 - 29) Giai đoạn G5 (eGFR $< 15$ - suy thận) Tỷ lệ bệnh nhân có eGFR $< 60$	34,4% (Nam 28,9%, Nữ 42,6%) 18,5% (Nam 14,4%, Nữ 24,6%) 15,9% (Nam 15,6%, Nữ 9,8%) 13,2% (Nam 15,6%, Nữ 9,8%) 17,9% (Nam 25,6%, Nữ 6,6%) 47,0% toàn nhóm ($p = 0,016$ giữa 2 giới)
Chức năng thận & Nước tiểu	Ure máu trung bình Creatinin máu trung bình Protein niệu định lượng trung bình Microalbumin niệu (MAU) trung bình Tỷ lệ dương tính Protein niệu / Hồng cầu niệu	11,53 ± 0,84 mmol/L (Nam 13,58; Nữ 8,32; $p = 0,004$) 219,37 ± 20,61 µmol/L (Nam 280,03; Nữ 129,87; $p < 0,01$) 2,29 ± 0,42 g/L (Nam 2,76; Nữ 1,42; $p = 0,121$) 702,07 ± 159,16 mg/L (Nam 854,71; Nữ 407,70; $p = 0,07$) 77,9% / 52,3%
Thực trạng rối loạn lipid máu	Tỷ lệ RLLPM chung (có $\ge 1$ chỉ số bất thường) Tỷ lệ RLLPM ở Nam vs Nữ Tỷ lệ theo nhóm tuổi: $<40$ / $40-59$ / $\ge 60$ Tăng LDL-C (phổ biến nhất) Tăng Triglyceride Tăng Total Cholesterol Giảm HDL-C (ít gặp nhất)	87,2% (130/149 bệnh nhân đủ dữ liệu lipid) 87,5% vs 86,9% ($p = 0,912$) 80,9% / 93,4% / 90,0% ($p = 0,095$) 59,6% (Nam 59,0%, Nữ 67,2%) 58,0% (Nam 57,3%, Nữ 54,4%) 41,4% (Nam 44,3%, Nữ 39,6%) 23,8% (Nam 33,7%, Nữ 8,6%)
Phân bố số thành phần lipid bất thường	Rối loạn 1 chỉ số Rối loạn 2 chỉ số Rối loạn 3 chỉ số Rối loạn cả 4 chỉ số	33,85% 34,62% 26,15% 5,38%

Tỷ lệ rối loạn lipid máu theo các nguyên nhân bệnh thận mạn: Bệnh thận IgA đạt 100% ($n=10$), Gout đạt 100% ($n=4$), Tăng huyết áp đạt 96,2% ($n=26$), Viêm thận lupus đạt 92,9% ($n=14$), Hội chứng thận hư đạt 86,4% ($n=44$), Viêm cầu thận mạn đạt 85,75% ($n=63$).

Bảng so sánh nồng độ các chỉ số cận lâm sàng theo tình trạng rối loạn lipid máu và chức năng thận:

Yếu tố phân tích	Nhóm so sánh	Total Cholesterol (mmol/L)	Triglyceride (mmol/L)	LDL-C (mmol/L)	HDL-C (mmol/L)
Protein máu	$\ge 65$ g/L $< 65$ g/L Giá trị p	5,10 ± 0,14 7,59 ± 0,82 p = 0,001	2,01 ± 0,15 3,28 ± 0,64 p = 0,021	2,93 ± 0,12 4,69 ± 0,74 p = 0,087	1,27 ± 0,04 1,74 ± 0,12 p < 0,01
Albumin máu	$\ge 35$ g/L $< 35$ g/L Giá trị p	5,04 ± 0,11 9,16 ± 1,29 p < 0,01	2,03 ± 0,12 3,97 ± 1,08 p = 0,028	2,85 ± 0,09 6,08 ± 1,17 p = 0,001	1,29 ± 0,04 1,78 ± 0,18 p = 0,005
Mức lọc cầu thận eGFR	$\ge 60$ mL/phút/1,73m² $< 60$ mL/phút/1,73m² Giá trị p	5,95 ± 0,33 5,11 ± 0,21 p = 0,076	2,55 ± 0,27 2,07 ± 0,13 p = 0,666	3,49 ± 0,29 2,78 ± 0,12 p = 0,266	1,44 ± 0,06 1,25 ± 0,52 p = 0,005
Giai đoạn CKD	Giai đoạn G1 Giai đoạn G2 Giai đoạn G3 Giai đoạn G4 Giai đoạn G5 Giá trị p	5,98 ± 0,46 5,89 ± 0,40 5,10 ± 0,19 6,03 ± 0,61 4,43 ± 0,17 p = 0,006	2,16 ± 0,25 3,28 ± 0,61 1,81 ± 0,18 2,39 ± 0,19 2,07 ± 0,27 p = 0,080	3,57 ± 0,41 3,33 ± 0,31 2,99 ± 0,20 3,05 ± 0,28 2,41 ± 0,13 p = 0,065	1,54 ± 0,08 1,27 ± 0,06 1,31 ± 0,08 1,34 ± 0,12 1,13 ± 0,08 p = 0,005

Bên cạnh đó, nồng độ Albumin máu ở nhóm có RLLPM đạt 39,16 ± 0,69 g/L, thấp hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm không RLLPM là 42,84 ± 0,84 g/L ($p = 0,019$). Nồng độ Protein niệu ở nhóm có RLLPM đạt 2,57 ± 0,50 g/L, cao hơn rõ rệt so với nhóm không RLLPM là 0,74 ± 0,23 g/L ($p = 0,005$). Các thông số Glucose, AST, ALT, Ure, Creatinin, MAU và eGFR trung bình chưa ghi nhận sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê giữa hai phân nhóm có và không RLLPM ($p > 0,05$).

Chương 4 - Bàn luận

Tác giả so sánh các phát hiện nghiên cứu với các y văn trong và ngoài nước:

• Tuổi và giới: Tuổi trung bình của nhóm đối tượng là 42,12 ± 1,18 tuổi, thấp hơn đáng kể so với các nghiên cứu quốc tế (như nghiên cứu tại Trung Quốc có tuổi trung bình 72,87 tuổi) và một số nghiên cứu tại Việt Nam (Nguyễn Thị Hoa: 49,7 tuổi; Mai Huỳnh Ngọc Tân: 69,1 tuổi; Nguyễn Thị Hoàng Anh: 54,5 tuổi). Tác giả giải thích điều này do nguyên nhân bệnh thận mạn trong mẫu chủ yếu là viêm cầu thận mạn (41,45%) – thể bệnh thường khởi phát và tiến triển ở người trẻ tuổi. Nam giới có mức độ suy giảm chức năng thận sớm và nặng hơn nữ giới (tỷ lệ suy thận giai đoạn G5 ở nam là 25,6% so với nữ 6,6%; eGFR trung bình ở nam thấp hơn nữ có ý nghĩa thống kê từ lứa tuổi $\ge 40$). Sự khác biệt này được biện giải qua các yếu tố lối sống (tỷ lệ hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia ở nam giới Việt Nam cao hơn nữ giới) và ảnh hưởng sinh học của hormone sinh dục (estrogen có tác dụng chống xơ hóa và chống chết theo chương trình của tế bào, trong khi testosterone có hoạt tính tiền viêm).
• Thực trạng rối loạn lipid máu: Tỷ lệ RLLPM trong nghiên cứu đạt 87,2%, tương đương kết quả của Nguyễn Văn Tuấn năm 2021 (88%), nhưng cao hơn tỷ lệ ở nhóm bệnh nhân thận nhân tạo chu kỳ trong nghiên cứu của Nguyễn Đình Dương năm 2012 (56,67%). Rối loạn thường gặp nhất là tăng LDL-C (59,6%) và tăng TG (58,0%), trong khi giảm HDL-C chiếm 23,8%. Sự khác biệt về dạng rối loạn ưu thế so với các công trình trước (vốn thường ghi nhận tăng TG và giảm HDL-C chiếm ưu thế) phản ánh đặc điểm của quần thể nghiên cứu chưa lọc máu chu kỳ và sự thay đổi mô hình bệnh lý theo thời gian.
• Mối liên quan với cận lâm sàng: Nồng độ protein niệu tăng cao và nồng độ albumin máu suy giảm có mối liên quan chặt chẽ với tình trạng RLLPM ($p < 0,05$). Khi protein máu giảm $< 65$ g/L và albumin máu giảm $< 35$ g/L, nồng độ các thành phần lipid (TC, TG, LDL-C, HDL-C) đều tăng cao rõ rệt. Về chức năng thận, nồng độ HDL-C giảm dần theo mức độ suy giảm eGFR (nhóm eGFR $< 60$ có HDL-C thấp hơn nhóm eGFR $\ge 60$ với $p = 0,005$, thấp nhất ở giai đoạn G5 đạt 1,13 ± 0,08 mmol/L). Cơ chế được giải thích do sự tăng hoạt tính của protein chuyển cholesteryl ester (CETP) và suy giảm enzym paraoxonase trong môi trường suy thận. Nồng độ TC ở giai đoạn G5 ghi nhận mức thấp nhất (4,43 ± 0,17 mmol/L, thấp hơn các giai đoạn G1-G4 với $p < 0,05$), phù hợp với hiện tượng suy mòn năng lượng protein (protein-energy wasting) ở bệnh thận giai đoạn cuối.

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng cụ thể:

• Tỷ lệ rối loạn lipid máu trên bệnh nhân bệnh thận mạn tại Bệnh viện Bạch Mai là 87,2%.
• 94,62% bệnh nhân có rối loạn từ 1 đến 3 thành phần lipid máu; rối loạn phối hợp cả 4 chỉ số chiếm 5,38%.
• Dạng rối loạn chiếm tỷ lệ cao nhất là tăng LDL-C (59,6%), tiếp đến là tăng Triglyceride (58,0%), tăng Total Cholesterol (41,4%) và giảm HDL-C (23,8%).
• Tỷ lệ suy giảm mức lọc cầu thận (eGFR $< 60$ mL/phút/1,73m²) chiếm 47,0% toàn mẫu, trong đó nam giới có tỷ lệ suy thận (giai đoạn G5) cao gấp gần 4 lần nữ giới (25,6% so với 6,6%).
• Xác lập mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa tình trạng rối loạn lipid máu với nồng độ protein niệu ($p = 0,005$) và nồng độ albumin máu ($p = 0,019$).
• Xác lập mối liên quan giữa mức lọc cầu thận ước tính (eGFR) với nồng độ HDL-C ($p = 0,005$) và Total Cholesterol ($p = 0,006$).

Khuyến nghị và đề xuất của tác giả:

• Cần chỉ định xét nghiệm bộ mỡ máu định kỳ và theo dõi chức năng thận ở bệnh nhân có bất thường lipid máu nhằm phát hiện sớm tổn thương thận tiến triển.
• Xem xét chỉ định can thiệp kiểm soát nồng độ Total Cholesterol và các thành phần lipid máu bằng thuốc cho bệnh nhân bệnh thận mạn để hạn chế biến chứng xơ vữa động mạch và làm chậm quá trình xơ hóa cầu thận.

Đóng góp của luận văn:

• Cung cấp số liệu cập nhật về thực trạng và đặc điểm phân bố từng thành phần lipid máu trên nhóm bệnh nhân bệnh thận mạn điều trị nội khoa tại một bệnh viện tuyến cuối (Bệnh viện Bạch Mai).
• Chứng minh chi tiết sự biến thiên của các chỉ số lipid máu theo nồng độ protid/albumin máu và theo từng giai đoạn chức năng thận (từ G1 đến G5), bổ sung bằng chứng thực nghiệm về mối liên hệ giữa giảm albumin máu, protein niệu và rối loạn lipid máu tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang chưa cho phép xác lập mối quan hệ nhân quả tuyệt đối giữa rối loạn từng thành phần lipid máu và tốc độ suy giảm chức năng thận theo thời gian.
• Cỡ mẫu 152 bệnh nhân với phương pháp chọn mẫu thuận tiện tại một trung tâm duy nhất, chưa mang tính đại diện ngẫu nhiên cho toàn bộ quần thể bệnh nhân bệnh thận mạn tại Việt Nam.
• Số lượng bệnh nhân ở một số phân nhóm bệnh nguyên còn nhỏ (Bệnh thận IgA $n=10$, Gout $n=4$), làm hạn chế khả năng suy rộng kết luận cho các phân nhóm này.
• Chưa thu thập được đầy đủ các biến số về tiền sử, thói quen sinh hoạt và lối sống (tiền sử sử dụng thuốc hạ lipid, hút thuốc lá, mức độ sử dụng rượu bia) của bệnh nhân để kiểm soát các yếu tố gây nhiễu.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Triển khai các nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu theo dõi dọc với cỡ mẫu lớn hơn và thiết kế chọn mẫu ngẫu nhiên đa trung tâm.
• Mở rộng phân tích sâu trên từng nhóm bệnh nguyên cụ thể và kiểm soát chặt chẽ các yếu tố phơi nhiễm về lối sống, điều trị thuốc đồng mắc.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn cho:

• Sinh viên đại học và học viên sau đại học ngành Y đa khoa, Bác sĩ nội trú, Bác sĩ chuyên khoa Thận - Tiết niệu, Hóa sinh lâm sàng và Nội tiết - Chuyển hóa.
• Cán bộ y tế làm công tác quản lý và điều trị bệnh nhân bệnh thận mạn tính tại các cơ sở y tế.

Các phần nội dung có giá trị tham khảo nổi bật:

• Hệ thống hóa cơ chế sinh bệnh học về độc tính của lipid đối với cấu trúc tế bào thận và các con đường rối loạn enzyme chuyển hóa lipoprotein trong suy thận mạn tại Chương 1.
• Quy trình áp dụng các bộ tiêu chuẩn quốc tế KDIGO 2012, phương trình MDRD 2007 và tiêu chuẩn Bộ Y tế 2014 trong Chương 2.
• Hệ thống bảng số liệu đối chiếu chi tiết giữa các chỉ số sinh hóa máu/nước tiểu với các giai đoạn suy thận tại Chương 3.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng tiêu chuẩn và công thức nào để chẩn đoán bệnh thận mạn và tính mức lọc cầu thận? Khóa luận sử dụng tiêu chuẩn KDIGO 2012 để chẩn đoán bệnh thận mạn (tổn thương cấu trúc hoặc chức năng thận kéo dài $> 3$ tháng) và áp dụng phương trình MDRD 2007 để ước tính mức lọc cầu thận (eGFR) dựa trên nồng độ creatinin huyết thanh, tuổi và giới tính.

2. Tỷ lệ rối loạn lipid máu chung và dạng rối loạn nào chiếm tỷ lệ cao nhất trong nghiên cứu? Tỷ lệ rối loạn lipid máu chung ở nhóm bệnh nhân bệnh thận mạn nghiên cứu là 87,2% (130/149 bệnh nhân). Trong các thành phần lipid, tăng LDL-C là dạng rối loạn phổ biến nhất, chiếm 59,6% (ở nam là 59,0%, ở nữ là 67,2%).

3. Tình trạng rối loạn lipid máu có mối liên quan như thế nào với nồng độ protein và albumin máu của bệnh nhân? Nồng độ albumin máu ở nhóm có RLLPM (39,16 ± 0,69 g/L) thấp hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm không RLLPM (42,84 ± 0,84 g/L, $p = 0,019$). Khi phân tích theo ngưỡng, nhóm bệnh nhân có protein máu $< 65$ g/L và albumin máu $< 35$ g/L có nồng độ trung bình các thành phần lipid máu (TC, TG, HDL-C, LDL-C) cao hơn rõ rệt so với nhóm có nồng độ protid máu bình thường ($p < 0,05$).

4. Nồng độ Total Cholesterol và HDL-C biến đổi như thế nào qua các giai đoạn bệnh thận mạn (từ G1 đến G5)? Nồng độ HDL-C có xu hướng giảm dần cùng chiều với mức lọc cầu thận, từ mức 1,54 ± 0,08 mmol/L ở giai đoạn G1 giảm xuống mức thấp nhất 1,13 ± 0,08 mmol/L ở giai đoạn G5 ($p = 0,005$). Nồng độ Total Cholesterol ở giai đoạn G5 đạt mức 4,43 ± 0,17 mmol/L, thấp hơn có ý nghĩa thống kê so với các giai đoạn G1, G2, G3 và G4 ($p = 0,006$).

5. Có sự khác biệt nào về chức năng thận giữa hai giới trong mẫu nghiên cứu? Mức lọc cầu thận trung bình ở nam giới (59,85 ± 5,10 mL/phút/1,73m²) thấp hơn có ý nghĩa thống kê so với nữ giới (77,31 ± 5,04 mL/phút/1,73m², $p = 0,011$). Tỷ lệ nam giới bị suy thận giai đoạn G5 là 25,6%, cao gấp gần 4 lần so với nữ giới (6,6%), đồng thời nồng độ ure và creatinin máu ở nam giới cũng cao hơn nữ giới ($p < 0,01$).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thùy Duyên đã khảo sát toàn diện thực trạng rối loạn chuyển hóa lipid trên 152 bệnh nhân bệnh thận mạn tại Bệnh viện Bạch Mai, ghi nhận tỷ lệ rối loạn lipid máu lên tới 87,2% với dạng bất thường ưu thế là tăng LDL-C và tăng Triglyceride. Nghiên cứu đã chứng minh các mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa tình trạng rối loạn lipid máu với mức độ protein niệu, sự suy giảm albumin máu và sự suy giảm mức lọc cầu thận (đặc biệt đối với chỉ số HDL-C và Total Cholesterol). Những phát hiện này cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm quan trọng, khẳng định sự cần thiết của việc tầm soát và kiểm soát lipid máu đồng thời với theo dõi chức năng thận trong thực hành điều trị bệnh thận mạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đ¾I HâC QUàC GIA HÀ NâI TR¯àNG Đ¾I HàC Y D¯þC NGUYàN THUþ DUYÊN NGHIÊN CĀU TÌNH TR¾NG RÞI LO¾N LIPID MÁU â NHÓM BÞNH NHÂN BÞNH THÀN M¾N T¾I BÞNH VIÞN B¾CH MAI KHÓA LUÀN TÞT NGHIÞP Đ¾I HàC NGÀNH Y ĐA KHOA HÀ NàI - 2023 Đ¾I HâC QUàC GIA HÀ NâI TR¯àNG Đ¾I HàC Y D¯þC NGUYàN THUþ DUYÊN NGHIÊN CĀU TÌNH TR¾NG RÞI LO¾N LIPID MÁU â NHÓM BÞNH NHÂN BÞNH THÀN M¾N T¾I BÞNH VIÞN B¾CH MAI KHÓA LUÀN TÞT NGHIÞP Đ¾I HàC NGÀNH Y ĐA KHOA Khóa: QH.Y Ng°ái h°ßng d¿n: ThS. Đß Thß Quÿnh ThS. Vũ Vân Nga HÀ NàI - 2023 LàI CÀM ¡N Trong quá trình hãc tÁp, nghiên cāu t¿i tr°áng Đ¿i hãc Y D°ÿc 3 Đ¿i hãc Quác gia Hà Nãi, em đã nhÁn đ°ÿc nhiÃu sự giúp đỡ quý báu từ các thÃy cô giáo, gia đình và b¿n bè. Vßi lòng kính trãng và biÁt ¢n sâu sắc, em xin chân thành gÿi lái c¿m ¢n tßi ThS.BS Đá Thá Quỳnh và ThS.BS Vj Vân Nga vì đã tÁn tình h°ßng d¿n, giúp đỡ em trong suát quá trình hãc tÁp và hoàn thành khoá luÁn này.

Em xin đ°ÿc gÿi lái c¿m ¢n tßi TS. Đào HuyÃn Quyên 3 Phó tr°ãng khoa Hóa Sinh, các cán bã ã Khoa Hóa Sinh, Trung tâm ThÁn tiÁt niãu và lãc máu, Bãnh viãn B¿ch Mai, Chÿ nhiãm Bã môn và các thÃy cô giáo Bã môn Y D°ÿc hãc c¢ sã, tr°áng Đ¿i hãc Y D°ÿc đã t¿o điÃu kiãn giúp em đ°ÿc thực hiãn thu thÁp sá liãu nghiên cāu và há trÿ em trong suát quá trình thực hiãn đà tài tát nghiãp này. Đãng thái, em muán đ°ÿc gÿi lái tri ân đÁn Ban Giám hiãu tr°áng Đ¿i hãc Y D°ÿc và toàn thß các thÃy cô giáo đã truyÃn đ¿t cho chúng em nhāng kiÁn thāc và kỹ nng hāu ích trong suát 6 nm hãc t¿i tr°áng. ThÃy cô s¿ luôn là tÁm g°¢ng sáng đß chúng em noi theo trong suát ch¿ng đ°áng hãc tÁp và hành nghà sắp tßi.

Cuái cùng, em xin bày tß lòng biÁt ¢n tßi bá mÁ, anh chá em, b¿n bè đã đãng hành, chia sẻ vßi em trong suát quá trình hãc tÁp t¿i tr°áng Đ¿i hãc Y D°ÿc. M¿c dù đã cá gắng tích cực hãc hßi kiÁn thāc và kỹ nng trong suát quá trình thực hiãn đà tài này, nh°ng do kiÁn thāc, thái gian và nguãn tài liãu còn h¿n chÁ nên khoá luÁn cÿa em không tránh khßi thiÁu sót. Em rÁt mong nhÁn đ°ÿc sự góp ý cÿa các thÃy cô đß khoá luÁn tát nghiãp cÿa em đ°ÿc hoàn thiãn h¢n. Em xin chân thành c¿m ¢n! Hà Nãi, ngày 22 tháng 05 nm 2023 Sinh viên Nguyán Thuỳ Duyên LàI CAM ĐOAN Em xin cam đoan đà tài <Nghiên cāu tình tr¿ng rái lo¿n lipid máu ã nhóm bãnh nhân bãnh thÁn m¿n t¿i Bãnh viãn B¿ch Mai= là nghiên cāu do em thực hiãn.

Các sá liãu trong đà tài hoàn toàn trung thực, ch°a đ°ÿc công bá trong bÁt kỳ nghiên cāu nào khác. Hà Nãi, ngày 22 tháng 05 nm 2023 Sinh viên Nguyán Thuỳ Duyên DANH MĀC KÝ HIÞU, TĂ VIẾT TÂT A/C Albumin/Creatinin niãu eGFR estimated Glomerular Filtration Rate - Māc lãc cÃu thÁn °ßc tính High Density Lipoprotein Cholesterol - Lipoprotein trãng l°ÿng HDL-C phân tÿ cao Low Density Lipoprotein Cholesterol - Lipoprotein trãng l°ÿng LDL-C phân tÿ thÁp MAU Microalbuminuria - Microalbumin niãu RLLPM Rái lo¿n lipid máu TC Total Cholesterol - Cholesterol toàn phÃn TG Triglyceride DANH MĀC HÌNH Hình 3. Phân bá gißi tính cÿa nhóm nghiên cāu. Phân bá nhóm tußi theo gißi tính.

Tß lã rái lo¿n lipid máu theo nhóm tußi. Tß lã rái lo¿n lipid máu theo mãt sá nguyên nhân bãnh thÁn m¿n. Phân bá sá l°ÿng các thành phÃn lipid máu bá rái lo¿n cÿa nhóm đái t°ÿng nghiên cāu. Đ¿c đißm rái lo¿n các thành phÃn lipid máu theo gißi tính.27 DANH MĀC BÀNG B¿ng 1.