Đ¾I HâC QUàC GIA HÀ NâI TR¯àNG Đ¾I HàC Y D¯þC NGUYàN THUþ DUYÊN NGHIÊN CĀU TÌNH TR¾NG RÞI LO¾N LIPID MÁU â NHÓM BÞNH NHÂN BÞNH THÀN M¾N T¾I BÞNH VIÞN B¾CH MAI KHÓA LUÀN TÞT NGHIÞP Đ¾I HàC NGÀNH Y ĐA KHOA HÀ NàI - 2023 Đ¾I HâC QUàC GIA HÀ NâI TR¯àNG Đ¾I HàC Y D¯þC NGUYàN THUþ DUYÊN NGHIÊN CĀU TÌNH TR¾NG RÞI LO¾N LIPID MÁU â NHÓM BÞNH NHÂN BÞNH THÀN M¾N T¾I BÞNH VIÞN B¾CH MAI KHÓA LUÀN TÞT NGHIÞP Đ¾I HàC NGÀNH Y ĐA KHOA Khóa: QH.Y Ng°ái h°ßng d¿n: ThS. Đß Thß Quÿnh ThS. Vũ Vân Nga HÀ NàI - 2023 LàI CÀM ¡N Trong quá trình hãc tÁp, nghiên cāu t¿i tr°áng Đ¿i hãc Y D°ÿc 3 Đ¿i hãc Quác gia Hà Nãi, em đã nhÁn đ°ÿc nhiÃu sự giúp đỡ quý báu từ các thÃy cô giáo, gia đình và b¿n bè. Vßi lòng kính trãng và biÁt ¢n sâu sắc, em xin chân thành gÿi lái c¿m ¢n tßi ThS.BS Đá Thá Quỳnh và ThS.BS Vj Vân Nga vì đã tÁn tình h°ßng d¿n, giúp đỡ em trong suát quá trình hãc tÁp và hoàn thành khoá luÁn này.
Em xin đ°ÿc gÿi lái c¿m ¢n tßi TS. Đào HuyÃn Quyên 3 Phó tr°ãng khoa Hóa Sinh, các cán bã ã Khoa Hóa Sinh, Trung tâm ThÁn tiÁt niãu và lãc máu, Bãnh viãn B¿ch Mai, Chÿ nhiãm Bã môn và các thÃy cô giáo Bã môn Y D°ÿc hãc c¢ sã, tr°áng Đ¿i hãc Y D°ÿc đã t¿o điÃu kiãn giúp em đ°ÿc thực hiãn thu thÁp sá liãu nghiên cāu và há trÿ em trong suát quá trình thực hiãn đà tài tát nghiãp này. Đãng thái, em muán đ°ÿc gÿi lái tri ân đÁn Ban Giám hiãu tr°áng Đ¿i hãc Y D°ÿc và toàn thß các thÃy cô giáo đã truyÃn đ¿t cho chúng em nhāng kiÁn thāc và kỹ nng hāu ích trong suát 6 nm hãc t¿i tr°áng. ThÃy cô s¿ luôn là tÁm g°¢ng sáng đß chúng em noi theo trong suát ch¿ng đ°áng hãc tÁp và hành nghà sắp tßi.
Cuái cùng, em xin bày tß lòng biÁt ¢n tßi bá mÁ, anh chá em, b¿n bè đã đãng hành, chia sẻ vßi em trong suát quá trình hãc tÁp t¿i tr°áng Đ¿i hãc Y D°ÿc. M¿c dù đã cá gắng tích cực hãc hßi kiÁn thāc và kỹ nng trong suát quá trình thực hiãn đà tài này, nh°ng do kiÁn thāc, thái gian và nguãn tài liãu còn h¿n chÁ nên khoá luÁn cÿa em không tránh khßi thiÁu sót. Em rÁt mong nhÁn đ°ÿc sự góp ý cÿa các thÃy cô đß khoá luÁn tát nghiãp cÿa em đ°ÿc hoàn thiãn h¢n. Em xin chân thành c¿m ¢n! Hà Nãi, ngày 22 tháng 05 nm 2023 Sinh viên Nguyán Thuỳ Duyên LàI CAM ĐOAN Em xin cam đoan đà tài <Nghiên cāu tình tr¿ng rái lo¿n lipid máu ã nhóm bãnh nhân bãnh thÁn m¿n t¿i Bãnh viãn B¿ch Mai= là nghiên cāu do em thực hiãn.
Các sá liãu trong đà tài hoàn toàn trung thực, ch°a đ°ÿc công bá trong bÁt kỳ nghiên cāu nào khác. Hà Nãi, ngày 22 tháng 05 nm 2023 Sinh viên Nguyán Thuỳ Duyên DANH MĀC KÝ HIÞU, TĂ VIẾT TÂT A/C Albumin/Creatinin niãu eGFR estimated Glomerular Filtration Rate - Māc lãc cÃu thÁn °ßc tính High Density Lipoprotein Cholesterol - Lipoprotein trãng l°ÿng HDL-C phân tÿ cao Low Density Lipoprotein Cholesterol - Lipoprotein trãng l°ÿng LDL-C phân tÿ thÁp MAU Microalbuminuria - Microalbumin niãu RLLPM Rái lo¿n lipid máu TC Total Cholesterol - Cholesterol toàn phÃn TG Triglyceride DANH MĀC HÌNH Hình 3. Phân bá gißi tính cÿa nhóm nghiên cāu. Phân bá nhóm tußi theo gißi tính.
Tß lã rái lo¿n lipid máu theo nhóm tußi. Tß lã rái lo¿n lipid máu theo mãt sá nguyên nhân bãnh thÁn m¿n. Phân bá sá l°ÿng các thành phÃn lipid máu bá rái lo¿n cÿa nhóm đái t°ÿng nghiên cāu. Đ¿c đißm rái lo¿n các thành phÃn lipid máu theo gißi tính.27 DANH MĀC BÀNG B¿ng 1.
Phân lo¿i bãnh thÁn m¿n theo nguyên nhân. Phân lo¿i bãnh thÁn m¿n theo māc lãc cÃu thÁn. Phân lo¿i bãnh thÁn m¿n theo nãng đã albumin niãu. Đã tußi cÿa nhóm đái t°ÿng nghiên cāu.
Māc lãc cÃu thÁn ã nhóm đái t°ÿng nghiên cāu. Māc lãc cÃu thÁn theo gißi tính và nhóm tußi. Đ¿c đißm mãt sá chß sá đánh giá chāc nng thÁn theo gißi tính. Đ¿c đißm mãt sá chß sá cÁn lâm sàng n°ßc tißu theo gißi tính.
Đ¿c đißm rái lo¿n lipid máu theo gißi tính. Nãng đã trung bình các chß sá lipid máu theo nhóm tußi cÿa đái t°ÿng nghiên cāu. Đ¿c đißm mãt sá chß sá hoá sinh máu cÿa nhóm đái t°ÿng nghiên cāu. Nãng đã trung bình các chß sá lipid máu theo nãng đã protein máu.
Nãng đã trung bình các chß sá lipid máu theo nãng đã albumin máu. Liên quan giāa mãt sá chß sá đánh giá chāc nng thÁn vßi tình tr¿ng rái lo¿n lipid máu. Nãng đã các thành phÃn lipid máu theo māc lãc cÃu thÁn °ßc tính. Nãng đã các chß sá lipid máu theo giai đo¿n bãnh thÁn m¿n .1 CH¯¡NG 1 - TàNG QUAN .1 Rái lo¿n chuyßn hoá lipid .2 Thực tr¿ng rái lo¿n lipid máu .3 Nguyên nhân và các yÁu tá nguy c¢ .5 BiÁn chāng.
Error! Bookmark not defined.2 Dách tá và gánh n¿ng bãnh thÁn m¿n.3 Mái quan hã giāa tình tr¿ng rái lo¿n lipid máu vßi bãnh thÁn m¿n .1 Tác đãng cÿa lipoprotein đái vßi thÁn .2 C¢ chÁ rái lo¿n lipid máu trong suy thÁn .3 Các nghiên cāu và tình tr¿ng rái lo¿n lipid máu và bãnh thÁn m¿n ã Viãt Nam và trên thÁ gißi .13 CH¯¡NG 2 - ĐÞI T¯þNG VÀ PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CĀU.2 Ph°¢ng pháp nghiên cāu .1 ThiÁt kÁ nghiên cāu: nghiên cāu cắt ngang .2 Cỡ m¿u: 152 bãnh nhân vßi ph°¢ng pháp chãn m¿u thuÁn tiãn 16 2.3 Thái gian và đáa đißm nghiên cāu .4 Các kỹ thuÁt và ph°¢ng tiãn đ°ÿc sÿ dāng trong nghiên cāu .5 BiÁn sá và chß sá nghiên cāu .4 Các tiêu chuẩn áp dāng trong nghiên cāu .1 Tiêu chuẩn chẩn đoán rái lo¿n lipid máu: .2 Tiêu chuẩn chẩn đoán bãnh thÁn m¿n .18 CH¯¡NG 3 - KẾT QUÀ .1 Đ¿c đißm cÿa đái t°ÿng nghiên cāu .1 Đ¿c đißm và tußi và gißi .2 Đ¿c đißm chāc nng thÁn .2 Mái liên quan giāa tình tr¿ng rái lo¿n lipid máu vßi mãt sá chß sá cÁn lâm sàng cÿa nhóm đái t°ÿng nghiên cāu.29 CH¯¡NG 4 - BÀN LUÀN .1 Đ¿c đißm chung cÿa nhóm đái t°ÿng nghiên cāu.1 Đ¿c đißm và tußi và gißi .2 Đ¿c đißm chāc nng thÁn .2 Mái liên quan giāa tình tr¿ng rái lo¿n lipid máu và mãt sá chß sá cÁn lâm sàng cÿa nhóm đái t°ÿng nghiên cāu.42 TÀI LIÞU THAM KHÀO .43 Đ¾T VÂN ĐÞ Bãnh thÁn m¿n là vÁn đà sāc khße toàn cÃu vßi tÃn suÁt mắc bãnh ngày càng tng và chi phí điÃu trá tán kém, nhÁt là vßi bãnh nhân bãnh thÁn m¿n giai đo¿n cuái ph¿i sÿ dāng các ph°¢ng pháp điÃu trá thay thÁ nh° lãc màng bāng, thÁn nhân t¿o chu kỳ và ghép thÁn [1-6]. Rái lo¿n lipid máu là vÁn đà th°áng g¿p ã bãnh nhân bãnh thÁn m¿n [7]. Rái lo¿n lipid máu đ°ÿc biÁt đÁn nh° là mãt yÁu tá nguy c¢ chính cÿa các bãnh lý tim m¿ch 3 vừa là biÁn chāng vừa là yÁu tá góp phÃn vào sự tiÁn trißn cÿa bãnh thÁn m¿n [8]. M¿t khác, khi bãnh thÁn m¿n tiÁn trißn, rái lo¿n lipid máu trã nên trÃm trãng h¢n [1,2], t¿o thành mãt vòng xoắn bãnh lý.
Vì vÁy, kißm soát rái lo¿n lipid máu và các yÁu tá liên quan đÁn rái lo¿n lipid máu là mãt trong nhāng māc tiêu điÃu trá cho bãnh nhân bãnh thÁn m¿n. Rái lo¿n lipid máu ã bãnh nhân bãnh thÁn m¿n m¿c dù đã và đang đ°ÿc quan tâm nghiên cāu bãi nhiÃu nghiên cāu trên thÁ gißi, tuy nhiên sá l°ÿng và quy mô các công trình nghiên cāu ã Viãt Nam còn khá khiêm tán. M¿t khác, mái liên quan giāa mái chß sá lipid máu vßi bãnh thÁn m¿n v¿n còn ch°a rõ ràng. V¿n còn nhiÃu tranh cãi xoanh quanh gi¿ thiÁt rằng rái lo¿n các chß sá lipid máu có ph¿i là mãt yÁu tá nguy c¢ đãc lÁp vßi bãnh thÁn m¿n hay không [7,10,11].
XuÁt phát từ nhu cÃu tìm hißu và tr¿ng rái lo¿n lipid máu trên nhóm bãnh nhân bãnh thÁn m¿n, chúng tôi tiÁn hành thực hiãn đà tài: <Nghiên cāu tình tr¿ng rßi lo¿n lipid máu ã nhóm bßnh nhân bßnh thÁn m¿n t¿i Bßnh vißn B¿ch Mai= vßi māc tiêu: 1. Khảo sát một số đặc điểm cận lâm sàng và sự thay đổi nồng độ lipid máu, chức năng thận của đối tượng nghiên cứu. Đánh giá mối liên quan giữa các chỉ số lipid máu với một số chỉ số cận lâm sàng của bệnh nhân bệnh thận mạn. 1 CH¯¡NG 1 - TàNG QUAN 1.
Rßi lo¿n chuyßn hoá lipid 1. Định nghĩa Lipid không tan trong n°ßc. Nó gắn vßi mãt lo¿i protein đ¿c hiãu gãi là apoprotein t¿o nên phân tÿ lipoprotein có kh¿ nng hoà tan trong n°ßc và là d¿ng vÁn chuyßn cÿa lipid trong máu tuÃn hoàn. Lipoprotein đ°ÿc phân thành 5 lo¿i dựa vào ph°¢ng pháp siêu ly tâm phân tích: chylomicron (CM), lipoprotein tß trãng rÁt thÁp (VLDL 3 Very Low Density Lipoprotein), lipoprotein tỷ trãng thÁp (LDL - Low Density Lipoprotein), lipoprotein tß trãng trung gian (IDL 3 Intermediate Density Lipoprotein), lipoprotein tỷ trãng cao (HDL 3 High Density Lipoprotein) [12].
Chylomicron (CM) là lipoprotein có kích th°ßc lßn nhÁt và hàm l°ÿng triglyceride (TG) cao nhÁt, đ°ÿc tßng hÿp duy nhÁt t¿i l°ßi nãi nguyên sinh cÿa tÁ bào niêm m¿c ruãt. CM chß có m¿t trong huyÁt t°¢ng mãt thái gian ngắn sau bāa n giàu mỡ, là yÁu tá làm cho huyÁt t°¢ng có màu đāc và trắng. CM s¿ biÁn mÁt sau vài giá và huyÁt t°¢ng cÿa ng°ái bình th°áng khi đói ph¿i trong. CM vÁn chuyßn triglyceride từ ruãt, qua các mô mỡ, tim, c¢ x°¢ng đß gi¿i phóng axit béo tự do cho các mô này.
PhÃn CM còn l¿i chāa cholesterol, apoE và apoB-48 tiÁp tāc và gan và thoái hoá ã lysosome trong tÁ bào gan. Lipoprotein tß trãng rÁt thÁp (VLDL) đ°ÿc t¿o thành ã tÁ bào gan, là d¿ng vÁn chuyßn TG nãi sinh vào hã tuÃn hoàn, đích cuái cùng là mô mỡ. T¿i đây, enzyme protein lipase đ°ÿc ho¿t hoá xúc tác sự thuỷ phân TG, gi¿i phóng axit béo. VLDL còn l¿i tiÁp tāc đ°ÿc thoái hoá trong lysosome.
Lipoprotein tß trãng thÁp (LDL) là s¿n phẩm thoái hóa cÿa VLDL trong máu tuÃn hoàn, rÁt giàu cholesterol và cholesterol este. Chāc nng chÿ yÁu cÿa LDL là vÁn chuyßn cholesterol cho các mô. LDL đ°ÿc gắn vßi receptor đ¿c hiãu ã màng tÁ bào, sau đó chúng đ°ÿc đ°a vào trong tÁ bào. LDL-cholesterol (LDL-C) đ°ÿc coi là cholesterol xÁu vì nó tham gia vào sự phát trißn các m¿ng x¢ vāa ã thành cÿa đãng m¿ch.
Lipoprotein tß trãng trung gian (IDL) có tỷ trãng giāa VLDL và LDL.