Các Yếu Tố Tình Thái Nhận Thức Trong Câu Tiếng Pháp và Những Biểu Đạt Tương Ứng Trong Câu Tiếng Việt

Luận án tiến sĩ phân tích các yếu tố biểu thị tình thái nhận thức trong câu tiếng Pháp và các biểu đạt tương ứng trong tiếng Việt.

• Tác giả: Trần Thị Mỹ
• Người hướng dẫn: GS.TS Diệp Quang Ban
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lí Luận Ngôn Ngữ
• Đề tài: Các Yếu Tố Tình Thái Nhận Thức Trong Câu Tiếng Pháp - Những Biểu Đạt Tương Ứng Trong Câu Tiếng Việt
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Ngữ Văn
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Mục đích và yêu cầu của luận án
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
• Phương pháp nghiên cứu
• Bố cục của luận án
• Cái mới về khoa học của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Một số cách hiểu về tình thái trong ngôn ngữ
• 1.1.1. Khái niệm tình thái
• 1.1.2. Tình thái trong lô gích học và trong ngôn ngữ học
• 1.1.3. Tính lịch sự của một số yếu tố tình thái nhận thức xét trên quan hệ liên nhân
• 1.2. Tình thái hoá câu
• 1.3. Vấn đề tình thái trong quan hệ kết học, nghĩa học và dụng học
• 1.4. Các phương tiện tình thái trong câu
• 1.5. Vấn đề phân loại tình thái
• 1.5.1. Tình thái ngôn ngữ - Tình thái sử dụng
• 1.5.2. Tình thái của hành động phát ngôn – Tình thái của phát ngôn
• 1.5.3. Tình thái khách quan – Tình thái chủ quan
• 1.5.4. Tình thái nhận thức - tình thái trách nhiệm
• 1.6. Tình thái nhận thức
• 1.6.1. Từ nguyên của thuật ngữ tình thái nhận thức
• 1.6.2. Khái niệm tình thái nhận thức
• 1.6.3. Các yếu tố ngôn ngữ biểu thị tình thái nhận thức
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG TIỆN BIỂU ĐẠT TÌNH THÁI NHẬN THỨC TRONG CÂU TIẾNG PHÁP - NHỮNG BIỂU ĐẠT TƯƠNG ỨNG TRONG CÂU TIẾNG VIỆT
• 2.1. Phạm trù thời của động từ tiếng Pháp - những biểu đạt tương ứng trong tiếng Việt
• 2.2. Thức trong động từ tiếng Pháp
• 2.3. Tình thái trong thời và thức của động từ tiếng Pháp
• 2.3.1. Tính tình thái của thức chỉ định
• 2.3.2. Tính tình thái của thức subjonctif
• 2.3.3. Tính tình thái trong thức điều kiện (conditionnel)
• 2.4. Tình thái hoá câu bằng động từ tình thái nhận thức
• 2.4.1. Động từ tình thái chuyên dụng
• 2.4.2. Động từ chỉ tố tình thái nội tại
• 2.5. Tình thái hoá câu bằng biểu thức tình thái nhận thức
• 2.5.1. Miêu tả biểu thức tình thái nhận thức
• 2.5.2. Các biểu thức tình thái nhận thức trong câu
• 2.5.3. Điều kiện kết hợp của các biểu thức TTNT trong câu
• 2.5.4. Các biểu thức TTNT tương ứng trong tiếng Việt
• 2.6. Phụ ngữ câu chỉ độ tin cậy
• 2.7. Phụ ngữ câu chỉ tình thái xét đoán
• 2.8. Những tương đồng và khác biệt về phương thức tình thái hoá câu tiếng Pháp và tiếng Việt
• 3. CHƯƠNG 3: LÍ GIẢI TÍNH TÌNH THÁI NHẬN THỨC
• 3.1. Đặc trưng ngữ nghĩa của một số động từ tình thái nhận thức trong câu tiếng Pháp và tiếng Việt
• 3.1.1. Đặc trưng ngữ nghĩa của lớp động từ tình thái chuyên dụng
• 3.1.2. Đặc trưng ngữ nghĩa của lớp động từ chỉ tố tình thái nội tại
• 3.2. Quan hệ ngữ nghĩa giữa khung tình thái nhận thức và NDMĐ
• 3.2.1. Quan hệ giữa khung tình thái và nội dung biểu thị sự tri giác, tri nhận
• 3.2.2. Quan hệ giữa khung tình thái và nội dung biểu thị sự nhận định chủ quan
• 3.2.3. Mặt đối lập của tính TTNT trong thức indicatif và thức subjonctif
• 3.3. So sánh đặc trưng ngữ nghĩa của lớp động từ chỉ tố tình thái nội tại trong câu tiếng Pháp và tiếng Việt
• 3.3.1. Sự tương đồng
• 3.3.2. Sự khác biệt
• 3.4. Đặc trưng ngữ nghĩa của một số biểu thức TTNT trong câu tiếng Pháp - Những biểu thị tương ứng trong tiếng Việt
• 3.4.1. Đặc trưng ngữ nghĩa của biểu thức tình thái phán xét đánh giá
• 3.4.2. Đặc trưng ngữ nghĩa của biểu thức tình thái xét đoán
• 4. CHƯƠNG 4: TÌNH THÁI NHẬN THỨC VÀ PHÉP LỊCH SỰ
• 4.1. Yếu tố tình thái nhận thức và nguyên tắc cộng tác hội thoại
• 4.2. Yếu tố TTNT và phép lịch sự trong tương tác ngôn ngữ
• 4.2.1. Quan điểm về phép lịch sự
• 4.2.2. Phép lịch sự được xây dựng trên nhu cầu giữ thể diện trong ứng xử
• 4.2.3. Hành động giữ thể diện bằng các chiến lược lịch sự
• 4.3. Giá trị lịch sự của TTNT
• 4.3.1. Chiến lược lịch sự và yếu tố TTNT
• 4.3.2. Yếu tố tình thái nhận thức và hiệu quả của phép lịch sự trong giao tiếp
• 4.4. So sánh cách biểu hiện phép lịch sự trong câu tiếng Pháp và tiếng Việt
• 4.4.1. Nét tương đồng
• 4.4.2. Nét khác biệt
• Danh mục công trình của tác giả liên quan đến đề tài
• Tài liệu tham khảo và xuất xứ các ví dụ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Tình Thái Nhận Thức Khái Niệm Ý Nghĩa

Nghiên cứu về tình thái nhận thức ngày càng trở nên quan trọng trong ngữ nghĩa học và dụng học. Các nhà ngôn ngữ học, đặc biệt là trong linguistique française, đã dành sự quan tâm đặc biệt đến việc biểu đạt thái độ, quan điểm của người nói đối với nội dung phát ngôn. Tình thái nhận thức không chỉ đơn thuần là một yếu tố ngữ pháp, mà còn là một phạm trù ý niệm phức tạp, ảnh hưởng đến cách chúng ta hiểu và diễn giải ngôn ngữ. Theo Dictionnaire de linguistique et des sciences du langage, tình thái xác định thực trạng của câu, như câu xác nhận, mệnh lệnh hoặc nghi vấn. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiên cứu tình thái nhận thức trong việc phân tích diễn ngôn và pragmatics.

1.1. Khái niệm tình thái nhận thức trong ngữ cảnh giao tiếp

Charles Bally phân biệt giữa 'Dictum' (sự tình thuần túy) và 'Modus' (tình thái), với tình thái chỉ ra thái độ của người nói đối với sự tình. Sự kết hợp giữa hai yếu tố này tạo nên ý nghĩa toàn diện của câu. Ví dụ, câu 'Loan đã đến' thể hiện tình thái khẳng định một sự kiện đã xảy ra. Tuy nhiên, câu 'Tôi nghĩ rằng Loan sẽ đến' lại thể hiện tình thái nghi ngờ hoặc không chắc chắn. Nghiên cứu tình thái nhận thức giúp làm sáng tỏ sự khác biệt tinh tế trong cách chúng ta diễn đạt và hiểu ý nghĩa của câu trong các ngữ cảnh khác nhau.

1.2. Tầm quan trọng của tình thái nhận thức trong ngôn ngữ học

Tình thái nhận thức không chỉ ảnh hưởng đến ý nghĩa của câu mà còn liên quan đến các yếu tố khác như văn phong, sắc thái ý nghĩa và quan điểm người nói. Việc hiểu rõ tình thái nhận thức giúp chúng ta phân tích sâu hơn về cách diễn đạt và phong cách ngôn ngữ. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc giải mã ý đồ giao tiếp và xây dựng mối quan hệ giữa người nói và người nghe. Đặc biệt, trong lĩnh vực dịch thuật, việc nắm bắt chính xác tình thái nhận thức là yếu tố then chốt để đảm bảo tính trung thực và tự nhiên của bản dịch.

II. Thách Thức Dịch Thuật Tình Thái Nhận Thức Pháp Việt Cách Tiếp Cận

Việc so sánh tiếng Pháp tiếng Việt trong lĩnh vực tình thái nhận thức đặt ra nhiều thách thức. Phương tiện biểu thị tình thái trong hai ngôn ngữ có sự khác biệt đáng kể, từ cấu trúc cú pháp đến từ vựng biểu thị. Một số biểu thị tình thái trong tiếng Pháp có thể không có tương đương trực tiếp trong tiếng Việt, và ngược lại. Điều này đòi hỏi người dịch phải có kiến thức sâu rộng về cả hai ngôn ngữ, cũng như sự nhạy bén trong việc nắm bắt sắc thái ý nghĩa và quan điểm của người nói. Nghiên cứu này nhằm làm rõ những khó khăn và đề xuất giải pháp để nâng cao chất lượng dịch thuật trong lĩnh vực tình thái nhận thức.

2.1. Khó khăn trong việc tìm tương đương dịch tình thái nhận thức

Một trong những khó khăn lớn nhất trong dịch thuật là tìm ra các tương đương dịch phù hợp cho các biểu thức tình thái trong hai ngôn ngữ. Ví dụ, các modal verbs và adverbs of modality trong tiếng Pháp có thể không có cấu trúc tương tự trong tiếng Việt. Điều này đòi hỏi người dịch phải sử dụng các phương tiện diễn đạt khác, chẳng hạn như sử dụng các tình thái từ hoặc thay đổi cấu trúc câu để truyền tải đúng ý nghĩa và sắc thái của tình thái nhận thức.

2.2. Ảnh hưởng của văn hóa đến biểu hiện tình thái nhận thức

Văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và biểu hiện tình thái nhận thức. Các cách diễn đạt quan điểm, sự chắc chắn, hoặc sự nghi ngờ có thể khác nhau giữa các nền văn hóa. Ví dụ, một số nền văn hóa có thể coi trọng sự khiêm tốn và tránh diễn đạt sự chắc chắn một cách trực tiếp, trong khi các nền văn hóa khác có thể coi trọng sự thẳng thắn và rõ ràng. Việc nhận thức được những khác biệt này là rất quan trọng để đảm bảo rằng bản dịch không chỉ chính xác về mặt ngôn ngữ mà còn phù hợp về mặt văn hóa.

III. Phương Pháp Phân Tích Tình Thái Nhận Thức Từ Lý Thuyết Đến Ứng Dụng

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp nhiều phương pháp phân tích để làm rõ các yếu tố tình thái nhận thức trong câu tiếng Pháp và tiếng Việt. Phương pháp phân tích ngôn ngữ được sử dụng để xác định và phân loại các phương tiện biểu thị tình thái, như tình thái từ, cấu trúc cú pháp, và từ vựng biểu thị. Phương pháp đối chiếu ngôn ngữ được sử dụng để so sánh và đối chiếu các biểu đạt tình thái trong hai ngôn ngữ, từ đó xác định những điểm tương đồng và khác biệt. Phương pháp phân tích diễn ngôn được sử dụng để xem xét vai trò của tình thái nhận thức trong các ngữ cảnh giao tiếp cụ thể. Trích dẫn luận án "Các yếu tố tình thái nhận thức trong câu tiếng Pháp - Những biểu đạt tương ứng trong câu tiếng Việt" của Trần Thị Mỹ, nhấn mạnh việc cần làm rõ các giá trị ngữ nghĩa và giá trị sử dụng của yếu tố biểu thị tình thái trong câu.

3.1. Phân tích cấu trúc và ngữ nghĩa của các phương tiện biểu thị tình thái

Việc phân tích cấu trúc và ngữ nghĩa của các phương tiện biểu thị tình thái là bước quan trọng để hiểu rõ cách thức tình thái nhận thức được thể hiện trong ngôn ngữ. Điều này bao gồm việc xác định các tình thái từ và biểu thức tình thái, cũng như phân tích vai trò của chúng trong việc thay đổi ý nghĩa và sắc thái của câu. Ví dụ, việc sử dụng các modal verbs như 'pouvoir' (có thể) hoặc 'devoir' (phải) có thể làm thay đổi mức độ chắc chắn hoặc khả năng của một sự kiện.

3.2. Đối chiếu các biểu đạt tình thái nhận thức trong tiếng Pháp và tiếng Việt

Việc so sánh các biểu đạt tình thái nhận thức trong tiếng Pháp và tiếng Việt giúp làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ. Điều này có thể bao gồm việc xác định các tương đương dịch cho các biểu thức tình thái, cũng như phân tích cách thức các yếu tố văn hóa và phong cách ngôn ngữ ảnh hưởng đến cách diễn đạt tình thái nhận thức. Ví dụ, việc sử dụng các phụ ngữ câu để biểu thị mức độ tin cậy có thể khác nhau giữa hai ngôn ngữ.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Tình Thái Nhận Thức Trong Dạy và Học Tiếng Pháp

Nghiên cứu về tình thái nhận thức có ứng dụng thực tiễn trong lĩnh vực dạy và học tiếng Pháp. Việc hiểu rõ các phương tiện biểu thị tình thái và cách chúng ảnh hưởng đến ý nghĩa của câu giúp người học nâng cao khả năng giao tiếp và diễn đạt ý tưởng một cách chính xác và hiệu quả. Nghiên cứu này có thể được sử dụng để phát triển các tài liệu giảng dạy và bài tập thực hành, giúp người học nắm vững các tình thái từ và biểu thức tình thái phổ biến, cũng như cách sử dụng chúng trong các ngữ cảnh khác nhau. Đồng thời, nó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quan tâm đúng mức đến vấn đề ngữ pháp - ngữ nghĩa của câu.

4.1. Phát triển tài liệu giảng dạy về tình thái nhận thức

Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể phát triển các tài liệu giảng dạy tập trung vào việc giải thích các khái niệm cơ bản về tình thái nhận thức, giới thiệu các phương tiện biểu thị tình thái phổ biến, và cung cấp các ví dụ minh họa về cách sử dụng chúng trong các ngữ cảnh khác nhau. Các tài liệu này có thể bao gồm các bài tập thực hành, trò chơi ngôn ngữ, và các hoạt động nhóm, giúp người học củng cố kiến thức và rèn luyện kỹ năng sử dụng tình thái nhận thức một cách tự tin và hiệu quả.

4.2. Nâng cao kỹ năng giao tiếp và diễn đạt ý tưởng

Việc nắm vững tình thái nhận thức giúp người học nâng cao khả năng giao tiếp và diễn đạt ý tưởng một cách chính xác và hiệu quả. Bằng cách sử dụng các tình thái từ và biểu thức tình thái phù hợp, người học có thể thể hiện rõ ràng thái độ, quan điểm, và mức độ chắc chắn của mình đối với nội dung phát ngôn. Điều này giúp tránh hiểu lầm và tạo ấn tượng tốt với người nghe. Nghiên cứu này có thể góp phần vào việc biên soạn sách song ngữ về ngữ pháp - ngữ nghĩa thuộc phạm trù này.

V. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Tình Thái Nhận Thức

Nghiên cứu về tình thái nhận thức là một lĩnh vực rộng lớn và đầy tiềm năng. Các hướng nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc khám phá các khía cạnh khác của tình thái nhận thức, chẳng hạn như vai trò của nó trong việc tạo ra văn phong và phong cách ngôn ngữ. Đồng thời, việc phân tích ngôn ngữ này có thể được mở rộng để bao gồm các ngôn ngữ khác, từ đó tạo ra một bức tranh toàn diện hơn về cách tình thái nhận thức được thể hiện trên toàn thế giới. Nghiên cứu sâu hơn các yếu tố tình thái nhận thức có tính hệ thống, trên ba bình diện: phương thức kết hợp, đặc trưng ngữ nghĩa và giá trị sử dụng.

5.1. Nghiên cứu so sánh tình thái nhận thức trong các ngôn ngữ khác

Việc so sánh tình thái nhận thức trong các ngôn ngữ khác nhau có thể giúp làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt giữa các nền văn hóa và phong cách ngôn ngữ. Điều này có thể dẫn đến những hiểu biết sâu sắc hơn về cách con người suy nghĩ và giao tiếp trên toàn thế giới. Ví dụ, việc so sánh tiếng Pháp tiếng Việt với tiếng Anh hoặc tiếng Trung có thể giúp xác định những đặc điểm độc đáo của từng ngôn ngữ.

5.2. Khám phá vai trò của tình thái nhận thức trong văn học và nghệ thuật

Tình thái nhận thức cũng đóng vai trò quan trọng trong văn học và nghệ thuật. Các nhà văn và nghệ sĩ thường sử dụng các phương tiện biểu thị tình thái để tạo ra những hiệu ứng đặc biệt, chẳng hạn như tạo ra sự nghi ngờ, hài hước, hoặc cảm động. Nghiên cứu về cách tình thái nhận thức được sử dụng trong văn học và nghệ thuật có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách ngôn ngữ và nghệ thuật có thể ảnh hưởng đến cảm xúc và suy nghĩ của chúng ta.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 của luận án sẽ đề cập đến những vấn đề sau: 1. Một số cách hiểu về tính thái trong ngôn ngữ 2. Tính thái hoá câu 3. Vấn đề tính thái trong quan hệ với kết học, nghĩa học và dụng học.

Các phương tiện biểu thị tính thái trong ngôn ngữ. Vấn đề phân loại tính thái. Tính thái nhận thức và các yếu tố TTNT trong câu 1. Một số cách hiểu về tình thái trong ngôn ngữ 1.

Khái niệm tình thái Tính thái câu nói chung và khái niệm TTNT nói riêng đã được nhiều nhà ngôn ngữ học bàn đến trong lĩnh vực nghiên cứu ngôn ngữ và giao tiếp. Tuy nhiên, cách hiểu về khái niệm tính thái chưa được nhất quán giữa các nhà nghiên cứu khác nhau. - Ở phương Tây, các nhà ngôn ngữ học đều coi tính thái thuộc phạm trù ngữ nghĩa, khác với phạm trù ngữ pháp. Nhưng tính thái không phải là thứ ngữ nghĩa của nghĩa học hiểu theo truyền thống, mà là một phạm trù ý niệm (catégorie conceptuelle) trong sự biểu đạt câu nói.

Dictionnaire de linguistique et des sciences du langage định nghĩa “ tình thái xác định thực trạng của câu : câu xác nhận, câu mệnh lệnh hay câu nghi vấn.Bally, trong sự phân tích nghĩa của câu, cần phải phân biệt hai yếu tố khác nhau: " Dictum" và "Modus". Dictum (sự tình thuần tuý) được xem ngoài sự can thiệp của người nói. Modus ( tình thái) là một chuổi yếu tố chỉ ra rằng sự tình được xem xét như hiện thực hay phi hiện thực, mong muốn hay không mong muốn, được chấp nhận một cách vui vẻ hay luyến tiếc từ người nói hoặc từ người khác. Như vậy toàn câu được làm rõ nét bằng một 6 (LUAN.viet TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tình thái hiển ngôn (modalité apparente) hay hàm ẩn (implicite).

Các thức (modes) thuộc phạm trù ngữ pháp là một trong những phương tiện được sử dụng để diễn đạt tình thái. Tình thái câu cũng có thể là dạng câu chêm xen (une incise) hoặc dạng mệnh đề như “je crois(tôi tin), je crains que. Các trạng từ ( adverbes ) cũng thường đóng chức năng tình thái của câu. Dựa vào khái niệm tính thái của Ch.

Bally, như đã trìch dẫn trên đây, có thể phân tìch tình tính thái của câu như sau: Vì dụ: (1) Loan est venue. (Loan đã đến rồi.) (2) Je pense que Loan viendra. (Tôi nghĩ rằng Loan sẽ đến.) (3) Loan ne viendra jamais. (Loan sẽ không bao giờ đến.) Trong ba câu nói trên đây, nội dung cốt lõi của câu là sự việc được diễn tả bằng những yếu tố ngôn ngữ, đó là chủ ngữ “Loan” và vị ngữ “đến”.

Nội dung “Loan đến”, theo Charles Bally, được tách khỏi phần tính thái, tức phần chỉ thái độ của người nói được lồng trong nội dung này. Phần tính thái có mặt trong ba câu trên làm cho nội dung “Loan đến” mang sắc thái khác nhau. Ở câu (1) tính thái là sự việc đã được thừa nhận và đã xảy ra trên thực tế. Trong tiếng Pháp, tính thái này, thể hiện ở thời quá khứ và thức chỉ định (mode indicatif) được gắn với động từ “venir” (est venue).

Trong tiếng Việt, tính thái của câu (1) thể hiện ở các hư từ “đã”, “rồi” kèm theo với động từ, biểu đạt sự tính đã được khẳng định đã xảy ra trên thực tế. Vậy tính thái của câu (1) là tính thái hiện thực đã xảy ra trong thực tế. Ở câu (2) tính thái là một nhận định được kết hợp trong dạng câu ghép, bao gồm : Mệnh đề chình “Je pense” được kết hợp bằng động từ cảm nghĩ “penser” với chủ ngữ “Je”; tạo nên sắc thái chủ quan trong nhận thức. Đây là “ kiểu tình thái hoá câu nói bằng phương tiện từ vựng - ngữ pháp ’’.

Mệnh đề chình được ghép với mệnh đề phụ “que Loan viendra” làm cho NDMĐ giảm bớt tình khẳng định. Có nghĩa là việc “Loan sẽ đến” chỉ nằm trong tư duy của người nói và trên thực tế là chưa xảy ra. Câu nói biểu thị tính thái nhận định mang tình chủ quan về khả năng có thể xảy ra đối với nội dung “Loan sẽ đến”.viet TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Ở câu (3) tính thái của câu được biểu đạt bằng sự kết hợp trạng ngữ phủ định “ ne. jamais” (không bao giờ) đánh dấu tính thái phủ định về sự tính “Loan đến”.

Tương ứng với tính thái này, của tiếng Việt, phụ ngữ “không bao giờ” cũng có tầm tác động vào cấu trúc NDMĐ của câu, biểu thị tính thái phủ định của hành động đến của Loan. Vậy cùng một nội dung là “Loan đến”, ba câu nói biểu đạt ba loại tính thái khác nhau. Câu (1) biểu thị tính thái khẳng định sự việc đã được thừa nhận là “Loan đến”. Câu (2) TTNT biểu đạt sự nhận định về một khả năng xảy ra trong tương lai mang tình chủ quan.

Câu (3) tính thái là sự phủ định không có thật trong thực tế. Cách nhín nhận tính thái câu như vậy, Ch. Bally cho rằng: ở phát ngôn bất kỳ đều có biểu hiện sự đối lập nội dung cái được nói đến (dictum) với sự đánh giá của cá nhân về sự việc được trính bày trong câu. Các nhà ngôn ngữ học sau Ch.

Bally về cơ bản chia sẻ quan điểm của ông. Trong số những nhà ngôn ngữ học này có Lyons (1977),(76 tr 425), palmer (1986) [77], Benveniste (1974) [84], Halliday (1989) [35], Caron (1989) [87], Charaudeau (1985) [88], Kerbrat. Cụ thể Lyons định nghĩa: "Tình thái là thái độ của người nói đối với nội dung mệnh đề mà câu biểu thị, hay sự tình mà mệnh đề đó miêu tả "[76 tr 425]. Trong cuốn "Mood and Modality", khi nghiên cứu khảo sát về tính thái, Palmer (1986) ghi nhận rằng "cách định nghĩa tình thái là "ý kiến hoặc thái độ " của người nói của Lyons tỏ ra là có hứa hẹn" [77 tr 2].

Dựa vào cơ sở phân tìch của các câu (1), (2), (3) trên đây, có thể nói rằng tính thái là đặc trưng cơ bản của cấu tạo câu. Đặc trưng này được thể hiện qua bốn vấn đề mà Palmer ( 1986) đã lưu ý khi nghiên cứu câu. - Thứ nhất phải xác định một phạm trù tình thái: Phạm trù ở đây là phạm trù ngữ nghĩa bao gồm tính tình thái, thái độ và quan niệm của người nói. - Thứ hai, về vấn đề các phương tiện biểu hiện ý nghĩa tình thái, cần chú ý đến mức độ sử dụng các phương tiện biểu thị tình thái nhiều hay ít hoặc cách biểu hiện như thế nào.

Chẳng hạn như “thức” trong các ngôn ngữ biến hình là sự 8 (LUAN.viet TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đánh dấu tình thái. Còn những ngôn ngữ khác có thể sử dụng hệ thống động từ tình thái hay các loại tiểu từ tình thái. - Thứ ba, tính chất qui ước của phương tiện biểu hiện tình thái: Không có quan hệ một đối một giữa hình thức biểu đạt và ý nghĩa tình thái. - Thứ tư, sự biểu hiện các phạm trù ngữ pháp như thời, số, ngôi và các thức trong các ngôn ngữ không hoàn toàn giống nhau.

Vì vậy không thể xem xét một cách máy móc về sự biểu hiện tính tình thái trong các ngôn ngữ. [ Phỏng theo77 tr 33] Vậy có thể nói rằng tính thái là phạm trù ngữ pháp - ngữ nghĩa biểu thị quan hệ của người nói với phát ngôn và quan hệ của nội dung phát ngôn với hiện thực khách quan. Trong cuốn “Dẫn luận ngữ pháp chức năng”, khi bàn đến một phán đoán Halliday cho rằng “Trong một nhận định, tình thái là sự thể hiện quan điểm của người nói” [35 tr 181]. Khi bàn đến tình phân cực, ông viết : “Tình thái liên quan đến khu vực ý nghĩa nằm giữa hai cực có và không - vị trí trung gian giữa cực khẳng định và cực phủ định.

Cái mà tình thái hàm chỉ một cách cụ thể hơn sẽ phụ thuộc vào chức năng lời nói cơ bản của cú.” [35 tr 560] Chẳng hạn trong tiếng Pháp, câu phán đoán về sự tính được phản ánh bằng các yếu tố và phương thức ngữ pháp sau : (4) Jacques est venu, peut - être. ( Có thể là Jaques đã đến.) Trong (4) yếu tố tính thái “peut - être” (có thể) tác động vào câu có thức chỉ định tạo nên tính thái khả năng xác suất hoặc có hoặc không, chỉ sự nhận định, thuộc tính thái xét đoán. Tác giả người Nga V. Bondarenko cho rằng "Tình thái là một phạm trù ngôn ngữ chỉ đặc điểm của các mối quan hệ khách quan được phản ánh trong nội dung của câu và chỉ ra mức độ của tính xác thực về nội dung của chính câu đó theo quan niệm của người nói ( tình thái chủ quan) " [dẫn theo 70 tr 48] Trong cuốn The Encyclopida of language and linguistics ( volume 5), Kiefer (1994) giải thìch cách hiểu tình tính thái của Ch.

Bally như sau : Một cách nhín khác về tính thái, đồng nhất nó với sự đánh giá của người nói đối 9 (LUAN.viet TIEU LUAN MOI download : [e-mail] với sự tính (. Vậy "Tình thái là thái độ tri nhận, tình cảm, hay niềm tin đối với một sự tình, từ góc độ nhìn nhận, đánh giá của người nói. Còn bản thân Kiefer thí hiểu tình tính thái như sau : " Thực chất của "tính tình thái" gồm trong việc tạo lập tính tương đối của hiệu lực các ý nghĩa câu với một tập hợp các thế giới có thể có" ( " The essence of " modality" consists in the relativisation of the validity of sentence meanings to a set of possible worlds ") [75, tr 2515]. - Ở Việt Nam, vấn đề tính thái đang được các nhà ngôn ngữ học quan tâm và có những khái niệm gần giống nhau giữa các nhà nghiên cứu.

Hoàng Tuệ định nghĩa: “Tình thái là một khái niệm trong sự phân tích theo cách nhìn tìm đến thái độ của người nói trong hoạt động phát ngôn, tức cũng là tìm đến tác động ngữ dụng. Tác động mà người nói muốn tạo ra ở người nghe trong thực tế hoạt động ngôn ngữ.” [67] Những kiểu phát biểu có ý nghĩa tương tự về khái niệm như trên đây đã được các tác giả Lê Quang Thiêm [62], Hoàng Phê [47], Hoàng Trọng Phiến [48], Cao Xuân Hạo [32], Đỗ Hữu Châu [16], Diệp Quang Ban [5], Phạm Hùng Việt [70], Nguyễn Minh Thuyết, Nguyễn Văn Hiệp [64], Nguyễn Ngọc Trâm [65] trính bày trong các tài liệu. Điểm qua một số định nghĩa và khái niệm về tính thái nêu trên, có thể nói rằng các nhà ngôn ngữ học hiện đại Đông - Tây đều nhận ra rằng tính thái là một phạm trù ý niệm chỉ thái độ tri nhận của chủ ngôn trong câu nói.