Tình Hình Mắc Bệnh Viêm Tử Cung, Viêm Vú Trên Đàn NáI Ngoại Nuôi Tại Trại Lợn Nguyễn Thanh Lịch

Nghiên cứu tình hình viêm tử cung, viêm vú trên đàn nái ngoại tại trại lợn Nguyễn Thanh Lịch, Ba Vì, Hà Nội và phương pháp điều trị hiệu quả.

• Tác giả: Phùng Thị Huệ
• Người hướng dẫn: TS. Hà Văn Doanh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Tình Hình Mắc Bệnh Viêm Tử Cung, Viêm Vú Trên Đàn NáI Ngoại Nuôi Tại Trại Lợn Nguyễn Thanh Lịch
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Cấu tạo cơ quan sinh dục của lợn nái
• 2.3. Một số hiểu biết về quá trình viêm
• 2.4. Một số bệnh sản khoa thường gặp ở lợn nái
• 2.5. Một số thông tin về hai loại thuốc kháng sinh sử dụng
• 2.6. Quá trình thành lập và phát triển của trang trại Nguyễn Thanh Lịch
• 2.6.1. Quá trình thành lập
• 2.6.2. Cơ cấu tổ chức của trang trại
• 2.6.3. Cơ sở vật chất của trang trại. Tình hình sản xuất của trang trại
• 2.7. Đánh giá chung
• 2.8. Nội dung và phương pháp thực hiện công tác phục vụ sản xuất
• 2.8.1. Nội dung công tác phục vụ sản xuất
• 2.8.2. Biện pháp thực hiện
• 2.9. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và trong nước
• 2.9.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.9.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm, thời gian tiến hành. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp đánh giá tỷ lệ mắc bệnh
• 3.3.2. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.3.3. Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp xác định
• 3.3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Công tác chẩn đoán và điều trị bệnh
• 4.2. Kết quả nghiên cứu đề tài
• 4.2.1. Cơ cấu đàn lợn sinh sản của trang trại giai đoạn 2013 - 2015
• 4.2.2. Tình hình mắc bệnh viêm tử cung, viêm vú ở đàn lợn nái ngoại của trang trại
• 4.2.3. Tỷ lệ lợn nái mắc bệnh viêm tử cung, viêm vú theo lứa đẻ
• 4.2.4. Tỷ lệ lợn nái mắc bệnh viêm TC, viêm vú theo tháng điều tra
• 4.3. Kết quả điều trị bệnh
• 4.3.1. Kết quả điều trị bệnh viêm tử cung
• 4.3.2. Kết quả điều trị bệnh viêm vú
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• I. Tài liệu trong nước
• II. Tài liệu dịch
• III. Tài liệu nước ngoài
• IV. Trang Web

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Viêm Tử Cung Viêm Vú Ở Lợn Nái Ngoại

Chăn nuôi lợn đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Việc phát triển đàn lợn nái sinh sản là yếu tố then chốt. Tuy nhiên, các bệnh về sinh sản, đặc biệt là viêm tử cung lợn và viêm vú lợn, gây thiệt hại lớn, nhất là trên lợn nái ngoại nuôi công nghiệp. Khả năng thích nghi kém của lợn nái ngoại với khí hậu Việt Nam làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Vi khuẩn xâm nhập qua vết thương ở tử cung sau sinh, gây nhiễm trùng. Các loại sản dịch tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, dẫn đến viêm tử cung. Bệnh này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản, gây ra các biến chứng như viêm vú, mất sữa, thậm chí vô sinh. Nghiên cứu này tập trung vào tình hình mắc bệnh và phương pháp điều trị tại Trại lợn Nguyễn Thanh Lịch.

1.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu bệnh trên lợn nái

Nghiên cứu về viêm tử cung lợn và viêm vú lợn trên lợn nái ngoại là rất quan trọng. Nó giúp hiểu rõ hơn về nguyên nhân, cơ chế gây bệnh và các yếu tố ảnh hưởng. Từ đó, có thể xây dựng các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Việc này cũng góp phần nâng cao năng suất và chất lượng đàn lợn nái, đảm bảo nguồn cung cấp lợn giống ổn định cho thị trường.

1.2. Giới thiệu về Trại lợn Nguyễn Thanh Lịch và đối tượng nghiên cứu

Trại lợn Nguyễn Thanh Lịch là một trang trại chăn nuôi lợn nái ngoại tại Ba Vì, Hà Nội. Đây là địa điểm lý tưởng để nghiên cứu tình hình mắc bệnh lợn do quy mô đàn lớn và phương thức chăn nuôi công nghiệp. Nghiên cứu tập trung vào đàn lợn nái của trang trại, đặc biệt là các trường hợp mắc viêm tử cung và viêm vú sau sinh. Mục tiêu là đánh giá tỷ lệ mắc bệnh và hiệu quả của các phương pháp điều trị hiện tại.

II. Nguyên Nhân Gây Viêm Tử Cung Viêm Vú Ở Lợn Nái

Viêm tử cung và viêm vú ở lợn nái do nhiều yếu tố gây ra. Vi khuẩn là nguyên nhân chính, bao gồm Streptococcus, Staphylococcus, E.coli và Klebsiella. Các vi khuẩn này xâm nhập vào tử cung qua vết thương sau sinh hoặc do vệ sinh kém. Sức đề kháng của lợn nái giảm sút cũng tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển. Ngoài ra, yếu tố môi trường như chuồng trại ẩm ướt, không thông thoáng cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Việc quản lý chăn nuôi lợn nái ngoại không đúng cách, chế độ dinh dưỡng không hợp lý cũng ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản và khả năng chống lại bệnh tật.

2.1. Vai trò của vi khuẩn trong viêm tử cung lợn và viêm vú lợn

Các loại vi khuẩn như Streptococcus, Staphylococcus, E.coli và Klebsiella thường được tìm thấy trong dịch viêm tử cung và vú của lợn nái. Chúng xâm nhập vào cơ thể qua đường sinh dục hoặc vết thương trên vú. Vi khuẩn này tiết ra các độc tố gây viêm nhiễm, tổn thương mô và ảnh hưởng đến chức năng sinh sản của lợn nái. Việc xác định loại vi khuẩn gây bệnh là rất quan trọng để lựa chọn kháng sinh điều trị phù hợp.

2.2. Yếu tố môi trường và quản lý ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản lợn nái

Môi trường chuồng trại đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh trên lợn nái. Chuồng trại cần được vệ sinh sạch sẽ, khô ráo và thông thoáng. Việc quản lý chăn nuôi lợn nái ngoại cũng cần được chú trọng, bao gồm chế độ dinh dưỡng cân đối, cung cấp đủ vitamin và khoáng chất. Stress do vận chuyển, thay đổi môi trường cũng có thể làm giảm sức đề kháng của lợn nái và tăng nguy cơ mắc bệnh.

III. Phương Pháp Chẩn Đoán Viêm Tử Cung Viêm Vú Ở Lợn Nái

Chẩn đoán viêm tử cung và viêm vú ở lợn nái dựa vào các triệu chứng lâm sàng và kết quả xét nghiệm. Triệu chứng lâm sàng của viêm tử cung bao gồm sốt, bỏ ăn, chảy dịch mủ từ âm đạo, bụng căng. Viêm vú có thể nhận biết qua vú sưng đỏ, nóng, đau, sữa có mủ hoặc máu. Xét nghiệm dịch âm đạo hoặc sữa giúp xác định loại vi khuẩn gây bệnh và lựa chọn kháng sinh phù hợp. Việc chẩn đoán sớm và chính xác là rất quan trọng để điều trị kịp thời và hiệu quả, tránh các biến chứng nguy hiểm.

3.1. Triệu chứng lâm sàng của viêm tử cung lợn và viêm vú lợn

Viêm tử cung lợn thường biểu hiện qua các triệu chứng như sốt cao, bỏ ăn, lờ đờ, chảy dịch mủ hôi từ âm đạo. Dịch mủ có thể có màu trắng, vàng hoặc nâu, đôi khi lẫn máu. Lợn nái có thể rặn đẻ, bụng căng và đau khi sờ vào. Viêm vú lợn thường gây sưng đỏ, nóng, đau ở vú. Sữa có thể có mủ, máu hoặc màu sắc bất thường. Lợn nái có thể bỏ bú, cắn con hoặc kêu la khi cho con bú.

3.2. Xét nghiệm và chẩn đoán phân biệt bệnh trên lợn nái

Xét nghiệm dịch âm đạo hoặc sữa giúp xác định loại vi khuẩn gây bệnh và lựa chọn kháng sinh phù hợp. Các xét nghiệm thường được sử dụng bao gồm soi tươi, nhuộm gram và nuôi cấy vi khuẩn. Chẩn đoán phân biệt cần được thực hiện để loại trừ các bệnh khác có triệu chứng tương tự như viêm tử cung và viêm vú, ví dụ như sót nhau, viêm âm đạo hoặc các bệnh truyền nhiễm khác.

IV. Phương Pháp Điều Trị Viêm Tử Cung Viêm Vú Hiệu Quả

Điều trị viêm tử cung và viêm vú ở lợn nái bao gồm sử dụng kháng sinh, thuốc giảm đau, hạ sốt và tăng cường sức đề kháng. Kháng sinh được lựa chọn dựa trên kết quả xét nghiệm kháng sinh đồ. Thuốc giảm đau, hạ sốt giúp giảm các triệu chứng khó chịu cho lợn nái. Tăng cường sức đề kháng bằng cách bổ sung vitamin, khoáng chất và các chất điện giải. Ngoài ra, cần vệ sinh sạch sẽ vùng sinh dục và vú của lợn nái để ngăn ngừa nhiễm trùng lan rộng. Trong trường hợp nặng, có thể cần phẫu thuật để loại bỏ mủ hoặc mô hoại tử.

4.1. Sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm tử cung lợn và viêm vú lợn

Kháng sinh là phương pháp điều trị chính cho viêm tử cung lợn và viêm vú lợn. Việc lựa chọn kháng sinh cần dựa trên kết quả xét nghiệm kháng sinh đồ để đảm bảo hiệu quả. Các loại kháng sinh thường được sử dụng bao gồm penicillin, ampicillin, gentamicin, enrofloxacin và ceftiofur. Liều lượng và thời gian điều trị cần tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ thú y.

4.2. Các biện pháp hỗ trợ điều trị và tăng cường sức khỏe sinh sản lợn nái

Ngoài kháng sinh, cần áp dụng các biện pháp hỗ trợ điều trị để tăng cường sức khỏe sinh sản lợn nái. Các biện pháp này bao gồm: Vệ sinh sạch sẽ vùng sinh dục và vú của lợn nái, sử dụng thuốc giảm đau, hạ sốt để giảm các triệu chứng khó chịu, bổ sung vitamin, khoáng chất và các chất điện giải để tăng cường sức đề kháng. Trong trường hợp viêm vú, có thể chườm ấm hoặc mát xa nhẹ nhàng để giảm sưng đau.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Tình Hình Mắc Bệnh Tại Trại Lợn

Nghiên cứu tại Trại lợn Nguyễn Thanh Lịch cho thấy tỷ lệ lợn nái mắc viêm tử cung và viêm vú là khá cao. Tỷ lệ này có sự khác biệt giữa các lứa đẻ và các tháng trong năm. Các yếu tố như vệ sinh chuồng trại, chế độ dinh dưỡng và quản lý chăn nuôi lợn nái ngoại ảnh hưởng đáng kể đến tình hình mắc bệnh. Kết quả điều trị bằng các phác đồ khác nhau cũng cho thấy sự khác biệt về hiệu quả. Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa và điều trị kịp thời giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho trang trại.

5.1. Phân tích tỷ lệ mắc bệnh theo lứa đẻ và thời gian

Phân tích tỷ lệ mắc bệnh theo lứa đẻ cho thấy lợn nái ở các lứa đẻ đầu và cuối thường có nguy cơ mắc viêm tử cung và viêm vú cao hơn. Điều này có thể do sức đề kháng của lợn nái ở các lứa đẻ này yếu hơn. Phân tích theo thời gian cho thấy tỷ lệ mắc bệnh thường tăng cao vào các tháng có thời tiết nóng ẩm hoặc lạnh giá.

5.2. Đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị viêm tử cung lợn

Đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị viêm tử cung lợn cho thấy có sự khác biệt giữa các phác đồ. Các phác đồ sử dụng kháng sinh phổ rộng thường có hiệu quả cao hơn so với các phác đồ sử dụng kháng sinh đơn lẻ. Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh cần được thực hiện một cách hợp lý để tránh tình trạng kháng kháng sinh.

VI. Giải Pháp Phòng Ngừa Viêm Tử Cung Viêm Vú Cho Lợn Nái

Phòng ngừa viêm tử cung và viêm vú ở lợn nái là rất quan trọng để giảm thiểu thiệt hại kinh tế. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm: Vệ sinh chuồng trại sạch sẽ, khô ráo và thông thoáng, đảm bảo chế độ dinh dưỡng cân đối, cung cấp đủ vitamin và khoáng chất, quản lý chăn nuôi lợn nái ngoại đúng cách, tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin, kiểm tra và điều trị sớm các bệnh nhiễm trùng. Ngoài ra, cần theo dõi sát sao lợn nái sau sinh để phát hiện sớm các dấu hiệu của bệnh và điều trị kịp thời.

6.1. Vệ sinh chuồng trại và quản lý chăn nuôi lợn nái ngoại

Vệ sinh chuồng trại là yếu tố quan trọng hàng đầu trong việc phòng ngừa bệnh trên lợn nái. Chuồng trại cần được vệ sinh hàng ngày, khử trùng định kỳ bằng các loại thuốc sát trùng phù hợp. Quản lý chăn nuôi lợn nái ngoại cần được thực hiện đúng quy trình, bao gồm: Đảm bảo mật độ nuôi phù hợp, cung cấp đủ nước sạch, kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm trong chuồng.

6.2. Chế độ dinh dưỡng và tiêm phòng vắc xin cho lợn nái

Chế độ dinh dưỡng cân đối và đầy đủ là yếu tố quan trọng để tăng cường sức đề kháng cho lợn nái. Cần cung cấp đủ protein, vitamin, khoáng chất và các chất điện giải. Tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin giúp phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, giảm nguy cơ mắc viêm tử cung và viêm vú.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu ngành nông nghiệp, chăn nuôi lợn giữ vị trí thiết yếu nhằm đáp ứng nhu cầu thực phẩm nội địa, cung cấp phân bón cho trồng trọt và đóng góp nguồn thu ngoại tệ qua xuất khẩu. Nhằm đáp ứng nhu cầu con giống cho các hệ thống trang trại quy mô lớn và nông hộ, việc phát triển đàn lợn nái sinh sản đóng vai trò mang tính quyết định. Tuy nhiên, chăn nuôi lợn nái sinh sản theo phương thức thâm canh công nghiệp thường xuyên đối mặt với trở ngại lớn về dịch bệnh, đặc biệt là các bệnh lý sinh sản trên đàn nái ngoại nhập nội vốn có khả năng thích nghi hạn chế với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm tại Việt Nam.

Trong thời gian sinh nở, niêm mạc tử cung dễ bị tổn thương cơ học, kết hợp với sản dịch ứ đọng tạo điều kiện thuận lợi cho các chủng vi khuẩn như Streptococcus, Staphylococcus, Escherichia coli xâm nhập, phát triển và gây nhiễm trùng đường sinh dục. Trong đó, bệnh viêm tử cung là bệnh lý sản khoa phổ biến, ảnh hưởng trực tiếp đến chu kỳ sinh sản của lợn nái. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, bệnh sẽ kế phát thành viêm vú, mất sữa, làm lợn con còi cọc, gây chậm sinh, vô sinh hoặc nhiễm trùng huyết. Nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp kỹ thuật, đề tài "Tình hình mắc bệnh viêm tử cung, viêm vú trên đàn nái ngoại nuôi tại trại lợn Nguyễn Thanh Lịch Ba Vì - Hà Nội và phương pháp điều trị bệnh" được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể gồm 2 nhiệm vụ:

1. Điều tra tình hình mắc bệnh viêm tử cung, viêm vú trên đàn lợn nái ngoại nuôi tại trang trại.
2. Thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh viêm tử cung và viêm vú ở lợn nái ngoại, từ đó đề xuất phác đồ điều trị hiệu quả nhất.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn nái ngoại sinh sản (dòng nái ngoại CP90) ở các lứa đẻ khác nhau (từ lứa 1 đến lứa 8).
• Phạm vi không gian: Chuồng đẻ 3 dãy chuồng C và dãy chuồng D thuộc Trang trại chăn nuôi lợn Nguyễn Thanh Lịch, xã Ba Trại, huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Quá trình điều tra và thực nghiệm diễn ra từ ngày 25/05/2015 đến ngày 21/11/2015.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết

Đề tài dựa trên các cơ sở khoa học chuyên ngành chăn nuôi - thú y, giải phẫu sinh lý và bệnh học sản khoa gia súc:

• Giải phẫu - sinh lý cơ quan sinh dục và tuyến vú lợn nái: Buồng trứng (kích thước 1,5 - 2,5 cm, khối lượng 3 - 5 g); ống dẫn trứng (dài 15 - 20 cm); tử cung gồm cổ tử cung (dài 10 - 18 cm, có các cột thịt xếp răng lược), thân tử cung ngắn và 2 sừng tử cung dài (30 - 50 cm); âm đạo và âm hộ; hệ thống tuyến vú gồm 6 - 8 đôi vú xếp thành hai hàng từ ngực đến bẹn.
• Cơ chế bệnh sinh của quá trình viêm: Quá trình viêm biểu hiện qua các rối loạn tuần hoàn và tế bào, bao gồm rối loạn chuyển hóa (tăng độ axit, tích tụ chất chuyển hóa trung gian), tổn thương mô bào, hình thành dịch rỉ viêm và phản ứng tăng sinh của các tế bào viêm (bạch cầu đa nhân trung tính, bạch cầu đơn nhân lớn...).
• Căn nguyên vi sinh vật: Tổng hợp các tài liệu chuyên ngành xác định các tác nhân vi khuẩn gây viêm đường sinh dục và tuyến vú chính gồm Streptococcus sp., Staphylococcus sp. (đặc biệt là Staphylococcus aureus), Escherichia coli, Klebsiella và Enterobacter.
• Phân loại bệnh lý sản khoa: Bệnh viêm tử cung được phân loại thành 3 thể lâm sàng: viêm nội mạc tử cung (thể nhẹ: thể cata cấp tính có mủ hoặc thể có màng giả), viêm cơ tử cung (thể trung bình) và viêm tương mạc tử cung (thể nặng). Bệnh viêm vú được khảo sát dựa trên các tổn thương tại nhu mô tuyến vú và tình trạng tắc ứ sữa sau đẻ.
• Dược lý học kháng sinh thử nghiệm:
  • Nova - Hitamox LA: Dạng hỗn dịch tiêm, hiệu lực kéo dài 24 giờ.
  • Vetrimoxin LA: Dạng huyễn dịch tiêm, thành phần chứa Amoxycillin trihydrate (15 g/100 ml), thuộc nhóm β-lactamin, phổ kháng khuẩn rộng trên vi khuẩn Gram (-) và Gram (+), hiệu lực kéo dài 48 giờ.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp điều tra dịch tễ và đánh giá lâm sàng: Theo dõi trực tiếp đàn nái hàng ngày tại chuồng đẻ; quan sát các chỉ tiêu lâm sàng (thân nhiệt, trạng thái ăn uống, phản ứng đau, màu sắc và mùi của dịch tiết âm đạo qua mỏ vịt, trạng thái sưng nóng của bầu vú); lập danh sách theo dõi tỷ lệ mắc bệnh theo lứa đẻ và theo tháng.
• Phương pháp bố trí thí nghiệm: Áp dụng phương pháp phân lô so sánh trên các cá thể nái CP90 đồng đều về lứa đẻ (lứa 1 - 8) và điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng, chia thành 2 phác đồ:

Tiêu chí	Phác đồ 1	Phác đồ 2
Quy mô thử nghiệm	18 nái viêm tử cung + 4 nái viêm vú	18 nái viêm tử cung + 4 nái viêm vú
Giống và lứa đẻ	Giống CP90, lứa đẻ 1 - 8	Giống CP90, lứa đẻ 1 - 8
Kháng sinh sử dụng	Nova - Hitamox LA (1 ml/10 kg TT, tiêm bắp sâu, hiệu lực 24h)	Vetrimoxin LA (1 ml/10 kg TT, tiêm bắp sâu, hiệu lực 48h)
Thuốc bổ trợ	Vitamin C (1 g/con, trộn thức ăn liên tục đến khi khỏi)	Vitamin C (1 g/con, trộn thức ăn liên tục đến khi khỏi)
Biện pháp hộ lý	Thụt rửa tử cung (với VTC) / Vắt sữa (với viêm vú)	Thụt rửa tử cung (với VTC) / Vắt sữa (với viêm vú)

• Chỉ tiêu theo dõi: Tỷ lệ mắc bệnh (%), tỷ lệ khỏi bệnh sau điều trị (%), thời gian điều trị trung bình (ngày), tỷ lệ động dục trở lại sau điều trị (%), thời gian động dục lại trung bình sau cai sữa (ngày), tỷ lệ thụ thai sau điều trị (%), chi phí thuốc thú y bình quân/con (đồng).
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu thu thập được xử lý bằng các phương pháp thống kê sinh vật học ứng dụng trong chăn nuôi thú y (theo tài liệu của tác giả Nguyễn Văn Thiện, 2002) trên phần mềm Microsoft Excel.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày cơ sở xuất phát của đề tài từ bối cảnh phát triển chăn nuôi lợn công nghiệp tại Việt Nam; phân tích nguy cơ mắc bệnh sản khoa trên đàn lợn nái ngoại nhập nội; xác định rõ 2 mục tiêu nghiên cứu và khẳng định ý nghĩa khoa học (bổ sung tư liệu cho nghiên cứu bệnh học sản khoa lợn) cùng ý nghĩa thực tiễn (nâng cao năng suất sinh sản đàn nái và hiệu quả kinh tế cho cơ sở chăn nuôi).

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tập trung vào 4 nhóm nội dung trọng tâm:

1. Cơ sở khoa học của đề tài: Hệ thống hóa giải phẫu học cơ quan sinh dục và tuyến vú lợn nái; cơ chế sinh lý bệnh của phản ứng viêm tại tổ chức; đặc điểm sinh học của các chủng vi khuẩn phân lập thường gặp (E. coli, Staphylococcus, Streptococcus, Klebsiella); tiêu chuẩn phân biệt 3 thể viêm tử cung lâm sàng và cơ chế dược lý của kháng sinh Hitamox LA, Vetrimoxin LA.

Thể viêm tử cung	Biểu hiện sốt	Màu sắc dịch viêm	Mùi dịch viêm	Phản ứng đau	Tình trạng ăn uống
Viêm nội mạc (nhẹ)	Sốt nhẹ	Trắng, trắng xám	Tanh	Đau nhẹ	Bỏ ăn một phần hoặc hoàn toàn
Viêm cơ (trung bình)	Sốt nhẹ	Hồng, nâu đỏ	Tanh thối	Đau rõ hơn	Bỏ ăn hoàn toàn
Viêm tương mạc (nặng)	Sốt cao	Nâu rỉ sắt	Thối khắm	Đau dữ dội	Bỏ ăn hoàn toàn

2. Tổng quan cơ sở thực tập: Trang trại Nguyễn Thanh Lịch (thôn 9, xã Ba Trại, Ba Vì, Hà Nội), thành lập năm 2000, là trại gia công của Công ty TNHH C.P. Việt Nam với quy mô 2,5 ha (2 ha xây dựng, 0,1 ha mặt nước, 0,4 ha công trình điều hành - phụ trợ). Quy mô chuồng nuôi kín gồm 1200 nái cơ bản, 3 chuồng đẻ (128 ô/chuồng), 1 chuồng nái chửa (1162 ô), 3 chuồng cách ly, 1 chuồng đực giống nuôi 19 đực giống (Pietrain và Duroc). Năng suất đạt 2,5 lứa/năm; sơ sinh bình quân 12 con/đàn; cai sữa 10,5 con/đàn tại 21 - 23 ngày tuổi.
3. Nội dung và phương pháp phục vụ sản xuất: Mô tả quy trình kỹ thuật chăn nuôi nái chửa (sử dụng thức ăn 566SF, 567SF theo giai đoạn tuần tuổi thai từ 2,0 - 4,0 kg/ngày), nái đẻ (cho ăn 2,5 kg/ngày giảm dần trước đẻ và tăng lên 5,0 - 6,0 kg/ngày sau đẻ), đàn con theo mẹ (cắt rốn, bấm nanh, cắt đuôi, tiêm sắt, tiêm phòng cầu trùng, tập ăn thức ăn 550SF). Chi tiết hóa quy trình vệ sinh tiêu độc bằng Ommicide (320 ml/1000 lít nước), xử lý sàn đan chuồng đẻ bằng NaOH 10%, xả vôi xút, quét vôi và lịch tiêm phòng vaccine định kỳ (tai xanh PRRS, dịch tả Coglapest, LMLM Aftopor, giả dại Begonia, khô thai Parvo).
4. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước: Tổng kết các công trình quốc tế (Trekaxova, Johansson, Popkov, Zaneta...) và trong nước (Lê Văn Năm, Phạm Sỹ Lăng, Nguyễn Văn Thanh, Nguyễn Xuân Bình...) về tỷ lệ vô sinh do bệnh đường sinh dục (5 - 15%), thành phần vi hệ âm đạo, các phác đồ tiêm màng treo cổ tử cung và khuyến nghị can thiệp dược lý toàn thân kết hợp tại chỗ.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định cụ thể tiêu chuẩn lựa chọn lợn nái ngoại CP90 mắc bệnh tại chuồng đẻ; thiết kế bảng sơ đồ bố trí thí nghiệm so sánh 2 phác đồ điều trị; thiết lập hệ thống công thức tính toán chỉ tiêu lâm sàng, chỉ tiêu sinh sản sau điều trị và hiệu quả kinh tế sử dụng thuốc; xác định công cụ xử lý số liệu bằng Excel.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Trình bày kết quả chẩn đoán, diễn biến bệnh lý và kết quả điều trị trên đàn lợn trong thời gian thực tập:

• Công tác chẩn đoán và điều trị bệnh thực tế:
  • Viêm tử cung: Điều trị 36 nái bằng phác đồ kết hợp Oxytocin (2 ml/con), Analgin (1 ml/10 kg TT/ngày) và Vetrimoxin LA (1 ml/10 kg TT/2 ngày), thời gian 3 - 6 ngày, đạt tỷ lệ khỏi 100% (36/36 con).
  • Viêm vú: Điều trị 8 nái bằng hộ lý (vắt cạn sữa, chườm nóng, xoa bóp) kết hợp Analgin và Vetrimoxin LA trong 3 - 5 ngày, đạt tỷ lệ khỏi 100% (8/8 con).
  • Bệnh phân trắng lợn con: Căn nguyên do E. coli, Salmonella, lợn từ 5 - 21 ngày tuổi; điều trị bằng Nova-Amox (2 g/lít nước uống, 3 - 4 ngày), khỏi 211/215 con, đạt 98,13%.
  • Bệnh viêm phổi: Căn nguyên do Mycoplasma hyopneumoniae; điều trị bằng Tylogenta (1,5 ml/con/ngày) kết hợp Vetrimoxin LA (1,5 ml/con/2 ngày) trong 3 - 6 ngày, khỏi 184/197 con, đạt 93,40%.
• Tổng kết công tác phục vụ sản xuất: Tham gia tiêm phòng vaccine LMLM cho 213 nái; đỡ đẻ 152 lợn nái; thụ tinh nhân tạo cho 129 nái; tiêm sắt (Fe + B12) cho 437 lợn con; thiến 153 lợn đực và xuất bán 2.530 lợn con an toàn sinh học.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đúc kết các kết luận kỹ thuật rút ra từ quá trình điều tra dịch tễ và thực nghiệm điều trị; đưa ra các kiến nghị áp dụng biện pháp an toàn sinh học, quy trình hộ lý đỡ đẻ và lựa chọn phác đồ kháng sinh phổ rộng tác dụng kéo dài trong chăn nuôi nái thâm canh.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính kèm số liệu thực nghiệm

Trong thời gian thực hiện nghiên cứu tại trại lợn Nguyễn Thanh Lịch, kết quả theo dõi chẩn đoán, điều trị bệnh và công tác kỹ thuật chăn nuôi được tổng hợp chi tiết qua số liệu sau:

STT	Nội dung công việc / Bệnh theo dõi	Số lượng thực hiện (con)	Số lượng khỏi / an toàn (con)	Tỷ lệ đạt (%)
1	Điều trị bệnh lâm sàng
1.1	Điều trị bệnh viêm tử cung ở lợn nái	36	36	100,00
1.2	Điều trị bệnh viêm vú ở lợn nái	8	8	100,00
1.3	Điều trị bệnh phân trắng lợn con (5 - 21 ngày tuổi)	215	211	98,13
1.4	Điều trị bệnh viêm phổi (Mycoplasma hyopneumoniae)	197	184	93,40
2	Công tác phòng bệnh và kỹ thuật sản xuất
2.1	Tiêm phòng vaccine Lở mồm long móng cho nái	213	213	100,00
2.2	Trực tiếp đỡ đẻ cho lợn nái	152	152	100,00
2.3	Thụ tinh nhân tạo cho lợn nái	129	129	100,00
2.4	Tiêm phòng thiếu sắt (Fe + B12) cho lợn con	437	437	100,00
2.5	Thiến lợn đực con	153	153	100,00
2.6	Xuất chuồng chuyển trại lợn con cai sữa	2.530	2.530	100,00

Giải pháp và kiến nghị kỹ thuật của tác giả

• Áp dụng nghiêm ngặt quy trình vệ sinh phòng dịch: phun tiêu độc chuồng trại bằng Ommicide tỷ lệ 320 ml/1000 lít nước 2 lần/ngày; ngâm sàn đan chuồng đẻ trong dung dịch NaOH 10% trong 1 ngày, rửa sạch phơi khô và quét vôi xút trước khi đưa nái chờ đẻ vào chuồng.
• Chuẩn hóa thao tác can thiệp sản khoa: hạn chế móc thai bằng tay không vô trùng, bấm răng nanh lợn con ngay sau sinh để tránh gây tổn thương xây xát núm vú nái mẹ; thực hiện rửa sạch hai hàng vú và chân sau bằng nước ấm ngay sau khi đẻ.
• Sử dụng phối hợp phác đồ kháng sinh tác dụng kéo dài (Amoxycillin - Vetrimoxin LA liều 1 ml/10 kg TT tiêm nhắc lại sau 48 giờ) kết hợp thuốc trợ lực hạ sốt (Analgin) và thuốc kích thích co bóp cơ trơn tử cung (Oxytocin) để tống sạch dịch rỉ viêm, rút ngắn thời gian điều trị và hạn chế tái phát.

Đóng góp của đề tài

• Bổ sung dữ liệu thực nghiệm về tỷ lệ mắc và hiệu quả can thiệp lâm sàng đối với các bệnh sinh sản trên giống lợn nái ngoại CP90 nuôi trong điều kiện chuồng kín tại khu vực Ba Vì - Hà Nội.
• Cung cấp dẫn liệu thực tế chứng minh hiệu quả của việc kết hợp các biện pháp hộ lý (vắt sữa, thụt rửa, chườm nóng) với phác đồ kháng sinh phổ rộng trong điều trị viêm tử cung và viêm vú, giảm thiểu nguy cơ loại thải nái sinh sản.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Phạm vi nghiên cứu thực nghiệm giới hạn tại một cơ sở chăn nuôi gia công đơn lẻ (Trại lợn Nguyễn Thanh Lịch, Ba Vì) trên một đối tượng giống nái ngoại CP90 trong thời gian 6 tháng (từ tháng 5 đến tháng 11/2015).
  • Dung lượng mẫu nái mắc bệnh viêm vú được đưa vào thử nghiệm điều trị còn nhỏ (8 cá thể).
  • Nghiên cứu chưa thực hiện nuôi cấy, phân lập vi khuẩn và làm kháng sinh đồ trực tiếp tại phòng thí nghiệm chuyên sâu cho từng mẫu bệnh phẩm thu thập tại trại mà dựa chủ yếu trên chẩn đoán triệu chứng lâm sàng và tổng quan tài liệu vi sinh vật liên quan.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng quy mô điều tra trên nhiều trang trại có phương thức chăn nuôi và giống lợn nái khác nhau để đánh giá toàn diện các yếu tố dịch tễ học.
  • Tiến hành lấy mẫu dịch viêm tử cung và dịch sữa viêm để phân lập chủng vi khuẩn gây bệnh chiếm ưu thế tại địa phương và kiểm tra độ mẫn cảm kháng sinh (kháng sinh đồ), từ đó tối ưu hóa chi phí điều trị.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho các đối tượng và nội dung cụ thể sau:

• Sinh viên, học viên ngành Thú y, Chăn nuôi - Thú y: Cung cấp khung phương pháp luận bố trí thí nghiệm lâm sàng phân lô so sánh, phương pháp đánh giá các chỉ tiêu sinh lý - sinh sản (tỷ lệ động dục lại, tỷ lệ thụ thai sau can thiệp) và kỹ thuật phân tích số liệu thống kê sinh học.
• Kỹ thuật viên thú y và quản lý trang trại lợn nái sinh sản: Tham khảo trực tiếp quy trình quản lý chuồng đẻ, bảng phân biệt các thể lâm sàng của viêm tử cung, lịch sát trùng cơ sở chuồng kín và lịch tiêm phòng vaccine tổng đàn (tai xanh, giả dại, lở mồm long móng, Parvovirus).
• Phần đáng tham khảo nhất: Bảng đối chiếu triệu chứng phân biệt 3 thể viêm tử cung (Bảng 2.1) cùng quy trình kỹ thuật chẩn đoán và phác đồ phối hợp thuốc điều trị viêm tử cung, viêm vú, phân trắng lợn con trong Phần 4.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Ba thể bệnh viêm tử cung trên lợn nái được phân biệt trên lâm sàng qua những dấu hiệu nào?

Dựa vào Bảng 2.1 trong văn bản, 3 thể viêm được phân biệt như sau:

• Viêm nội mạc tử cung (thể nhẹ): Sốt nhẹ, dịch viêm màu trắng hoặc trắng xám, mùi tanh, phản ứng đau nhẹ, lợn bỏ ăn một phần hoặc hoàn toàn.
• Viêm cơ tử cung (thể trung bình): Sốt nhẹ, dịch viêm màu hồng hoặc nâu đỏ, mùi tanh thối, phản ứng đau biểu hiện rõ ràng hơn, lợn bỏ ăn hoàn toàn.
• Viêm tương mạc tử cung (thể nặng): Sốt cao, dịch viêm màu nâu rỉ sắt, mùi thối khắm, phản ứng đau dữ dội, lợn bỏ ăn hoàn toàn.

2. Quy mô và cơ cấu tổ chức của Trại lợn Nguyễn Thanh Lịch được mô tả như thế nào?

Trang trại có diện tích 2,5 ha (2 ha đất xây dựng, 0,1 ha ao cá, 0,4 ha khu phụ trợ sinh hoạt), nuôi 1200 nái cơ bản. Cơ sở vật chất gồm 3 chuồng đẻ (128 ô/chuồng), 1 chuồng nái chửa (1162 ô), 3 chuồng cách ly và 1 chuồng đực giống nuôi 19 con đực giống (Pietrain và Duroc). Cơ cấu nhân sự gồm 01 chủ trại, 02 quản lý kỹ thuật của C.P. Việt Nam và 01 bảo vệ cùng các tổ công nhân chuồng đẻ, chuồng nái chửa.

3. Phác đồ điều trị bệnh viêm tử cung và viêm vú trên đàn nái tại trại được thực hiện cụ thể ra sao?

• Viêm tử cung: Tiêm 1 liều Oxytocin 2 ml/con để kích thích tống dịch rỉ; tiêm thuốc hạ sốt giảm đau Analgin liều 1 ml/10 kg TT/ngày; tiêm kháng sinh Vetrimoxin LA liều 1 ml/10 kg TT/lần (2 ngày tiêm 1 lần); điều trị liên tục từ 3 - 6 ngày (36/36 nái khỏi bệnh, đạt 100%).
• Viêm vú: Hộ lý cục bộ bằng cách vắt cạn sữa ở vú viêm, chườm nóng và xoa bóp nhẹ cho vú mềm; tiêm toàn thân Analgin liều 1 ml/10 kg TT/ngày và Vetrimoxin LA liều 1 ml/10 kg TT/lần/2 ngày; điều trị liên tục 3 - 5 ngày (8/8 nái khỏi bệnh, đạt 100%).

4. Quy trình vệ sinh, sát trùng chuồng trại định kỳ tại trang trại được quy định như thế nào?

Chuồng nuôi được phun tiêu độc bằng thuốc sát trùng Ommicide 2 lần/ngày (tỷ lệ pha 320 ml/1000 lít nước). Đối với chuồng đẻ sau khi cai sữa, các tấm sàn đan được tháo dỡ ngâm trong hố sát trùng chứa dung dịch NaOH 10% trong 1 ngày rồi cọ sạch, phơi khô; khung chuồng xịt dung dịch NaOH loãng và dung dịch vôi xút; gầm chuồng được tiêu độc, rắc vôi bột và để khô 1 ngày trước khi đưa lợn chờ đẻ vào.

5. Kết quả điều trị các bệnh lý phổ biến trên đàn lợn trong thời gian tác giả thực tập đạt tỷ lệ bao nhiêu?

Trong thời gian thực tập, kết quả điều trị ghi nhận:

• Bệnh viêm tử cung trên lợn nái: khỏi 36/36 con, đạt tỷ lệ 100%.
• Bệnh viêm vú trên lợn nái: khỏi 8/8 con, đạt tỷ lệ 100%.
• Bệnh phân trắng lợn con (điều trị bằng Nova-Amox): khỏi 211/215 con, đạt tỷ lệ 98,13%.
• Bệnh viêm phổi (điều trị bằng Tylogenta kết hợp Vetrimoxin): khỏi 184/197 con, đạt tỷ lệ 93,40%.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phùng Thị Huệ đã phản ánh toàn diện tình hình dịch tễ của bệnh viêm tử cung và viêm vú trên đàn lợn nái ngoại CP90 tại Trại lợn Nguyễn Thanh Lịch (Ba Vì, Hà Nội). Nghiên cứu đã hệ thống hóa các chỉ tiêu lâm sàng phân biệt từng thể bệnh và chứng minh hiệu quả điều trị đạt tỷ lệ khỏi 100% khi ứng dụng phác đồ kết hợp kháng sinh tác dụng kéo dài Amoxycillin (Vetrimoxin LA) với các biện pháp hộ lý, trợ lực thích hợp. Các số liệu thực nghiệm và quy trình chăn nuôi thú y trong công trình mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho công tác kiểm soát dịch bệnh sản khoa tại các trại chăn nuôi lợn nái công nghiệp quy mô lớn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Việt Nam là một nước đang phát triển có nền nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, trong đó, chăn nuôi lợn giữ một vị trí quan trọng trong ngành nông nghiệp. Con lợn được xếp hàng đầu trong số các vật nuôi, cung cấp phần lớn thực phẩm cho nhân dân và phân bón cho sản xuất nông nghiệp. Ngày nay chăn nuôi lợn còn có tầm quan trọng đặc biệt nữa là tăng kim ngạch xuất khẩu, đây cũng là nguồn thu nhập ngoại tệ đáng kể cho nền kinh tế quốc dân. Để cung cấp lợn giống cho nhu cầu chăn nuôi của các trang trại và các nông hộ thì việc phát triển đàn lợn nái sinh sản là việc làm cần thiết.

Tuy vậy, một trong những trở ngại lớn nhất của chăn nuôi lợn nái sinh sản là dịch bệnh xảy ra còn phổ biến gây nhiều thiệt hại cho đàn lợn nái nuôi tập trung trong các trang trại cũng như nuôi tập trung ở các hộ chăn nuôi gia đình. Đối với lợn nái, nhất là lợn nái ngoại được chăn nuôi theo phương thức công nghiệp thì các bệnh về sinh sản xuất hiện khá nhiều do khả năng thích nghi của đàn lợn nái ngoại với điều kiện khí hậu nước ta còn kém.Trong thời gian sinh đẻ, các loại vi khuẩn có điều kiện thuận lợi để xâm nhập vào các vết thương trên niêm mạc tử cung, sau đó phát triển ra toàn bộ cơ quan sinh dục. Ngoài ra các loại sản dịch là môi trường rất tốt cho vi khuẩn phát triển gây nên hiện tượng nhiễm trùng sau đẻ chủ yếu do: streptococcus, staphylococcus, E. và các loại vi khuẩn khác, vi khuẩn phát sinh phát triển gây ra quá trình sinh mủ trong cơ quan sinh dục gây một số bệnh nhiễm trùng sau đẻ như viêm âm đạo, viêm âm môn,… Đặc biệt hay gặp là bệnh viêm tử cung, đây là bệnh gây ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng sinh sản của lợn mẹ.

Nếu không điều trị 2 kịp thời, viêm tử cung có thể dẫn tới các bệnh kế phát như: Viêm vú, mất sữa, rối loạn sinh sản, chậm sinh, vô sinh, viêm phúc mạc dẫn đến nhiễm trùng huyết và chết,… Vì vậy, bệnh viêm tử cung ở lợn nái ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng đàn lợn giống nói riêng, đồng thời ảnh hưởng tới năng suất, chất lượng và hiệu quả toàn ngành chăn nuôi lợn nói chung. Để hiểu rõ hơn về bệnh, đồng thời giúp người chăn nuôi tìm ra hướng giải quyết phù hợp trong vấn đề phòng và trị bệnh hiệu quả, góp phần hạn chế những thiệt hại do bệnh viêm đường sinh dục gây ra ở lợn nái sinh sản. Được sự đồng ý của ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi thú y, dưới sự hướng dẫn của thầy giáo TS. Hà Văn Doanh cùng sự giúp đỡ của trang trại Nguyễn Thanh Lịch, xã Ba Trại - huyện Ba Vì - Hà Nội, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Tình hình mắc bệnh viêm tử cung, viêm vú trên đàn nái ngoại nuôi tại trại lợn Nguyễn Thanh Lịch Ba Vì - Hà Nội và phương pháp điều trị bệnh”.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài - Điều tra tình hình mắc bệnh viêm tử cung, viêm vú trên đàn lợn nái ngoại nuôi tại trang trại. - Thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh viêm tử cung và viêm vú ở lợn nái ngoại, từ đó đề xuất phác đồ điều trị hiệu quả nhất. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Kết quả đạt được của đề tài là những thông tin có giá trị bổ sung vào tài liệu nghiên cứu về bệnh viêm tử cung, viêm vú ở lợn nái, là cơ sở khoa học cho những biện pháp phòng trị bệnh hiệu quả.

- Kết quả thu được là cơ sở khoa học để đưa ra các giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cao khả năng sản xuất của đàn lợn nuôi tại trang trại chăn nuôi Nguyễn Thanh Lịch 3 1. Ý nghĩa thực tiễn - Xác định được hiệu quả điều trị bệnh của một số phác đồ trong điều trị bệnh viêm tử cung, viêm vú ở lợn nái ngoại. - Những khuyến cáo của đề tài giúp người chăn nuôi hạn chế được những thiệt hại do bệnh gây ra. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Cơ sở khoa học của đề tài 2. Cấu tạo cơ quan sinh dục của lợn nái - Buồng trứng (Ovarium): Gồm một đôi (dài 1,5-2,5cm, khối lượng 3-5 gam) nằm trước cửa xoang chậu, ứng với vùng đốt sống hông 3-4. Bề mặt buồng trứng có nhiều u nổi lên. Buồng trứng được bọc ở ngoài bởi màng liên kết sợi chắc, bên trong chia làm 2 phần, cả 2 phần đều phát triển một thứ mô liên kết sợi xốp tạo nên một loạt chất đệm.

Dưới lớp màng liên kết của buồng trứng có nhiều tế bào trứng non phát triển dần thành nang trứng nguyên thủy, sau đó phát triển thành nang trứng sơ cấp và cuối cùng phát triển thành bao noãn chín. Dưới tác dụng của kích tố đặc biệt là kích tố sinh dục tuyến yên, trứng chín sẽ rụng. Như vậy, buồng trứng có 2 chức năng là sản sinh ra tế bào trứng và tiết ra hormone sinh dục có ảnh hưởng tới tính biệt, tới chức năng tử cung (đặc tính thứ cấp của con cái). - Ống dẫn trứng (Oviductus): Ống dẫn trứng dài 15-20cm, uốn khúc nằm ở cạnh trước dây chằng rộng.

Ống dẫn trứng bắt đầu ở bên cạnh buồng trứng đến đầu tử cung và được chia làm 2 phần: Phần trước tự do có hình phễu loe ra gọi là loa vòi (loa kèn) có tác dụng hứng tế bào trứng chín rụng, phần sau thon nhỏ có đường kính dài 0,2-0,3cm nối với sừng tử cung. Cấu tạo ống dẫn trứng xếp từ ngoài vào trong gồm có: Màng tương mạc đến từ dây chằng rộng, lớp cơ (2 lớp: Cơ vòng ở trong, cơ dọc ở ngoài), lớp niêm mạc trong cùng có nhiều gấp nếp chạy dọc và không có tuyến. - Tử cung (Uterus): Tử cung là nơi cung cấp dinh dưỡng và phát triển của thai. Tử cung nằm trong xoang chậu, dưới trực tràng, trên bóng đái.

5 Tử cung gồm 3 phần: Sừng, thân, cổ tử cung. Sừng tử cung dài ngoằn ngoèo như ruột non, dài 30-50cm, có dây chằng rộng rất dài nên khi thiến có thể kéo sừng tử cung ra ngoài được. Thân tử cung ngắn, niêm mạc thân và sừng tử cung là những gấp nếp nhăn nheo theo chiều dọc. Thai làm tổ ở sừng tử cung.

Cổ tử cung không có gấp nếp hoa nở mà là những cột thịt xen kẽ cài răng lược với nhau. Cấu tạo tử cung xếp từ ngoài vào trong có: Tương mạc được nối với dây chằng rộng, lớp cơ rất phát triển (dày, khỏe, có cấu tạo phức tạp phù hợp với chức năng chứa thai phát triển và đẩy thai khi đẻ. Cơ dọc ở ngoài, cơ vòng ở trong và phát triển mạnh ở cổ tử cung tạo thành cơ thắt), lớp niêm mạc trong cùng màu hồng nhạt có nhiều gấp nếp với nhiều tuyến tiết chất nhờn. - Âm đạo (Vagina): Âm đạo là đoạn nối tiếp sau cổ tử cung, trước âm hộ.

Đây là nơi tiếp nhận dương vật khi giao phối, phía trên là trực tràng, phía dưới là bóng đái, nó được ngăn cách với âm hộ bởi màng trinh. Cấu tạo: Lớp ngoài là tương mạc phủ phần trước âm đạo. Lớp giữa là lớp cơ trơn xếp theo các chiều khác nhau dính lẫn lộn với tổ chức liên kết bọc ngoài. Lớp niêm mạc có nhiều gấp nếp nhăn nheo theo chiều dọc, trong đó có nhiều chất nhờn.

Âm đạo có khả năng co giãn rất lớn và là đường đi ra của thai. - Âm hộ (Vulva): Đây là đoạn sau cùng của bộ máy sinh dục cái, sau âm đạo và ngăn cách âm đạo bởi màng trinh. Âm hộ nằm dưới hậu môn và được thông ra ngoài bởi một khe thẳng đứng gọi là âm môn. Trong âm hộ còn có lỗ thông với bóng đái, tuyến tiền đình (Bartholin) và khí quan cương cứng gọi là âm vật (Clitoris).

Âm môn là một khe thẳng đứng dưới hậu môn, có 2 môi nối với nhau bởi 2 mép. Môi lớn ở ngoài dày trùm lấy môi nhỏ ở trong. Mép trên hơi nhọn, 6 mép dưới rộng bao quanh âm vật. Mép trên và dưới được bao bởi lớp da mỏng mịn, phía dưới mép dưới có lông.

Bộ phận phía trong âm hộ và âm môn: + Màng trinh (Hymen): Ngăn cách giữa âm đạo và âm hộ. + Lỗ niệu là đường thông ra của niệu đạo con cái. Lỗ niệu nằm ở thành dưới âm môn ngay sau dưới màng trinh hình một cái khe có van trùm lên, cánh van hướng về sau. Bên cạnh lỗ niệu còn có lỗ đổ ra của ống tuyến tiền đình.

Đôi tuyến này tiết ra dịch nhờn làm ẩm ướt cửa vào âm đạo phía trong âm hộ và có thành phần sát khuẩn. + Âm vật (Clitoris): Là tổ chức cương cứng, có nhiều dây thần kinh nên tính cảm giác tập trung ở đây cao. Cấu tạo âm hộ từ ngoài vào có các lớp sau: Lớp da mỏng mịn có nhiều sắc tố, lớp cơ gồm cơ thắt và dây treo âm hộ, lớp niêm mạc trong cùng có nhiều tuyến tiết dịch nhờn. - Tuyến vú (Mamma): Lợn là động vật đa thai có từ 6-8 đôi vú xếp 2 hàng từ vùng ngực đến vùn bụng bẹn.

Tuyến này chỉ phát triển khi con cái đến tuổi thành thục về tính và phát triển to nhất ở thời kỳ chửa, đẻ. Thời kỳ con vật đẻ, tuyến vú tiết ra sữa cung cấp dinh dưỡng cho con sơ sinh và lúc còn non. Vú gồm có bầu vú và núm vú. + Bầu vú: Bầu to đó là nơi sản sinh và chứa sữa.

Ngoài cùng có lớp da mỏng mịn tùy theo vị trí mà lớp da này do da ngực, nách hay da bụng, bẹn kéo đến, tiếp đến là lớp cơ. Trong cùng có 2 phần cơ bản là bao tuyến và ống dẫn xen kẽ giữa phần cơ bản ở trong như tổ chức mỡ, tổ chức liên kết, hệ thống mạch quản thần kinh bao vây và chia vú làm nhiều thùy nhỏ trong đó có nhiều sợi đàn hồi. 7 Bao tuyến là nơi sản sinh ra sữa giống như một cái túi, từ túi đó sữa theo 3 loại ống dẫn: Nhỏ, trung bình, lớn rồi đổ vào xoang sữa ở đáy tuyến và thông ra ở đỉnh đầu vú. Để hình thành một lít sữa phải có 540 lần lít máu đi qua tuyến vú, vì vậy sự cung cấp máu cho tuyến vú rất phong phú, mao mạch bao quanh bao tuyến dày đặc.

+ Núm vú: Một bầu vú có một núm vú cấu tạo bởi da - tổ chức liên kết - cơ - ống dẫn sữa. Ống dẫn sữa gồm 2-3 ống thông nối từ xoang sữa ra đầu núm vú.