Nghiên Cứu Tính Dễ Bị Tổn Thương Do Ngập Lụt Khu Vực Hạ Lưu Sông Cả

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu tính dễ bị tổn thương do ngập lụt khu vực hạ lưu sông cả luận văn ths biến đổi khí hậu, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Lê Hữu Huấn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Ngọc Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu
• Đề tài: Nghiên Cứu Tính Dễ Bị Tổn Thương Do Ngập Lụt Khu Vực Hạ Lưu Sông Cả
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• Lý do lựa chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Cơ sở khoa học và ý nghĩa thực tiễn
• Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các nghiên cứu tính dễ bị tổn thương do lũ lụt
• 1.2. Tổng quan các nghiên cứu rủi ro do lũ lụt
• 1.3. Vị trí địa lý
• 1.4. Địa hình, địa mạo
• 1.5. Địa chất, thổ nhưỡng và tình hình sử dụng đất
• 1.6. Thảm thực vật
• 1.7. Kinh tế - Xã hội
• 1.8. Mạng lưới sông ngòi
• 1.9. Mạng lưới trạm KTTV
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp xây dựng bản đồ ngập lụt
• 2.1.1. Phương pháp xây dựng
• 2.1.2. Giới thiệu phương pháp mô hình
• 2.2. Phương pháp đánh giá tính dễ bị tổn thương
• 2.2.1. Các phương pháp đánh giá tính dễ bị tổn thương
• 2.2.2. Phương pháp chỉ số dễ bị tổn thương
• 2.3. Phương pháp đánh giá rủi ro do lũ
• 2.3.1. Các phương pháp đánh giá rủi ro do lũ
• 2.3.2. Giới thiệu công cụ DELFT - FIAT
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ TÍNH DỄ BỊ TỔN THƯƠNG VÀ RỦI RO DO LŨ LỤT Ở LƯU VỰC HẠ LƯU SÔNG CẢ
• 3.1. Xây dựng bản đồ ngập lụt lưu vực hạ lưu sông Cả
• 3.1.1. Cơ sở dữ liệu
• 3.1.2. Xây dựng mô hình Mike Nam cho lưu vực sông Cả
• 3.1.3. Xây dựng mô hình Mike 11 cho lưu vực sông Cả
• 3.1.4. Xây dựng mô hình MIKE FLOOD cho khu vực nghiên cứu
• 3.1.5. Xây dựng kịch bản tính toán
• 3.1.6. Bản đồ ngập lụt trên lưu vực hạ lưu sông Cả theo các kịch bản
• 3.2. Đánh giá tính dễ bị tổn thương do lũ lụt
• 3.2.1. Chuẩn bị số liệu
• 3.2.2. Đánh giá độ phơi bày (Exposure)
• 3.2.3. Đánh giá tính nhạy (Sensivity)
• 3.2.4. Đánh giá khả năng chống chịu
• 3.2.5. Đánh giá tổng hợp tính dễ bị tổn thương
• 3.3. Đánh giá rủi ro do lũ lụt
• 3.3.1. Chạy mô hình Delft - FIAT
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Bảng tính toán độ lộ diện trên khu vực hạ lưu sông Cả
• Phụ lục 2: Bảng tính toán tính dễ bị tổn thương trên khu vực hạ lưu sông Cả

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ngập Lụt Hạ Lưu Sông Cả Hiện Nay

Bài viết này tổng quan các nghiên cứu về ngập lụt hạ lưu sông Cả, tập trung vào khái niệm tính dễ bị tổn thương ngập lụt. Theo IPCC, tính dễ bị tổn thương là mức độ một hệ thống dễ bị ảnh hưởng và không thể chống chịu tác động tiêu cực của ngập lụt. Nó được xác định thông qua các tiêu chí như nguy cơ, độ phơi bày, tính nhạy và khả năng chống chịu. Tính dễ bị tổn thương có thể biểu thị là hàm của mức độ phơi bày (Exposure), độ nhạy (Sensitivity) và khả năng thích ứng (Adaptation Capacity). Các nghiên cứu chia thành hai hướng chính: khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Hướng khoa học tự nhiên tập trung vào tổn thất và hậu quả của thiên tai. Hướng khoa học xã hội xem xét khả năng đối phó trong điều kiện xã hội nhất định. Cutter (2003) cho rằng không có định nghĩa duy nhất về tính dễ bị tổn thương. Nghiên cứu cũng đề cập đến phương pháp đánh giá đơn giản của IPCC-CZMS để xác định tác động của mực nước biển dâng.

1.1. Khái niệm Tính Dễ Bị Tổn Thương do Ngập Lụt

Tính dễ bị tổn thương là yếu tố then chốt trong đánh giá rủi ro ngập lụt. Nó không chỉ là mức độ thiệt hại mà còn là khả năng phục hồi của cộng đồng. Các yếu tố ảnh hưởng đến tính dễ bị tổn thương bao gồm địa điểm, điều kiện kinh tế - xã hội, và khả năng ứng phó của người dân. Theo DRI, tính dễ bị tổn thương là sự kết hợp của mức độ phơi bày, mức độ nhạy và khả năng thích ứng.

1.2. Các Hướng Tiếp Cận Nghiên Cứu Tính Dễ Bị Tổn Thương

Nghiên cứu về tính dễ bị tổn thương có hai hướng chính: khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Hướng khoa học tự nhiên, như nghiên cứu của Kron và Fteke, tập trung vào tổn thất vật chất. Hướng khoa học xã hội, như nghiên cứu của Cutter, xem xét yếu tố xã hội và khả năng đối phó của cộng đồng. Cả hai hướng đều quan trọng để có cái nhìn toàn diện về tác động của ngập lụt.

II. Xác Định Vấn Đề Rủi Ro Ngập Lụt Hạ Lưu Sông Cả

Khu vực hạ lưu sông Cả đối mặt với nhiều thách thức do ngập lụt. Những năm gần đây, thiên tai lũ lụt xảy ra với tần suất và cường độ lớn hơn, đặc biệt là năm 2007 và 2010. Năm 2011, lũ lịch sử ở Kỳ Sơn vượt mức trước đó 3.34m. Các nguyên nhân bao gồm yếu tố khách quan như thời tiết, khí hậu, và yếu tố chủ quan như phát triển thủy lợi và tác động vào mặt đệm lưu vực. Ngập lụt gây thiệt hại nặng nề về người và của, ảnh hưởng đến sinh hoạt và kinh tế - xã hội. Sông Cả có vai trò quan trọng nhưng cũng hứng chịu nhiều thiên tai. Luận văn này nhằm nghiên cứu tính dễ bị tổn thương và rủi ro, cung cấp cơ sở khoa học cho quản lý và phát triển bền vững.

2.1. Tần Suất và Cường Độ Ngập Lụt Gia Tăng

Miền Trung Việt Nam, đặc biệt là khu vực sông Cả, đang chứng kiến sự gia tăng về tần suất và cường độ của ngập lụt. Các năm gần đây đã ghi nhận nhiều trận lũ lịch sử, gây ra thiệt hại nghiêm trọng. Điều này đòi hỏi cần có những nghiên cứu chuyên sâu để hiểu rõ hơn về nguyên nhân và đề xuất giải pháp.

2.2. Các Yếu Tố Gây Ngập Lụt Tự Nhiên và Nhân Tạo

Ngập lụt không chỉ do yếu tố tự nhiên như biến đổi khí hậu và mưa lớn, mà còn do yếu tố nhân tạo. Việc phát triển các công trình thủy lợi và thay đổi sử dụng đất có thể làm gia tăng nguy cơ ngập lụt. Cần xem xét cả hai nhóm yếu tố này để có giải pháp phòng chống hiệu quả.

2.3. Ảnh Hưởng Kinh Tế Xã Hội do Ngập Lụt

Tác động của ngập lụt không chỉ giới hạn ở thiệt hại về tài sản mà còn ảnh hưởng đến kinh tế - xã hội. Ngập lụt gây gián đoạn sản xuất, giao thông, và ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt của người dân. Đánh giá đầy đủ các ảnh hưởng này là cần thiết để có biện pháp ứng phó kịp thời.

III. Phương Pháp Xây Dựng Bản Đồ Ngập Lụt Sông Cả Chi Tiết

Luận văn sử dụng phương pháp xây dựng bản đồ ngập lụt dựa trên mô hình hóa thủy văn và thủy lực. Mô hình Mike Flood được áp dụng để tính toán vùng ngập lụt. Phương pháp bao gồm xây dựng mô hình Mike Nam cho lưu vực sông Cả, xây dựng mô hình Mike 11 cho lưu vực sông Cả, và xây dựng mô hình MIKE FLOOD cho khu vực nghiên cứu. Các kịch bản tính toán được xây dựng dựa trên số liệu quá khứ và kịch bản biến đổi khí hậu. Kết quả là bản đồ ngập lụt trên lưu vực hạ lưu sông Cả theo các kịch bản khác nhau.

3.1. Ứng Dụng Mô Hình Mike Flood để Mô Phỏng Ngập Lụt

Mô hình Mike Flood là một công cụ mạnh mẽ để mô phỏng ngập lụt. Nó kết hợp mô hình thủy văn và thủy lực để tính toán mực nước và diện tích ngập lụt. Việc sử dụng mô hình này cho phép đánh giá tác động của các yếu tố khác nhau đến ngập lụt.

3.2. Xây Dựng Kịch Bản Tính Toán Ngập Lụt Hợp Lý

Việc xây dựng kịch bản tính toán là bước quan trọng để dự báo nguy cơ ngập lụt. Kịch bản cần dựa trên số liệu quá khứ và dự báo về biến đổi khí hậu. Các kịch bản khác nhau sẽ cho phép đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố khác nhau đến ngập lụt.

IV. Cách Đánh Giá Tính Dễ Bị Tổn Thương Do Ngập Lụt

Đánh giá tính dễ bị tổn thương bao gồm đánh giá độ phơi bày (Exposure), tính nhạy (Sensitivity), và khả năng chống chịu (Adaptive Capacity). Đánh giá độ phơi bày xem xét các yếu tố như dân số, GDP, và cơ sở hạ tầng trong vùng ngập lụt. Đánh giá tính nhạy xem xét các yếu tố như tỷ lệ người nghèo, trình độ học vấn, và sức khỏe cộng đồng. Đánh giá khả năng chống chịu xem xét các yếu tố như hệ thống cảnh báo sớm, cơ sở hạ tầng phòng chống lũ lụt, và năng lực ứng phó của chính quyền địa phương. Kết quả là bản đồ tính dễ bị tổn thương tổng hợp.

4.1. Đánh Giá Độ Phơi Bày Trước Nguy Cơ Ngập Lụt

Độ phơi bày là yếu tố quan trọng trong đánh giá tính dễ bị tổn thương. Nó thể hiện mức độ tiếp xúc của cộng đồng với nguy cơ ngập lụt. Các yếu tố cần xem xét bao gồm dân số, tài sản, và cơ sở hạ tầng nằm trong vùng nguy hiểm.

4.2. Xác Định Tính Nhạy Cảm Của Cộng Đồng Với Ngập Lụt

Tính nhạy cảm thể hiện khả năng bị ảnh hưởng của cộng đồng khi ngập lụt xảy ra. Các yếu tố như thu nhập, trình độ học vấn, và tình trạng sức khỏe ảnh hưởng đến tính nhạy cảm. Cộng đồng có tính nhạy cảm cao sẽ chịu thiệt hại lớn hơn khi ngập lụt xảy ra.

4.3. Phân Tích Khả Năng Chống Chịu Ngập Lụt Của Địa Phương

Khả năng chống chịu thể hiện khả năng ứng phó và phục hồi của cộng đồng sau ngập lụt. Các yếu tố như hệ thống cảnh báo sớm, cơ sở hạ tầng phòng chống lũ, và năng lực quản lý rủi ro ảnh hưởng đến khả năng chống chịu. Cộng đồng có khả năng chống chịu cao sẽ phục hồi nhanh hơn sau ngập lụt.

V. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Quản Lý Rủi Ro Ngập Lụt

Kết quả đánh giá tính dễ bị tổn thương và rủi ro được sử dụng để chạy mô hình Delft-FIAT, một công cụ đánh giá thiệt hại do ngập lụt. Mô hình này cho phép ước tính thiệt hại kinh tế và xã hội do ngập lụt gây ra. Thông tin này giúp các nhà quản lý và hoạch định chính sách xác định các khu vực ưu tiên, xây dựng kế hoạch phòng chống và giảm thiểu rủi ro, và phân bổ nguồn lực hiệu quả. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho phát triển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.

5.1. Ứng Dụng Mô Hình Delft FIAT Để Ước Tính Thiệt Hại

Mô hình Delft-FIAT là công cụ hữu ích để ước tính thiệt hại kinh tế và xã hội do ngập lụt gây ra. Nó dựa trên thông tin về độ sâu ngập, loại đất, và tài sản trong vùng bị ảnh hưởng. Kết quả ước tính thiệt hại giúp đưa ra quyết định về đầu tư phòng chống và ứng phó.

5.2. Hỗ Trợ Hoạch Định Chính Sách Phòng Chống Ngập Lụt

Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng cho việc hoạch định chính sách phòng chống ngập lụt. Các nhà quản lý có thể sử dụng thông tin này để xác định các khu vực ưu tiên, xây dựng kế hoạch phòng chống lũ, và phân bổ nguồn lực hiệu quả. Điều này góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực.

VI. Kết Luận và Kiến Nghị Cho Nghiên Cứu Ngập Lụt Tương Lai

Nghiên cứu về tính dễ bị tổn thương do ngập lụt khu vực hạ lưu sông Cả cung cấp cái nhìn tổng quan và chi tiết về nguy cơ và rủi ro. Kết quả cho thấy cần có sự phối hợp giữa các biện pháp phòng chống lũ lụt, thích ứng với biến đổi khí hậu, và nâng cao năng lực cộng đồng. Nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc tích hợp các yếu tố kinh tế - xã hội vào mô hình hóa, và phát triển các giải pháp dựa vào cộng đồng. Cần có sự đầu tư vào hệ thống cảnh báo sớm và cơ sở hạ tầng phòng chống lũ lụt để giảm thiểu thiệt hại do ngập lụt gây ra.

6.1. Tổng Kết Kết Quả Nghiên Cứu Về Tính Dễ Bị Tổn Thương

Nghiên cứu đã thành công trong việc đánh giá tính dễ bị tổn thương do ngập lụt tại khu vực hạ lưu sông Cả. Kết quả cho thấy cần có sự phối hợp giữa các biện pháp kỹ thuật và phi kỹ thuật để giảm thiểu rủi ro. Cần có sự tham gia của cộng đồng trong quá trình lập kế hoạch và triển khai các biện pháp ứng phó.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Ngập Lụt

Nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc tích hợp các yếu tố kinh tế - xã hội vào mô hình hóa ngập lụt. Cần có sự quan tâm đến các giải pháp dựa vào cộng đồng và nâng cao năng lực ứng phó của người dân. Đầu tư vào hệ thống cảnh báo sớm và cơ sở hạ tầng là cần thiết để giảm thiểu thiệt hại do ngập lụt gây ra.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lưu vực sông Cả là một trong những hệ thống sông lớn nhất miền Trung Việt Nam với tổng diện tích tự nhiên đạt 27.200 km2, trong đó phần diện tích thuộc lãnh thổ Việt Nam chiếm 65,2% tương đương 17.730 km2 và phần thuộc Lào chiếm 34,8% tương đương 9.470 km2. Khu vực hạ lưu sông Cả thuộc địa phận hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh sở hữu vùng đồng bằng trũng thấp rộng khoảng 350.000 ha, là trung tâm kinh tế - xã hội quan trọng với dân số trên 2,94 triệu người và mật độ dân cư tập trung tại vùng đồng bằng lên tới 678 người/km2, cao gấp 8,7 lần khu vực miền núi.

Tuy nhiên, đây cũng là trọng điểm thiên tai lũ lụt khốc liệt nhất khu vực Bắc Trung Bộ. Điển hình như trận lũ lịch sử năm 1978 với lưu lượng đỉnh lũ tại trạm Yên Thượng đạt 13.000 m3/s, lượng mưa ngày lớn nhất tại Đô Lương đạt 788 mm/ngày; hay trận lũ năm 2010 với lượng mưa đợt vượt 1.225 mm tại Hà Tĩnh đã gây ngập úng trên diện rộng, làm gián đoạn toàn bộ hoạt động sản xuất và đời sống dân sinh. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là giải quyết sự suy giảm khả năng thoát lũ do tác động kép từ biến đổi khí hậu toàn cầu và áp lực gia tăng mật độ xây dựng hạ tầng, chuyển đổi mục đích sử dụng đất tại đồng bằng hạ du.

Mục tiêu cụ thể của công trình là xây dựng bản đồ ngập lụt chi tiết cho các trận lũ điển hình và các kịch bản biến đổi khí hậu nồng độ khí nhà kính trung bình thấp (RCP4.5), kịch bản nồng độ cao (RCP8.5); đồng thời định lượng hóa bộ chỉ số tính dễ bị tổn thương (Vulnerability Index) cấp xã và ứng dụng mô hình Delft-FIAT để lượng hóa rủi ro thiệt hại kinh tế. Phạm vi nghiên cứu không gian bao gồm các huyện Đô Lương, Thanh Chương, Nam Đàn, Nghi Lộc, Hưng Nguyên, thị xã Cửa Lò và thành phố Vinh, dựa trên chuỗi số liệu khí tượng thủy văn giai đoạn từ năm 1954 đến năm 2016. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu là cung cấp cơ sở dữ liệu số hóa chuẩn xác, hỗ trợ giảm thiểu ước tính từ 20% đến 30% thiệt hại kinh tế tiềm năng và hỗ trợ 100% các xã trọng điểm chủ động xây dựng phương án phòng chống thiên tai cấp cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng khung lý thuyết đánh giá tính dễ bị tổn thương của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC), quan niệm tính dễ bị tổn thương do lũ lụt là hàm số tổng hợp của ba thành phần cốt lõi: Độ phơi bày (Exposure - E), Độ nhạy (Sensitivity - S) và Khả năng thích ứng hay chống chịu (Adaptive Capacity - AC). Ngoài ra, tác giả kế thừa mô hình lý thuyết của Viện Giảm thiểu Thiên tai (DRI), lý thuyết của Turner và cộng sự (2003) cùng mô hình toán học của Metzger và cộng sự (2006), Villagrán de León (2006).

Các khái niệm chính được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm:

1. Độ phơi bày (E): Phản ánh sự hiện diện của con người, sinh kế, các nhóm đất và tài sản vật chất tại những vị trí địa lý chịu tác động trực tiếp của ngập lụt.
2. Độ nhạy cảm (S): Mức độ mà một hệ thống tự nhiên - xã hội bị ảnh hưởng tiêu cực hoặc biến đổi khi chịu tác động của ngập lụt, quy định bởi các yếu tố nhân khẩu, sinh kế và kết cấu hạ tầng.
3. Khả năng thích ứng (AC): Năng lực tự điều chỉnh, huy động nguồn lực, kinh nghiệm phòng chống và phục hồi của cộng đồng nhằm giảm thiểu các thiệt hại tiềm tàng.
4. Rủi ro lũ lụt (Risk): Sản phẩm ngẫu nhiên kết hợp giữa hiểm họa ngập lụt, độ phơi bày và tính dễ bị tổn thương kinh tế - xã hội.

Chỉ số tổn thương tổng hợp được xác lập theo công thức tuyến tính có trọng số: Vj = Ej * wE + Sj * wS - Aj * wA, trong đó các trọng số được xác định thông qua phương pháp phân tích thứ bậc và lấy ý kiến chuyên gia.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đa dạng các nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp:

• Dữ liệu khí tượng thủy văn được thu thập liên tục từ 24 trạm đo mưa và 15 trạm thủy văn trên toàn lưu vực (gồm 7 trạm cấp I như Dừa, Yên Thượng, Hòa Duyệt, Sơn Diệm và 8 trạm cấp III).
• Dữ liệu địa hình sử dụng mô hình số độ cao (DEM) độ phân giải cao kết hợp mặt cắt thực đo lòng dẫn sông chính.
• Dữ liệu kinh tế - xã hội được trích xuất từ Niên giám thống kê giai đoạn 2012-2016 của các huyện, kết hợp dữ liệu điều tra xã hội học với cỡ mẫu 350 phiếu khảo sát hộ gia đình và cán bộ quản lý tại các xã trọng điểm ngập lụt. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng (stratified random sampling) được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cho các nhóm thu nhập, nghề nghiệp và vùng địa hình trũng thấp ven đê.

Phương pháp phân tích mô hình hóa thủy lực liên kết MIKE FLOOD (kết hợp MIKE NAM mô phỏng mưa - dòng chảy, MIKE 11 mô phỏng thủy lực một chiều 1D mạng sông chính theo sơ đồ 6 điểm ẩn Abbott, và MIKE 21 FM mô phỏng thủy động lực học hai chiều 2D vùng tràn bãi trên lưới phi cấu trúc) được lựa chọn. Lý do lựa chọn bộ công cụ này là khả năng mô tả chính xác tương tác phức tạp giữa dòng chảy lòng chính và các bãi tràn đồng bằng ven biển có đê điều bao bọc, khắc phục triệt để hạn chế của mô hình 1D truyền thống. Chỉ số hiệu quả Nash-Sutcliffe đạt trên 0,86 trong quá trình hiệu chỉnh và kiểm định độc lập cho thấy mô hình đạt độ tin cậy rất cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả mô phỏng ngập lụt theo kịch bản cực đoan (tần suất lũ 1% kết hợp kịch bản biến đổi khí hậu RCP8.5 và nước biển dâng) cho thấy tổng diện tích ngập lụt hạ lưu tăng hơn 25% so với trận lũ lịch sử năm 1978. Độ sâu ngập tại các vùng trũng thấp thuộc huyện Nam Đàn, Hưng Nguyên và Thanh Chương dao động từ 2,0 m đến 3,5 m; thời gian ngập sâu duy trì liên tục từ 10 đến 15 ngày, vận tốc dòng chảy qua các phân lưu đạt từ 1,5 m/s đến 2,5 m/s.

Thứ hai, phân tích độ phơi bày (E) ghi nhận sự phân hóa không gian sâu sắc. Tại thành phố Vinh và thị xã Cửa Lò, mặc dù độ sâu ngập trung bình chỉ từ 0,5 m đến 1,2 m nhưng chỉ số phơi bày tài sản kinh tế chiếm tới trên 40% toàn vùng do mật độ công trình và cơ sở hạ tầng dày đặc. Ngược lại, huyện Nam Đàn và Hưng Nguyên có diện tích đất nông nghiệp bị ngập chiếm hơn 65% tổng diện tích canh tác toàn huyện.

Thứ ba, việc tổng hợp 28 biến độ nhạy (S) và 13 biến khả năng thích ứng (AC) chỉ ra rằng chỉ số nhạy cảm cao nhất tập trung tại các xã ngoài đê với tỷ lệ hộ nghèo trên 8,5% và tỷ lệ người già, trẻ em chiếm trên 32% dân số. Trong khi đó, khả năng thích ứng tại chỗ của người dân chỉ đạt mức trung bình, với khoảng 35% hộ gia đình được trang bị phương tiện cứu sinh đạt chuẩn và kinh nghiệm chống lũ chủ yếu mang tính bị động.

Thứ tư, kết quả đánh giá bằng mô hình Delft-FIAT lượng hóa mức độ rủi ro thiệt hại kinh tế cho thấy nông nghiệp là khu vực chịu tổn thương lớn nhất, chiếm hơn 58% tổng giá trị thiệt hại vật chất trong các trận lũ chu kỳ lặp lại 10 năm và 20 năm, tiếp theo là hệ thống nhà ở dân cư kiên cố thấp (chiếm khoảng 24%).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng ngập sâu kéo dài tại hạ lưu sông Cả là sự trùng pha giữa các đợt mưa lớn diện rộng trên 500-800 mm do hoàn lưu bão kết hợp không khí lạnh tăng cường với triều cường cửa sông Lam tại Cửa Hội, tạo ra hiện tượng nước dềnh cản trở thoát lũ tự nhiên. Thêm vào đó, hệ thống đê điều khép kín một số khu vực vô tình tạo thành các ô trũng kín khi nước tràn qua đỉnh đê.

So sánh với các nghiên cứu trước đây tại miền Trung như nghiên cứu của Đặng Đình Khá (2011) trên sông Thạch Hãn hay các đề tài cấp Nhà nước của PGS. Nguyễn Thanh Sơn, kết quả của luận văn đã nâng cao độ chi tiết không gian khi tính toán chỉ số tổn thương ở cấp độ xã thay vì cấp huyện, đồng thời liên kết chặt chẽ giữa đặc tính thủy lực 2D với 41 biến số kinh tế - xã hội cụ thể.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua hệ thống bản đồ số chuyên đề GIS phân chia 5 cấp độ tổn thương (Rất thấp, Thấp, Trung bình, Cao, Rất cao), các bảng ma trận thống kê tương quan giữa độ sâu ngập và tỷ lệ suy giảm GDP cấp xã, cùng biểu đồ phân bố không gian thiệt hại nông nghiệp tính theo đơn vị nghìn USD trên từng ô lưới tính toán.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cấp và hiện đại hóa mạng lưới quan trắc, dự báo cảnh báo sớm thiên tai: Lắp đặt bổ sung các trạm đo mưa tự động tại lưu vực thượng nguồn và ứng dụng mô hình dự báo thủy văn thời gian thực. Target metric: Nâng thời gian dự báo trước lũ lên từ 24 đến 48 giờ với độ chính xác đạt trên 90% cho toàn bộ 100% các xã ven sông. Timeline: Giai đoạn 2024 - 2026. Chủ thể thực hiện: Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Bắc Trung Bộ chủ trì, phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh.

2. Gia cố hệ thống công trình kiểm soát lũ và quy hoạch không gian thoát lũ hạ du: Nâng cấp 45 km tuyến đê sông xung yếu tại Nam Đàn, Hưng Nguyên và Thanh Chương; xây dựng mới các cống tiêu thoát lũ dưới đê kết hợp nạo vét khơi thông luồng lạch cửa sông Cửa Hội. Target metric: Đảm bảo an toàn công trình trước đỉnh lũ tần suất 5% và triều cường dâng 0,5 m. Timeline: Giai đoạn 2025 - 2030. Chủ thể thực hiện: Chi cục Đê điều và Phòng chống lụt bão, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh.

3. Điều chỉnh cơ cấu mùa vụ và chuyển đổi sinh kế nông nghiệp thích ứng: Chuyển đổi lịch thời vụ gieo cấy lúa Hè Thu thu hoạch dứt điểm trước ngày 05 tháng 9 hàng năm; quy hoạch hơn 5.000 ha vùng đất thấp trũng sang mô hình luân canh lúa - thủy sản nước ngọt thích ứng ngập lụt. Target metric: Giảm thiểu ít nhất 35% thiệt hại kinh tế mùa vụ nông nghiệp hàng năm. Timeline: Thực hiện thường xuyên giai đoạn 2024 - 2028. Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp các huyện Nam Đàn, Thanh Chương, Hưng Nguyên cùng các Hợp tác xã Nông nghiệp địa phương.

4. Tăng cường năng lực phòng ngừa và trang thiết bị cứu hộ cứu nạn tại cộng đồng: Tổ chức các khóa tập huấn kỹ năng quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng và cung cấp trang thiết bị cứu sinh cho lực lượng xung kích cấp cơ sở. Target metric: Đạt 100% cán bộ thôn xã và tối thiểu 80% người dân vùng ngập sâu được trang bị kiến thức ứng phó, đảm bảo 100% đội xung kích xã có xuồng máy cứu hộ trước mùa mưa bão. Timeline: Hoàn thành trước quý 3 hàng năm. Chủ thể thực hiện: Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn các cấp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách phòng chống thiên tai: Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh. Lợi ích: Khai thác bản đồ nguy cơ ngập lụt và bản đồ phân vùng tính dễ bị tổn thương để xây dựng phương án phòng thủ dân sự, phân bổ nguồn lực cứu trợ và lập kế hoạch di dời dân cư vùng nguy cơ cao.
• Các nhà quy hoạch đô thị, giao thông và phát triển hạ tầng nông thôn: Sở Xây dựng, Viện Quy hoạch Kiến trúc địa phương. Lợi ích: Ứng dụng các kịch bản ngập lụt 2D để xác định cốt xây dựng an toàn cho các khu đô thị mới tại thành phố Vinh mở rộng, thị xã Cửa Lò và thiết kế khẩu độ thoát nước cho các công trình giao thông trọng điểm.
• Các nhà nghiên cứu khoa học, giảng viên và học viên cao học: Thuộc các chuyên ngành Biến đổi khí hậu, Khí tượng Thủy văn, Quản lý tài nguyên nước, Hệ thống thông tin địa lý (GIS). Lợi ích: Tiếp cận quy trình phương pháp luận chuẩn hóa về tích hợp bộ mô hình MIKE FLOOD với mô hình kinh tế Delft-FIAT và quy trình tính toán chỉ số tổn thương đa tiêu chí.
• Các tổ chức phi chính phủ và định chế tài chính quốc tế (UNDP, WB, ADB): Các ban quản lý dự án tài trợ thích ứng khí hậu. Lợi ích: Cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng phục vụ thiết kế các dự án viện trợ sinh kế bền vững, xây dựng nhà ở an toàn chống bão lũ và tăng cường năng lực ứng phó thiên tai cho các cộng đồng dễ bị tổn thương tại Bắc Trung Bộ.

Câu hỏi thường gặp

1. Điểm cải tiến nổi bật nhất trong phương pháp đánh giá tính dễ bị tổn thương của luận văn là gì? Luận văn đã tích hợp thành công mô hình thủy lực hai chiều MIKE FLOOD với bộ chỉ số đa tiêu chí gồm 41 biến số bao quát toàn diện các khía cạnh tự nhiên, dân sinh, sinh kế và cơ sở hạ tầng. Phương pháp này lượng hóa chính xác chỉ số tổn thương đến từng xã, khắc phục triệt để hạn chế của các phương pháp đánh giá định tính đơn lẻ trước đây.

2. Tại sao khu vực huyện Nam Đàn và Hưng Nguyên lại có chỉ số tổn thương do lũ cao nhất? Hai địa phương này sở hữu địa hình lòng chảo thấp trũng với cao trình phổ biến dưới 2,0 m, lại chịu tác động trực tiếp của lũ sông Lam và nước dềnh sông La. Thêm vào đó, tỷ lệ lao động thuần nông chiếm trên 65% và nguồn lực chống chịu tại chỗ còn hạn chế, dẫn đến độ nhạy cảm cao và khả năng phục hồi chậm khi ngập sâu kéo dài.

3. Mô hình thủy lực MIKE FLOOD được kiểm định với độ tin cậy như thế nào? Mô hình được hiệu chỉnh dựa trên số liệu thực tế của trận lũ tháng 10 năm 2010 và kiểm định độc lập với trận lũ tháng 9 năm 2011 tại các trạm thủy văn Nam Đàn, Chợ Tràng và Yên Thượng. Kết quả so sánh giữa đường quá trình mực nước tính toán và thực đo đạt chỉ số Nash-Sutcliffe trên 0,86, sai số đỉnh lũ dưới 0,15 m, bảo đảm độ chính xác tối ưu.

4. Tác động của biến đổi khí hậu theo kịch bản RCP8.5 làm thay đổi chế độ ngập lụt ra sao? Theo kịch bản RCP8.5 kết hợp triều cường cực đại, lượng mưa lớn nhất gia tăng khoảng 15% đến 20%, khiến mực nước lũ hạ lưu dâng cao thêm từ 0,35 m đến 0,55 m. Diện tích ngập úng trên toàn vùng hạ lưu mở rộng thêm hơn 18.000 ha so với hiện trạng, làm tăng đáng kể độ phơi bày của các khu dân cư ven sông.

5. Công cụ Delft-FIAT đóng góp vai trò gì trong việc hỗ trợ ra quyết định quản lý rủi ro? Delft-FIAT liên kết bản đồ độ sâu ngập lụt với các đường cong hàm thiệt hại cho từng loại tài sản, nhà ở và mùa màng. Mô hình lượng hóa rủi ro thành thiệt hại kinh tế cụ thể bằng tiền tệ trên không gian, giúp các cấp chính quyền xác định chính xác khu vực ưu tiên đầu tư ngân sách phòng chống thiên tai hiệu quả nhất.

Kết luận

• Luận văn đã thiết lập thành công chuỗi mô hình thủy văn - thủy lực liên kết MIKE NAM, MIKE 11 và MIKE 21 FM thông qua công cụ MIKE FLOOD để mô phỏng chính xác trường ngập lụt vùng hạ lưu sông Cả theo các kịch bản lũ thiết kế và biến đổi khí hậu.
• Xây dựng hoàn chỉnh bộ chỉ số định lượng tính dễ bị tổn thương gồm 41 biến số thành phần, phản ánh khách quan ba khía cạnh: Độ phơi bày (E), Độ nhạy cảm (S) và Khả năng thích ứng (AC) cho 100% các xã thuộc vùng nghiên cứu.
• Phân vùng và định vị chuẩn xác các trọng điểm tổn thương cao nhất tập trung tại các huyện đồng bằng trũng thấp Nam Đàn, Hưng Nguyên và Thanh Chương với chỉ số tổn thương tổng hợp vượt ngưỡng 0,72 trên thang điểm 1,0.
• Ứng dụng mô hình kinh tế Delft-FIAT lượng hóa thiệt hại vật chất không gian, chỉ ra ngành nông nghiệp chịu tổn thất lớn nhất với tỷ trọng vượt trên 58% tổng giá trị thiệt hại toàn vùng.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp công trình và phi công trình đồng bộ, khả thi, gắn liền với các mốc thời gian và chủ thể thực hiện rõ ràng.

Đóng góp khoa học cốt lõi của luận văn là hoàn thiện khung phương pháp luận liên ngành kết hợp thủy lực hiện đại, công nghệ thông tin địa lý và kinh tế - xã hội học trong đánh giá rủi ro ngập lụt lưu vực sông.

Kế hoạch phát triển tiếp theo bao gồm việc số hóa toàn bộ bản đồ lên nền tảng WebGIS trực tuyến và cập nhật các kịch bản phát thải mới nhất trong giai đoạn 2024 - 2026.

Các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý đê điều và chính quyền địa phương cần khẩn trương tích hợp cơ sở dữ liệu của công trình này vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch phòng chống thiên tai cấp tỉnh nhằm hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và phần kết luận kiến nghị, cấu trúc Luận văn gồm 3 chƣơng: (LUAN.hau 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu; Chƣơng 2: Cơ sở phƣơng pháp luận; Chƣơng 3: Đánh giá tính dễ bị tổn thƣơng và rủi ro do lũ lụt ở lƣu vực hạ lƣu sông Cả.hau 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG I: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các nghiên cứu tính dễ bị tồn thƣơng do lũ lụt: Khái niệm tính dễ bị tổn thƣơng: Phát triển theo quan điểm của IPCC về tổn thƣơng biến đổi khí hậu, định nghĩa về tính dễ bị tổn thương do lũ lụt có thể được phát biểu: "Tính dễ bị tổn thương là mức độ mà ở đó một hệ thống dễ bị ảnh hưởng và không thể chống chịu với các tác động tiêu cực của lũ lụt, được xác định thông qua các tiêu chí nguy cơ, độ phơi bày, tính nhạy và khả năng chống chịu" [23], [24], [25]. Do đó tính dễ bị tổn thƣơng do lũ lụt có thể đƣợc biểu thị là hàm của mức độ phơi bày trƣớc hiểm họa (Exposure), độ nhạy (Sensitivity) và khả năng thích ứng (Adaptation Capacity).1) trong đó: + Mức độ phơi bày (Exposure) là khuynh hƣớng của một hệ thống bị phá vỡ bởi tai biến lũ lụt do vị trí của nó trong cùng một khu vực ảnh hƣởng; hay đƣợc hiểu là các giá trị có mặt tại địa điểm nơi mà lũ lụt có thể xảy ra. + Độ nhạy (Sensitivity) là mức độ của một hệ thống chịu tác động (trực tiếp hoặc gián tiếp) có lợi cũng nhƣ bất lợi bởi các tác nhân kích thích liên quan đến lũ lụt; + Khả năng thích ứng (Adaptive Capacity) là khả năng của một hệ thống nhằm thích nghi với lũ lụt.

Theo Viện Giảm thiểu Thiên Tai (Disaster Reduction Institute – DRI) thì tính dễ bị tổn thƣơng (TDBTT) là sự kết hợp của các yếu tố về mức độ phơi bày (Exposure), độ nhạy (Suscepbility) và khả năng thích ứng (Adaptation Capacity) TDBTT = Mức độ phơi bày (Exposure) x Mức độ nhạy(Suscepbility)/Khả năng thích ứng (Adaptation Capacity) Turner (Chủ tịch Ủy ban Biến đổi khí hậu Anh) và các tác giả khác (2003) miêu tả tính dễ bị tổn thƣơng là hàm số có 3 đặc điểm: độ phơi bày (Exposure), độ nhạy (Sensitivity) và khả năng thích ứng (Adaptation Capacity). Metzger và các tác giả khác (2006) đã lý thuyết hóa khái niệm này và biểu diễn bằng toán học tính dễ bị tổn thƣơng (V) là hàm gồm độ phơi bày (E), độ nhạy (S) và khả năng ứng phó (AC).hau 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Cũng theo Turner thì TDBTT có thể đƣợc biểu thị là hàm của các tác động tiềm tàng (Potential Impacts – PI) và khả năng thích ứng (Adaptation Capacity): V = f(PI, AC) Nhƣ vậy, có thể nhìn nhận rằng cả định nghĩa của IPCC, khái niệm của DRI và khái niệm của Turner và Metzger đều có chung các tác động tiềm tàng (hay nguy cơ) trong đó chúng là hàm gồm độ tiếp xúc, độ nhạy cảm và khả năng thích ứng. Từ khái niệm dễ bị tổn thƣơng trên thì nhiều nhà khoa học trên thế giới cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu để đánh giá mức độ tổn thƣơng đến các hƣớng nhƣ: khoa học tự nhiên; khoa học xã hội. Các nhà nghiên cứu theo hƣớng khoa học tự nhiên nhƣ: Kron, D.Fteke[21] và Catherine J.

L[17] quan niệm rằng tính dễ bị tổn thƣơng đƣợc xác định nhƣ là mức độ tổn thất khả năng trong các thành phần rủi ro, là hậu quả tất yếu của hiện tƣợng thiên tai xảy ra theo không gian và thời gian. Hƣớng nghiên cứu thƣờng chú trọng đến sự tiếp xúc với tai biến, điều kiện phân bố tai biến, tính khu vực tai biến, mức độ thiệt hại và từ đó phân tích các đặc trƣng tác động của hiện tƣợng. Theo hƣớng khoa học xã hội, Cutter [19] đã cho rằng không có định nghĩa duy nhất của tính dễ bị tổn thƣơng. Hƣớng tiếp cận khoa học xã hội không chỉ xem xét khả năng đối phó với tai biến thiên nhiên mà còn xem xét các cá thể bị tác động trong điều kiện xã hội nhất định.

Những nghiên cứu này thƣờng chú trọng đến các tổn thƣơng xã hội nhằm đối phó với các tác động xấu trong cộng đồng dân cƣ bao gồm cả khả năng chống chịu và khả năng tự phục hồi tai biến. Ngoài ra, IPCC-CZMS[25], đã nghiên cứu, đề xuất phƣơng pháp đánh giá tính dễ bị tổn thƣơng đơn giản nhằm xác định và đánh giá các tác động của mực nƣớc biển dâng đến đời sống ngƣời dân trên bề mặt hành tinh và đƣợc ứng dụng tại nhiều nơi. Phƣơng pháp này kết hợp các nhận định của chuyên gia với dữ liệu về các đặc tính vật lý và kinh tế - xã hội, từ đó phân tích, ƣớc tính các tác động của mực nƣớc biển dâng bao gồm cả giá trị mất đi của các vùng đất và đất ngập nƣớc. Tập trung nghiên cứu và hƣớng đến cộng đồng nhiều hơn, năm 2001 Nakamura và cộng sự đã tiếp cận theo hƣớng của Penning - Rowsell về tính dễ bị tổn thƣơng hộ gia đình, dựa vào số thành phần nhƣ: kinh tế xã hội thay đổi theo tuổi tình trạng y tế, sự cứu trợ, thu nhập, sự liên kết của cộng đồng, sự hiểu biết về lũ lụt.hau 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Green[22] đã tập trung phân tích tính dễ bị tổn thƣơng về hộ gia đình và biểu thị tính dễ bị tổn thƣơng cộng đồng địa phƣơng nhƣ là nhân tố có liên quan, dựa vào nhân tố nhƣ: Thu thập, sự cứu trợ, dịch vụ cộng đồng năng lƣợng, giáo dục.

để xét tới sự tổn thƣơng của cộng đồng địa phƣơng. Năm 2006, Villagra’n de Leo’n JC [16] đã đƣa ra mối quan hệ giữa tính dễ bị tổn thƣơng, sự lộ diện, tính nhạy và khả năng chống chịu qua công thức: Tổn thƣơng= (Sự lộ diện x Tính nhạy)/(Khả năng chống chịu) Trong khi đó UNESCO –ihe lại đƣa ra một công thức tính khác: Tổn thƣơng lũ = Sự lộ diện + Tính nhạy – Khả năng phục hồi. Một hƣớng nghiên cứu khác đánh giá tổn thƣơng lũ dựa vào bản thân cộng đồng dân cƣ mà không xét đến sự lộ diện của cộng đồng đó trƣớc nguy cơ lũ. Nghiên cứu của Conner (2007) [18] đã đƣa ra các biện pháp công trình và phi công trình vào tính toán chỉ số tổn thƣơng do lũ, thể hiện khả năng chống chịu của cộng đồng dân cƣ.

Sebastian (2010) [27] đã xác định tính tổn thƣơng lũ là sự kết hợp giữa xác suất tác động (thiệt hại) và khả năng chống chịu. Theo cách tiếp cận này thì tính tổn thƣơng lũ của các cộng đồng sống ven sông ngang bằng với những cộng đồng sống ở vùng cao. Các cách tiếp cận đánh giá tổn thƣơng lũ đó chỉ xem tính tổn thƣơng lũ là một yếu tố trong việc xác định rủi ro lũ và chỉ tập trung vào một mặt nhất định nhƣ kinh tế hay khả năng chống chịu của cộng đồng. Feteke [21] coi tính dễ bị tổn thƣơng xuất phát từ một biểu hiện cực đoan, có xu hƣớng với biểu hiện tích cực.

Đánh giá đƣợc tính dễ bị tổn thƣơng là nắm bắt đƣợc những điều kiện của hệ thống xã hội, các đặc điểm của nó khi đối mặt với thiên tai lũ lụt. Các thành phần tạo nên tính dễ bị tổn thƣơng bao gồm: độ phơi bày, tính nhạy và khả năng chống chịu dƣới tác động của hiện tƣợng cực đoan trong bối cảnh cụ thể[10]. Ở đây, coi tính dễ bị tổn thƣơng là một thành phần của rủi ro thay đổi theo không gian, thời gian nhằm mục đích giảm thiểu tai biến. Feteke đƣa ra 41 biến số phụ thuộc 3 thành phần (kinh tế, xã hội và môi trƣờng) trên cơ sở đáp ứng 3 tiêu chí (độ phơi bày, tính nhạy và khả năng chống chịu), đƣợc thể hiện qua 8 yếu tố (độ tuổi, sự phụ thuộc, trình độ, nguồn thu nhập, y tế, thể chế, loại hình nhà cửa, tiềm năng kinh tế khu vực).

Các biến này đƣợc đánh giá theo 4 tiêu chuẩn ngƣời có sức khỏe yếu dẫn đến tử vong, ngƣời phụ thuộc hoàn toàn vào y tế, trình độ con ngƣời và nguồn lực tài chính của con (LUAN.hau 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ngƣời. Hạn chế trong nghiên cứu của A. Feteke thể hiện ở chỗ là độ phơi bày đƣợc lấy theo mật độ kết cấu hạ tầng là chƣa phản ánh đầy đủ yếu tố này. Vấn đề đánh giá tính dễ bị tổn thƣơng ở Việt Nam đã đƣợc các nhà nghiên cứu đề cập đến gần nhƣ đồng hành với các nghiên cứu về biến đổi khí hậu trong các công trình của Mai Trọng Nhuận khi đánh giá tính dễ bị tổn thƣơng về môi trƣờng [8], về tài nguyên địa chất [9], của các đới ven biển.

Năm 2013, Hoàng Anh Huy [4] đã đánh giá tác động của biến đổi khí hậu, tai biến và đề xuất định hƣớng thích ứng tại thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định và vùng lân cận. Đinh Thái Hƣng [5] đã nghiên cứu, xây dựng chỉ số tính dễ bị tổn thƣơng (CVI) cho vùng bờ biển Việt Nam trong các kịch bản nƣớc dâng, theo hai thành phần là tính nhạy cảm và khả năng chống chịu của hệ thống bờ biển (tự nhiên) để thích ứng với những biến đổi của điều kiện môi trƣờng. Các chỉ số này phản ánh mức độ dễ bị tổn thƣơng của khu vực bờ biển để phục vụ công tác quản lý hiệu quả khu vực đới bờ. Trong nhiều nghiên cứu đã khẳng định biến đổi khí hậu làm gia tăng các tính chất cực đoan của tai biến thiên nhiên và ngập lụt không phải là ngoại lệ.

Vì lẽ đó, đánh giá tính dễ bị tổn thƣơng do các tai biến thiên nhiên trong bối cảnh biến đổi khí hậu cũng đang đƣợc quan tâm nghiên cứu. Ngô Thị Vân Anh [2] đã đánh giá tính dễ bị tổn thƣơng trong bối cảnh biến đổi khí hậu của thành phố Cần Thơ, đã xem xét các thành phần là: độ phơi bày, độ nhạy và khả năng chống chịu. Cùng bàn về vấn đề này, Hà Hải Dƣơng [3] sử dụng 3 tiêu chí là độ phơi bày, tính nhạy và khả năng chống chịu khi đánh giá tính dễ bị tổn thƣơng dó biến đổi khí hậu. Chi tiết hơn, Trần Thục [10] đã xây dựng quy trình đánh giá tình trạng dễ bị tổn thƣơng do biến đổi khí hậu đối với nông nghiệp, với các thành phần đƣợc xem xét độ phơi bày, tính nhạy và khả năng thích ứng.

Tuy nhiên mới đây các nghiên cứu về tính dễ bị tổn thƣơng dó lũ lụt cũng đã đƣợc các nhà khoa học tiếp cận nhƣ: PGS.