Luận văn thạc sĩ về thực hiện pháp luật công chứng tại thành phố Hà Nội

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls thực hiện pháp luật công chứng trên địa bàn thành phố hà nội, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực

• Tác giả: Nguyễn Thanh Hà
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Thực hiện pháp luật công chứng trên địa bàn thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT VỀ CÔNG CHỨNG VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ CÔNG CHỨNG
• 1.1. Pháp luật về công chứng
• 1.1.1. Khái quát sự hình thành, phát triển của pháp luật về công chứng ở nước ta
• 1.1.2. Một số nội dung chính của Luật Công chứng số 82/2006/QH11
• 1.2. Thực hiện pháp luật công chứng
• 1.2.1. Khái niệm thực hiện pháp luật công chứng
• 1.2.2. Hình thức thực hiện pháp luật công chứng
• 1.2.3. Nội dung thực hiện pháp luật công chứng
• 1.2.4. Vai trò thực hiện pháp luật công chứng
• 1.2.5. Các yếu tố tác động đến thực hiện pháp luật công chứng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT CÔNG CHỨNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Thực trạng việc thực hiện quy định về công chứng viên
• 2.1.1. Về tiêu chuẩn công chứng viên
• 2.1.2. Miễn đào tạo nghề và miễn tập sự hành nghề công chứng
• 2.2. Thực trạng việc thực hiện quy định về tổ chức hành nghề công chứng
• 2.2.1. Phòng công chứng
• 2.2.2. Văn phòng công chứng
• 2.2.3. Quy hoạch tổ chức hành nghề công chứng
• 2.2.4. Nghĩa vụ của các tổ chức hành nghề công chứng
• 2.3. Thực trạng việc thực hiện quy định về thủ tục công chứng
• 2.3.1. Thủ tục chung về công chứng
• 2.3.2. Thủ tục công chứng một số loại giao dịch cụ thể
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT CÔNG CHỨNG
• 3.1. Định hướng bảo đảm thực hiện pháp luật công chứng
• 3.1.1. Bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật
• 3.1.2. Bảo đảm khả thi của văn bản quy phạm pháp luật
• 3.1.3. Bảo đảm an toàn pháp lý
• 3.1.4. Thực hiện cải cách hành chính, cải cách tư pháp
• 3.2. Giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật công chứng trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.2.1. Hoàn thiện pháp luật liên quan đến công chứng viên, tổ chức hành nghề công chứng, thủ tục công chứng
• 3.2.2. Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật công chứng, nâng cao ý thức pháp luật công chứng
• 3.2.3. Nâng cao năng lực và trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước
• 3.2.4. Tăng cường giám sát, thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm và khen thưởng
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội

Nghiên cứu về thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển hệ thống pháp luật hiện nay. Luật Công chứng số 82/2006/QH11 đã được ban hành nhằm tạo ra khung pháp lý cho hoạt động công chứng, góp phần đảm bảo an toàn pháp lý cho các giao dịch dân sự. Tuy nhiên, việc thực hiện pháp luật công chứng vẫn gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc áp dụng các quy định pháp luật vào thực tiễn. Hà Nội, với vai trò là thủ đô, có số lượng công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng lớn nhất cả nước, là nơi điển hình cho việc thực hiện pháp luật công chứng. Việc nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật công chứng tại đây là rất cần thiết.

1.1. Khái niệm và vai trò của công chứng viên

Công chứng viên là người có trách nhiệm chứng nhận tính xác thực và hợp pháp của các hợp đồng, giao dịch. Vai trò của công chứng viên không chỉ dừng lại ở việc xác nhận mà còn bao gồm việc tư vấn cho các bên tham gia về quyền và nghĩa vụ của họ. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý và đảm bảo quyền lợi cho các bên trong giao dịch.

1.2. Các quy định pháp luật liên quan đến công chứng

Luật Công chứng số 82/2006/QH11 và các văn bản hướng dẫn thi hành là những quy định pháp luật chính điều chỉnh hoạt động công chứng. Các quy định này bao gồm tiêu chuẩn công chứng viên, quy trình công chứng và trách nhiệm của các tổ chức hành nghề công chứng. Việc nắm vững các quy định này là cần thiết để đảm bảo hoạt động công chứng diễn ra hiệu quả và đúng pháp luật.

II. Những thách thức trong thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong việc thực hiện pháp luật công chứng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức cần được giải quyết. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt về tiêu chuẩn và chất lượng của công chứng viên. Nhiều công chứng viên chưa được đào tạo bài bản, dẫn đến việc thực hiện công chứng không đảm bảo chất lượng. Bên cạnh đó, quy trình công chứng còn nhiều bất cập, gây khó khăn cho người dân khi thực hiện các giao dịch.

2.1. Thiếu hụt về tiêu chuẩn công chứng viên

Tiêu chuẩn công chứng viên hiện nay còn đơn giản và chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Thời gian đào tạo nghề ngắn, cơ sở đào tạo chưa đủ chất lượng, dẫn đến việc nhiều công chứng viên không đủ năng lực để thực hiện công chứng một cách chính xác.

2.2. Quy trình công chứng phức tạp và không đồng bộ

Quy trình công chứng hiện tại còn nhiều bước phức tạp và thiếu sự đồng bộ với các thủ tục hành chính khác. Điều này khiến người dân phải mất nhiều thời gian và công sức để hoàn tất các thủ tục công chứng, gây ra sự bức xúc trong xã hội.

III. Phương pháp cải thiện thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội

Để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật công chứng, cần có những phương pháp cải thiện cụ thể. Việc hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao chất lượng đào tạo công chứng viên và cải cách quy trình công chứng là những giải pháp quan trọng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và tổ chức hành nghề công chứng để đảm bảo tính thống nhất và hiệu quả trong thực hiện pháp luật.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về công chứng

Cần xem xét và điều chỉnh các quy định pháp luật hiện hành để phù hợp với thực tiễn. Việc bổ sung các quy định về quyền và nghĩa vụ của công chứng viên, cũng như quy trình công chứng sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ công chứng.

3.2. Nâng cao chất lượng đào tạo công chứng viên

Cần đầu tư vào việc đào tạo và bồi dưỡng công chứng viên, đảm bảo họ có đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện công chứng. Việc tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu và thường xuyên cập nhật kiến thức mới sẽ giúp nâng cao chất lượng công chứng viên.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về công chứng tại Hà Nội

Nghiên cứu thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng không thiếu những vấn đề cần khắc phục. Việc áp dụng các quy định pháp luật vào thực tiễn đã giúp giảm thiểu tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong giao dịch. Tuy nhiên, cần có những biện pháp cụ thể để khắc phục những tồn tại hiện tại.

4.1. Kết quả đạt được trong thực hiện pháp luật công chứng

Hoạt động công chứng đã góp phần quan trọng vào việc đảm bảo an toàn pháp lý cho các giao dịch dân sự. Số lượng hợp đồng được công chứng ngày càng tăng, cho thấy sự tin tưởng của người dân vào dịch vụ công chứng.

4.2. Những vấn đề còn tồn tại trong thực hiện công chứng

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết như chất lượng công chứng viên, quy trình công chứng phức tạp và thiếu sự đồng bộ với các thủ tục hành chính khác. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những tồn tại này.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho pháp luật công chứng tại Hà Nội

Kết luận, việc thực hiện pháp luật công chứng tại Hà Nội đang trong quá trình phát triển, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao chất lượng công chứng viên và cải cách quy trình công chứng. Những giải pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động công chứng, đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho người dân.

5.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật công chứng

Cần có những điều chỉnh phù hợp trong quy định pháp luật để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc xây dựng một hệ thống pháp luật công chứng đồng bộ và hiệu quả sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ công chứng.

5.2. Tương lai của hoạt động công chứng tại Hà Nội

Với sự phát triển của xã hội và nhu cầu ngày càng cao về dịch vụ công chứng, hoạt động công chứng tại Hà Nội sẽ tiếp tục phát triển. Cần có sự đầu tư và cải cách để đảm bảo hoạt động công chứng thực sự trở thành công cụ hữu hiệu trong việc điều chỉnh các quan hệ pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện pháp luật công chứng là tiền đề trọng yếu bảo đảm an ninh pháp lý trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong giai đoạn 7 năm từ năm 2007 đến năm 2013, thành phố Hà Nội đã chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ của các giao dịch dân sự, kinh tế với tổng số hơn 1.000.000 hợp đồng, giao dịch được công chứng hợp pháp. Quy mô thị trường tăng trưởng nhanh chóng từ mốc 52.000 hợp đồng năm 2007 lên tới xấp xỉ 200.000 hợp đồng mỗi năm trong giai đoạn 2010-2013. Với diện tích tự nhiên hơn 3.300 km2, dân số thường trú vượt 7,2 triệu người cùng hơn 2 triệu người cư trú vãng lai, tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2013 đạt 8,25% và thu ngân sách đạt 162 nghìn tỷ đồng, nhu cầu chứng nhận hợp đồng nhà đất và giao dịch thương mại tại Thủ đô đứng thứ hai toàn quốc.

Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật tập trung nghiên cứu toàn diện thực trạng thi hành Luật Công chứng số 82/2006/QH11 trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2007-2014. Mục tiêu cốt lõi của công trình là phân tích sâu sắc các chiều cạnh lý luận, đánh giá thực trạng hoạt động của 341 công chứng viên tại 103 tổ chức hành nghề công chứng phân bổ khắp 30 quận, huyện, thị xã. Công trình làm rõ vai trò "lá chắn phòng ngừa" rủi ro pháp lý của thiết chế công chứng, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản lý nhà nước và chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ, góp phần giảm tải áp lực xét xử cho hệ thống Tòa án nhân dân và thúc đẩy môi trường kinh doanh minh bạch.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý luận thực hiện pháp luật trên nền tảng triết học pháp lý hiện đại và các quan điểm chỉ đạo của Đảng tại Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020. Hoạt động thực hiện pháp luật công chứng được tiếp cận đa chiều qua 4 hình thức cơ bản theo quy định của Hiến pháp năm 1992 và Điều 8 Hiến pháp năm 2013:

• Tuân thủ pháp luật công chứng: Các chủ thể kiềm chế không thực hiện các hành vi bị cấm theo Điều 12 Luật Công chứng năm 2006, như sách nhiễu, thông đồng công chứng khống.
• Thi hành pháp luật công chứng: Công chứng viên và tổ chức hành nghề tích cực thực hiện nghĩa vụ theo quy định tại khoản 2 Điều 22 và Điều 32 Luật Công chứng năm 2006.
• Sử dụng pháp luật công chứng: Quyền tự chủ của tổ chức trong việc thuê lao động, mở rộng cơ sở vật chất theo Điều 31 Luật Công chứng năm 2006.
• Áp dụng pháp luật công chứng: Hoạt động mang tính quyền lực của cơ quan quản lý (UBND thành phố Hà Nội, Sở Tư pháp Hà Nội) và hành vi của công chứng viên khi xác nhận giá trị pháp lý văn bản theo Điều 35 Luật Công chứng năm 2006.

Nghiên cứu tích hợp lý thuyết "Thẩm phán phòng ngừa" (Preventive Judge) của trường phái công chứng Latinh (Civil Law), khẳng định văn bản công chứng mang giá trị thi hành đối với các bên và giá trị chứng cứ không phải chứng minh trước Tòa án theo quy định tại Điều 6 Luật Công chứng năm 2006 và điểm c khoản 1 Điều 80 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004, tạo lập tính vững chắc cho giao dịch tài sản theo Điều 401 Bộ luật Dân sự năm 2005.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ thống dữ liệu sơ cấp và thứ cấp thu thập trong 7 năm (2007-2014) từ 103 tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn thành phố Hà Nội, bao gồm 10 Phòng công chứng công lập và 93 Văn phòng công chứng tư nhân. Mẫu nghiên cứu khảo sát toàn diện 341 công chứng viên đang trực tiếp hành nghề trên địa bàn 30 quận, huyện, thị xã. Phương pháp chọn mẫu kết hợp khảo sát toàn bộ đối với khối Phòng công chứng và chọn mẫu phân tầng điển hình đối với các Văn phòng công chứng tại khu vực nội thành có mật độ giao dịch cao (như quận Hoàn Kiếm, Đống Đa, Cầu Giấy) và khu vực ngoại thành (như huyện Từ Liêm, Gia Lâm, thị xã Sơn Tây).

Phương pháp phân tích pháp lý chuẩn tắc (Doctrinal Legal Research) kết hợp thống kê mô tả và so sánh luật học được lựa chọn nhằm đối chiếu các quy định của Luật Công chứng số 82/2006/QH11 với thực tiễn áp dụng và các luật chuyên ngành khác (Luật Đất đai năm 2003 và năm 2013, Luật Nhà ở năm 2005 và năm 2014, Luật Thủ đô năm 2012). Việc lựa chọn phương pháp này cho phép nhận diện chính xác các xung đột pháp lý, đánh giá định lượng hiệu quả xã hội hóa và xác định nguyên nhân gốc rễ của các sai phạm nghiệp vụ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực chứng giai đoạn 2007-2014 tại Hà Nội chỉ ra 3 phát hiện trọng tâm:

1. Cơ cấu tổ chức chuyển dịch mạnh sang khu vực tư nhân nhưng phân bổ địa bàn mất cân đối: Khối Văn phòng công chứng phát triển vượt bậc với 93 đơn vị (chiếm 90,29% tổng số tổ chức) và 273 công chứng viên (chiếm 80,06% tổng lực lượng), trong khi khối Phòng công chứng công lập giữ nguyên 10 đơn vị với 68 công chứng viên (chiếm 19,94%). Tuy nhiên, các văn phòng tập trung chủ yếu tại các quận nội thành, dẫn đến tình trạng cạnh tranh gay gắt, trong khi các huyện ngoại thành còn thiếu hụt điểm cung cấp dịch vụ.

2. Tiêu chuẩn bổ nhiệm và cơ chế đào tạo bộc lộ nhiều kẽ hở: Thời gian đào tạo nghề công chứng quy định quá ngắn (chỉ 6 tháng), Học viện Tư pháp chưa có khoa chuyên trách đào tạo công chứng viên. Quy định miễn đào tạo nghề và miễn tập sự tại Điều 15 và Điều 17 Luật Công chứng năm 2006 áp dụng cho diện đối tượng quá rộng (thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư hành nghề 3 năm, chuyên viên cao cấp). Tình trạng 1 công chứng viên hướng dẫn tới 4 người tập sự diễn ra phổ biến, khiến chất lượng kỹ năng thực hành xác minh hồ sơ bị suy giảm nghiêm trọng.

3. Áp lực thời gian tạo nguy cơ phát sinh sai sót và lừa đảo tinh vi: Thời lượng công chứng mỗi hồ sơ chỉ kéo dài từ 30 đến 60 phút, trong khi số lượng đương sự tham gia một giao dịch thường từ 4 đến hơn 10 người (đặc biệt trong các hợp đồng thừa kế, phân chia di sản hộ gia đình). Thiếu hụt cơ sở dữ liệu liên thông khiến nhiều vụ án giả mạo giấy tờ nghiêm trọng đã xảy ra: vụ án Nguyễn Thị Bằng An (huyện Từ Liêm) làm giả hàng chục sổ đỏ chiếm đoạt nhiều tỷ đồng, vụ mất cắp 483 phôi sổ đỏ tại thị xã Sơn Tây, hay vụ công chứng viên Hoàng Văn Sự ký chứng thực Hợp đồng ủy quyền số 440/HĐUQ/2008 bằng chứng minh nhân dân photocopy ghép ảnh lừa đảo.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               MA TRẬN RỦI RO PHÁP LÝ TRONG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT CÔNG CHỨNG          |
+------------------------------+---------------------------+------------------------+
| Giai đoạn nghiệp vụ          | Tỷ lệ rủi ro ghi nhận (%) | Nguyên nhân thể chế     |
+------------------------------+---------------------------+------------------------+
| Xác minh chủ thể giao dịch   | 35%                       | CMND giả, ủy quyền lừa |
| Kiểm tra tình trạng tài sản  | 45%                       | Phôi sổ đỏ giả, tranh  |
|                              |                           | chấp chưa ngăn chặn    |
| Quy trình tập sự & hướng dẫn | 20%                       | 1 CCV kèm 4 người tập  |
|                              |                           | sự, thiếu tiêu chí điểm|
+------------------------------+---------------------------+------------------------+

Thảo luận kết quả

Thực trạng bùng nổ giao dịch công chứng tại Hà Nội phản ánh sự vận hành đúng hướng của chủ trương xã hội hóa dịch vụ công theo Nghị quyết 49-NQ/TW. Tuy nhiên, sự phát triển nóng về số lượng tổ chức hành nghề (đạt 103 tổ chức) chưa đi đôi với kiểm soát chất lượng chuyên môn. Nguyên nhân căn bản xuất phát từ sự chậm trễ trong ban hành quy chuẩn đạo đức nghề nghiệp (đến năm 2012 Bộ Tư pháp mới ban hành Thông tư số 11/2012/TT-BTP) và sự thiếu hụt mạng lưới dữ liệu ngăn chặn giao dịch trực tuyến giữa các tổ chức công chứng với cơ quan đăng ký đất đai.

Khi so sánh với các nghiên cứu của Viện Khoa học Pháp lý, kết quả tại Hà Nội cho thấy một nghịch lý: tỷ lệ miễn đào tạo nghề chiếm tỷ trọng cao trong lực lượng công chứng viên bổ nhiệm mới nhưng lại là nhóm đối tượng có tần suất vi phạm quy trình cao nhất do thiếu kỹ năng nhận diện giấy tờ giả mạo. Biểu đồ tăng trưởng số lượng tổ chức hành nghề công chứng giai đoạn 2007-2014 thể hiện sự áp đảo hoàn toàn của khối tư nhân (93 Văn phòng công chứng so với 10 Phòng công chứng), khẳng định vai trò trụ cột của khối tư nhân trong việc đáp ứng hơn 1.000.000 lượt giao dịch của người dân Thủ đô.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật công chứng trên địa bàn Thủ đô, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp có tính hành động cao:

1. Nâng chuẩn điều kiện bổ nhiệm và hiện đại hóa chương trình đào tạo: Kéo dài thời gian đào tạo nghề công chứng tại Học viện Tư pháp từ 6 tháng lên 12 tháng; thu hẹp diện đối tượng miễn đào tạo và tập sự theo Điều 15, Điều 17 Luật Công chứng năm 2006 xuống mức dưới 30%; quy định chặt chẽ thời gian công tác pháp luật 05 năm bắt buộc phải tính từ thời điểm có bằng cử nhân luật. Bộ Tư pháp cần hoàn thành xây dựng chương trình khung đào tạo chuyên sâu trước quý II/2015.

2. Chuẩn hóa quy chế tập sự và kiểm soát hoạt động hướng dẫn: Ban hành quy định khống chế mỗi công chứng viên chỉ được hướng dẫn tối đa 02 người tập sự trong cùng một thời điểm; thiết lập bảng 10 tiêu chí định lượng đánh giá báo cáo kết quả tập sự; bắt buộc người tập sự phải tham gia tối thiểu 80% thời gian làm việc thực tế tại tổ chức hành nghề và trực tiếp xử lý ít nhất 50 hồ sơ mẫu dưới sự giám sát.

3. Xây dựng và liên thông hệ thống Cơ sở dữ liệu công chứng điện tử: UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo Sở Tư pháp phối hợp Sở Tài nguyên và Môi trường hoàn thiện hệ thống phần mềm quản lý cơ sở dữ liệu công chứng trực tuyến kết nối 100% trong số 103 tổ chức hành nghề công chứng trên toàn địa bàn trước năm 2015, cập nhật tức thời 24/7 thông tin về tài sản bị kê biên, thế chấp và ngăn chặn giao dịch.

4. Siết chặt thanh tra, bảo hiểm trách nhiệm và nghĩa vụ lưu trữ: Sở Tư pháp tăng cường thanh tra định kỳ tối thiểu 25% số lượng Văn phòng công chứng mỗi năm; bắt buộc 100% tổ chức hành nghề mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp cho công chứng viên theo Điều 32; duy trì nghiêm ngặt thời hạn lưu trữ hồ sơ công chứng 20 năm đối với bản chính văn bản và tối thiểu 05 năm đối với các giấy tờ chứng minh kèm theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Bộ Tư pháp, UBND thành phố Hà Nội và Sở Tư pháp các tỉnh, thành phố sử dụng tài liệu làm luận cứ khoa học để hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Công chứng năm 2014 và xây dựng đề án quy hoạch tổ chức hành nghề công chứng đến năm 2020.
• Lãnh đạo các tổ chức hành nghề công chứng: Trưởng 10 Phòng công chứng và 93 Văn phòng công chứng tại Hà Nội sử dụng kết quả nghiên cứu để chuẩn hóa quy trình tiếp nhận hồ sơ, kiểm soát rủi ro giấy tờ giả mạo và quản lý chặt chẽ người tập sự.
• Đội ngũ 341 công chứng viên và chuyên viên nghiệp vụ: Công chứng viên tham khảo các bài học thực tiễn từ các vụ án vi phạm nghiệp vụ để nâng cao kỹ năng xác minh nhân thân, kiểm tra năng lực hành vi dân sự trong khung thời gian giao dịch ngắn 30-60 phút.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Luật: Học viện Tư pháp, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội và các cơ sở đào tạo luật sử dụng công trình làm tài liệu tham khảo giảng dạy chuyên đề Lý luận thực hiện pháp luật, Kỹ năng hành nghề công chứng và Pháp luật về hợp đồng dân sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Quá trình xã hội hóa hoạt động công chứng tại thành phố Hà Nội giai đoạn 2007-2014 đạt kết quả ra sao? Sau 7 năm thi hành Luật Công chứng năm 2006, Hà Nội đã phát triển được 103 tổ chức hành nghề công chứng (gồm 10 Phòng công chứng và 93 Văn phòng công chứng) với 341 công chứng viên. Hệ thống này đã xử lý an toàn hơn 1.000.000 hợp đồng, giao dịch, tăng trưởng mạnh mẽ từ 52.000 hồ sơ năm 2007 lên xấp xỉ 200.000 hồ sơ mỗi năm giai đoạn 2010-2013.

2. Tại sao quy định miễn đào tạo nghề công chứng theo Luật Công chứng năm 2006 bộc lộ nhiều bất cập? Quy định tại Điều 15 và Điều 17 cho phép miễn đào tạo và miễn tập sự đối với nhiều chức danh (thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư 3 năm kinh nghiệm) khiến nhiều người thiếu hụt kỹ năng tác nghiệp đặc thù. Khóa học đào tạo nghề 6 tháng là quá ngắn để trang bị chuyên sâu kỹ năng nhận diện giả mạo, dẫn đến nhiều sai phạm nghiệp vụ nghiêm trọng.

3. Văn bản công chứng có giá trị pháp lý và giá trị chứng minh như thế nào trước Tòa án? Theo Điều 6 Luật Công chứng năm 2006 và điểm c khoản 1 Điều 80 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004, văn bản công chứng có hiệu lực thi hành đối với các bên và có giá trị chứng cứ không phải chứng minh trước Tòa án, trừ khi bị Tòa án tuyên bố vô hiệu, giúp giảm thiểu tối đa tranh chấp tại cơ quan tài phán.

4. Các thủ đoạn làm giả giấy tờ nhà đất tại Hà Nội trong giai đoạn nghiên cứu diễn ra như thế nào? Thủ đoạn diễn ra hết sức tinh vi thông qua việc làm giả chứng minh nhân dân, phôi sổ đỏ ảo (như vụ án tại huyện Từ Liêm và Gia Lâm) hoặc mất cắp 483 phôi sổ đỏ thật tại thị xã Sơn Tây. Điển hình là vụ Hợp đồng ủy quyền số 440/HĐUQ/2008 sử dụng CMND photocopy ghép ảnh đương sự để qua mặt công chứng viên do thiếu bước đối chiếu bản chính.

5. Quy định về thời hạn lưu trữ hồ sơ và bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp công chứng có ý nghĩa gì? Điều 32 Luật Công chứng năm 2006 bắt buộc lưu trữ bản chính tối thiểu 20 năm và giấy tờ kèm theo ít nhất 05 năm nhằm bảo đảm nguồn chứng cứ đối chứng khi có tranh chấp. Đồng thời, bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp là công cụ tài chính bắt buộc giúp bồi thường thiệt hại cho người dân khi xảy ra lỗi vô ý của công chứng viên.

Kết luận

• Luận văn đã tổng kết toàn diện thực tiễn 7 năm thi hành Luật Công chứng số 82/2006/QH11 tại Hà Nội với hơn 1.000.000 giao dịch được chứng nhận an toàn.
• Khẳng định vai trò nòng cốt của 341 công chứng viên tại 103 tổ chức hành nghề công chứng trong việc bảo vệ an toàn pháp lý cho các giao dịch nhà đất và tài sản kinh tế.
• Nhận diện 3 hạn chế thể chế căn bản: thời gian đào tạo 6 tháng quá ngắn, diện miễn đào tạo quá rộng và thiếu hụt cơ sở dữ liệu điện tử liên thông.
• Đóng góp hệ thống 4 giải pháp khoa học đồng bộ về hoàn thiện quy phạm pháp luật, nâng cao chuẩn đào tạo và siết chặt kiểm tra nghiệp vụ.
• Đề xuất lộ trình triển khai cơ sở dữ liệu công chứng trực tuyến trên toàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2015-2020 nhằm đáp ứng yêu cầu của Luật Công chứng năm 2014.

Nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý tư pháp và cộng đồng hành nghề công chứng. Độc giả quan tâm có thể tra cứu và ứng dụng trực tiếp các đề xuất giải pháp của luận văn vào công tác xây dựng thể chế và thực thi nghiệp vụ công chứng tại các địa phương trên cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT VỀ CÔNG CHỨNG VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ CÔNG CHỨNG 1. PHÁP LUẬT VỀ CÔNG CHỨNG 1. Khái quát sự hình thành, phát triển của pháp luật về công chứng ở nước ta Hệ thống công chứng ở nước ta được thành lập kể từ khi Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) ban hành Nghị định số 45/HĐBT ngày 27 tháng 2 năm 1991 về tổ chức và hoạt động công chứng nhà nước. Việc ban hành Nghị định đã đặt ra cơ sở pháp lý cần thiết cho các hoạt động công chứng là một chức năng nhà nước rất cần thiết trong cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước.

Tiếp đó, Chính phủ đã có thêm hai lần ban hành các nghị định về công chứng đó là: Nghị định số 31/CP ngày 18 tháng 5 năm 1996 và Nghị định số 75/2000/NĐ-CP ngày 8 tháng 12 năm 2000 (sau đây gọi tắt là Nghị định số 75/2000/NĐ-CP). Các văn bản nêu trên là cơ sở pháp lý quan trọng góp phần cho việc xây dựng và hoàn thiện tổ chức và hoạt động công chứng, nghề công chứng ở Việt Nam. Trên cơ sở tổng kết 15 năm thi hành pháp luật về công chứng, kể từ khi ban hành Nghị định số 45/HĐBT ngày 27 tháng 2 năm 1991 về tổ chức và hoạt động công chứng Nhà nước, ngày 29/11/2006 Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 10 đã thông qua Luật Công chứng số 82/2006/QH11, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/7/2007, đây là một văn bản quy phạm pháp luật có hiệu lực pháp lý cao, điều chỉnh một cách toàn diện và đồng bộ lĩnh vực công chứng nhằm khắc phục những điểm hạn chế bất cập về mặt tổ chức, hoạt động và quản lý công chứng ở nước ta, cụ thể hóa nội dung về hoàn thiện thể chế về công chứng ở nước ta trong Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Sau khi Luật Công chứng số 82/2006/QH11 được Quốc hội thông qua, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tư pháp đã ban hành các văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Công chứng, cụ thể như sau: - Nghị định số 02/2008/NĐ-CP ngày 04/01/2008 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Công chứng.

- Nghị định số 60/2009/NĐ-CP ngày 23/7/2009 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tư pháp (sửa đổi, bổ sung các chế tài xử lý vi phạm hành chính trong hoạt động công chứng). - Nghị định số 04/2013/NĐ-CP ngày 07/01/2013 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Công chứng (thay thế Nghị định số 02/2008/NĐ-CP ngày 04/01/2008). - Quyết định số 250/QĐ-TTg ngày 10/02/2010 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án -Xây dựng Quy hoạch tổng thể phát triển tổ chức hành nghề công chứng ở Việt Nam đến năm 2020-. - Quyết định số 240/QĐ-TTg ngày 17/02/2011 của Thủ tướng Chính phủ ban hành -Tiêu chí quy hoạch phát triển tổ chức hành nghề công chứng ở Việt Nam đến năm 2020-.

- Quyết định số 2104/QĐ-TTg ngày 29/12/2012 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt -Quy hoạch tổng thể phát triển tổ chức hành nghề công chứng đến năm 2020-. - Thông tư liên tịch số 91/2008/TTLT-BTC-BTP ngày 17/10/2008 của Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp hướng dẫn về mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng phí công chứng. - Thông tư số 11/2011/TT-BTP ngày 27/6/2011 của Bộ Tư pháp hướng dẫn thực hiện một số nội dung về công chứng viên, tổ chức và hoạt động công chứng, quản lý nhà nước về công chứng. - Thông tư liên tịch số 08/2012/TTLT-BTC-BTP ngày 19/01/2012 của Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp hướng dẫn về mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và sử dụng phí công chứng (thay thế Thông tư liên tịch số 91/2008/TTLT- BTC-BTP ngày 17/10/2008).

- Thông tư số 11/2012/TT-BTP ngày 30/10/2012 của Bộ Tư pháp ban hành Quy tắc đạo đức hành nghề công chứng. - Quyết định số 01/2008/QĐ-BTP ngày 20/02/2008 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành một số mẫu giấy tờ dùng trong hoạt động công chứng. Sau 7 năm triển khai thi hành Luật Công chứng số 82/2006/QH11, ngày 20/6/2014, Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 7 đã thông qua Luật Công chứng số 53/2014/QH13, có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2015 thay thế cho Luật Công chứng số 82/2006/QH11 nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập về thể chế, tạo cơ sở pháp lý cho bước phát triển mới của hoạt động công chứng theo chủ trương xã hội hóa, nâng cao chất lượng và tính bền vững của hoạt động công chứng, từng bước phát triển nghề công chứng Việt Nam phù hợp với thông lệ quốc tế. Ngoài ra, bên cạnh hệ thống các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Công chứng, các công chứng viên còn phải áp dụng nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan đến công chứng: Bộ luật Dân sự, Bộ luật Tố tụng Dân sự, Luật đất đai, Luật nhà ở, Luật hôn nhân và gia đình, Luật cư trú, Luật doanh nghiệp, Luật kinh doanh bất động sản.

Một số nội dung chính của Luật Công chứng số 82/2006/QH11 1. Khái niệm công chứng Việc xác định khái niệm công chứng là vấn đề mấu chốt của hoạt động công chứng. Khái niệm công chứng đã được nêu trong 3 nghị định của Chính phủ về công chứng: Nghị định số 45/HĐBT ngày 27 tháng 2 năm 1991, Nghị định số 31/CP ngày 18 tháng 5 năm 1996 và Nghị định số 75/2000/NĐ-CP ngày 8 tháng 12 năm 2000. Việc thể hiện cụ thể khái niệm này có sự khác nhau, song có sự giống nhau về cơ bản như sau: công chứng là việc chứng nhận tính xác thực, tính hợp pháp của hợp đồng, giao dịch.

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Kế thừa quy định của các nghị định nêu trên, Điều 2 của Luật Công chứng số 82/2006/QH11 đưa ra khái niệm công chứng như sau: "Công chứng là việc công chứng viên chứng nhận tính xác thực, tính hợp pháp của hợp đồng, giao dịch khác (sau đây gọi là hợp đồng, giao dịch) bằng văn bản mà theo quy định của pháp luật phải công chứng hoặc cá nhân, tổ chức tự nguyện yêu cầu công chứng" [39]. Hợp đồng, giao dịch có công chứng được coi là hình thức mang tính xác thực cao nhất và thường được pháp luật quy định với các trường hợp sau: a) Đối với các hợp đồng có tính chất phức tạp, dễ xảy ra tranh chấp; b) Đối tượng của nó là những tài sản mà Nhà nước cần phải quản lý, kiểm soát. Từ khái niệm trên cho thấy, có hai loại hợp đồng, giao dịch được công chứng. Loại thứ nhất là những hợp đồng, giao dịch mà pháp luật quy định bắt buộc phải công chứng.

Quy định này phù hợp với quy định tại Điều 401 của Bộ luật Dân sự: 1. Hợp đồng dân sự có thể được giao kết bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể, khi pháp luật không quy định loại hợp đồng đó phải được giao kết bằng một hình thức nhất định. Trong trường hợp pháp luật có quy định hợp đồng phải được thể hiện bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực, phải đăng ký hoặc xin phép thì phải tuân theo các quy định đó. Hợp đồng không bị vô hiệu trong trường hợp có vi phạm về hình thức, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác [36].

Loại thứ hai là những hợp đồng, giao dịch mà nhà nước không bắt buộc phải công chứng nhưng cá nhân, tổ chức cảm thấy cần thiết nên tự nguyện yêu cầu công chứng. Nguyên nhân là do hợp đồng, giao dịch có công chứng sẽ bảo đảm an toàn pháp lý cho các bên khi tham gia giao kết. Việc đảm bảo tính an toàn pháp lý được thể hiện ở chỗ: công chứng viên xác nhận tính xác thực, tính 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hợp pháp của những tình tiết trong nội dung hợp đồng, giao dịch, bảo đảm cân bằng quyền và lợi ích hợp pháp của các bên ngay từ khi giao kết, kiểm tra năng lực hành vi, tính tự nguyện, chữ ký của các chủ thể tham gia hợp đồng, giao dịch, kiểm tra nội dung và mục đích của hợp đồng, giao dịch có vi phạm điều cấm của pháp luật, có trái đạo đức hay không, đối tượng hợp đồng, giao dịch là có thật hay giả mạo, hình thức của hợp đồng, giao dịch có phù hợp với quy định của pháp luật không. Trong trường hợp nếu có tranh chấp xảy ra thì văn bản công chứng là chứng cứ tin cậy nhất để các chủ thể tham gia hợp đồng, giao dịch tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình; đồng thời đây cũng là chứng cứ để Tòa án, các cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp một cách nhanh chóng.

Quy định này được cụ thể hóa tại Điều 6 của Luật Công chứng số 82/2006/QH11, quy định về giá trị pháp lý của văn bản công chứng: 1. Văn bản công chứng có hiệu lực thi hành đối với các bên liên quan; trong trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện nghĩa vụ của mình thì bên kia có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp các bên tham gia hợp đồng, giao dịch có thỏa thuận khác. Văn bản công chứng có giá trị chứng cứ; những tình tiết, sự kiện trong văn bản công chứng không phải chứng minh, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên bố là vô hiệu [39]. Đây là vấn đề quan trọng, là lý do tồn tại của công chứng.

Giá trị chứng cứ không phải chứng minh của văn bản công chứng đã được quy định tại điểm c khoản 1 Điều 80 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004: "c) Những tình tiết, sự kiện đã được ghi trong văn bản và được công chứng, chứng thực hợp pháp" [35]. Cơ sở thực tiễn của việc quy định này là: Các tình tiết, sự kiện về thời gian, địa điểm xác lập hợp đồng, giao dịch, năng lực hành vi dân sự, sự tự 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nguyện của chủ thể hợp đồng, giao dịch, nội dung trong hợp đồng, giao dịch, chữ ký của các bên hợp đồng, giao dịch. là những tình tiết, sự kiện đã được công chứng viên nhìn thấy trước mắt trong khi diễn ra việc ký kết hợp đồng và công chứng viên được Nhà nước giao nhiệm vụ chứng nhận điều đó. Do đó, sau này các bên ký kết hợp đồng không thể chối cãi theo một cách khác.

Vì vậy, các tình tiết, sự kiện đó sẽ được Tòa án mặc nhiên công nhận là có giá trị chứng cứ không phải chứng minh.