Luận án tiến sĩ thông điệp về biến đổi khí hậu trên báo đảng khu vực đồng bằng sông cửu long khảo sát các báo an giang cà mau và cần thơ từ năm 2017 đến tháng 6 năm 2019

Luận án tiến sĩ phân tích thông điệp về biến đổi khí hậu trên báo đảng khu vực đồng bằng sông cửu long khảo sát các báo an, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng

• Tác giả: Hồ Thị Thanh Bạch
• Người hướng dẫn: Nguyễn Quốc Dũng
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Báo chí học
• Đề tài: Thông Điệp Về Biến Đổi Khí Hậu Trên Báo Đảng Khu Vực Đồng Bằng Sông Cửu Long
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU THÔNG ĐIỆP BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRÊN BÁO ĐẢNG KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THÔNG ĐIỆP VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRÊN BÁO ĐẢNG KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
• 3. CHƯƠNG 3: CÔNG CHÚNG BÁO ĐẢNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG VỚI THÔNG ĐIỆP BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 4. CHƯƠNG 4: THÀNH CÔNG, HẠN CHẾ VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THÔNG ĐIỆP BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRÊN BÁO ĐẢNG KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
• CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Thông Điệp Biến Đổi Khí Hậu

Nghiên cứu về biến đổi khí hậu (BĐKH) đã trở thành một trong những vấn đề cấp bách nhất trong thời đại hiện nay. Đặc biệt, khu vực Đồng Bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) là nơi chịu ảnh hưởng nặng nề từ BĐKH. Các thông điệp truyền thông từ báo chí, đặc biệt là báo Đảng, đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về vấn đề này. Nghiên cứu này sẽ khảo sát các thông điệp BĐKH trên báo Đảng tại ĐBSCL từ năm 2017 đến 2019.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Thông Điệp Về Biến Đổi Khí Hậu

Thông điệp về BĐKH không chỉ cung cấp thông tin mà còn định hướng hành vi của công chúng. Việc hiểu rõ về tác động của biến đổi khí hậu giúp cộng đồng có những hành động thích hợp để ứng phó.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Thông Điệp Truyền Thông

Mục tiêu của nghiên cứu là phân tích nội dung và hình thức của các thông điệp BĐKH trên báo Đảng, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng thông điệp nhằm tăng cường nhận thức của công chúng.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Truyền Thông Về Biến Đổi Khí Hậu

Mặc dù báo chí đã có những nỗ lực trong việc truyền tải thông điệp về BĐKH, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Các thông điệp thường thiếu tính hệ thống và không đủ mạnh để tạo ra sự thay đổi trong nhận thức của công chúng. Điều này dẫn đến việc công chúng không nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của BĐKH.

2.1. Hạn Chế Trong Nội Dung Thông Điệp

Nhiều bài viết chỉ tập trung vào tác động tiêu cực của BĐKH mà không đề cập đến các giải pháp thích ứng. Điều này khiến công chúng cảm thấy bi quan và thiếu động lực hành động.

2.2. Thiếu Tính Hệ Thống Trong Truyền Thông

Thông điệp về BĐKH thường được đưa ra một cách rời rạc, không có sự liên kết chặt chẽ giữa các bài viết. Điều này làm giảm hiệu quả truyền thông và khả năng tiếp cận của công chúng.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Thông Điệp Biến Đổi Khí Hậu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích nội dung để khảo sát các bài viết về BĐKH trên báo Đảng tại ĐBSCL. Phương pháp này giúp xác định các chủ đề chính, hình thức trình bày và mức độ ảnh hưởng của thông điệp đến công chúng.

3.1. Phân Tích Nội Dung Các Bài Viết

Phân tích nội dung giúp xác định các khía cạnh quan trọng trong thông điệp BĐKH, từ đó đánh giá mức độ hiệu quả của các bài viết trong việc nâng cao nhận thức của công chúng.

3.2. Khảo Sát Ý Kiến Công Chúng

Khảo sát ý kiến công chúng sẽ cung cấp thông tin về mức độ tiếp nhận và ảnh hưởng của các thông điệp BĐKH đến hành vi của người dân trong khu vực.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Về Biến Đổi Khí Hậu

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp những thông tin quý giá cho các nhà hoạch định chính sách và cơ quan truyền thông trong việc xây dựng các chiến lược truyền thông hiệu quả hơn về BĐKH. Điều này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn thúc đẩy hành động của cộng đồng.

4.1. Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Thông Điệp

Cần xây dựng các kế hoạch truyền thông bài bản, liên tục và có hệ thống để đảm bảo thông điệp về BĐKH được truyền tải một cách hiệu quả đến công chúng.

4.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Các Cơ Quan Truyền Thông

Hợp tác giữa các cơ quan truyền thông và các tổ chức xã hội sẽ giúp tạo ra một mạng lưới thông tin mạnh mẽ, từ đó nâng cao hiệu quả truyền thông về BĐKH.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Thông Điệp Biến Đổi Khí Hậu

Nghiên cứu về thông điệp BĐKH trên báo Đảng khu vực ĐBSCL là cần thiết để nâng cao nhận thức và hành động của cộng đồng. Việc cải thiện chất lượng thông điệp sẽ góp phần quan trọng vào việc ứng phó với BĐKH, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

5.1. Tương Lai Của Truyền Thông Về Biến Đổi Khí Hậu

Truyền thông về BĐKH cần được cải thiện không ngừng để đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng cao của công chúng và đảm bảo tính hiệu quả trong việc nâng cao nhận thức.

5.2. Vai Trò Của Công Chúng Trong Ứng Phó Với Biến Đổi Khí Hậu

Công chúng cần được khuyến khích tham gia vào các hoạt động ứng phó với BĐKH, từ đó tạo ra một cộng đồng mạnh mẽ và chủ động trong việc bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Biến đổi khí hậu (BĐKH) là một trong những thách thức sinh tồn lớn nhất của nhân loại trong thế kỷ XXI. Theo ước tính của Liên hợp quốc, đến năm 2050 sẽ có khoảng 150 triệu người buộc phải di cư do các hiện tượng thời tiết cực đoan, và phân nửa các loài sinh vật đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng khi nhiệt độ Trái Đất tăng từ 1,1°C đến 6,4°C. Tại Việt Nam – một trong năm quốc gia chịu tổn thương nặng nề nhất, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) giữ vị thế địa kinh tế - chính trị đặc biệt (chiếm 18% dân số, 18% GDP, 90% sản lượng gạo xuất khẩu, 60% kim ngạch thủy sản và 70% trái cây cả nước) nhưng đang đối mặt với kịch bản nguy cấp: khi mực nước biển dâng từ 75 cm đến 1 mét, khoảng 40% diện tích toàn vùng sẽ bị ngập, 35% dân số bị tác động tiêu cực trực tiếp và làn sóng 1,7 triệu người di cư khỏi vùng trong thập kỷ qua đang tạo ra áp lực phát triển chưa từng có. Tại Hội nghị COP26, thông điệp quốc gia đã nhấn mạnh: "Tác động của BĐKH ở nước ta rất nghiêm trọng, là nguy cơ hiện hữu cho mục tiêu xóa đói giảm nghèo, phát triển bền vững...".

Trong bối cảnh đó, nghiên cứu của NCS. Hồ Thị Thanh Bạch (2022) thuộc chuyên ngành Báo chí học (Mã số: 9 32 01 01) tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền – Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Quốc Dũng, mang tính tiên phong khi giải quyết khoảng trống học thuật thực chứng (empirical research gap): Chưa có công trình khoa học nào tiếp cận một cách toàn diện, liên ngành và hệ thống về cấu trúc, nội dung, hình thức và hiệu quả tác động của thông điệp BĐKH trên hệ thống báo in của Đảng bộ địa phương tại vùng trọng điểm sinh thái ĐBSCL.

Luận án xác lập 3 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và 3 giả thuyết khoa học (Hypotheses - H) tương ứng:

• RQ1: Báo Đảng khu vực ĐBSCL đã xây dựng, định hình và chuyển tải những nội dung và hình thức thông điệp nào về BĐKH trong giai đoạn 2017 đến tháng 6/2019?
• RQ2: Mức độ tiếp nhận, nhận thức, thái độ và đánh giá của công chúng địa phương đối với thông điệp BĐKH trên báo Đảng diễn ra như thế nào?
• RQ3: Những tiêu chí, giải pháp và mô hình truyền thông nào cần được thiết lập nhằm nâng cao năng lực can thiệp xã hội của thông điệp báo chí về BĐKH trong kỷ nguyên truyền thông số?
• H1: Báo Đảng địa phương đóng vai trò trụ cột trong việc thiết lập chương trình nghị sự, cung cấp tri thức nền tảng và điều chỉnh hành vi thích ứng BĐKH của cộng đồng dân cư ĐBSCL.
• H2: Thông điệp BĐKH trên báo Đảng đạt được nhiều kết quả quan trọng nhưng đang tồn tại sự mất cân đối cấu trúc giữa phản ánh nguy cơ (báo động/tiêu cực) và cung cấp giải pháp thích ứng chủ động.
• H3: Năng lực thiết kế thông điệp chuyên sâu, ứng dụng kỹ thuật báo chí giải pháp và chuyển đổi số của đội ngũ phóng viên báo Đảng chưa bắt kịp yêu cầu nhận thức ngày càng đa dạng của công chúng bản địa.

Phạm vi nghiên cứu bao quát mẫu định lượng 1.290 tác phẩm báo in xuất bản từ ngày 01/01/2017 đến 30/06/2019 trên 3 tờ báo đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái đặc trưng: Báo An Giang (vùng ngập lũ, đầu nguồn sông Cửu Long, sạt lở bờ sông), Báo Cà Mau (bán đảo cực Nam, ba mặt giáp biển, sụt lún, xâm nhập mặn và mất rừng phòng hộ ven biển) và Báo Cần Thơ (đô thị trung tâm vùng chịu tác động ngập úng đô thị và triều cường tổng hợp), kết hợp khảo sát 450 độc giả và phỏng vấn sâu 18 chuyên gia, nhà báo, nhà quản lý.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về truyền thông BĐKH cho thấy sự phân hóa rõ rệt thành ba dòng nghiên cứu chính:

Dòng nghiên cứu về vai trò và cơ chế truyền thông môi trường: Báo cáo của FAO (2010) khẳng định truyền thông là công cụ hạt nhân thực thi 3 chiến lược: thích ứng, giảm thiểu và tích hợp cả hai, thông qua mô hình "Truyền thông cho sự phát triển" (Communication for Development - C4D) với 6 giai đoạn nghiêm ngặt. Bert Bolin (2008) – Chủ tịch đầu tiên của Ủy ban Liên chính phủ về BĐKH (IPCC) – chỉ ra thực trạng truyền thông đại chúng toàn cầu thường xuyên rơi vào bẫy "phân cực hóa" và kịch tính hóa thảm họa khí hậu thay vì cung cấp các kịch bản dự báo mang tính hành động. Prabhanjan Yadav và Jhansi Rani (2011) củng cố luận điểm trách nhiệm xã hội chính là lăng kính phân định giữa báo chí chuyên nghiệp và các luồng tin phi kiểm chứng trên không gian mạng.

Dòng nghiên cứu phân tích nội dung và diễn ngôn BĐKH: Bắt nguồn từ nền tảng phân tích nội dung thực nghiệm của Harold Lasswell (1927, 1952), các học giả đương đại như Klaus Krippendorff (2013), Kimberly Neuendorf (2002), Daniel Riffe (2005) và Julia Metag (2017) đã phát triển khung thao tác hóa thông điệp kết hợp định tính và định lượng. Mike Hulme (2017) khi khảo sát 11 nhật báo in tại Anh trong sự kiện công bố Báo cáo Đánh giá lần thứ tư của IPCC (AR4) đã chỉ ra xu hướng báo chí thiên vị khung thông điệp báo động, gieo rắc nỗi sợ hãi (fear-inducing frames) hơn là khung lạc quan thích ứng. Ngược lại, Nathan Young và Eric Dugas (2011) khi phân tích 5.897 bài báo trên The Globe and Mail và The National Post (Canada) giai đoạn 1988–2008 đã phát hiện hiện tượng "tầm thường hóa sự nóng lên toàn cầu" (banalization of global warming), khi tiếng nói khoa học thuần túy bị lấn át bởi các nghị trình chính trị và lợi ích kinh tế. James Painter và Teresa Ashe (2012) phân tích sự hiện diện của "Chủ nghĩa hoài nghi BĐKH" (Climate skepticism) trên báo in 6 quốc gia (Mỹ, Anh, Pháp, Brazil, Trung Quốc, Ấn Độ), khẳng định mức độ tiếp nhận quan điểm phủ nhận khí hậu tương quan chặt chẽ với khuynh hướng chính trị và mô hình sở hữu của tòa soạn.

Dòng nghiên cứu báo chí truyền thông BĐKH tại Việt Nam: Các công trình của Đinh Văn Hường và Nguyễn Minh Trường (2017), Lưu Hồng Minh và Sonja Schirmbeck (2015), Mai Quỳnh Nam (2000, 2002, 2003), Nguyễn Văn Dững và Đỗ Thị Thu Hằng (2012) đã bước đầu phác họa bức tranh truyền thông khí hậu trên báo chí Trung ương và truyền hình. Lưu Hồng Minh cùng cộng sự chỉ ra hạn chế cố hữu: báo chí tập trung mô tả biểu hiện và hậu quả tức thời, phụ thuộc vào nguồn tin hành chính của cơ quan quản lý, thiếu vắng các bài phân tích chuyên sâu về căn nguyên và giải pháp cộng đồng.

Vị thế học thuật (Academic Positioning): Đặt trong sự đối sánh với các nghiên cứu quốc tế của Mike Hulme (Anh) và Nathan Young (Canada), luận án này định vị tại điểm giao thoa giữa Lý thuyết Báo chí Cách mạng Việt Nam và các lý thuyết truyền thông hiện đại phương Tây, cung cấp dữ liệu thực chứng chuyên biệt về cơ chế tạo khung thông điệp của loại hình Báo Đảng địa phương tại một vùng trũng sinh thái của thế giới đang phát triển.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng biên độ ứng dụng của ba lý thuyết truyền thông cốt lõi trong bối cảnh thể chế chính trị - xã hội đặc thù của Việt Nam:

1. Lý thuyết Thiết lập chương trình nghị sự (Agenda-Setting Theory - Maxwell McCombs & Donald Shaw, 1972): Luận án chứng minh rằng trên báo Đảng địa phương, cơ chế thiết lập chương trình nghị sự không đơn thuần chịu sự chi phối của tính thương mại hóa hay giá trị tin tức giật gân (sensationalism), mà vận hành theo định hướng chính trị - xã hội có chủ đích, phản ánh quyết tâm thực thi Nghị quyết 120/NQ-CP của Chính phủ về phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với BĐKH.
2. Lý thuyết Đóng khung (Framing Theory - Erving Goffman, 1974; Robert Entman, 1993): Luận án mở rộng khung phân tích diễn ngôn khi nhận diện và phân loại các khung định dạng chủ đạo trên báo Đảng: Khung sự kiện thiên tai, Khung chính sách - chỉ đạo điều hành, Khung thiệt hại - hiểm họa, Khung kinh nghiệm thích ứng và Khung khoa học - công nghệ. Kết quả nghiên cứu bổ sung bằng chứng thực nghiệm về hiện tượng "lệch khung" (framing misalignment) giữa chủ thể phát tin (tòa soạn) và đối tượng tiếp nhận (công chúng bản địa).
3. Lý thuyết Truyền thông can thiệp xã hội (Nguyễn Văn Dững, 2012): Khẳng định thông điệp báo chí không chỉ dừng lại ở chức năng thông báo mà cấu thành một công cụ can thiệp cấu trúc KT-XH, trực tiếp trang bị tri thức, hình thành kỹ năng sinh kế thích ứng và thúc đẩy cộng đồng chuyển đổi mô hình canh tác nông nghiệp.

Các mệnh đề lý thuyết (Theoretical Propositions) được xác lập:

• Mệnh đề P1: Tần suất xuất hiện của thông điệp BĐKH trên báo Đảng tạo tương quan thuận với mức độ quan tâm của độc giả nhưng không tự động chuyển hóa thành hành vi nếu thông điệp thiếu vắng thành tố hướng dẫn kỹ thuật hành động cụ thể.
• Mệnh đề P2: Khung thông điệp thiên lệch về hiểm họa và tính chất bất khả kháng làm gia tăng tâm lý e ngại, hoang mang, trong khi khung thông điệp "Báo chí giải pháp" (Solutions Journalism) kích hoạt năng lực thích ứng sinh kế bền vững của cư dân nông thôn.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng giữa: (1) Mô hình truyền thông Lasswell (Nguồn phát - Thông điệp - Kênh truyền - Người nhận - Hiệu quả); (2) Quy trình phân tích nội dung văn bản theo Klaus Krippendorff (2013) và Kimberly Neuendorf (2002); và (3) Mô hình đo lường tiếp nhận Nhận thức - Thái độ - Hành vi (KAP Model) kết hợp Lý thuyết Sử dụng và Hài lòng (Uses and Gratifications Theory - Elihu Katz, Jay Blumler, Michael Gurevitch, 1974).

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích này áp dụng tối ưu cho loại hình báo chí in chính luận thuộc hệ thống báo Đảng cấp tỉnh/thành tại các vùng kinh tế - sinh thái dễ bị tổn thương ở các quốc gia đang phát triển có thể chế chính trị ổn định.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận hành trên lập trường triết học Thực chứng sau thực chứng (Post-positivism) kết hợp Thuyết diễn giải (Interpretivism), sử dụng thiết kế Nghiên cứu phương pháp hỗn hợp (Mixed Methods Research - MMR) theo mô hình Tam giác đạc phương pháp (Methodological Triangulation). Thiết kế nghiên cứu tích hợp đa cấp độ (Multi-level design): Cấp độ vĩ mô (chính sách phát triển và kịch bản BĐKH vùng ĐBSCL), Cấp độ trung mô (hoạt động sản xuất thông điệp của 3 cơ quan báo Đảng), và Cấp độ vi mô (quá trình giải mã thông điệp và hành vi ứng phó của công chúng).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu trải qua 4 giai đoạn chuẩn hóa:

1. Thu thập mẫu phân tích nội dung (Content Analysis Sample): Lọc toàn bộ các ấn phẩm báo in xuất bản hàng ngày/định kỳ của 3 báo: An Giang, Cà Mau, Cần Thơ từ ngày 01/01/2017 đến 30/06/2019. Sử dụng bộ từ khóa chuẩn hóa: "biến đổi khí hậu", "nóng lên toàn cầu", "nước biển dâng", "ngập lụt", "hạn hán", "sạt lở", "sụt lún", "xâm nhập mặn", "El Nino", "thiên tai cực đoan", "mất đa dạng sinh học". Tổng số tác phẩm thu được là 1.290 bài báo đủ tiêu chuẩn đưa vào mã hóa toàn diện.
2. Thiết kế bảng mã và mã hóa (Coding Protocol): Bảng mã gồm 2 nhóm chỉ báo lớn: Nhóm thông tin định danh (tên báo, ngày xuất bản, tác giả, vị trí trang bìa/trang chuyên mục, diện tích bài viết, thể loại báo chí) và Nhóm chỉ báo thông điệp chuyên sâu (khía cạnh nội dung: biểu hiện, nguyên nhân, hậu quả, giải pháp; tính chất thông điệp: tích cực/thích ứng vs tiêu cực/báo động; nguồn tin; phương tiện trực quan: ảnh đơn, phóng sự ảnh, đồ họa).
3. Độ tin cậy và độ giá trị (Validity & Reliability): Kiểm định độ tin cậy giữa các mã hóa viên (Inter-coder reliability) đạt hệ số Holsti > 0,88 và Cohen's Kappa > 0,85 trên mẫu kiểm tra ngẫu nhiên 10% dữ liệu. Đúng như Klaus Krippendorff (2013) khẳng định: "mỗi phân tích nội dung đòi hỏi một bối cảnh văn bản có sẵn để kiểm tra" và "tất cả mọi văn bản là định tính, ngay cả khi các đặc điểm nhất định của văn bản được chuyển đổi thành số".
4. Khảo sát công chúng bằng phiếu hỏi anket: Chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên (Stratified Random Sampling) N = 450 độc giả tại 3 tỉnh/thành (mỗi địa phương 150 người), bảo đảm cơ cấu đa dạng về trình độ học vấn, nghề nghiệp (nông dân, công chức, trí thức, tiểu thương), độ tuổi và giới tính.
5. Phỏng vấn sâu (In-depth Interviews): Thực hiện phỏng vấn bán cấu trúc với 18 đáp viên gồm các chuyên gia hàng đầu về BĐKH tại ĐBSCL, lãnh đạo Sở TN&MT, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, Tổng biên tập, Trưởng ban biên tập và phóng viên chuyên trách môi trường của 3 tờ báo.

Data và phân tích

Toàn bộ dữ liệu định lượng từ 1.290 bài báo và 450 phiếu khảo sát được làm sạch, mã hóa số và xử lý thống kê chuyên sâu trên phần mềm SPSS phiên bản 16.0. Các thuật toán thống kê bao gồm: Phân tích tần số (Frequencies), Kiểm định tương quan chéo (Crosstabs), Kiểm định Chi-square ($\chi^2$) đánh giá sự khác biệt giữa các nhóm báo chí và địa bàn dân cư, cùng thống kê mô tả trung bình, độ lệch chuẩn nhằm đảm bảo tính khách quan và khoa học tối đa.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Mất cân đối cấu trúc nội dung thông điệp: Phân tích 1.290 tác phẩm chỉ ra rằng các bài viết tập trung áp đảo vào việc phản ánh biểu hiện và thiệt hại trực tiếp của thiên tai (chiếm 48,5% tổng dung lượng), trong khi nhóm bài viết phân tích căn nguyên sâu xa mang tính khoa học chỉ chiếm 7,0%, và nhóm bài viết cung cấp giải pháp thích ứng sinh kế bền vững chỉ chiếm 18,2%. Thông điệp nghiêng hẳn về phản ánh sự vụ hơn là định hướng chiến lược.
2. Sự thống trị của thể loại tin phản ánh ngắn và thiếu vắng báo chí điều tra/chuyên luận: Thể loại tin thời sự và bài phản ánh ngắn chiếm tới 68,4% tổng số tác phẩm. Các thể loại đòi hỏi chiều sâu phân tích như phóng sự điều tra, bài chuyên luận, bình luận khoa học hay tọa đàm chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn (<12%). Vị trí đăng tải chủ yếu nằm rải rác ở các trang tin thời sự địa phương, rất hiếm khi được bố trí làm tiêu điểm trang nhất trừ các dịp bão lũ lớn hoặc hội nghị cấp tỉnh.
3. Hiện tượng thiên lệch nguồn tin hành chính (Official Sourcing Bias): Trên 65% nguồn tin trích dẫn trong các thông điệp xuất phát từ văn bản, báo cáo hành chính của cơ quan Nhà nước và phát biểu của lãnh đạo. Tiếng nói của các nhà khoa học độc lập chỉ chiếm 14,2%, và tiếng nói trực tiếp từ người dân bị tổn thương tại cộng đồng chỉ chiếm 11,6%. Điều này khiến thông điệp mang đậm sắc thái hành chính, một chiều, thiếu tính sinh động từ thực tế sản xuất.
4. Nghịch lý tiếp nhận của công chúng (Public Reception Paradox): Kết quả điều tra 450 công chúng cho thấy 82,4% độc giả bày tỏ sự quan tâm cao đối với chủ đề BĐKH do gắn liền với an toàn sinh kế; tuy nhiên, có tới 64,8% đánh giá ngôn ngữ bài viết còn mang tính chuyên ngành khô khan, khó hiểu; 58,2% cho rằng thông điệp báo Đảng chưa đáp ứng kịp thời nhu cầu hướng dẫn kỹ thuật canh tác chuyển đổi (như mô hình lúa - tôm, trữ nước ngọt, giống cây chịu mặn). 71,3% công chúng thừa nhận thông điệp nhấn mạnh quá mức yếu tố hiểm họa khiến họ cảm thấy lo lắng, bi quan thay vì chủ động ứng phó.
5. Phân hóa đặc thù thông điệp theo không gian sinh thái: Báo An Giang tập trung phản ánh nguy cơ lũ sớm/lũ kiệt và sạt lở bờ sông Tiền, sông Hậu; Báo Cà Mau tập trung cảnh báo sạt lở đê biển, mất rừng ngập mặn và xâm nhập mặn vùng nuôi tôm; Báo Cần Thơ lại chú trọng vào vấn đề ngập úng đô thị và xử lý rác thải. Tuy nhiên, liên kết vùng trong thông điệp của cả 3 tờ báo còn rất mờ nhạt, thiếu góc nhìn tổng thể toàn lưu vực.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Bổ sung cơ sở dữ liệu thực nghiệm cho lý thuyết Đóng khung và Truyền thông phát triển tại các quốc gia đang phát triển; khẳng định yêu cầu tất yếu phải tích hợp mô hình "Báo chí giải pháp" (Solutions Journalism) vào quy trình tác nghiệp báo chí môi trường.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp quy trình chuẩn hóa kết hợp phân tích nội dung định lượng trên SPSS với điều tra xã hội học công chúng và phỏng vấn sâu chuyên gia, có thể chuyển giao áp dụng cho các nghiên cứu truyền thông biến đổi môi trường tại các lưu vực sông khác (như lưu vực sông Hồng, sông Mekong).
• Về mặt thực tiễn tòa soạn: Đặt ra yêu cầu cấp bách tái cấu trúc quy trình sản xuất tin bài: giảm thiểu lối đưa tin hành chính hội nghị; tăng cường đồ họa thông tin (Infographics), phóng sự ảnh hiện trường; thành lập ban chuyên đề môi trường liên kết đa phương tiện.
• Về mặt chính sách quản lý: Là luận cứ khoa học để Ban Tuyên giáo các Tỉnh ủy và UBND các tỉnh ĐBSCL xây dựng đề án đặt hàng báo chí truyền thông BĐKH theo hướng dài hạn, phân bổ ngân sách đào tạo kỹ năng truyền thông khí hậu chuyên sâu cho đội ngũ nhà báo địa phương.

Limitations và Future Research

• Hạn chế về phạm vi loại hình và thời gian: Luận án giới hạn khảo sát trên loại hình báo in truyền thống giai đoạn từ năm 2017 đến tháng 6/2019. Mặc dù báo in giữ vai trò văn bản cốt lõi định hướng tư tưởng của Đảng bộ, nhưng chưa bao quát được toàn diện sự chuyển dịch thông điệp trên các nền tảng báo điện tử, mạng xã hội, podcast và truyền thông đa phương tiện của các cơ quan báo chí này.
• Hạn chế về địa bàn khảo sát: Mẫu khảo sát đại diện cho 3 tỉnh/thành (An Giang, Cà Mau, Cần Thơ), chưa mở rộng ra toàn bộ 13 tỉnh, thành phố của vùng ĐBSCL để so sánh sự khác biệt giữa vùng ngập sâu Đồng Tháp Mười, vùng ven biển Đông và vùng vịnh Thái Lan.
• Hướng nghiên cứu tương lai:
  1. Nghiên cứu so sánh diễn ngôn BĐKH giữa báo Đảng điện tử và các nền tảng mạng xã hội địa phương (Zalo, Facebook, TikTok) trong bối cảnh chuyển đổi số báo chí.
  2. Đo lường tác động dài hạn (Longitudinal Study) của các chiến dịch truyền thông thích ứng khí hậu đến việc chuyển đổi mô hình kinh tế nông nghiệp tuần hoàn của hộ nông dân ĐBSCL.
  3. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) để phân tích dữ liệu lớn (Big Data) các thông điệp môi trường trên toàn bộ hệ sinh thái báo chí Việt Nam.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Công trình là tài liệu tham khảo tiên phong cho các cơ sở đào tạo báo chí - truyền thông lớn tại Việt Nam (như Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Đại học KHXH&NV - ĐHQG Hà Nội và TP.HCM) trong việc phát triển môn học Báo chí Môi trường và Kỹ thuật phân tích thông điệp truyền thông. Dự kiến tạo tiền đề cho nhiều trích dẫn khoa học trong các công trình nghiên cứu sau đại học về truyền thông biến đổi sinh thái.
• Tác động đối với ngành báo chí: Trực tiếp thúc đẩy các tòa soạn báo Đảng ĐBSCL thay đổi tư duy làm báo: chuyển dịch từ "truyền thông sự vụ - tuyên truyền thụ động" sang "truyền thông giải pháp - tương tác đa chiều", nâng cao tính hấp dẫn và sức sống của tờ báo Đảng trong kỷ nguyên số.
• Tác động chính sách và xã hội: Cung cấp luận cứ thực chứng giúp lãnh đạo các địa phương ĐBSCL tối ưu hóa chiến lược truyền thông thích ứng theo tinh thần Nghị quyết 120/NQ-CP, góp phần giảm thiểu rủi ro sinh thái, ổn định sinh kế cho 17 triệu người dân vùng đồng bằng.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên sau đại học: Tiếp cận một khung phân tích phương pháp luận hoàn chỉnh, kết hợp nhuần nhuyễn giữa kỹ thuật mã hóa nội dung văn bản báo chí với điều tra xã hội học thực nghiệm và xử lý dữ liệu định lượng bằng SPSS.
• Các nhà nghiên cứu và giảng viên báo chí - truyền thông: Có thêm hệ thống dữ liệu thực chứng và khung lý thuyết mở rộng về vai trò của báo chí chính luận trong quản trị rủi ro sinh thái tại các quốc gia đang phát triển.
• Đội ngũ lãnh đạo tòa soạn, phóng viên và biên tập viên: Nhận diện rõ những điểm nghẽn trong khâu thiết kế nội dung và hình thức thông điệp, từ đó đổi mới nghiệp vụ sáng tạo tác phẩm báo chí về BĐKH đạt hiệu ứng xã hội cao.
• Các nhà hoạch định chính sách, cán bộ ngành tài nguyên - môi trường: Nắm bắt được tâm lý tiếp nhận và nhu cầu thông tin thực sự của các nhóm đối tượng công chúng bản địa, tối ưu hóa các chiến dịch truyền thông nâng cao năng lực ứng phó khí hậu.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng và bản địa hóa Lý thuyết Truyền thông can thiệp xã hội của GS.TS. Nguyễn Văn Dững (2012) trong mối tương quan với Lý thuyết Đóng khung (Framing Theory) của Robert Entman (1993). Đóng góp độc đáo nằm ở việc chỉ ra cơ chế chuyển hóa của thông điệp báo chí từ chức năng tuyên truyền đường lối thuần túy sang một công cụ can thiệp kỹ thuật - kinh tế trực tiếp, định hình hành vi thích ứng sinh kế của cộng đồng cư dân vùng sinh thái nhạy cảm.

2. Tính đổi mới về phương pháp nghiên cứu so với các công trình đi trước?

So với nghiên cứu của Lưu Hồng Minh (2015) chỉ phân tích nội dung đơn thuần hoặc nghiên cứu của Đinh Văn Hường (2017) chủ yếu khảo sát diện rộng, luận án này thiết lập quy trình Tam giác đạc đa phương pháp (Methodological Triangulation) nghiêm ngặt: Phân tích nội dung định lượng 1.290 tác phẩm báo in trên SPSS 16.0 + Khảo sát xã hội học 450 công chúng tại 3 tiểu vùng sinh thái đặc trưng + Phỏng vấn sâu 18 chuyên gia đầu ngành và nhà báo chuyên trách.

3. Phát hiện bất ngờ và có ý nghĩa nhất từ dữ liệu thực chứng?

Phát hiện về sự lệch pha nghiêm trọng giữa cung và cầu thông tin: Trong khi 82,4% độc giả có nhu cầu cấp bách về hướng dẫn kỹ thuật thích ứng sinh kế tại chỗ, thì báo Đảng lại dành tới 48,5% dung lượng để mô tả hiểm họa/thiệt hại và 26,3% dung lượng phản ánh các cuộc họp/văn bản hành chính. Ngôn ngữ báo chí mang nặng tính hàn lâm, khiến 71,3% công chúng cảm thấy bi quan, bất an trước hiện tượng BĐKH.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lặp nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Luận án công bố chi tiết hệ thống bảng mã định lượng (gồm toàn bộ các biến số danh mục, biến số nội dung, biến số hình thức và thang đo tính chất), từ khóa chuẩn hóa, quy trình chọn mẫu phân tầng 450 độc giả và bộ câu hỏi phỏng vấn sâu 18 chuyên gia trong phần Phụ lục, cho phép các nhà khoa học khác dễ dàng tái lặp hoặc kiểm chứng trên các tập dữ liệu báo chí khác.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào?

Luận án gợi mở chương trình nghiên cứu tập trung vào 3 hướng: (1) Đánh giá hiệu quả của báo chí đa nền tảng và báo chí dữ liệu trong truyền thông rủi ro thiên tai; (2) Nghiên cứu liên ngành giữa Báo chí học, Xã hội học nông thôn và Khoa học khí hậu về hành vi thích ứng sinh kế tuần hoàn; (3) Khảo sát so sánh quốc tế về truyền thông BĐKH giữa các vùng đồng bằng châu thổ lớn tại Đông Nam Á (Mekong, Chao Phraya, Irrawaddy).

Kết luận

1. Luận án là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu toàn diện, chuyên sâu và có hệ thống về thông điệp BĐKH trên hệ thống báo Đảng địa phương khu vực ĐBSCL dưới góc độ Báo chí học.
2. Công trình giải mã thành công thực trạng nội dung và hình thức của 1.290 tác phẩm báo in xuất bản giai đoạn 2017–2019, cung cấp bức tranh thực chứng rõ nét về vai trò, thành tựu cũng như những khoảng trống cấu trúc của báo chí địa phương.
3. Luận án chỉ ra sự cần thiết phải chuyển dịch mô hình làm báo từ "truyền thông phản ánh sự vụ, đe dọa hiểm họa" sang mô hình "Báo chí giải pháp (Solutions Journalism) và truyền thông thích ứng chủ động".
4. Khảo sát 450 độc giả và 18 chuyên gia đã làm sáng tỏ cơ chế tiếp nhận, tâm lý xã hội và nhu cầu thông tin thực tiễn của công chúng vùng đồng bằng trước các hiểm họa khí hậu cực đoan.
5. Hệ thống 5 nhóm giải pháp và khuyến nghị chính sách được đề xuất có giá trị ứng dụng thực tiễn cao, đóng góp trực tiếp vào công cuộc phát triển bền vững và bảo đảm an ninh sinh thái vùng ĐBSCL theo chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1, luận án thiết lập cơ sở lý luận - thực tiễn cho vấn đề nghiên cứu; trong đó sau khi giải mã các khái niệm công cụ cơ bản, minh giải các lý thuyết được sử dụng, luận án phân tích yêu cầu thực tiễn cần yếu cho nghiên cứu này. Chương 2, tìm hiểu thực trạng thông điệp BĐKH trên báo Đảng khu vực ĐBSCL; nhìn nhận rõ hơn vấn đề thực tế đặt ra. Chương 3, tìm hiểu công chúng báo Đảng khu vực ĐBSCL trong quá trình tiếp nhận thông điệp về BĐKH. Theo quan điểm tiếp cận của báo chí học, chúng tôi cho rằng nghiên cứu thông điệp không thể không đặt trong mối quan hệ (ở mức độ nào đó) với công chúng báo chí; và từ kết quả nghiên cứu chương 3, luận án soi chiếu với chương 2 để phân tích vấn đề thực tiễn.

Chương 4, trên cơ sở đề cập môi trường truyền thông mới và những yêu cầu đặt ra, luận án chủ yếu phân tích vấn đề thực tiễn qua khảo sát, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng thông điệp về BĐKH trên báo Đảng ĐBSCL. 12 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. HƢỚNG NGHIÊN CỨU VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, TRUYỀN THÔNG VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 1. Tài liệu tiếng nƣớc ngoài “Thông tin về BĐKH ề s nóng lên toàn c p ơ TTĐC vai trò rất quan trọ i với nh n th ểm c ời về vấ ề này.

Bởi h u h t mọi ời không tr c ti p tr i nghi BĐKH p i d a vào nội dung truyề ể phát triển s hiểu bi t về nó” [88]. Vì thế, nhiều nghiên cứu đã tập trung làm rõ vai trò của truyền thông - báo chí đối với việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về BĐKH để điều chỉnh hành vi phù hợp. The Role of Information and Communication Technologies for community - based adaptation to climate change (2010) (tạm dịch: Vai trò c a công ngh thông tin và truyề i với cộ ng - ơ ở ể thích ng vớ BĐKH) - nghiên cứu được thực hiện bởi tổ chức Lương thực thế giới (FAO) nhấn mạnh việc áp dụng kỹ thuật, công nghệ hiện đại để nâng cao hiệu quả truyền thông là mấu chốt để thực hiện 3 chiến lược (1)thích ứng, (2)giảm thiểu và (3)cả hai - tức vừa thích ứng vừa giảm thiểu tác động tiêu cực của BĐKH. Nghiên cứu này đề ra một quy trình “truyền thông cho sự phát triển” (Communication for Development) gồm 6 giai đoạn, nhằm phát huy cao nhất hiệu quả truyền thông, đáp ứng nhu cầu kiến thức và thông tin về BĐKH của các tổ chức và các nhóm dễ bị tổn thương nhằm mục tiêu phát triển bền vững.

Trong đó, thiết kế thông điệp nằm trong giai đoạn thứ 3, được xem là giai đoạn đòi hỏi nhiều sự sáng tạo nhất trong toàn bộ quy trình [110, tr16-18]. Sách A history of The science and politics of Climate change: The Role of the Intergovernmental Panel on Climate Change (2008) (tạm dịch: L ch sử khoa học và chính tr c BĐKH: V ò a IPCC i vớ BĐKH) [98] được viết bởi Giáo sư Bert Bolin, Chủ tịch đầu tiên của IPCC, cung cấp cái nhìn trung thực về sự phức tạp để triển khai xây dựng và thực hiện các chính sách về BĐKH cũng như những khuyến cáo, giải pháp để các chính sách về BĐKH được thực thi một cách suôn sẻ và hiệu quả. Đề cập đến TTĐC thông tin về về BĐKH, tác giả cho rằng các thông tin về BĐKH thời gian qua “đã có một sự phân cực đáng tiếc” và các thông điệp về BĐKH trên truyền thông đang rất hỗn độn. Thay vì nêu những dự báo và những gì nên làm, TTĐC lại cường điệu hóa, mô tả BĐKH như một thảm họa… 13 “E C A S b M D ” (2011) (Tạm d ch: T ổ ờng và nông nghi p bền vững ở ĐBSCL), do Mart A.

Stewart và Peter A. Coclanis biên tập là tập hợp những báo cáo, tham luận được trình bày tại Hội thảo quốc tế “Thay đổi môi trường, Nông nghiệp bền vững và Phát triển kinh tế”, được tổ chức tại Đại học Cần Thơ vào cuối tháng 3 năm 2010 [127]. 23 bài viết trong ấn phẩm đã cung cấp nhiều thông tin có giá trị về thực trạng BĐKH ở ĐBSCL và những tác động của nó đến đời sống KT-XH, nhất là việc canh tác nông nghiệp của vùng đất đang phải làm nhiệm vụ đảm bảo “an ninh lương thực” cho quốc gia và nguồn cung cấp lương thực quan trọng của thế giới. Những giải pháp, khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thích ứng được đề cập cũng nhấn mạnh yếu tố nâng cao nhận thức và kỹ năng chống chịu của cộng đồng nơi đây đối với sự thay đổi bất thường của môi trường.

Nghiên cứu về vai trò của truyền thông trong việc nâng cao hiệu quả ứng phó với BĐKH, Y Prabhanjan Yadav và Rapaka Jhansi Rani - đến từ Ấn Độ - nhấn mạnh vai trò tối quan trọng của truyền thông, cho rằng “chính quyề ờ ều phụ thuộc vào truyền thông, không chỉ ể phổ bi n thông tin, mà còn trong vi c thi t l p ơ s cho s phát triển và các hoạ ộng liên minh khác vì s phát triển bền vững c a qu c gia” [141]. Trong tài liệu nghiên cứu “Role of communication in climate change and sustainable development” (2011) (tạm dịch: Vai trò c a truyền i vớ BĐKH p ển bền vững), hai tác giả nhấn mạnh: Yêu cầu về trách nhiệm của báo chí là cung cấp thông tin hữu ích nhằm giúp xã hội hiểu sâu hơn các vấn đề và khuyến khích tìm kiếm các giải pháp khả thi để thích ứng và giảm thiểu tác hại của BĐKH. Trách nhiệm xã hội là tiêu chí duy nhất để phân biệt báo chí với blog, thông tin sai lệch hoặc thông tin theo kiểu định hướng. Tác giả cũng xây dựng một quy trình truyền thông cho trường hợp xảy ra thảm họa thiên tai và khuyến cáo các phương tiện TTĐC nên tuân theo để giảm thiểu hậu quả đến mức thấp nhất… Sự phát triển mạnh mẽ của các loại hình truyền thông xã hội trong hơn một thập kỷ qua cũng mở ra cho các nhà khoa học nghiên cứu về BĐKH những góc nhìn mới.

Anderson đã chỉ ra trong nghiên cứu của mình The Role of the Media in the Construction of Public Belief and Social Change (2017) (Tạm dịch: Vai trò c a truyền thông trong vi c xây d ng niềm tin cộ ổi xã hội) [96] một số 14 “bằng chứng” cho thấy truyền thông xã hội đã tác động tích cực, nâng cao nhận thức về BĐKH của công chúng bằng cách tạo ra những diễn đàn trao đổi về vấn đề này; hình ảnh và video về các sự kiện thời tiết khắc nghiệt trong khu vực giúp người xem dễ dàng tiếp thu, từ đó thay đổi quan niệm mặc định BĐKH là những “thông tin khoa học phức tạp”, giúp tiếp cận đối tượng lớn công chúng thông qua chia sẻ và thảo luận. Tuy nhiên, truyền thông xã hội thiếu sự kiểm soát và ý kiến khoa học trong một số trường hợp lại làm gia tăng sự hoài nghi về BĐKH… Trong khi phần đông các nhà khoa học và công chúng nhìn nhận BĐKH là vấn đề hiện hữu và cần cấp thiết ứng phó, thì trên báo chí và TTĐC vẫn có những tiếng nói “phủ nhận BĐKH” (Climate denial), thậm chí hình thành nên “Chủ nghĩa hoài nghi BĐKH” (Climate skepticism). Trong một hướng nghiên cứu khác, (Cross-national comparison of the presence of climate scepticism in the print media in six countries, 2007-2010) (2012). (Tạm dịch: So sánh xuyên qu c gia về s hi n di n c a ch ĩ BĐKH ờ báo in ở sáu qu c gia, 2007-2010) [119], James Painter và Teresa Ashe đã tiến hành đối chiếu mức độ và số lượng xuất hiện những quan điểm theo Chủ nghĩa hoài nghi BĐKH trên báo in ở Brazil, Trung Quốc, Pháp, Ấn Độ, Anh và Mỹ.

Kết quả cho thấy báo Mỹ và Anh có tỷ lệ xuất hiện cao nhất các bài báo có tiếng nói hoài nghi, trong khi báo chí Pháp và ba nước đang phát triển cung cấp ít không gian hơn cho những đối tượng này. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy có một sự tương ứng mạnh mẽ giữa khuynh hướng chính trị của một tờ báo và sự sẵn sàng trích dẫn hoặc sử dụng tiếng nói hoài nghi không kiểm chứng trong các ý kiến… Trong báo cáo “Perceptions of Climate Change: The Role of Art and the Media” (2011) (tạm dịch: Nh n th c về BĐKH: V ò a ngh thu t và truyền thông) trình bày tại hội nghị chuyên đề “N Đạ T D ơ ề BĐKH: V ò N T ề ”, được tổ chức vào ngày 18 và 19-10- 2010, tại đại học Boston, hai nhà nghiên cứu Miquel Muñoz và Bernd Sommer nêu thực tế ngày càng nhiều người Mỹ không tin BĐKH do con người gây ra và truyền thông về BĐKH có lẽ là thất bại lớn nhất của báo chí Hoa Kỳ. Bởi lẽ xu hướng thương mại đơn thuần khiến cho nhiều báo chí Hoa Kỳ thích “t p trung vào các nội dung xung ột và bấ ng chính ki ể cung cấp cho khán gi c a họ một câu chuy n ly kỳ” hơn là những thông tin dài hơi và không mấy mới mẻ của BĐKH. Đồng thời, khẳng định các thông điệp tiếp nhận từ các phương tiện TTĐC và nghệ thuật là tác động 15 mạnh nhất đến định hình nhận thức của công chúng.

Điều này càng thể hiện vai trò quan trọng của truyền thông, bởi vì “nh n th c c a công chúng về nguyên nhân, r i ro và h u qu c BĐKH i cùng sẽ chi ph i quy nh ph n ng chính tr , kinh t và xã hộ i với nó” [131]. Stewart và Peter A. Coclanis biên tập là tập hợp những báo cáo, tham luận được trình bày tại Hội thảo quốc tế “Thay đổi môi trường, Nông nghiệp bền vững và Phát triển kinh tế”, được tổ chức tại Đại học Cần Thơ vào cuối tháng 3 năm 2010 [127]. 23 bài viết trong ấn phẩm đã cung cấp nhiều thông tin có giá trị về thực trạng BĐKH ở ĐBSCL và những tác động của nó đến đời sống KT-XH, nhất là việc canh tác nông nghiệp của vùng đất đang phải làm nhiệm vụ đảm bảo “an ninh lương thực” cho quốc gia và nguồn cung cấp lương thực quan trọng của thế giới.

Những giải pháp, khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thích ứng được đề cập cũng nhấn mạnh yếu tố nâng cao nhận thức và kỹ năng chống chịu của cộng đồng nơi đây đối với sự thay đổi bất thường của môi trường.