Nghiên Cứu Thành Ngữ và Tục Ngữ Tiếng Anh Liên Quan Đến Khuôn Mặt với Tương Đương Tiếng Việt

Nghiên cứu về thành ngữ và tục ngữ tiếng Anh liên quan đến "mặt" và các tương đương trong tiếng Việt, khám phá sự tương đồng văn hóa.

• Tác giả: Vi Thị Dung
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Thu Thủy, Ph.D
• Trường học: Vietnam National University of Agriculture
• Chuyên ngành: English
• Đề tài: A Study On English Idioms And Proverbs Concerning Face With Reference To The Vietnamese Equivalents
• Loại tài liệu: ba thesis
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• ACKNOWLEDGEMENT
• CERTIFICATE OF ORIGINALITY
• TABLE OF CONTENTS
• PART 1. INTRODUCTION
• 1.1. RATIONALE FOR THE STUDY
• 1.2. AIMS AND OBJECTIVES OF THE STUDY
• 1.2.1. Aims of the study
• 1.2.2. Objectives of the study
• 1.3. SCOPE OF THE STUDY
• 1.4. SIGNIFICANCE OF THE STUDY
• 1.5. DESIGN OF THE STUDY
• PART 2. DEVELOPMENT
• CHAPTER 1. LITERATURE REVIEW
• 1.1. REVIEW OF THE PREVIOUS STUDIES
• 1.2. REVIEW OF THEORETICAL BACKGROUND
• 1.2.1. Definition of idioms
• 1.2.2. Definition of proverbs
• 1.2.3. Overview of structures of idioms and proverbs in English and Vietnamese
• CHAPTER 2. METHODOLOGY
• CHAPTER 3. FINDINGS AND DISCUSSIONS
• 3.1. English and Vietnamese idioms and proverbs concerning face with phrase structures
• 3.2. English and Vietnamese idioms and proverbs concerning face with sentence structures
• 3.3. Figures of speech of idioms and proverbs concerning face
• 3.4. Semantic Fields of English and Vietnamese idioms and proverbs concerning face
• 3.5. SUGGESTIONS FOR FURTHER STUDY
• ABSTRACT
• LIST OF ABBREVIATIONS
• LIST OF TABLES

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Thành Ngữ Tục Ngữ Về Khuôn Mặt

Nghiên cứu thành ngữ tục ngữ tiếng Anh về khuôn mặt và tương đương tiếng Việt là một lĩnh vực thú vị, kết nối ngôn ngữ và văn hóa. Ngôn ngữ là phương tiện biểu đạt văn hóa, phong tục, tập quán của một quốc gia. Do đó, việc nắm vững ngôn ngữ là chìa khóa để khám phá một nền văn hóa. Trong quá trình học ngoại ngữ, thành ngữ và tục ngữ là một trong những thách thức lớn nhất. Chúng chứa đựng những đặc trưng văn hóa, lịch sử, đời sống vật chất và tinh thần, làm cho ngôn ngữ trở nên sinh động và hấp dẫn hơn. Hiểu và sử dụng thành ngữ, tục ngữ hiệu quả giúp người học đến gần hơn với tinh túy của ngôn ngữ. Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích và so sánh thành ngữ tục ngữ tiếng Anh về khuôn mặt với các biểu đạt tương đương trong tiếng Việt, làm sáng tỏ những điểm tương đồng và khác biệt về cấu trúc và ý nghĩa.

1.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu idioms về face

Nghiên cứu idioms về face không chỉ giúp người học tiếng Anh hiểu sâu sắc hơn về ngôn ngữ mà còn về văn hóa Anh. Việc sử dụng thành ngữ tục ngữ tiếng Anh về biểu cảm khuôn mặt một cách tự nhiên và chính xác thể hiện trình độ ngôn ngữ cao. Hơn nữa, việc so sánh với tương đương thành ngữ tục ngữ tiếng Việt về khuôn mặt giúp người học nhận diện những điểm tương đồng và khác biệt, từ đó tránh được những lỗi sai trong dịch thuật và giao tiếp. Nghiên cứu này đặc biệt hữu ích cho những người học ngôn ngữ đa văn hóa, những người Việt học tiếng Anh và người nước ngoài học tiếng Việt.

1.2. Mục tiêu và phạm vi của nghiên cứu thành ngữ tục ngữ

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các đặc điểm cú pháp và ngữ nghĩa của thành ngữ tục ngữ tiếng Anh về khuôn mặt (IPCF) trong một số từ điển. Sử dụng phương pháp so sánh và đối chiếu để phân tích các đặc điểm cú pháp và ngữ nghĩa của thành ngữ tục ngữ liên quan đến khuôn mặt được tìm thấy trong các từ điển trên. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các thành ngữ tục ngữ tiếng Anh về bộ phận khuôn mặt như "eye", "ear", "face", "cheek", "chin", "lip", "mouth", "nose" và các thành ngữ tục ngữ tiếng Việt tương ứng. Dữ liệu được thu thập từ các từ điển thành ngữ, tục ngữ tiếng Anh và tiếng Việt uy tín.

II. Thách Thức Khi Học Thành Ngữ Tục Ngữ Tiếng Anh Về Mặt

Việc học thành ngữ tục ngữ tiếng Anh về khuôn mặt đặt ra nhiều thách thức cho người học. Một trong những khó khăn lớn nhất là sự khác biệt về văn hóa và cách diễn đạt giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Ý nghĩa thành ngữ tục ngữ tiếng Anh về khuôn mặt thường không thể dịch một cách trực tiếp sang tiếng Việt, đòi hỏi người học phải hiểu ngữ cảnh và ý nghĩa ẩn dụ của chúng. Ngoài ra, số lượng thành ngữ tục ngữ liên quan đến khuôn mặt là rất lớn, gây khó khăn cho việc ghi nhớ và sử dụng. Việc sử dụng sai thành ngữ tục ngữ có thể dẫn đến hiểu lầm và gây khó chịu cho người nghe. Do đó, cần có phương pháp học tập hiệu quả để vượt qua những thách thức này.

2.1. Sự khác biệt văn hóa trong thành ngữ tục ngữ về khuôn mặt

Văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và sử dụng thành ngữ tục ngữ. Mỗi nền văn hóa có những quan niệm và giá trị riêng về khuôn mặt, dẫn đến sự khác biệt trong cách diễn đạt. Ví dụ, một số thành ngữ tục ngữ tiếng Anh về vẻ mặt có thể mang ý nghĩa tích cực trong văn hóa Anh, nhưng lại mang ý nghĩa tiêu cực trong văn hóa Việt, và ngược lại. Do đó, người học cần phải nhạy bén với những khác biệt văn hóa này để sử dụng thành ngữ tục ngữ một cách phù hợp.

2.2. Khó khăn trong việc hiểu nghĩa bóng của idioms về face

Thành ngữ tục ngữ thường sử dụng hình ảnh ẩn dụ để truyền tải ý nghĩa. Việc giải mã ý nghĩa bóng của idioms về face đòi hỏi người học phải có kiến thức sâu rộng về văn hóa và ngôn ngữ. Ví dụ, thành ngữ "to save face" không có nghĩa đen là "giữ khuôn mặt", mà có nghĩa là "giữ thể diện". Việc hiểu sai ý nghĩa bóng của thành ngữ tục ngữ có thể dẫn đến những sai lầm nghiêm trọng trong giao tiếp.

III. Phương Pháp Phân Tích Thành Ngữ Tục Ngữ Tiếng Anh Về Mặt

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp nhiều phương pháp để phân tích thành ngữ tục ngữ tiếng Anh về khuôn mặt và tương đương tiếng Việt. Phương pháp so sánh đối chiếu được sử dụng để xác định những điểm tương đồng và khác biệt về cấu trúc và ý nghĩa. Phương pháp phân tích ngữ nghĩa được sử dụng để giải mã ý nghĩa ẩn dụ của thành ngữ tục ngữ. Phương pháp thống kê được sử dụng để xác định tần suất xuất hiện của các cấu trúc và ý nghĩa khác nhau. Các phương pháp này giúp cung cấp một cái nhìn toàn diện và sâu sắc về thành ngữ tục ngữ liên quan đến khuôn mặt.

3.1. So sánh đối chiếu thành ngữ tục ngữ Anh Việt

Phương pháp so sánh đối chiếu là phương pháp chính được sử dụng trong nghiên cứu này. Phương pháp này cho phép xác định những điểm tương đồng và khác biệt giữa thành ngữ tục ngữ tiếng Anh về diện mạo và tương đương thành ngữ tục ngữ tiếng Việt về khuôn mặt. Việc so sánh được thực hiện trên nhiều cấp độ, bao gồm cấu trúc ngữ pháp, ý nghĩa ngữ nghĩa và giá trị văn hóa.

3.2. Phân tích ngữ nghĩa và ý nghĩa ẩn dụ của idioms

Phân tích ngữ nghĩa là một bước quan trọng trong việc hiểu thành ngữ tục ngữ. Phương pháp này tập trung vào việc giải mã ý nghĩa ẩn dụ của idioms. Điều này đòi hỏi người nghiên cứu phải xem xét ngữ cảnh sử dụng và kiến thức văn hóa liên quan. Phân tích ngữ nghĩa giúp làm sáng tỏ những ý nghĩa sâu xa mà thành ngữ tục ngữ muốn truyền tải.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Thành Ngữ Tục Ngữ Về Khuôn Mặt Trong Dạy Học

Nghiên cứu về thành ngữ tục ngữ tiếng Anh về khuôn mặt có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc dạy và học tiếng Anh. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để thiết kế các bài học và hoạt động giúp người học hiểu và sử dụng thành ngữ tục ngữ một cách hiệu quả. Nghiên cứu cũng cung cấp thông tin hữu ích cho việc biên soạn từ điển và sách giáo khoa. Ngoài ra, nghiên cứu này có thể giúp người dịch tránh được những lỗi sai trong dịch thuật và cải thiện khả năng giao tiếp đa văn hóa.

4.1. Thiết kế bài học về idioms và proverbs về face

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để thiết kế các bài học hấp dẫn và hiệu quả về thành ngữ tục ngữ tiếng Anh về vẻ mặt. Các bài học có thể tập trung vào việc giới thiệu thành ngữ tục ngữ theo chủ đề, giải thích ý nghĩa và cách sử dụng, và cung cấp các bài tập thực hành. Việc sử dụng các ví dụ thực tế và các hoạt động tương tác sẽ giúp người học ghi nhớ và sử dụng thành ngữ tục ngữ một cách tự tin.

4.2. Cải thiện kỹ năng dịch thuật thành ngữ tục ngữ

Nghiên cứu này cung cấp thông tin hữu ích cho người dịch, giúp họ hiểu rõ hơn về ý nghĩa và sắc thái của thành ngữ tục ngữ tiếng Anh về biểu cảm khuôn mặt. Việc so sánh với tương đương thành ngữ tục ngữ tiếng Việt về khuôn mặt giúp người dịch tìm ra những cách diễn đạt phù hợp và tránh được những lỗi sai trong dịch thuật. Điều này đặc biệt quan trọng trong các lĩnh vực như văn học, báo chí và truyền thông.

V. Kết Quả Nghiên Cứu So Sánh Cấu Trúc và Ý Nghĩa Thành Ngữ

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều điểm tương đồng và khác biệt giữa thành ngữ tục ngữ tiếng Anh về khuôn mặt và tương đương tiếng Việt về cấu trúc và ý nghĩa. Về cấu trúc, không phải tất cả các cấu trúc cú pháp đều xuất hiện trong cả hai ngôn ngữ. Về ý nghĩa, một số thành ngữ tục ngữ có nhiều hơn một ý nghĩa trong tiếng Anh. Ngoài ra, có những lĩnh vực ngữ nghĩa chỉ xuất hiện trong một ngôn ngữ. Ví dụ, trong tiếng Anh không có thành ngữ tục ngữ thuộc lĩnh vực bình đẳng và công việc, trong khi trong tiếng Việt không có thành ngữ tục ngữ thuộc lĩnh vực địa điểm, mong muốn và khả năng.

5.1. Điểm tương đồng và khác biệt về cấu trúc cú pháp

Nghiên cứu chỉ ra rằng không phải tất cả các cấu trúc cú pháp đều xuất hiện trong cả thành ngữ tục ngữ tiếng Anh và tiếng Việt. Ví dụ, không có thành ngữ tục ngữ tiếng Việt nào có cấu trúc cụm trạng từ hoặc cụm giới từ. Trong tiếng Anh, thành ngữ tục ngữ có cấu trúc cụm động từ chiếm tỷ lệ cao nhất, trong khi ở tiếng Việt, tỷ lệ phổ biến nhất là cụm danh từ. Về cấu trúc câu, câu đơn được sử dụng phổ biến nhất trong tiếng Anh, trong khi câu đơn và câu so sánh chiếm ưu thế trong tiếng Việt.

5.2. So sánh các lĩnh vực ngữ nghĩa của thành ngữ tục ngữ

Về mặt ngữ nghĩa, nghiên cứu cho thấy một số thành ngữ tục ngữ tiếng Anh có nhiều hơn một ý nghĩa. Ngoài ra, có những lĩnh vực ngữ nghĩa chỉ xuất hiện trong một ngôn ngữ. Ví dụ, trong tiếng Anh không có thành ngữ tục ngữ thuộc lĩnh vực bình đẳng và công việc, trong khi trong tiếng Việt không có thành ngữ tục ngữ thuộc lĩnh vực địa điểm, mong muốn và khả năng. Trong tiếng Anh, thành ngữ tục ngữ thuộc lĩnh vực hành động chiếm tỷ lệ lớn nhất, trong khi ở tiếng Việt, đó là lĩnh vực tính cách.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Idioms Về Mặt

Nghiên cứu về thành ngữ tục ngữ tiếng Anh về khuôn mặt và tương đương tiếng Việt đã làm sáng tỏ nhiều khía cạnh quan trọng về cấu trúc và ý nghĩa của chúng. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để cải thiện việc dạy và học tiếng Anh, đặc biệt là thành ngữ tục ngữ. Tuy nhiên, nghiên cứu này vẫn còn một số hạn chế và cần được tiếp tục phát triển trong tương lai. Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc mở rộng phạm vi nghiên cứu, sử dụng các phương pháp phân tích khác nhau và khám phá các khía cạnh văn hóa sâu sắc hơn của thành ngữ tục ngữ liên quan đến khuôn mặt.

6.1. Tổng kết những phát hiện chính của nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt quan trọng giữa thành ngữ tục ngữ tiếng Anh về khuôn mặt và tương đương tiếng Việt về cấu trúc và ý nghĩa. Về cấu trúc, không phải tất cả các cấu trúc cú pháp đều xuất hiện trong cả hai ngôn ngữ. Về ý nghĩa, một số thành ngữ tục ngữ có nhiều hơn một ý nghĩa trong tiếng Anh. Ngoài ra, có những lĩnh vực ngữ nghĩa chỉ xuất hiện trong một ngôn ngữ. Những phát hiện này có ý nghĩa quan trọng trong việc dạy và học tiếng Anh, đặc biệt là thành ngữ tục ngữ.

6.2. Đề xuất cho các nghiên cứu tiếp theo về idioms về face

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc mở rộng phạm vi nghiên cứu, bao gồm nhiều thành ngữ tục ngữ hơn và sử dụng các nguồn dữ liệu khác nhau. Ngoài ra, các nghiên cứu có thể sử dụng các phương pháp phân tích khác nhau, chẳng hạn như phân tích diễn ngôn và phân tích văn hóa. Cuối cùng, các nghiên cứu có thể khám phá các khía cạnh văn hóa sâu sắc hơn của thành ngữ tục ngữ liên quan đến khuôn mặt, chẳng hạn như vai trò của khuôn mặt trong giao tiếp và biểu đạt cảm xúc.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu và giao lưu văn hóa, ngôn ngữ luôn được xem là phương tiện phản ánh lịch sử, đời sống vật chất và tinh thần của mỗi quốc gia. Quá trình tiếp thu một ngoại ngữ đòi hỏi người học không chỉ nắm vững ngữ pháp và từ vựng cơ bản mà còn phải tiếp cận các đơn vị cố định mang tính đặc trưng văn hóa cao như thành ngữ và tục ngữ. Việc hiểu đúng nghĩa biểu đạt và sử dụng tự nhiên các đơn vị này trong giao tiếp hàng ngày thường là một rào cản lớn đối với người học ngôn ngữ.

Trong hệ thống thành ngữ và tục ngữ chỉ các bộ phận cơ thể người, các đơn vị liên quan đến khuôn mặt (Idioms and Proverbs Concerning Face - IPCF) xuất hiện với tần suất cao trong đời sống, sách báo và văn học. Tuy nhiên, việc nắm bắt ngữ nghĩa hàm ẩn và cấu trúc cú pháp của nhóm thành ngữ, tục ngữ này rất phức tạp do tính chất thành ngữ hóa và sự khác biệt về tư duy văn hóa giữa phương Đông và phương Tây. Tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam (Vietnam National University of Agriculture), tác giả nhận thấy chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về thành ngữ và tục ngữ liên quan đến khuôn mặt trong tiếng Anh có đối chiếu với tiếng Việt. Do đó, khóa luận tốt nghiệp cử nhân ngành Ngôn ngữ Anh của sinh viên Vi Thị Dung (mã sinh viên: 621219) dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Thị Thu Thủy (năm 2021) đã thực hiện đề tài: "A Study on English Idioms and Proverbs Concerning Face with Reference to the Vietnamese Equivalents" (Nghiên cứu về thành ngữ và tục ngữ tiếng Anh liên quan đến khuôn mặt có tham chiếu đến các từ/nghĩa tương đương trong tiếng Việt).

Đề tài xác định hệ thống mục tiêu, nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu cụ thể như sau:

• Mục đích nghiên cứu (Aims of the study): Tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa thành ngữ, tục ngữ liên quan đến khuôn mặt trong tiếng Anh và tiếng Việt trên hai bình diện đặc trưng cú pháp (syntactic features) và đặc trưng ngữ nghĩa (semantic features).
• Mục tiêu/Nhiệm vụ nghiên cứu (Objectives of the study):
  1. Miêu tả chi tiết các đặc trưng cú pháp và đặc trưng ngữ nghĩa của IPCF trong tiếng Anh và tiếng Việt.
  2. So sánh và đối chiếu các đặc trưng cú pháp và ngữ nghĩa của IPCF tiếng Anh có tham chiếu đến các đơn vị tương đương trong tiếng Việt.
• Câu hỏi nghiên cứu (Research questions):
  1. Các đặc trưng cú pháp và ngữ nghĩa của IPCF trong tiếng Anh và tiếng Việt là gì?
  2. Những điểm tương đồng và khác biệt giữa IPCF tiếng Anh và tiếng Việt xét về đặc trưng cú pháp và ngữ nghĩa là gì?
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu (Scope of the study): Nghiên cứu tập trung vào các thành ngữ và tục ngữ tiếng Anh và tiếng Việt có chứa các từ chỉ bộ phận cấu thành khuôn mặt.
  • Trong tiếng Anh: các từ khóa bao gồm "eye" (mắt), "ear" (tai), "face" (mặt), "cheek" (má), "chin" (cằm), "lip" (môi), "mouth" (miệng), "nose" (mũi).
  • Trong tiếng Việt: các từ khóa tương ứng bao gồm "mắt", "tai", "mặt", "má", "cằm", "môi", "miệng/mồm", "mũi".
  • Dữ liệu nghiên cứu được trích xuất từ các từ điển thành ngữ và tục ngữ uy tín của hai ngôn ngữ được xuất bản trong giai đoạn 1988 đến 2016.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập một hệ thống khung lý thuyết ngôn ngữ học vững chắc làm nền tảng cho việc phân tích cú pháp, tu từ và trường nghĩa:

• Khái niệm và định nghĩa:

  • Thành ngữ (Idioms): Tác giả tổng hợp các định nghĩa của Makkai (1972), A.S. Hornby (1995), Hoàng Văn Hạnh (2004), Vũ Ngọc Phan (2005) và Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê, 2002); trong đó định nghĩa làm việc (working definition) dựa theo Michael McCarthy và Felicity O'Dell (2017): thành ngữ là những biểu thức có ý nghĩa không thể suy ra trực tiếp từ nghĩa của từng từ riêng lẻ cấu thành.
  • Tục ngữ (Proverbs): Dựa trên các nghiên cứu của Galperin (1977), Hoàng Phê (2002), Vũ Ngọc Phan (2005); định nghĩa làm việc được chọn theo Wolfgang Mieder (1993): tục ngữ là câu nói ngắn gọn, truyền miệng trong dân gian, chứa đựng trí tuệ, chân lý, đạo đức và quan điểm truyền thống dưới dạng ẩn dụ, cố định, dễ nhớ và được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
  • Cấu trúc cú pháp: Dựa trên khung ngữ pháp tiếng Anh của Sidney Greenbaum (The Oxford English Grammar, 1996), Randolph Quirk và Sidney Greenbaum (1985); cùng khung ngữ pháp tiếng Việt của Diệp Quang Ban (2004) và Từ điển Bách khoa Việt Nam (1995) để phân loại cụm từ (cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ, cụm phó từ, cụm giới từ) và các kiểu câu (câu đơn, câu ghép, câu phức, câu so sánh).
  • Biện pháp tu từ (Figures of speech): Khung phân tích các phương thức chuyển nghĩa dựa trên Hoàng Tất Trường (1993), Arthur Quinn (1999), Hugh Chisholm (1911) và Hoàng Phê (2002), bao gồm: Ẩn dụ (Metaphor), Hoán dụ (Metonymy), So sánh (Simile), Thoa trương/Nói quá (Hyperbole), Nhân hóa (Personification), và Phép đối (Antithesis).
  • Trường nghĩa (Semantic fields): Dựa trên lý thuyết của Zhou Weijie (2001) và Jack C. Richards, John Platt, Heidi Weber (1987), phân loại thành 19 trường nghĩa: tính cách (personality), diện mạo (appearance), giàu - nghèo (richness and poverty), tình cảm - hôn nhân - giới tính (love affairs, marriage and sexuality), hành động (action), trạng thái (status), tài sản/hoàn cảnh (property), mối quan hệ con người (human's relationship), kinh nghiệm và phong cách sống (life experience and life style), lời khuyên (advice), bình đẳng (equality), công việc (work), nơi chốn (place), mong muốn (desire), năng lực (ability).

• Phương pháp nghiên cứu: Tác giả sử dụng tiếng Anh làm ngôn ngữ đích (target language) và tiếng Việt làm ngôn ngữ nguồn (source language) với 4 phương pháp chính:

  1. Phương pháp thống kê (Statistical method): Thống kê và lập danh mục toàn bộ số lượng IPCF tiếng Anh và tiếng Việt được thu thập theo từng loại cấu trúc cú pháp và trường nghĩa.
  2. Phương pháp phân tích (Analytical method): Mổ xẻ chi tiết các cấu trúc ngữ pháp (cụm từ, cấu tạo câu) và các giá trị ngữ nghĩa hàm ẩn, biện pháp tu từ trong ngữ cảnh cụ thể.
  3. Phương pháp miêu tả (Descriptive method): Mô tả tường minh các đặc điểm hình thái - cú pháp và ngữ nghĩa của dữ liệu trích xuất.
  4. Phương pháp so sánh - đối chiếu (Comparison-contrastive method): Áp dụng lý thuyết phân tích đối chiếu ngôn ngữ của Robert Lado (1957) và Jacek Fisiak (1981) qua 4 bước: Miêu tả (Description) $\rightarrow$ Tuyển chọn (Selection) $\rightarrow$ Đối chiếu (Contrast) $\rightarrow$ Dự đoán/Đánh giá (Prediction).

• Nguồn dữ liệu và ngữ liệu khảo sát:

  • Tiếng Anh: Oxford Dictionary of Idioms (Judith Siefring, 2004), Cambridge International Dictionary of Idioms (Cambridge University Press, 1998), Oxford Dictionary of Proverbs (John Simpson & Jennifer Speake, 2003/2008). Tổng số ngữ liệu thu thập được là 293 IPCF tiếng Anh.
  • Tiếng Việt: Từ điển thành ngữ và tục ngữ Việt Nam (Nguyễn Lân, 2016), Tuyển tập thành ngữ, tục ngữ, ca dao Việt-Anh thông dụng (Nguyễn Đình Hùng, 2007). Tổng số ngữ liệu thu thập được là 216 IPCF tiếng Việt (trong đó 215 đơn vị được phân tích định lượng chi tiết trong các bảng cấu trúc cú pháp).

Nội dung chính theo từng chương

Cấu trúc nội dung khóa luận được tổ chức thành 3 phần chính gồm 3 chương phát triển:

Chapter 1: Literature Review (Tổng quan tài liệu và cơ sở lý thuyết)

Chương 1 tiến hành tổng hợp các nghiên cứu tiền nhiệm trong và ngoài nước liên quan đến thành ngữ chỉ bộ phận cơ thể:

• Các nghiên cứu quốc tế: Nghiên cứu của Lina Laith Younis (2009) tại Đại học Baghdad về thành ngữ chỉ bộ phận cơ thể và ý nghĩa văn hóa đối với người học Iraq; nghiên cứu đối chiếu thành ngữ bộ phận cơ thể (tay, đầu, chân) giữa tiếng Anh và tiếng Pháp của Martina Němcová (2013) tại Đại học Masaryk Brno.
• Các nghiên cứu trong nước: Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thu Hương (2019) tại Đại học Dân lập Hải Phòng; nghiên cứu khảo sát lỗi sử dụng thành ngữ chỉ bộ phận cơ thể của sinh viên năm thứ 3 tại Viện Đại học Mở Hà Nội của Đặng Thùy Dương (2015); nghiên cứu đối chiếu thành ngữ bộ phận cơ thể qua hai tác phẩm dịch thuật The Godfather và To Kill a Mockingbird của Nguyễn Thu Hạnh và Nguyễn Tiến Long (2019). Từ việc chỉ ra khoảng trống nghiên cứu (chưa có công trình tập trung riêng biệt vào nhóm bộ phận thuộc khuôn mặt giữa hai ngôn ngữ Anh - Việt), chương này xây dựng toàn bộ cơ sở lý luận về định nghĩa, tiêu chí nhận diện thành ngữ, tục ngữ, cấu trúc cụm từ, câu, các biện pháp tu từ và hệ thống 19 trường từ vựng - ngữ nghĩa.

Chapter 2: Methodology (Phương pháp nghiên cứu)

Chương 2 trình bày chi tiết về thiết kế nghiên cứu, quy trình thu thập ngữ liệu từ 5 cuốn từ điển tiêu chuẩn, các bước tiến hành phân tích theo khung 4 giai đoạn của Lado (1957) và thiết lập 3 khung phân tích chuẩn hóa:

• Khung phân tích cú pháp (Syntactic analytical framework): đối chiếu các mô hình cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ, cụm phó từ, cụm giới từ, câu đơn, câu ghép, câu phức, câu so sánh.
• Khung phân tích biện pháp tu từ (Figures of speech framework): ẩn dụ, hoán dụ, so sánh, nói quá, nhân hóa, đối.
• Khung phân tích trường nghĩa (Semantic field framework): 19 trường nghĩa biểu đạt.

Chapter 3: Findings and Discussions (Kết quả nghiên cứu và thảo luận)

Chương 3 tập trung phân tích định lượng và định tính toàn bộ ngữ liệu thu thập được. Tác giả chỉ ra sự phân bổ cấu trúc cú pháp giữa 293 IPCF tiếng Anh và 215 IPCF tiếng Việt qua bảng tổng hợp sau:

STT	Cấu trúc cú pháp (Structures)	Số lượng tiếng Anh (English Occurrence)	Tỷ lệ tiếng Anh (%)	Số lượng tiếng Việt (Vietnamese Occurrence)	Tỷ lệ tiếng Việt (%)
1	Cụm danh từ (Noun phrase)	38	13,0%	51	23,7%
2	Cụm động từ (Verb phrase)	184	63,0%	46	21,4%
3	Cụm tính từ (Adjective phrase)	7	2,4%	30	14,0%
4	Cụm phó từ (Adverb phrase)	7	2,4%	0	0,0%
5	Cụm giới từ (Prepositional phrase)	21	7,1%	0	0,0%
6	Câu đơn (Simple sentence)	25	8,5%	30	14,0%
7	Câu ghép (Compound sentence)	3	1,0%	25	11,6%
8	Câu phức (Complex sentence)	3	1,0%	3	1,3%
9	Câu so sánh (Comparative sentence)	5	1,6%	30	14,0%
Tổng	Toàn bộ cấu trúc	293	100%	215	100%

Các phát hiện trọng tâm của chương gồm:

• Cấu trúc dạng cụm từ (Phrase structures): Chiếm ưu thế áp đảo trong tiếng Anh với 87,9% (257/293 đơn vị), trong khi ở tiếng Việt chiếm 59,1% (127/215 đơn vị). Trong tiếng Anh, cụm động từ chiếm tỷ trọng cao nhất (63%), phản ánh xu hướng gắn liền hành vi và trạng thái hoạt động với các bộ phận khuôn mặt (ví dụ: play it by ear, keep one's chin up). Ở tiếng Việt, cụm danh từ chiếm tỷ lệ cao nhất trong nhóm cụm từ (23,7%), thường có cấu trúc đối xứng hoặc lặp từ (ví dụ: mặt sứa gan lim, mồm loa miệng chảo). Đặc biệt, tiếng Anh có cấu trúc cụm phó từ (2,4% - ví dụ: right under my nose) và cụm giới từ (7,1% - ví dụ: in the blink of an eye), trong khi tiếng Việt không xuất hiện hai mô hình cấu trúc này trong ngữ liệu thu thập (0%).
• Cấu trúc dạng câu (Sentence structures): Trong tiếng Anh, cấu trúc câu chỉ chiếm 12,1% (36/293 đơn vị), chủ yếu là câu đơn (8,5%). Ngược lại, trong tiếng Việt, dạng câu chiếm tới 40,9% (88/215 đơn vị), phân bổ đồng đều ở câu đơn (14%), câu so sánh (14%) và câu ghép (11,6% - ví dụ: Người khôn con mắt đen sì, người dại con mắt nửa chì nửa thau).
• Đặc trưng ngữ nghĩa và biện pháp tu từ: Các biện pháp tu từ ẩn dụ và hoán dụ xuất hiện với tần số cao nhất ở cả hai ngôn ngữ. Về trường nghĩa, tiếng Anh có các IPCF đa nghĩa và tập trung tỷ trọng lớn nhất vào trường nghĩa "Hành động" (Action), nhưng không có đơn vị nào thuộc trường nghĩa "Bình đẳng" (Equality) và "Công việc" (Work). Ngược lại, tiếng Việt tập trung tỷ trọng lớn nhất vào trường nghĩa "Tính cách" (Personality), nhưng không có đơn vị nào thuộc các trường nghĩa "Nơi chốn" (Place), "Mong muốn" (Desire) và "Năng lực" (Ability).

Kết quả và đóng góp

• Kết quả định lượng và định tính chính:

  • Tổng hợp và phân loại chi tiết 293 thành ngữ, tục ngữ chỉ khuôn mặt trong tiếng Anh và 216 đơn vị trong tiếng Việt theo 9 nhóm mô hình cú pháp và 19 trường nghĩa.
  • Chứng minh sự khác biệt rõ nét về mặt cú pháp: IPCF tiếng Anh thiên về cụm động từ hành động (63%), trong khi IPCF tiếng Việt phân bố cân bằng hơn giữa cụm danh từ (23,7%), cụm động từ (21,4%), câu đơn (14%) và câu so sánh (14%).
  • Chỉ ra sự dị biệt về hệ thống cú pháp: tiếng Anh có sự tham gia của cụm giới từ và cụm phó từ làm thành ngữ độc lập, điều không xuất hiện trong ngữ liệu tục ngữ, thành ngữ tiếng Việt tương ứng.
  • Làm rõ sự tương phản về tư duy văn hóa qua trường nghĩa: người Anh có xu hướng dùng hình ảnh khuôn mặt để mô tả hành động cụ thể, còn người Việt dùng hình ảnh các bộ phận khuôn mặt (mắt, mũi, tai, miệng...) để nhận định về tính cách, phẩm chất đạo đức của con người.

• Đóng góp của đề tài:

  • Về mặt học thuật: Khóa luận là công trình đầu tiên tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam khảo sát có hệ thống và đối chiếu toàn diện thành ngữ, tục ngữ liên quan đến các bộ phận khuôn mặt giữa tiếng Anh và tiếng Việt.
  • Về mặt ứng dụng thực tiễn: Cung cấp tài liệu tham khảo hỗ trợ người học tiếng Anh, người nước ngoài học tiếng Việt và các dịch giả hiểu đúng cấu trúc cú pháp, ngữ nghĩa hàm ẩn; từ đó khắc phục lỗi dịch thô (literal translation) và nâng cao hiệu quả giao tiếp tự nhiên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Ngữ liệu nghiên cứu mới chỉ giới hạn trong phạm vi 5 cuốn từ điển thành ngữ, tục ngữ tiêu chuẩn; chưa mở rộng khảo sát trên các ngữ đoàn thực tế (corpus) hoặc các tác phẩm văn học đương đại.
  • Số lượng cấu trúc câu phức và câu ghép trong ngữ liệu tiếng Anh thu thập còn khá hạn chế (chỉ chiếm 1% cho mỗi loại).
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng đối chiếu IPCF trên bình diện văn hóa học và tâm lý ngôn ngữ học (psycholinguistics) để giải thích sâu sắc hơn căn nguyên văn hóa dẫn đến sự tương đồng và khác biệt giữa hai dân tộc.
  • Nghiên cứu ứng dụng các phương pháp giảng dạy IPCF cụ thể trong việc nâng cao kỹ năng biên - phiên dịch và kỹ năng giao tiếp cho sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên ngành Ngôn ngữ Anh, Sư phạm Tiếng Anh, Ngôn ngữ học: Tham khảo cách xây dựng khung phân tích đối chiếu ngôn ngữ (cú pháp và ngữ nghĩa), phương pháp phân tích câu và cụm từ theo ngữ pháp hiện đại.
• Người làm công tác dịch thuật: Tránh các bẫy ngữ nghĩa khi dịch các cụm thành ngữ chứa từ chỉ bộ phận khuôn mặt (ví dụ: hiểu đúng pie-eyed, keep a stiff upper lip, play it by ear hay đối chiếu với các thành ngữ tiếng Việt như mặt sứa gan lim, câm miệng hến).
• Phần đáng tham khảo nhất: Hệ thống bảng phân loại chi tiết các cấu trúc cú pháp ở Chương 3 và các ví dụ phân tích ngữ cảnh cụ thể kèm giải nghĩa tường minh cho từng thành ngữ, tục ngữ.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêu chí lựa chọn ngữ liệu thành ngữ và tục ngữ trong khóa luận này là gì?
Khóa luận chọn các thành ngữ và tục ngữ tiếng Anh có chứa các từ: eye, ear, face, cheek, chin, lip, mouth, nose và tiếng Việt có chứa các từ: mắt, tai, mặt, má, cằm, môi, miệng/mồm, mũi được trích lục từ các từ điển uy tín của Siefring (2004), Cambridge (1998), Simpson & Speake (2003/2008), Nguyễn Lân (2016) và Nguyễn Đình Hùng (2007).

2. Tỷ lệ cấu trúc cú pháp nào chiếm ưu thế lớn nhất trong IPCF tiếng Anh và tiếng Việt?
Trong tiếng Anh, cấu trúc cụm động từ (Verb phrase) chiếm tỷ lệ cao nhất với 63% (184/293 đơn vị). Trong tiếng Việt, cấu trúc cụm danh từ (Noun phrase) chiếm tỷ lệ cao nhất trong nhóm cụm từ với 23,7% (51/215 đơn vị), cùng với sự phân bổ đáng kể ở câu đơn (14%) và câu so sánh (14%).

3. Có những loại cấu trúc cú pháp nào xuất hiện trong IPCF tiếng Anh nhưng không có trong dữ liệu tiếng Việt?
Dữ liệu nghiên cứu cho thấy cấu trúc cụm phó từ (Adverb phrase - chiếm 2,4%) và cụm giới từ (Prepositional phrase - chiếm 7,1%) xuất hiện trong IPCF tiếng Anh nhưng hoàn toàn không có đơn vị nào (0%) trong ngữ liệu IPCF tiếng Việt được khảo sát.

4. Sự khác biệt nổi bật nhất về các trường nghĩa (Semantic fields) giữa IPCF tiếng Anh và tiếng Việt là gì?
IPCF tiếng Anh tập trung tỷ trọng lớn nhất vào trường nghĩa "Hành động" (Action) và không có đơn vị nào thuộc trường nghĩa "Bình đẳng" (Equality) và "Công việc" (Work). Ngược lại, IPCF tiếng Việt tập trung nhiều nhất vào trường nghĩa "Tính cách" (Personality) và không có đơn vị nào thuộc các trường nghĩa "Nơi chốn" (Place), "Mong muốn" (Desire) và "Năng lực" (Ability).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Vi Thị Dung đã phân tích toàn diện 293 IPCF tiếng Anh và 216 IPCF tiếng Việt trên cả hai phương diện cú pháp và ngữ nghĩa. Kết quả nghiên cứu làm nổi bật sự phong phú về mô hình cấu trúc cụm từ và câu, đồng thời chỉ ra những nét tương đồng và dị biệt mang đậm dấu ấn tư duy văn hóa của hai dân tộc. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị thiết thực đối với việc giảng dạy, học tập ngoại ngữ và công tác biên dịch Anh - Việt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIET NAM NATIONAL UNIVERSITY OF AGRICULTURE FACULTY OF EDUCATION AND FOREIGN LANGUAGES BA THESIS A STUDY ON ENGLISH IDIOMS AND PROVERBS CONCERNING FACE WITH REFERENCE TO THE VIETNAMESE EQUIVALENTS (NGHIÊN CỨU VỀ THÀNH NGỮ VÀ TỤC NGỮ TIẾNG ANH LIÊN QUAN ĐẾN KHUÔN MẶT CÓ THAM CHIẾU ĐẾN CÁC TỪ TƢƠNG ĐƢƠNG TRONG TIẾNG VIỆT) Student: VI THỊ DUNG Student code: 621219 Major: ENGLISH Supervisor: NGUYEN THI THU THUY, Ph.D Hanoi – 2021 FACULTY OF EDUCATION AND FOREIGN LANGUAGES BA THESIS A STUDY ON ENGLISH IDIOMS AND PROVERBS CONCERNING FACE WITH REFERENCE TO THE VIETNAMESE EQUIVALENTS (NGHIÊN CỨU VỀ THÀNH NGỮ VÀ TỤC NGỮ TIẾNG ANH LIÊN QUAN ĐẾN KHUÔN MẶT CÓ THAM CHIẾU ĐẾN NGHĨA TƢƠNG ĐƢƠNG TRONG TIẾNG VIỆT) Student: VI THỊ DUNG Student code: 621219 Major: ENGLISH Supervisor: NGUYEN THI THU THUY, Ph.D Hanoi – 2021 ACKNOWLEDGEMENT During the period of this graduation thesis, I received a plenty of enthusiastic help and support that guide and encourage me to overcome all difficulties and finish this hard but meaningful time. Firstly, I would like to express thanks to the School Board of the Vietnam National University of Agriculture and all the teachers of the Faculty of Education and Foreign Languages creating favourable conditions for me to take my graduation thesis. Secondly, I sincerely thank to NGUYEN THI THU THUY, PhD, my supervisor, in every step throughout the process. Without her invaluable suggestions and advice, this paper would have never been accomplished.

Most importantly, none of this could have happened without my family and my friends who fully supported me while I was doing this graduation paper. Every time I was ready to quit, they were always beside me and encouraged me and I am forever grateful. This graduation paper stands as a statement to their unconditional love and encouragement. i CERTIFICATE OF ORIGINALITY I, the undersigned, hereby certify my authority of the study project report entitled ―A STUDY ON ENGLISH IDIOMS AND PROVERBS CONCERNING FACE WITH REFERENCE TO THE VIETNAMESE EQUIVALENTS‖ submitted in partial fulfilment of the requirements for the degree of Bachelor in English Language.

Except where the reference is indicated, no other person‘s work has been used without due acknowledgement in the text of the thesis. Hanoi, 2021 Vi Thị Dung Approved by SUPERVISOR NGUYEN THI THU THUY, PhD Date:…………………… ii TABLE OF CONTENTS ACKNOWLEDGEMENT. i CERTIFICATE OF ORIGINALITY. ii TABLE OF CONTENTS.

iii LIST OF ABBREVIATIONS. vii LIST OF TABLES. vi PART 1: INTRODUCTION. RATIONALE FOR THE STUDY.

AIMS AND OBJECTIVES OF THE STUDY. Aims of the study. Objectives of the study. SCOPE OF THE STUDY.

SIGNIFICANCE OF THE STUDY. DESIGN OF THE STUDY. 4 CHAPTER 1: LITERATURE REVIEW. REVIEW OF THE PREVIOUS STUDIES.

REVIEW OF THEORETICAL BACKGROUND. Definition of idioms. Definition of proverbs. Overview of structures of idioms and proverbs in English and Vietnamese.

Idioms and Proverbs concerning face. Idioms and proverbs concerning face. 23 CHAPTER 3: FINDINGS AND DISCUSSIONS. English and Vietnamese idioms and proverbs concerning face with phrase structures.

English and Vietnamese idioms and proverbs concerning face with sentence structures. Figures of speech of idioms and proverbs concerning face. Semantic Fields of English and Vietnamese idioms and proverbs concerning face. SUGGESTIONS FOR FURTHER STUDY.

73 v ABSTRACT This study focuses on studying the syntactic and semantic features of English and Vietnamese idioms and proverbs concerning face (IPCF) in some dictionaries. The study uses comparative and contrasting methods to analyse the syntactic and semantic features of English and Vietnamese idioms and proverbs related to the faces found in the above dictionaries. The analysis results show similarities and differences in syntactic and semantic features of English and Vietnamese idioms and proverbs concerning face. Besides these similarities, there are also some differences between English and Vietnamese IPCF in terms of the syntactic and semantic features.