mở đầu, nội dung và kết luận. Tr0ng đó phần nội dung dojgc trién khai thành sa phần chính nhợi sau: chong |. co sở lí luận và thực tiễn. hững cảm hứng ấn ức nữ lính ie0ng sáng tác qia Đỗ bích Thúy.
Một số aích thức thể hiện ẩn ức nữ lính qua sáng lác dủa Đỗ bích THúy. Đóng góp của luận văn Luận văn góp thêm một liếng nói về những ẩn ức nữ lính qua sáng tc của nhà văn Đỗ bích Thúy. Qua đó khẳng định nét độc đá0 trOng phOng cach van chojong của Đỗ bích Thúy. Luận văn cũng là mội lài liệu tham khả0 ch0 các công trình nghiên cứu liếp the0 về Đỗ bích Thúy.
14 chojong 1 cƠ SỞ Lí LUẬN VÀ ThỰc TIỀN 1. Khái niệm ấn ức và ẫn ức r0ng lâm lý học 1. Khái niệm ẩn ức Tr0ng đời sống của mình, l0ài ngojời luôn phải đối diện và đoơng đầu với muôn vàn những vấn đề nảy sinh. Gắn liền với thực tiễn đời sống đó, c0n ngojời sắt buộc phải đơia ra đojợc lựa chọn, giải quyết.
Với ứng xử của từng cá nhân trojớc thực liễn, sẽ có hai chiều hơiớng: một là đơjợc sự chấp nhận và đồng lình của chính cá nhân và cộng đồng, xã hội; hai là đi lệch với quan điểm vốn đojợc chấp nhận của cộng đồng và xã hội. c0n ngojời cá nhân †r0ng suốt cuộc đời mình phải chọn lựa, vật lộn lr0ng hai thái cực đó. cŨn ngojời cũng là sản phâm tiến hoa vojot trội nhất tr0ng muôn lOài trên trái đất, lức ngÖài cái “bản năng” sinh học nhơi vạn vật, thì cái làm nên sự vojợ† trội, chính là yếu lố “ngơiời” - lức trạng thái xã hội, đạ0 đức, chuân mực, nhân cách. Giữa “bản năng” sinh học và “yêu cầu” xã hội luôn luôn loJơng lác với nhau, phối hợp với nhau †he0 hai chiều, khi thì thúc đây nhau còng s0ng hành lồn lại và phái triển, khi thì lại xảy ra quá lrình lranh đấu, đối lập, triệt liêu lẫn nhau.
Quá trình và trạng thái ấy đojợc quy nạp cô gọn về hai thái cực đó là “vật chất” và “tinh thần”, đồng thời cũng là những chất liệu quan trong sậc nhất của cuộc sống mà l0ài ngoời luôn mgu câu. Với sự lồn lại của mình lr0ng thực lế đời sống, l0ài ngojời luôn có hai trang thái cơ sản, đối lập nhau: hài lòng và không hài lòng, hay nói cách khác là thỏa mãn và không thỏa mãn. Tắt cả những trạng thái đó phản ánh cô đặc, sâu đậm nhất tr0ng suy nghĩ và nã0 sộ cn ngoiời đojợc thể hiện qua tâm lý, hành động và những biêu hiện của họ. Ở lrạng thái nhứ nhất, sự hài lòng, thojờng đi kèm với tâm lý thỏa mãn, hoịng phấn, hạnh phúc, lự tin; ở trạng thái thứ hai, không hài lòng, sẽ nảy sinh sự ức chế, suồn sã, cô đơn, thậm chí xấu hồ, tủi nhục.
Hiếu s0 sánh hai lrạng 15 thái trên, gây dấu ấn đậm sâu nhất, dai dẳng nhất tr0ng lâm trí cn ngợjời, chính là lâm lý liêu cực, sự ức chế. Tr0ng lâm lý liêu cực, ức chế của cÚn ngơiời, mãnh liệt nhất chính là ân ức. 16 Về giới thuyết kh0a học, nggjời ta định nghĩa ẩn ức lức là những cảm xúc liêu cực xuất hiện lặp đi lặp lại, không đojợc nhận lhức, không đojợc chấm dứt hOặc chuyên hóa, dẫn đến lích dồn †he0 thời gian. Ân ức đề lại dấu ấn sâu đậm lr0ng lâm tri c0n ngơjời, có tác động nhất định đến lâm lý và phép ứng xử cá nhân.
Idi cach khác, ân ức là trạng thái các khuynh hojớng sị ngăn trở, không thực hiện đojợc, tro thành mội thứ xung động nội lâm, đojợc gọi là ref0ulemenl. Ân ức ví nhơi dòng nơIớc bị chặn lại, hay giống nhoỊ quả sóng ngày một sơm căng, không đừng lại. Ấn ức b0ng lâm lý học Ân ức là một hiện lơiợng lâm lý học đặc siệt của cỦn ngơiời. Ân ức liên quan toi su ức chế lâm lý, hay thần kinh của c0n ngojời.
Việc chữa bệnh suy nhojợc thần kinh sằng phoJơng pháp phân tích lâm lý (qua sự đồn nén và ân ức linh thần, lâm lý) dgjoc Freud goi 1a phân lâm học (Psych0analysis). The0 cách lý giải của các nhà lâm lý học, mà liêu siểu là Sigmund Freud (1856 - 1939) thi trạng thái ân ức mang những đặc điểm cơ sản sau: Freud ch0 rằng, hệ thống vô lhức lr0ng c0n ngojời thể hiện những xung năng, dục vọng, sản năng sống. llội dung chính của chúng là những thèm muốn lính dục mãnh liệt nhoỊng lại bi ý thức xã hội (siêu hiện sởi những cắm đOán của xã hội) kiềm chế. Vì vậy, c0n ngơiời †hơlờng xuyên xuất hiện I0 âu, ức chế và cdc trang thái l0ạn lâm thần.
có khi chúng đơiợc thỏa mãn giả vờ thông qua các hình lhức mộng mị, nói nhịu, viết nhằm.hOặc đojợc thăng h0a dojới các hình thức nhơi những khái vọng, tình cảm ca0 †hơjợng, sự say mê lôn giá0, khOa học, sáng lác văn học, nghệ †huậi, âm nhạc. Về quá trình hình thành nhân cách c0n ngojời, nguyên khởi đojợc lạ0 dựng qua sw tojong lác phức hợp giữa các xung năng (driven) với những kinh nghiệm thời ấu thơ của mỗi cá nhân. Sau này, mọi siểu hiện và hành vi của c0n ngojời đều là kết quả của cách nuôi dạy, đối xử của số mẹ, cộng đồng, khi họ còn sé, nhất là lr0ng 5 năm đầu liên của cuộc đời. Freud ch0 rằng, c0n ngoyời liếp lục thỏa mãn những m0ng muốn của họ tr0ng loJơng lai bang quá lrình ‡ojơng lác với ngojời khác.
Tâm lý c0n ngơjời đojợc a0 thành sởi sa thành lố là: sản năng vô thức; cấu lrúc nhân cách và cơ chế lự vệ. 17 18 bản năng vô lhức là phần sinh học tự nhiên mà c0n ngojời đơjợc kế thừa, là thứ hình thành trojớc nhất, sản năng thuộc về vô thức, tức nằm ng0ài sự kiểm s0ái của cŨn ngojời. Tr0ng sản năng, lai chia ra làm hai lOại là bản năng sống và sản năng chết. Tiếp nữa là cấu trúc nhân cách, đơjợc câu thành sởi sa yéu 16: ITó (1đ), cái lôi (Eg0), cái siêu lôi (Super Eg0).
ba yếu lố này đojợc sản sinh và phái triển khi cŨn ngojời đojợc 5 luổi, luôn luôn vận động và loJơng lác với nhau, chỉ phối rất lớn, thậm chí †ạO ra “cá lính” riêng ch0 lừng cá nhân. Vếu lố Ió lồn lại và vận động the0 nguyên lắc thỏa mãn, yếu lố cái Tôi lại lhe0 nguyên lắc thực liễn, còn yếu lố siêu Tôi lại luân the0 nguyên lắc kiểm duyệt. IIhoq thế, tr0ng sa yếu 16 này, nổi lên mâu lhuẫn giữa cái Iló và cái siêu Tôi, mẫu thuẫn này dẫn lới lrạng Thái lâm lý đặc trong của cŨn ngojời, đó là sự căng thẳng, ức chế thần kinh. Sự căng thẳng hay ức chế về thần kinh là đỉnh điểm, là điểm mút lr0ng tâm lý c0n nggjời, đòi hỏi phải đojợc chuyển hóa và khai phóng.
Để lh0át khỏi trạng thái đó, cỦn ngojời cần có những cơ chế tự vệ đề a0 đơkợc sự cân sằng ir0ng lâm lý. cơ chế lự vệ của sản thân cŨn ngojời khá đa dạng và †he0 những chiều hojớng khác nhau, mỗi một chiều hơjớng lại có những siểu hiện và kết quả khác nhau. Đó là sự dồn nén, sự phóng chiếu, sự chối sỏ, sự th0ái 26, 1a0 lập phản ứng, phá bỏ, thăng h0a và mơ mộng. cũng †he0 cách lí giải của Freud, nhân cách c0n ngojời phát triển qua nhiều giai đ0ạn khác nhau, mỗi giai đ0ạn ứng với độ luôi và môi lroJờng đojợc nuôi doJỡng.
Tho thế, với tám cơ chế fy vệ của cn ngojời dé giải quyết những xung năng dồn nén kia ân ức thojờng gắn với cơ chế thứ nhất, đó là sự dồn nén, mang lính vô thức. cơ chế ty vệ này mang lính sản năng, nằm ngài lý trí của cÔn ngojời. cũng với sự đa dang cua “10ại thức” xung năng, của đối lojợng cá thể, của cách lựa chọn cơ chế lự vệ mà †ạO nên sự đa dạng, đa diện của biểu hiện c0n IIĐGIỜI, thầm kín dan vat, 10am lâm, l0ạn thần, dâm l0ạn, chối 56 lhực lại, hOặc sáng lạ0 nên whimg gid tri déc da0 về nghệ thuật, âm nhạc, văn học - nhờ những thăng h0a lâm lý. Phân lâm học và văn học nghệ thuật Mỗi c0n nggjời là một lỗ chức lâm thần phức hợp.
Đối diện với thực tai đầy phức lạp và siến động không ngừng nên cÚn ngojời ai cũng có xung đột nội lâm. Đó là 20 đời sống linh thần ph0ng phú, với những xung đột, tình cảm xúc động, thất vọng, thỏa mãn, l0 sợ và hy vọng. cái thế giới này không có thực ng0ài đời, không cụ thé, không nhìn đojợc, ấy là thế giới nội lâm mà phân tâm học gọi là thực thé tâm thần. Iighé thuat voi các ngành của nó nhơi điêu khắc, hội họa, văn học, điện ảnh.
là của cỦn ngojời, d0 cŨn ngơiời sáng lạ0 nên, Hr cŨn ngojời, chO cŨn HgGJ|ời. cần thấy rằng, cỦn ngojời không chỉ là cái nhìn thấy ở sề ng0ài của nó, mà còn là nguồn gốc sâu xa và kín đá0 tr0ng mỗi cá nhân. IIguồn gốc sâu xa và kín đá0 ấy 1a0 nên văn hóa, mĩ cảm của nghệ †huậi. IIhờ vậy, phân tâm học đoỊa ra một cách nhìn mới mẻ làm sâu sắc hơn nghệ thuật.
Tgojời nghệ sĩ khi thực hiện sáng lạ0 nghệ lhuật đã thể hiện sắc màu vô hình này của thực thể lâm lhần của chính sản than ho dé †ạ0 nên tác phẩm nghệ thuật. Trơiớc hết, nó là sự thỏa mãn riêng của mình, là giải lh0á!t những day dứ! và bó buộc của †hực lế. Qlớc vọng của nghệ sĩ trojớc hết là của chính họ. Hó trở nên tac phẩm nghệ lhuật nghĩa là oiớc vọng đó là của ngojời nghệ sĩ chân chính, nghĩa là ngojời nghệ sĩ với tài năng của mình đã siến đổi những gỗ ghè, thô ráp của mộng mị mê sảng, dòng kỹ thuật thầm mĩ đề che giấu đơiợc nguồn gốc cá nhân của sáng †a0 và trình pày lại dojới một hình thức khác gọi kh0ái cảm.
Đó là nghệ thuat. Văn học là một ngành quan lrọng của nghệ thuật. Quá lrình hình thành và phat triển của nó đã đojợc nghiên cứu từ rất lâu. Lịch sử nghiên cứu và phê sình văn học đã có truyền thống với sự ph0ng phú và đa dạng của các hình thức nhơi văn học sử, nghiên cứu lịch đại và đồng đại, nghiên cứu s0 sánh, nghiên cứu xã hội học, nghiên cứu liên văn sản, nghiên cứu liếp nhận ., nhoỊng đến khi phân lâm học ra đời thì nó mang một sắc thái và diện mạ0 mới - sâu sac hon, phOng phú hơn, đầy đủ hơn (Mặc dò khởi thủy của phân tâm học là phojơng pháp chữa sệnh thần kinh.
Về sau chính Freud cũng lấy làm ngạc nhiên sởi hiệu quả của nó lr0ng khi ứng dụng vàO0 nghiên cứu và phê bình văn học).