CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÈ TÁI CƠ CÁU DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC 1.1 Khái niệm, bán chất và sự cần thiết của tái cơ cấu doanh nghiệp 1.1 Khái niệm tái cơ cầu doanh nghiệp Tái cơ cầu doanh nghiệp là quá trình khảo sát, đánh giá lại cơ cầu hiện tại và đề xuất giải pháp cho mô hình cơ cấu mới nhằm tạo ra “trạng thái” tốt hơn cho doanh nghiệp nhằm thực hiện những mục tiêu đề ra trong những điều kiện, hoàn cảnh luôn thay đổi [1]. Theo quan điểm của các học giả Michael Hammer và James A. Champy, tái cơ cấu (Reengineering) là việc xem xét và co cấu lại một phan, một số phần hay toàn bộ một tổ chức, một đơn vị nào đó, mà thường là một công ty. Ngoài việc tổ chức cho một công ty về các mảng chức năng (như là sản xuất, kế toán, tiếp thị, v.) và xem xét các nhiệm vụ mà mỗi chức năng thực hiện, theo lý thuyết tái cơ cấu, chúng ta còn phải chú ý tới các quy trình hoàn thiện từ khâu tìm kiếm các nguyên liệu, cho tới các khâu sản xuất, tiếp thị và phân phối.
Công ty cần được tái cơ cấu qua một loạt các quy trình. Mục tiêu chung của tái cơ cấu là đạt được một “thé trạng tốt hơn” cho doanh nghiệp để doanh nghiệp hoạt động hiệu quả dựa trên những nền tảng về sứ mệnh, tầm nhìn, định hướng chiến lược sẵn có của doanh nghiệp. Việc tái cơ cầu doanh nghiệp luôn phải được xem xét một cách thường xuyên, nếu không, tình trang mắt cân bằng của hệ thống có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Tuy nhiên, vấn đề tái cơ cấu doanh nghiệp thường được đặt ra bởi các lý do sau: - Tái cơ cấu xuất phát từ các áp lực bên ngoài dé thích nghỉ theo môi 10 trường kinh doanh đã có những biến đổi về cơ bản.
Ví dụ: Chính sách cổ phần hóa — chủ trương hội nhập kinh tế quốc tế, gia nhập AFTA, WTO. - Tái cơ cấu xuất phát từ các áp lực bên trong đề phù hợp theo quy mô tăng trưởng, phát triển của doanh nghiệp. Ví dụ: yêu câu phân công chuyên môn hóa sâu hơn hoặc để kịp thời ngăn chặn đà suy thoái của doanh nghiệp đang tiến đến bờ vực phá sản (chữa bệnh). - Tái cơ cầu xuất phát từ cả hai luồng áp lực bên trong và bên ngoài - tức, dé vừa chữa bệnh, vừa phòng bệnh.2 Bản chất của tái cơ cấu doanh nghiệp Tái cơ cầu doanh nghiệp về bản chất đó chính là việc thay đổi doanh nghiệp một cách toàn diện, tự làm mới mình cho phù hợp với tình hình hiện tại nhằm nâng cao hiệu suất kinh doanh, tính cạnh tranh dé tổn tại và phát triển.
Như vậy việc tái cấu trúc không giới hạn ở những doanh nghiệp đang gặp phải khó khăn, trên bờ vực phá sản mà đôi khi chính những công ty đang phát triển cũng cần tái cấu trúc đề hệ thông vận hành một cách hiệu quả nhất. Nhu cầu tái cấu trúc doanh nghiệp thường xuất phát từ: (1) Sự phát triển nhanh chóng quy mô công ty về mặt nguồn lực; (2) Sự mở rộng phạm vi hoạt động, văn phòng đại diện trong và ngoài nước; (3) Sự đa dạng hóa lĩnh vực hoạt động kinh doanh; (4) Xây dựng và phát triển uy tín, thương hiệu và văn hóa doanh nghiệp trong kinh doanh. Tất cả sự thay đổi, phát triển của một doanh nghiệp, hay sự xuất hiện 11 của một nhân tô mới trong môi trường kinh doanh đều dẫn đến một sự không tương thích giữa cơ chế quản lý của doanh nghiệp. Hơn nữa, muốn trường tồn trong môi trường tự do cạnh tranh như hiện nay doanh nghiệp phải luôn vận động phát triển về mọi mặt.
Từ những phân tích trên có thé kết luận rằng, tái cơ cấu doanh nghiệp là một nhu cầu khách quan tất yếu đối với tat cả các doanh nghiệp muốn thực hiện chuyển đổi.3 Sự cần thiết phải tái cơ cấu doanh nghiệp? Có 2 nguyên nhân khiến doanh nghiệp cần phải tái cơ cau đó là đòi hỏi của thời hội nhập, và sự yếu kém trong quản lý, điều hành. Thứ nhất, do doanh nghiệp bước vào xu thế hội nhập: Trong giai đoạn cải cách, hội nhập, doanh nghiệp cần có bước chuyền mình, phân tích và hợp lý hóa (cơ cấu lại) cơ cấu tổ chức, quy trình kinh doanh cho phù hợp với mục tiêu chiến lược của doanh nghiệp. Nếu không tái cơ cấu tài chính và tô chức, doanh nghiệp sẽ có nguy cơ bị tụt hậu. Tái cơ cấu về tổ chức và quản lý sẽ là một bước chuẩn bị tốt cho doanh nghiệp trong quá trình hội nhập.
Thứ hai, do bản thân doanh nghiệp yếu kém về việc điều hành quản lý: Biểu hiện rõ nhất là tình hình tài chính và kinh doanh của doanh nghiệp trở nên xấu đi. Các suy giảm về tài chính thường là hiện tượng (triệu chứng) do hàng loạt các van đề về quản lý hay điều hành có liên quan. + Thiếu hụt các động thái chiến lược và kế hoạch: nếu chiến lược không được hoạch định và quản lý đầy đủ sẽ ảnh hưởng rất lớn đến các hoạt động kinh doanh tương lai của một doanh nghiệp. + Đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp làm việc không hiệu quả: tính cách, hiểu biết, kinh nghiệm cá nhân của đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp đóng một vai trò quan trọng.
Chính sự linh hoạt, quyết đoán, dám đương đầu và chấp 12 nhận rủi ro sẽ giúp cho doanh nghiệp có những bước đột phá trong quá trình phát triển của mình. Ngược lại, những người ngại thay đổi, sợ rủi ro sẽ kìm hãm sự phát triển của doanh nghiệp. + Cơ cấu tài chính chưa phù hợp và thiếu các kiểm soát tài chính: là lý do mà nhiều doanh nghiệp hiện nay cần tái cơ cấu nguồn tài chính để đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động một cách tốt nhất. + Quản trị nguồn nhân sự yếu, kém: con người là một yếu tố có tính chất quyết định tới sự thành công của doanh nghiệp.
Nếu sự yếu kém nảy sinh từ vấn đề nhân sự thì cần phải được điều chỉnh kịp thời và phải có định hướng mang tính lâu dài. + Sự phối hợp hoạt động trong tổ chức không hiệu quả do cơ cầu chưa hợp lý: cơ cấu tô chức được thiết kế tốt sẽ có khả năng cho phép doanh nghiệp sử dụng các thông tin từ các bộ phận một cách hiệu quả nhất, và từ đó giúp cho hoạt động phối hợp giữa các đơn vị được chặt chẽ và lãnh đạo điều hành tốt hơn. Xác định đúng thời điểm tái cơ cấu, tránh quá sớm hoặc quá muộn là yếu tố quan trọng đối với DN trong bất kỳ tình huống nào. Thời điểm thích hợp nhất dé tái cơ cấu là lúc doanh nghiệp đang thành công nhất, hoặc ngược lại, lúc ở điểm đáy của quá trình suy thoái được thể hiện ở những tình huống sau: - Khi doanh nghiệp càng lớn về quy mô con người, thị trường, về lượng vốn sử dụng và hình thức huy động.
Khi đó công tác quản lý, điều hành càng trở nên phức tạp. Doanh nghiệp cần phải cải tiến và thay đổi các công cụ quản lý, từ đó, tạo ra các bước đột phá về chiến lược, tài chính và con người. Khi đó, lãnh đạo doanh nghiệp cần nhận thức được vai trò, tam quan trọng của 13 việc tái cơ cầu và phổ biến những quan điểm đó tới các thành viên trong công ty. Việc tái cơ câu phải được kiên quyết tiến hành ngay khi tô chức đã hội tụ đầy đủ các điều kiện cần thiết.
Trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa, tái cơ cấu chính là một trong những định hướng có tính chiến lược của các doanh nghiệp đã tăng trưởng nhanh nhằm chủ động trong hoạt động sản xuất kinh doanh, từ đó tạo đà cho việc hội nhập vươn ra thế giới, nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. - Khi các doanh nghiệp đang đối mặt và chịu đựng các suy giảm về tài chính. Khi đang đối mặt và chịu đựng các suy giảm về tài chính, tái cơ cấu có thể coi là biện pháp lâu dài và là định hướng có tính chiến lược cho doanh nghiệp. Nó không chỉ khắc phục được lối làm việc kiểu sai đâu sửa đấy, "rách" đâu "vá" đấy mà còn giúp doanh nghiệp ngăn chặn nguy cơ tụt hậu trong thời kỳ hội nhập.
Dưới đây là một số dấu hiệu có tính tăng/giảm cho thấy sức khỏe của một doanh nghiệp đang bị suy giảm. Giảm Tăng Thi phan Gia thanh Doanh thu IDự phòng các khoản phải thu Lợi nhuận biên tế/lãi gop [Ap lực từ phía các nhà cung cấp/ chủ nợi Giá bán Công nợ Tính thanh khoản của tài sản Vong quay các nhân sự chủ chốt Sự thỏa mãn của nhân viên Trường hop không tuân thủ/vi phạm 1.2 Nội dung của tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước Tái cơ cầu doanh nghiệp nhà nước bao gồm các nội dung chính sau: - Điêu chỉnh cơ câu các hoạt động: điêu chỉnh cơ cau các mục tiêu 14 chiến lược, ngành nghề kinh doanh, chủng loại sản phẩm hàng hóa, địa bàn hoạt động. - Xác định các tiêu chí và thứ tự ưu tiên làm căn cứ để tái cơ cầu tổ chức và quản ly DNNN, khắc phục tình trạng trì trệ hoặc lạm dụng, trục lợi. Day manh CPH, giam, thu hep ty trong va giam sé luong doanh nghiép mà Nhà nước giữ cổ phan chi phối, chỉ duy tri doanh nghiệp 100% vốn nhà nước trong những ngành, lĩnh vực mà Nhà nước cần độc quyền, giữ vị trí then chốt của nền kinh tế và các lĩnh vực mà doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân không hoặc chưa muốn, chưa có khả năng tham gia; Ưu tiên xây dựng các mô hình tập đoàn kinh tế đa sở hữu, với vai trò nòng cốt là DNNN, đảm nhận vai trò chủ lực trong nền kinh tế, được vận hành theo đúng quy luật kinh tế, trên cơ sở sự tự nguyện thỏa thuận liên kết, hợp tác giữa các pháp nhân độc lập.
- Trong quá trình tái cơ cấu DNNN, phải kiên quyết chấm dứt tình trạng các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước đâu tư dàn trải ra ngoài ngành, lĩnh vực sản xuất, kinh doanh chính. Tập trung phát triển DNNN trong những ngành, lĩnh vực quan trọng có ý nghĩa then chốt của nền kinh tế quốc dân, chủ yếu thuộc các chuyên ngành kinh tế, kỹ thuật liên quan đến kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, dịch vụ công, ồn định kinh tế vĩ mô. - Sửa đổi ngay những quy định không phù hợp liên quan vấn đề xác định giá trị doanh nghiệp, chọn đối tác chiến lược, bán cổ phân uu đãi cho người lao động.