Nghiên cứu tác động của phát triển bền vững doanh

Nghiên cứu chuyên sâu về tác động của phát triển bền vững đến chi phí sử dụng vốn của doanh nghiệp. Phân tích và đánh giá chi tiết tại Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thị Liên Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Mạnh Chiến
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Động Của Phát Triển Bền Vững Doanh Nghiệp Đến Chi Phí Sử Dụng Vốn Tại Các Doanh Nghiệp Niêm Yết Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu của luận án
• Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Kết cấu luận án
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DOANH NGHIỆP ĐẾN CHI PHÍ SỬ DỤNG VỐN
• 1.1. Cơ sở lý thuyết về phát triển bền vững doanh nghiệp
• 1.1.1. Khái niệm về phát triển bền vững doanh nghiệp
• 1.1.2. Thang đo phát triển bền vững doanh nghiệp
• 1.1.3. Các lý thuyết về phát triển bền vững doanh nghiệp
• 1.2. Cơ sở lý thuyết về chi phí sử dụng vốn
• 1.2.1. Chi phí sử dụng nợ
• 1.2.2. Chi phí sử dụng vốn chủ sở hữu
• 1.2.3. Chi phí sử dụng vốn bình quân
• 1.2.4. Các yếu tố tác động đến chi phí sử dụng vốn của doanh nghiệp
• 1.3. Cơ sở lý thuyết về tác động của phát triển bền vững doanh nghiệp đến chi phí sử dụng vốn
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DOANH NGHIỆP ĐẾN CHI PHÍ SỬ DỤNG VỐN
• 2.1. Tổng quan nghiên cứu nước ngoài
• 2.1.1. Tác động của phát triển bền vững doanh nghiệp đến chi phí sử dụng vốn chủ sở hữu
• 2.1.2. Tác động của phát triển bền vững doanh nghiệp đến chi phí sử dụng nợ
• 2.2. Các nghiên cứu thực nghiệm về phát triển bền vững doanh nghiệp và chi phí sử dụng vốn ở Việt Nam
• 2.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 2.4. Xây dựng giả thuyết nghiên cứu
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mẫu nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Biến và đo lường biến
• 3.3.1. Biến phụ thuộc
• 3.3.2. Biến giải thích
• 3.3.3. Biến kiểm soát
• 3.4. Phương pháp hồi quy
• 3.4.1. Phương pháp hồi quy dữ liệu bảng
• 3.4.2. Các bước thực hiện
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG ĐẾN CHI PHÍ SỬ DỤNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT VIỆT NAM
• 4.1. Kết quả nghiên cứu thực trạng phát triển bền vững doanh nghiệp các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam
• 4.1.1. Thực trạng phát triển bền vững doanh nghiệp theo từng nhóm chỉ tiêu
• 4.1.2. Thực trạng phát triển bền vững doanh nghiệp theo thời gian
• 4.1.3. Thực trạng phát triển bền vững doanh nghiệp theo ngành
• 4.1.4. Thực trạng phát triển bền vững theo thị trường
• 4.1.5. Đánh giá chung về thực trạng phát triển bền vững doanh nghiệp
• 4.2. Thực trạng chi phí sử dụng vốn doanh nghiệp niêm yết Việt Nam
• 4.2.1. Chi phí sử dụng vốn phân loại theo ngành
• 4.2.2. Chi phí sử dụng vốn theo thời gian
• 4.3. Kết quả nghiên cứu định lượng tác động của phát triển bền vững doanh nghiệp đến chi phí sử dụng vốn của các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam
• 4.3.1. Thống kê mô tả dữ liệu
• 4.3.2. Phân tích tương quan
• 4.3.3. Phân tích hồi quy
• 4.3.4. Kết luận và thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: CÁC HÀM Ý VÀ KHUYẾN NGHỊ DỰA TRÊN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1. Chiến lược định hướng phát triển bền vững của Việt Nam
• 5.2. Hàm ý từ nghiên cứu
• 5.2.1. Hàm ý với quản trị tài chính doanh nghiệp
• 5.2.2. Hàm ý với nhà đầu tư
• 5.2.3. Hàm ý với nhà tài trợ
• 5.3. Khuyến nghị chính sách
• 5.3.1. Xây dựng và triển khai các chương trình nhằm nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp bền vững
• 5.3.2. Xây dựng và triển khai Chương trình quốc gia về hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp triển khai Mô hình Kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam
• 5.3.3. Xây dựng Đề án thúc đẩy Tín dụng xanh, hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp thực hiện phát triển bền vững
• 5.3.4. Xây dựng chiến lược quốc gia về phát triển bền vững doanh nghiệp
• 5.4. Khuyến nghị đối với doanh nghiệp
• 5.4.1. Tập trung tái cơ cấu, quản trị doanh nghiệp theo định hướng phát triển bền vững
• 5.4.2. Khuyến nghị về mô hình chiến lược phát triển bền vững doanh nghiệp
• 5.5. Những đóng góp mới của luận án
• 5.5.1. Về mặt khoa học và lý luận
• 5.5.2. Về mặt thực tiễn
• 5.6. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.7. Hướng nghiên cứu trong tương lai
• 5.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu Tác động của PTBV đến Chi phí vốn ở VN

Phát triển bền vững (PTBV) ngày càng trở thành yếu tố then chốt trong chiến lược kinh doanh của các doanh nghiệp. Sự quan tâm đến môi trường, xã hội và quản trị (ESG) không chỉ là trách nhiệm xã hội mà còn là yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính. Nghiên cứu này tập trung vào tác động của phát triển bền vững doanh nghiệp đến chi phí sử dụng vốn tại Việt Nam. Nhiều nghiên cứu trước đây tập trung vào đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội, nhưng ít nghiên cứu về phát triển bền vững doanh nghiệp. Luận án này sẽ làm rõ mối liên hệ giữa PTBV và chi phí vốn. Theo WCED (1987), PTBV là “sự phát triển có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai”.

1.1. Tổng quan về phát triển bền vững doanh nghiệp PTBV

Phát triển bền vững doanh nghiệp (PTBVDN) là một khái niệm rộng, bao gồm các khía cạnh như trách nhiệm xã hội, quản trị công ty, và bảo vệ môi trường. Doanh nghiệp theo đuổi PTBV cần cân bằng giữa lợi nhuận kinh tế, lợi ích xã hội và bảo vệ môi trường. Các hoạt động PTBV có thể giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín, thu hút nhà đầu tư và giảm thiểu rủi ro. Doanh nghiệp cần tích hợp ESG vào chiến lược kinh doanh để đạt được hiệu quả tài chính bền vững. Việc công bố thông tin về PTBV cũng quan trọng để thu hút đầu tư bền vững.

1.2. Chi phí sử dụng vốn Yếu tố quan trọng trong tài chính doanh nghiệp

Chi phí sử dụng vốn là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong quản trị tài chính doanh nghiệp. Nó ảnh hưởng đến các quyết định đầu tư, huy động vốn và định giá doanh nghiệp. Chi phí sử dụng vốn bao gồm chi phí vốn chủ sở hữu, chi phí nợ và WACC. Doanh nghiệp cần tối ưu hóa cơ cấu vốn để giảm thiểu chi phí sử dụng vốn và tăng lợi nhuận. Các yếu tố như rủi ro tài chính, chính sách kinh tế và thông tin bất cân xứng có thể ảnh hưởng đến chi phí sử dụng vốn (Stulz, 1999; Obenpong Kwabi và cộng sự, 2022; Duarte và cộng sự, 2008).

II. Thách thức Thiếu khung lý thuyết về PTBV và chi phí vốn

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về PTBV và chi phí sử dụng vốn, nhưng vẫn còn thiếu khung lý thuyết rõ ràng về mối liên hệ giữa chúng. Các nghiên cứu trước đây thường tập trung vào các nước phát triển và cho kết quả không nhất quán. Một số nghiên cứu cho thấy PTBV làm giảm chi phí sử dụng vốn, trong khi các nghiên cứu khác lại không tìm thấy mối liên hệ đáng kể. Vấn đề này đặc biệt quan trọng đối với các nước đang phát triển như Việt Nam, nơi các doanh nghiệp đang phải đối mặt với áp lực ngày càng tăng về trách nhiệm xã hội và môi trường.

2.1. Khoảng trống nghiên cứu về tác động của PTBV tại Việt Nam

Hiện tại, có rất ít nghiên cứu về tác động của PTBVDN đến chi phí sử dụng vốn tại Việt Nam. Các nghiên cứu hiện có thường tập trung vào các khía cạnh khác của PTBV, như hiệu quả tài chính hoặc giá trị doanh nghiệp. Điều này tạo ra một khoảng trống nghiên cứu cần được lấp đầy để cung cấp thông tin hữu ích cho các doanh nghiệp Việt Nam và các nhà đầu tư. Việc nghiên cứu tác động của báo cáo phát triển bền vững đến chi phí vốn chủ sở hữu cũng là một hướng đi tiềm năng.

2.2. Sự không thống nhất trong kết quả nghiên cứu toàn cầu

Các nghiên cứu quốc tế về tác động của PTBVDN đến chi phí sử dụng vốn cho thấy kết quả không thống nhất. Điều này có thể là do sự khác biệt về phương pháp nghiên cứu, dữ liệu và bối cảnh kinh tế. Một số nghiên cứu cho thấy TNXHDN làm giảm chi phí sử dụng nợ do giảm bất cân xứng thông tin và rủi ro (Harjoto, 2017; Sheikh, 2019; Cui, Jo, và Na, 2018), trong khi các nghiên cứu khác lại không tìm thấy mối liên hệ này. Do đó, cần có thêm nghiên cứu để làm rõ mối quan hệ giữa PTBVDN và chi phí sử dụng vốn.

III. Phương pháp Nghiên cứu định lượng tác động của ESG tại VN

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng để đánh giá tác động của PTBVDN đến chi phí sử dụng vốn tại Việt Nam. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo thường niên, báo cáo phát triển bền vững và báo cáo môi trường xã hội của các doanh nghiệp niêm yết. Mô hình hồi quy dữ liệu bảng được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa các biến. Các biến phụ thuộc bao gồm chi phí vốn chủ sở hữu, chi phí nợ và chi phí sử dụng vốn bình quân. Biến giải thích chính là phát triển bền vững doanh nghiệp, được đo lường bằng mức độ công bố thông tin về ESG.

3.1. Mô hình hồi quy dữ liệu bảng Phương pháp phân tích chính

Mô hình hồi quy dữ liệu bảng là phương pháp phân tích chính được sử dụng trong nghiên cứu này. Phương pháp này cho phép kiểm soát các yếu tố không quan sát được ảnh hưởng đến chi phí sử dụng vốn. Mô hình hồi quy sử dụng là mô hình hồi quy bình phương nhỏ nhất OLS, mô hình hồi quy tác động ngẫu nhiên (REM), mô hình hồi quy tác động cố định (FEM). Các bước thực hiện bao gồm làm sạch dữ liệu, thống kê mô tả, ma trận tương quan, hồi quy và kiểm định mô hình.

3.2. Thu thập và xử lý dữ liệu từ doanh nghiệp niêm yết

Dữ liệu được thu thập từ 213 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2014-2020. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong các doanh nghiệp phi tài chính do đặc điểm kinh doanh và cấu trúc vốn khác biệt so với các doanh nghiệp tài chính. Lý do là các DN bắt đầu tăng việc công bố thông tin PTBV từ sau thông tư 155/2015-BTC năm 2015 nên tác giả lấy mốc thời gian trước năm ra quy định một năm.

IV. Kết quả Tác động thực tế của PTBV đến chi phí vốn VN

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối liên hệ đáng kể giữa phát triển bền vững doanh nghiệp và chi phí sử dụng vốn tại Việt Nam. Các doanh nghiệp có mức độ công bố thông tin về ESG cao hơn thường có chi phí sử dụng vốn thấp hơn. Điều này cho thấy việc thực hiện các hoạt động PTBV có thể mang lại lợi ích tài chính cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, tác động cụ thể có thể khác nhau tùy thuộc vào ngành nghề và đặc điểm của từng doanh nghiệp.

4.1. Mức độ công bố thông tin ESG và chi phí vốn chủ sở hữu

Nghiên cứu này phân tích tác động của các yếu tố ESG đến chi phí vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp có mức độ công bố thông tin về ESG cao thường có chi phí vốn chủ sở hữu thấp hơn, cho thấy việc thực hiện các hoạt động PTBV có thể thu hút nhà đầu tư và giảm thiểu rủi ro.

4.2. Tác động của PTBV đến chi phí nợ và WACC tại Việt Nam

Nghiên cứu cũng xem xét tác động của PTBV đến chi phí nợ và WACC của doanh nghiệp. Kết quả cho thấy các doanh nghiệp có mức độ thực hiện PTBV cao thường có chi phí nợ và WACC thấp hơn. Điều này cho thấy các hoạt động PTBV có thể giúp doanh nghiệp giảm thiểu chi phí huy động vốn và cải thiện hiệu quả tài chính.

V. Hàm ý và Khuyến nghị Phát triển bền vững cho doanh nghiệp

Kết quả nghiên cứu này có nhiều hàm ý quan trọng đối với các doanh nghiệp, nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách tại Việt Nam. Các doanh nghiệp nên tích cực thực hiện các hoạt động PTBV và công bố thông tin về ESG để thu hút vốn đầu tư và giảm thiểu chi phí sử dụng vốn. Nhà đầu tư nên xem xét các yếu tố ESG khi đưa ra quyết định đầu tư. Nhà hoạch định chính sách nên xây dựng các chính sách khuyến khích PTBV và tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp thực hiện các hoạt động này.

5.1. Khuyến nghị cho doanh nghiệp Tập trung tái cấu trúc quản trị

Các doanh nghiệp nên tập trung tái cấu trúc, quản trị doanh nghiệp theo định hướng phát triển bền vững. Điều này bao gồm việc tích hợp các yếu tố ESG vào chiến lược kinh doanh, xây dựng hệ thống quản lý rủi ro ESG và công bố thông tin về ESG một cách minh bạch và đáng tin cậy. Đồng thời các doanh nghiệp nên tích cực tham gia các chương trình hỗ trợ PTBV của chính phủ và các tổ chức quốc tế.

5.2. Chính sách khuyến khích đầu tư và tín dụng xanh

Nhà nước cần xây dựng các chính sách khuyến khích đầu tư bền vững và tín dụng xanh. Điều này có thể bao gồm việc cung cấp các ưu đãi về thuế, lãi suất và các hỗ trợ tài chính khác cho các doanh nghiệp thực hiện các hoạt động PTBV. Đồng thời nhà nước cần tăng cường giám sát và quản lý các hoạt động kinh doanh có tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội.

VI. Kết luận Tương lai của PTBV và chi phí vốn tại Việt Nam

Nghiên cứu này đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động tích cực của phát triển bền vững doanh nghiệp đến chi phí sử dụng vốn tại Việt Nam. Trong tương lai, cần có thêm các nghiên cứu để làm rõ mối quan hệ này và khám phá các yếu tố trung gian và điều kiện có thể ảnh hưởng đến tác động. Đồng thời cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các doanh nghiệp, nhà đầu tư, nhà hoạch định chính sách và các bên liên quan khác để thúc đẩy PTBV và xây dựng một nền kinh tế Việt Nam bền vững.

6.1. Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu này có một số hạn chế, bao gồm phạm vi dữ liệu hạn chế và phương pháp đo lường PTBV chưa hoàn toàn đầy đủ. Trong tương lai, cần có thêm các nghiên cứu sử dụng dữ liệu dài hạn hơn và các phương pháp đo lường PTBV đa dạng hơn. Nghiên cứu cũng có thể tập trung vào các ngành nghề cụ thể hoặc các loại hình doanh nghiệp khác nhau.

6.2. Cam kết cho một Việt Nam phát triển bền vững

Kết quả nghiên cứu này khẳng định tầm quan trọng của phát triển bền vững đối với sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Bằng cách tích cực thực hiện các hoạt động PTBV và quản lý rủi ro tài chính , các doanh nghiệp có thể cải thiện hiệu quả tài chính, thu hút vốn đầu tư và đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước. Cần có sự hợp tác giữa tất cả các bên liên quan để đạt được mục tiêu này.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu và áp lực chuyển dịch sang mô hình kinh tế xanh, việc thực thi và công bố thông tin phát triển bền vững doanh nghiệp (PTBVDN) không còn dừng lại ở mức độ trách nhiệm đạo đức tự nguyện mà đã trở thành công cụ tài chính - chiến lược then chốt. Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Nghiên cứu tác động của phát triển bền vững doanh nghiệp đến chi phí sử dụng vốn tại các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam" do NCS. Nguyễn Thị Liên Hương thực hiện tại Trường Đại học Thương mại (dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Prasad Padmanabhan và PGS. Vũ Mạnh Chiến) đã giải quyết trọn vẹn mối liên hệ mang tính bản chất giữa thực hành Môi trường - Xã hội - Kinh tế và chi phí huy động vốn của doanh nghiệp tại một thị trường mới nổi.

Về mặt thực tiễn và chính sách, Việt Nam đã khẳng định cam kết mạnh mẽ khi tham gia Chương trình nghị sự 2030 (năm 2015) và ban hành Quyết định số 622/QĐ-TTg ngày 10/05/2017 của Thủ tướng Chính phủ, chỉ rõ: "Phát triển bền vững là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình phát triển đất nước; kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa giữa phát triển kinh tế với phát triển xã hội và bảo vệ tài nguyên, môi trường, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu". Đồng thời, Bộ Tài chính đã thiết lập hành lang pháp lý bắt buộc về minh bạch hóa thông tin bền vững thông qua Thông tư số 155/2015/TT-BTC và nâng chuẩn với Thông tư số 96/2020/TT-BTC. Nhờ các nỗ lực này, thứ hạng phát triển bền vững của Việt Nam trên trường quốc tế đã tăng vọt từ vị trí 88 (năm 2016) lên thứ 54 (năm 2019) và xếp hạng 49 toàn cầu vào năm 2020.

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) xuất phát từ thực tế là phần lớn các công trình thực nghiệm trước đây chỉ tập trung khảo sát tại các quốc gia phát triển (W. Ali và cộng sự, 2017), hoặc chỉ tiếp cận đơn lẻ khía cạnh trách nhiệm xã hội (CSR) tác động đến hiệu quả tài chính kế toán (ROA, ROE) mà thiếu vắng khung lý thuyết tích hợp phân tích cấu trúc chi phí vốn toàn diện tại thị trường đang phát triển. Luận án đặt ra 5 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi và kiểm định 3 nhóm giả thuyết chính:

1. $H_1$: Mức độ công bố thông tin PTBVDN có tác động nghịch chiều (-) đến chi phí sử dụng vốn chủ sở hữu ($COE$).
2. $H_2$: Mức độ công bố thông tin PTBVDN có tác động nghịch chiều (-) đến chi phí sử dụng nợ vay sau thuế ($COD$).
3. $H_3$: Mức độ công bố thông tin PTBVDN có tác động nghịch chiều (-) đến chi phí sử dụng vốn bình quân ($WACC$).

Nghiên cứu được triển khai trên mẫu dữ liệu bảng (panel data) gồm 213 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên cả hai Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) và Hà Nội (HNX) xuyên suốt giai đoạn 7 năm (2014–2020), tương ứng với 1.491 quan sát. Bằng việc lượng hóa 77 chỉ tiêu chi tiết theo chuẩn mực Sáng kiến Báo cáo Toàn cầu (GRI Standards), công trình cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định việc nâng cao điểm số PTBVDN giúp doanh nghiệp giảm thiểu đáng kể chi phí sử dụng nợ, chi phí vốn chủ sở hữu và tối ưu hóa $WACC$.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu học thuật quốc tế cho thấy mối quan hệ giữa PTBVDN và chi phí vốn luôn tồn tại hai trường phái tranh luận đối nghịch:

Trường phái tạo lập giá trị (Value-creating hypothesis) dựa trên lý thuyết tín hiệu (Spence, 1973) và lý thuyết các bên liên quan (Freeman, 1984) lập luận rằng minh bạch hóa thông tin phi tài chính giúp giảm tính bất cân xứng thông tin, hạ thấp rủi ro hệ thống và rủi ro phi hệ thống của doanh nghiệp. Dhaliwal và cộng sự (2011) tại thị trường Mỹ chứng minh rằng các doanh nghiệp công bố báo cáo CSR độc lập có chi phí vốn chủ sở hữu thấp hơn đáng kể và thu hút được nhiều nhà đầu tư tổ chức. Cormier và Magnan (2014) tại Pháp và Bắc Mỹ xác nhận công bố thông tin môi trường - xã hội giúp thu hẹp độ phân tán trong dự báo thu nhập của các chuyên gia phân tích tài chính. Về chi phí nợ, Cui, Jo và Na (2018) cùng Sheikh (2019) chỉ ra các doanh nghiệp có điểm phát triển bền vững cao nhận được mức xếp hạng tín dụng tốt hơn và biên lãi vay thấp hơn do rủi ro vỡ nợ (default risk) suy giảm.

Ngược lại, trường phái chi phí đại diện và tiêu hao nguồn lực (Trade-off / Over-investment hypothesis) theo quan điểm của Friedman (1970) cho rằng các khoản đầu tư vào môi trường - xã hội là sự lãng phí tài nguyên của cổ đông, làm gia tăng gánh nặng chi phí vận hành và phục vụ cho động cơ cá nhân của ban điều hành (tiến hành "tẩy xanh" hoặc củng cố danh tiếng cá nhân). Kết quả nghiên cứu của một số tác giả tại thị trường mới nổi không tìm thấy mối quan hệ có ý nghĩa thống kê hoặc thậm chí ghi nhận mối quan hệ cùng chiều giữa chi phí môi trường và chi phí nợ do hệ thống giám sát và thể chế pháp lý còn lỏng lẻo.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu trước đây (như Trần Thị Hoàng Yến, 2016; Tạ Thị Thúy Hằng, 2020; Huu Anh và cộng sự, 2020) chủ yếu phân tích trách nhiệm xã hội hoặc kế toán môi trường ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh thuần túy. Luận án của NCS. Nguyễn Thị Liên Hương đã định vị chính xác khoảng trống học thuật khi trở thành công trình đầu tiên tại Việt Nam tiếp cận đa chiều mô hình PTBVDN (Kinh tế - Môi trường - Xã hội) tác động đồng thời lên cả ba cấu phần chi phí vốn ($COE, COD, WACC$). So sánh với các nghiên cứu tại thị trường Trung Quốc (Li và Liu, 2018) hay nghiên cứu tổng quan các nước đang phát triển của W. Ali và cộng sự (2017), luận án làm rõ nét cơ chế truyền dẫn của các áp lực thể chế và chính sách công bố thông tin trong việc thay đổi hành vi định giá rủi ro của các chủ nợ và nhà đầu tư Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã mở rộng và tích hợp thành công nhiều hệ thống lý thuyết kinh tế học tài chính và lý thuyết xã hội học tổ chức:

• Lý thuyết đại diện (Agency Theory - Jensen & Meckling, 1976; Fama & Jensen, 1983): Minh chứng rằng việc công bố thông tin PTBVDN đóng vai trò như một cơ chế giám sát hữu hiệu, làm giảm chi phí đại diện giữa cổ đông - nhà quản lý và giữa chủ nợ - cổ đông, qua đó hạn chế các hành vi trục lợi thông tin.
• Lý thuyết tín hiệu (Signalling Theory - Spence, 1973; Ross, 1977; Connelly và cộng sự, 2011): Giải thích cơ chế các doanh nghiệp chất lượng cao chủ động công bố thông tin phi tài chính vượt mức quy định bắt buộc nhằm phát tín hiệu về triển vọng tăng trưởng dài hạn, giảm thiểu hiện tượng lựa chọn nghịch (adverse selection) trên thị trường vốn.
• Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory - Freeman, 1984; Agle và cộng sự, 2008): Khẳng định việc đáp ứng đồng thời 3 thuộc tính của các bên liên quan (Tính quyền lực - Power, Tính hợp pháp - Legitimacy, Tính khẩn cấp - Urgency) mang lại sự ủng hộ của cộng đồng và các định chế tài chính.
• Lý thuyết thể chế (Institutional Theory - DiMaggio & Powell, 1983): Phân tích sâu sắc ba áp lực thể chế thúc đẩy tính tương đồng trong công bố thông tin bền vững tại Việt Nam: áp lực cưỡng chế (từ Thông tư 155 và 96 của Bộ Tài chính), áp lực bắt chước (sao chép thông lệ tốt từ các tập đoàn đầu ngành) và áp lực quy chuẩn (chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và cam kết hội nhập quốc tế).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được xây dựng dựa trên sự hợp nhất giữa mô hình Ba đáy (Triple Bottom Line - TBL) của Elkington (1997), mô hình Kim tự tháp CSR của Carroll (1991) và khung khái niệm PTBVDN của Wilson (2003).

Soppe (2009) từng nhấn mạnh PTBVDN chính là "khả năng tạo ra giá trị lâu dài của một DN bằng cách chấp nhận rủi ro và nắm bắt cơ hội từ sự phát triển kinh tế, môi trường và xã hội". Luận án đã cụ thể hóa khái niệm này thành ma trận đánh giá gồm 3 trụ cột độc lập nhưng tương hỗ chặt chẽ:

1. Trụ cột Kinh tế: Đo lường hiệu quả tạo lập giá trị, đóng góp ngân sách, quản trị rủi ro và đầu tư R&D.
2. Trụ cột Môi trường: Đo lường mức độ sử dụng tài nguyên (năng lượng, nước), quản lý phát thải, ngăn ngừa ô nhiễm và áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn.
3. Trụ cột Xã hội: Đánh giá phúc lợi người lao động, an toàn vệ sinh lao động, đào tạo nhân lực, trách nhiệm sản phẩm đối với khách hàng và hỗ trợ cộng đồng địa phương.

Khung phân tích thiết lập điều kiện biên (boundary conditions) chặt chẽ cho khối doanh nghiệp phi tài chính, loại bỏ các đặc thù về đòn bẩy và cấu trúc an toàn vốn riêng biệt của hệ thống ngân hàng - bảo hiểm, đảm bảo tính thuần nhất và khả năng giải thích cao nhất của mô hình kinh tế lượng.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ nghiêm ngặt thế giới quan thực chứng (Positivism paradigm) kết hợp lập trường nhận thức luận khách quan (Epistemological Objectivism). Thiết kế nghiên cứu định lượng suy diễn (deductive approach) được xây dựng để kiểm định các mối quan hệ nhân quả giữa các biến số tài chính thông qua việc xử lý tập dữ liệu bảng thứ cấp quy mô lớn.

Mẫu khảo sát gồm 213 doanh nghiệp phi tài chính đại diện cho các ngành công nghiệp, xây dựng, bất động sản, tiêu dùng, dịch vụ, nông nghiệp niêm yết trên HOSE và HNX. Tiêu chí chọn mẫu:

• Doanh nghiệp phi tài chính niêm yết liên tục trong giai đoạn 2014–2020.
• Công bố đầy đủ báo cáo thường niên, báo cáo tài chính kiểm toán và báo cáo phát triển bền vững (hoặc báo cáo CSR riêng biệt/tích hợp).
• Dữ liệu giao dịch cổ phiếu không bị gián đoạn để tính toán hệ số rủi ro Bê-ta ($\beta$).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và mã hóa dữ liệu diễn ra theo phương pháp phân tích nội dung (Content Analysis) chuẩn hóa. Luận án xây dựng bảng kiểm tra chấm điểm nhị phân (0-1) cho 77 chỉ tiêu chi tiết theo GRI Standards (2016): nếu doanh nghiệp có công bố chỉ tiêu thì nhận giá trị 1, ngược lại nhận giá trị 0. Điểm số phát triển bền vững tổng hợp ($CS$) và các điểm số thành phần Kinh tế ($EC$), Môi trường ($EN$), Xã hội ($SO$) được tính bằng tỷ lệ phần trăm giữa tổng điểm đạt được trên tổng số chỉ tiêu tối đa.

Quy trình đảm bảo độ tin cậy và giá trị đo lường:

• Đo lường chi phí vốn chủ sở hữu ($COE$) dựa trên Mô hình định giá tài sản vốn (CAPM): $$R_e = R_f + \beta \times (R_M - R_f)$$ Trong đó, $R_f$ là lãi suất trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 5 năm, $\beta$ là hệ số rủi ro hệ thống của cổ phiếu, $(R_M - R_f)$ là phần bù rủi ro thị trường chứng khoán Việt Nam. Đồng thời đối chiếu với mô hình chiết khấu cổ tức Gordon (DDM): $R_e = \frac{D_1}{P_0} + g$.
• Đo lường chi phí nợ vay sau thuế ($COD$): $$R_d = R \times (1 - t)$$ Trong đó, $R$ là chi phí lãi vay bình quân (Chi phí lãi vay / Tổng nợ vay chịu lãi), $t$ là thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp thực tế.
• Chi phí sử dụng vốn bình quân ($WACC$): $$WACC = w_d \times R_d + w_e \times R_e$$ (với $w_d, w_e$ lần lượt là tỷ trọng nợ vay và vốn chủ sở hữu trong tổng cấu trúc vốn).
• Hệ thống biến kiểm soát gồm: Quy mô doanh nghiệp ($SIZE = \ln(Tổng\ tài\ sản)$), Đòn bẩy tài chính ($LEV = Tổng\ nợ / Tổng\ tài\ sản$), Khả năng sinh lời ($ROA = Lợi\ nhuận\ sau\ thuế / Tổng\ tài\ sản$), Tốc độ tăng trưởng doanh thu ($GROWTH$), Tuổi doanh nghiệp ($AGE$), và Tỷ lệ tài sản cố định hữu hình ($TANG$).

Data và phân tích

Dữ liệu được xử lý và ước lượng bằng các phần mềm kinh tế lượng chuyên dụng (Stata/EViews). Quy trình ước lượng và kiểm định khắt khe bao gồm:

1. Thống kê mô tả toàn diện và phân tích ma trận tương quan Pearson để phát hiện sớm các hiện tượng cộng tuyến bất thường.
2. Thực hiện kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier để lựa chọn giữa Pooled OLS và Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
3. Thực hiện kiểm định Hausman Test ($p < 0.05$) để lựa chọn giữa Mô hình tác động cố định (FEM) và REM.
4. Kiểm định chẩn đoán vi phạm giả định mô hình: Kiểm định đa cộng tuyến qua hệ số nhân tử phóng đại phương sai (VIF < 5 khẳng định không có đa cộng tuyến nghiêm trọng); Kiểm định hiện tượng phương sai phần dư thay đổi (Modified Wald Test for Groupwise Heteroskedasticity); Kiểm định hiện tượng tự tương quan chuỗi thời gian (Wooldridge Test for Autocorrelation in Panel Data).
5. Khắc phục hoàn toàn các khuyết tật phương sai sai số thay đổi và tự tương quan bằng kỹ thuật ước lượng sai số chuẩn mạnh (Robust Standard Errors / Driscoll-Kraay / Feasible Generalized Least Squares - FGLS), đảm bảo các ước lượng thu được là không chệch, hiệu quả và có độ tin cậy thống kê cao nhất.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. PTBVDN làm giảm mạnh chi phí sử dụng vốn chủ sở hữu ($COE$): Kết quả hồi quy dữ liệu bảng đã xử lý vi phạm chỉ ra hệ số tác động của biến phát triển bền vững tổng hợp ($CS$) lên $COE$ mang dấu âm có ý nghĩa thống kê ở mức $p < 0.01$. Điều này chứng minh các nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam sẵn sàng chấp nhận tỷ suất sinh lời đòi hỏi thấp hơn đối với các cổ phiếu của doanh nghiệp có tính minh bạch cao về môi trường và xã hội, do nhận thức rủi ro phá sản và rủi ro kiện tụng giảm xuống.
2. PTBVDN giúp tiết giảm chi phí sử dụng nợ ($COD$): Biến $CS$ có mối tương quan nghịch biến chặt chẽ với $COD$ ($p < 0.05$). Các ngân hàng thương mại và tổ chức cấp tín dụng tại Việt Nam đã bắt đầu định giá rủi ro tín dụng ưu đãi hơn đối với các doanh nghiệp thực thi chuẩn mực ESG và kinh tế xanh, thể hiện qua việc giảm lãi suất biên cho vay.
3. Tối ưu hóa chi phí vốn bình quân ($WACC$): Tác động gộp của PTBV lên $WACC$ đạt giá trị âm có ý nghĩa thống kê cao ($p < 0.01$). Doanh nghiệp nâng cao điểm số công bố thông tin GRI sẽ hạ thấp được rào cản chi phí vốn cận biên, mở rộng cơ hội tiếp cận các dự án đầu tư có giá trị hiện tại thuần (NPV) dương.
4. Hiệu ứng phân hóa theo thời gian và chính sách: Mức độ công bố thông tin PTBV của các doanh nghiệp niêm yết tăng đột biến sau năm 2015 - thời điểm Thông tư 155/2015/TT-BTC có hiệu lực. Tác động giảm chi phí vốn của các trụ cột Môi trường ($EN$) và Xã hội ($SO$) thể hiện rõ nét hơn ở giai đoạn 2016–2020 so với giai đoạn 2014–2015.
5. Sự khác biệt giữa các nhóm ngành: Các doanh nghiệp thuộc ngành có mức độ tác động môi trường cao (như sản xuất công nghiệp, vật liệu xây dựng, khai khoáng) đạt được mức giảm chi phí vốn lớn hơn khi cải thiện báo cáo môi trường so với các ngành thương mại - dịch vụ thuần túy.

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật và lý thuyết: Nghiên cứu làm sáng tỏ cơ chế tương tác đa tầng giữa lý thuyết thể chế và lý thuyết tín hiệu tại một quốc gia đang phát triển; cung cấp cơ sở bác bỏ giả thuyết "lãng phí nguồn lực" của Milton Friedman trong bối cảnh tài chính hiện đại.
• Về mặt quản trị tài chính doanh nghiệp: Ban điều hành cần xem ngân sách dành cho phát triển bền vững và lập báo cáo GRI là một khoản đầu tư sinh lời chiến lược giúp hạ giá thành vốn huy động, thay vì coi đó là chi phí tuân thủ bắt buộc. Doanh nghiệp cần chủ động tái cấu trúc quy trình vận hành theo hướng tuần hoàn và nâng cao chỉ số bền vững để đàm phán các gói "tín dụng xanh" lãi suất thấp.
• Về phía nhà đầu tư và tổ chức tín dụng: Cần tích hợp bộ tiêu chuẩn GRI và chỉ số CSI của VCCI vào mô hình xếp hạng tín nhiệm nội bộ và định giá chứng khoán, xem rủi ro môi trường - xã hội là một thành tố của rủi ro tín dụng.
• Về hoạch định chính sách: Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) cần tiếp tục nâng chuẩn bắt buộc lập Báo cáo Phát triển bền vững độc lập có kiểm toán độc lập của bên thứ ba, đồng thời Ngân hàng Nhà nước cần hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế tái cấp vốn ưu đãi cho danh mục tín dụng xanh.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ ra các giới hạn nghiên cứu mang tính khách quan:

1. Mẫu nghiên cứu và tính đại diện: Nghiên cứu chỉ giới hạn trong phạm vi 213 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết. Do đó, các kết luận chưa thể khái quát hóa hoàn toàn cho khối doanh nghiệp tài chính - ngân hàng và cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) - vốn chiếm hơn 97% số lượng doanh nghiệp tại Việt Nam.
2. Phương pháp đo lường công bố thông tin: Việc chấm điểm nhị phân (0-1) dựa trên báo cáo thường niên chủ yếu phản ánh số lượng và mức độ công bố thông tin hơn là chất lượng thực thi thực tế (nguy cơ doanh nghiệp thực hiện hành vi "tẩy xanh" - greenwashing chưa được bóc tách triệt để).
3. Đo lường chi phí vốn chủ sở hữu: Mô hình CAPM và DDM tại thị trường chứng khoán mới nổi như Việt Nam đôi khi chịu ảnh hưởng bởi tính thanh khoản và các biến động tâm lý ngắn hạn của nhà đầu tư cá nhân.

Hướng nghiên cứu tương lai:

• Mở rộng mẫu nghiên cứu sang các doanh nghiệp chưa niêm yết và khối SMEs thông qua phương pháp điều tra khảo sát kết hợp phỏng vấn sâu chuyên gia.
• Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) để phân tích sắc thái cảm xúc và chất lượng chuyên sâu của các báo cáo phát triển bền vững thay cho phương pháp mã hóa thủ công.
• Đánh giá vai trò điều tiết (moderating effect) của chất lượng kiểm toán, tỷ lệ sở hữu nhà nước và sở hữu nước ngoài lên mối quan hệ giữa PTBVDN và chi phí sử dụng vốn.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án mang lại giá trị tác động lan tỏa sâu rộng trên nhiều bình diện:

• Ảnh hưởng học thuật: Thiết lập hệ quy chiếu dữ liệu thực nghiệm chuẩn mực về PTBVDN theo GRI tại Việt Nam cho giai đoạn 2014–2020, tạo tiền đề trích dẫn cho hàng loạt công trình nghiên cứu tiếp theo về tài chính bền vững và kinh tế học môi trường.
• Chuyển đổi ngành công nghiệp: Thúc đẩy các tập đoàn niêm yết lớn trong các ngành sản xuất, bất động sản, tiêu dùng thay đổi tư duy quản trị tài chính, thúc đẩy việc phát hành trái phiếu xanh (green bonds) và cổ phiếu xanh trên thị trường vốn.
• Tác động chính sách quốc gia: Cung cấp luận cứ thực nghiệm xác đáng hỗ trợ các cơ quan lập pháp hoàn thiện Đề án Phát triển Ngân hàng xanh tại Việt Nam, Chương trình hành động quốc gia về Kinh tế tuần hoàn và Chiến lược quốc gia về Tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050.
• Lợi ích xã hội: Khuyến khích doanh nghiệp cắt giảm khí thải, bảo vệ nguồn nước, nâng cao thu nhập và an toàn lao động, góp phần hiện thực hóa các cam kết Net Zero của Việt Nam tại Hội nghị COP26.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học giả chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Kế thừa bộ dữ liệu mã hóa 77 chỉ tiêu GRI và khung kinh tế lượng dữ liệu bảng chuẩn mực để phát triển các hướng nghiên cứu liên ngành.
• Giám đốc Tài chính (CFO) và Nhà quản trị doanh nghiệp: Sở hữu bằng chứng định lượng rõ ràng để bảo vệ kế hoạch ngân sách đầu tư cho ESG trước Hội đồng Quản trị, đồng thời biết cách tái cấu trúc kỳ hạn nợ và tối ưu hóa $WACC$.
• Nhà đầu tư tổ chức và Quỹ quản lý tài sản: Sử dụng điểm số phát triển bền vững như một tiêu chí chọn lọc danh mục đầu tư giá trị, giảm thiểu rủi ro điều chỉnh giá cổ phiếu khi các quy định môi trường bị siết chặt.
• Các cơ quan quản lý nhà nước: Có thêm cơ sở thực tiễn để xây dựng các chính sách thuế, hạn mức tín dụng và quy định kiểm toán bắt buộc đối với báo cáo phi tài chính của các công ty đại chúng.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng lý thuyết thể chế (Institutional Theory của DiMaggio & Powell) và lý thuyết tín hiệu (Signalling Theory của Spence) vào thị trường tài chính mới nổi Việt Nam, chứng minh rằng sự kết hợp giữa áp lực tuân thủ quy định nhà nước (Thông tư 155/2015/TT-BTC) và nhu cầu tự nguyện phát tín hiệu minh bạch có thể trực tiếp làm suy giảm phần bù rủi ro thị trường, từ đó hạ thấp đồng thời cả chi phí vốn chủ sở hữu ($COE$) và chi phí nợ vay ($COD$).

2. Đổi mới phương pháp luận của công trình so với các nghiên cứu trước đây? So với các nghiên cứu của Huu Anh và cộng sự (2020) hay D. Nguyen và Nguyen (2017) vốn chỉ xét đơn biến hoặc dữ liệu chéo ngắn hạn, luận án đã xây dựng bộ chỉ tiêu 77 tiêu chí theo GRI Standards trên mẫu dữ liệu bảng 7 năm liên tục (2014–2020), áp dụng đồng thời các kỹ thuật kiểm định Hausman, Modified Wald, Wooldridge và khắc phục triệt để phương sai thay đổi cùng tự tương quan bằng ước lượng sai số chuẩn vững (Robust Standard Errors), mang lại kết quả có độ tin cậy vượt trội.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì? Trái ngược với lo ngại ban đầu rằng việc đầu tư bảo vệ môi trường sẽ làm tăng chi phí hoạt động và khiến doanh nghiệp bị các ngân hàng áp lãi suất cao hơn, dữ liệu cho thấy các doanh nghiệp có điểm số môi trường ($EN$) cao lại nhận được mức giảm lãi suất nợ vay ($COD$) rõ rệt nhất, đặc biệt là trong giai đoạn 2018–2020 khi nhận thức về tín dụng xanh của hệ thống ngân hàng được nâng cao.

4. Nghiên cứu có cung cấp giao thức tái lập (Replication Protocol) không? Có. Toàn bộ quy trình chọn mẫu 213 doanh nghiệp phi tài chính, danh mục 77 chỉ số GRI Standards, công thức tính toán biến phụ thuộc ($COE$ theo CAPM, $COD$ sau thuế, $WACC$), biến kiểm soát và các dòng lệnh ước lượng kinh tế lượng trên Stata đều được trình bày minh bạch, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập dễ dàng kiểm chứng và tái lập kết quả.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình như thế nào? Tập trung vào 3 hướng chính: (1) Phân tích tác động của việc áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Bền vững Quốc tế (IFRS S1 và S2) đến khả năng thu hút vốn FDI; (2) Đo lường chi phí vốn của các công cụ tài chính xanh (Green Bond, Green Loan) so với công cụ truyền thống; (3) Tác động của rủi ro chuyển dịch năng lượng và định giá carbon đến cơ cấu vốn của doanh nghiệp niêm yết.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS. Nguyễn Thị Liên Hương đã đúc kết các đóng góp học thuật và thực tiễn mang tính then chốt:

1. Xác lập thành công khung lý thuyết đa diện kết hợp giữa lý thuyết kinh tế (Đại diện, Tín hiệu, Phụ thuộc nguồn lực) và lý thuyết chính trị - xã hội (Các bên liên quan, Hợp pháp, Thể chế) để giải thích toàn diện tác động của PTBVDN đến chi phí sử dụng vốn.
2. Lượng hóa chi tiết thực trạng công bố thông tin bền vững của 213 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết Việt Nam trong suốt giai đoạn bản lề 2014–2020 theo chuẩn mực quốc tế GRI Standards.
3. Cung cấp bằng chứng thực nghiệm mạnh mẽ khẳng định PTBVDN có tác động nghịch chiều có ý nghĩa thống kê đến chi phí vốn chủ sở hữu ($COE$), chi phí nợ vay ($COD$) và chi phí vốn bình quân ($WACC$).
4. Chỉ ra sự chuyển biến rõ rệt về nhận thức của thị trường vốn và hệ thống tín dụng sau khi các văn bản quy phạm pháp luật (Thông tư 155/2015/TT-BTC) đi vào cuộc sống.
5. Đề xuất hệ thống khuyến nghị đồng bộ từ cấp độ vĩ mô (chính sách tín dụng xanh, chiến lược quốc gia về kinh tế tuần hoàn) đến vi mô (tái cấu trúc quản trị công ty, tích hợp chiến lược ESG vào hoạch định ngân sách vốn).
6. Mở ra các hướng nghiên cứu mới về tài chính bền vững tại các thị trường mới nổi, góp phần định hình tương lai phát triển minh bạch, xanh hóa và bền vững của nền kinh tế Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, các phụ lục và tài liệu tham khảo, luận án có kết cấu gồm 5 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý thuyết về tác động của phát triển bền vững doanh nghiệp đến chi phí sử dụng vốn Chƣơng 2: Tổng quan nghiên cứu tác động của phát triển bền vững doanh nghiệp đến chi phí sử dụng vốn Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 4: Kết quả phân tích tác động của phát triển bền vững doanh nghiệp đến chi phí sử dụng vốn các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam Chƣơng 5: Các hàm ý và khuyến nghị dựa trên kết quả nghiên cứu 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DOANH NGHIỆP ĐẾN CHI PHÍ SỬ DỤNG VỐN 1. Cơ sở lý thuyết về phát triển bền vững doanh nghiệp 1. Khái niệm về phát triển bền vững doanh nghiệp Phát triển bền vững lần đầu đƣợc định nghĩa trong bản báo cáo ―Tƣơng lai chung của chúng ta‖: “Phát triển bền vững là sự phát triển có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai” (WCED, 1987). Nhìn từ góc độ kinh doanh, Dyllick và Hockerts (2002) định nghĩa PTBVDN là sự đáp ứng nhu cầu của các bên liên quan đến doanh nghiệp mà không làm tổn hại đến lợi ích trong tƣơng tai của các bên liên quan.

Có thể hiểu là doanh nghiệp muốn PTBV thì chú trọng đến chiến lƣợc, chính sách hoạt động của doanh nghiệp ở tất cả các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trƣờng. Quan điểm này cũng tƣơng tự nhƣ học thuyết Triple Bottom Line của Elkington (1997). Trong khi đó Soppe (2009) lại cho rằng sự PTBVDN là “khả năng tạo ra giá trị lâu dài của một DN bằng cách chấp nhận rủi ro và nắm bắt cơ hội từ sự phát triển kinh tế, môi trường và xã hội”. Mô hình bốn cấp bậc mang tên ―Kim tự tháp‖ TNXH của doanh nghiệp (Carroll, 1991) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phải đáp ứng các cấp độ của TNXH bao gồm cả kinh tế, pháp luật, đạo đức và từ thiện.

Theo Carroll, trách nhiệm quan trọng hàng đầu của DN đó là tạo ra lợi nhuận cho các chủ sở hữu. Đây chính là trách nhiệm kinh tế của DN. Đặc điểm này nằm ở dƣới đáy của kim tự tháp cho thấy đây là mục tiêu hàng đầu của DN. Bên trên trách nhiệm kinh tế là trách nhiệm pháp lý hàm ý rằng DN phải tuân thủ các quy định về pháp luật, cũng nhƣ các thông lệ của xã hội.

Trách nhiệm đạo đức nằm ở bậc tiếp theo cho rằng các DN phải tuân thủ các quy tắc về đạo đức, không tổn hại đến các bên có liên quan. Bậc cao nhất là trách nhiệm từ thiện, thể hiện ―lòng tốt‖ của DN đối với cộng đồng. 8 Trách nhiệm Từ thiện Trách nhiệm đạo đức Trách nhiệm tuân thủ pháp luật Trách nhiệm về kinh tế Hình 1.1: Mô hình kim tự tháp của Carroll (1991) Một trong những nền tảng của PTBV là mô hình Trip Bottom Lỉne của Elkington (1997). PTBV là dựa trên việc tìm kiếm sự cân bằng giữa ba khía cạnh: kinh tế, môi trƣờng và xã hội.

Kinh tế bao gồm tiết kiệm cắt giảm chi phí, gia tăng lợi nhuận, tăng trƣởng quy mô, nghiên cứu và phát triển. Môi trƣờng bao gồm việc sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên, quản lý môi trƣờng, ngăn chặn ô nhiễm (nguồn nƣớc, đất, rác thải, không khí). Xã hội bao gồm: điều kiện sống, giáo dục, cộng đồng, cơ hội bình đẳng. Dyllick và Hockerts (2002) đã xem xét quan điểm về PTBVDN cả hai chiều không gian (các bên liên quan) và thời gian (hiện tại và tƣơng lai) khi cho rằng PTBVDN là đáp ứng nhu cầu của các bên liên quan trực tiếp và gián tiếp của DN (nhƣ cổ đông, nhân viên, khách hàng, nhóm áp lực, cộng đồng, v.) mà không ảnh hƣởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các bên liên quan trong tƣơng lai.2: Mô hình Trip Bottom Line của Elkington (1997) 9 Theo Wilson (2003), sự phát triển về quan điểm PTBVDN là sự kết hợp của bốn yếu tố: phát triển bền vững, trách nhiệm xã hội của DN, các bên liên quan và trách nhiệm giải trình.

Mục tiêu PTBVDN đang thay thế cho mục tiêu tăng trƣởng và tối đa hóa lợi nhuận của DN. Trong đó PTBV bao gồm 3 trụ cột về kinh tế, hệ sinh thái, công bằng xã hội (WCED, 1987). Đây cũng là các vấn đề cơ bản của phát triển bền vững. Yếu tố thứ nhất là về kinh tế, điều này hàm ý sự PTBV đặt lên đầu tiên của doanh nghiệp chính là sự tồn tại, phát triển về kinh tế của doanh nghiệp.

Yếu tố thứ hai về trách nhiệm xã hội, nó đơn giản giải thích các nhà quản trị phải có trách nhiệm đạo đức và xem xét đến nhu cầu của xã hội chứ không chỉ là lợi ích của các cổ đông hay của bản thân các nhà quản trị. Yếu tố thứ ba về trách nhiệm với môi trƣờng. Kinh tế Ranh giới của chủ đề và mô tả Phát triển mục tiêu chung Hệ sinh thái bền vững của xã hội Công bằng xã hội Giải thích tại sao DN nên thực hiện mục Đạo đức TNXHDN tiêu PTBV bằng quan điểm đạo đức PTBVDN Giải thích tại sao DN nên thực Quản trị Lý thuyết các hiện mục tiêu chiến lược bên liên quan PTBV bằng quan điểm kinh doanh Lý thuyết về Giải thích tại sao Luật DN nên lập báo trách nhiệm kinh doanh cáo PTBV bằng giải trình quan điểm đạo đức Hình 1.3: Khung khái niệm phát triển bền vững theo Wilson 2003 10 Dunphy (2003) cho rằng PTBVDN có nghĩa là sự đóng góp của doanh nghiệp cho ―sự bền vững liên tục của hành tinh, sự sống còn của con người và các loài khác, sự phát triển của một xã hội công bằng và nhân văn, và tạo ra công việc đem lại giá trị và sự hài lòng cho những người đảm nhận nó‖. Theo Lo (2010), PTBVDN đƣợc định nghĩa là sự tích hợp của lợi ích tài chính, bảo vệ môi trƣờng và trách nhiệm xã hội trong hoạt động kinh doanh và quản trị.

Tuy nhiên, PTBVDN vẫn còn là một khái niệm mơ hồ, tranh cãi và gây nhầm lẫn bởi có nhiều quan điểm khác nhau (Aras và Crowther, 2009; Aras và Crowther, 2008; Hahn và Figge, 2011; Linnenluecke và Griffiths, 2010; Metcalf và Benn, 2013). Van Marrewijk và Were (2003) cho rằng ―không có khái niệm phát triển bền vững doanh nghiệp cố định‖. Tính minh bạch, công khai, sự tham gia của các bên liên quan, cách tiếp cận xã hội đối với kinh doanh, vốn nhân lực, v. đều phải đƣợc điều chỉnh phù hợp với bối cảnh và mức độ tham vọng cụ thể của các nỗ lực PTBVDN.

Hahn và cộng sự (2015) cũng đề xuất một cách tiếp cận tích hợp, coi PTBVDN nhƣ đề cập đến một tập hợp các mối quan tâm kinh tế, môi trƣờng và xã hội liên kết với nhau một cách có hệ thống ở các cấp độ khác nhau mà các DN dự kiến sẽ giải quyết đồng thời. Amini và Bienstock (2014) thừa nhận rằng các vấn đề xoay quanh khái niệm PTBV là rất phức tạp và chuyên sâu, và cho rằng sự phức tạp nhƣ vậy đòi 11 hỏi một cách tiếp cận đa chiều và tích hợp tạo ra một ―định nghĩa bao hàm‖. Dựa trên đánh giá tài liệu, họ đã xây dựng một khung khái niệm PTBVDN bao gồm năm yếu tố: (1) PTBVDN phải là một phần của nỗ lực chiến lƣợc tổng thể, và nỗ lực đó phải chặt chẽ đan xen với các hoạt động truyền thông ở cả trong và ngoài DN; (2) để các hành động của PTBVDN thành công và có ý nghĩa, các DN phải tiếp cận chuỗi cung ứng của mình (chủ yếu là nhà cung cấp và khách hàng); (3) DN phải tham gia vào quá trình đổi mới theo định hƣớng bền vững bao gồm nhiều bên liên quan; (4) DN nên tiếp cận bền vững một cách chủ động, thay vì chỉ đơn giản là phải tuân thủ luật pháp cũng nhƣ các quy định hiện hành; và (5) DN phải nắm giữ tất cả các khía cạnh của tính bền vững (tức là kinh tế, sinh thái / môi trƣờng và công bằng xã hội). Nhìn nhận theo thời gian, Bansal và DesJardine (2014) cho rằng PTBVDN là khả năng đáp ứng nhu cầu ngắn hạn của các DN mà không ảnh hƣởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu trong tƣơng lai của DN và các bên liên quan.

Do đó, thời gian phải đƣợc coi là trọng tâm của khái niệm bền vững. Theo Lozano và cộng sự (2015), DN là một hệ thống bao gồm các nguồn lực và mạng lƣới các mối quan hệ với các bên liên quan. Các nhân viên của DN có trách nhiệm đại diện cho DN, quản lý tài nguyên của mình và trao quyền cho các bên liên quan để DN tuân thủ luật pháp, duy trì hoạt động kinh doanh, tăng lợi thế cạnh tranh và đóng góp tốt hơn để thúc đẩy sự phát triển của xã hội bền vững bằng cách giải quyết một cách toàn diện các khía cạnh kinh tế, môi trƣờng, xã hội và thời gian. Bergman và cộng sự (2017) cho rằng PTBVDN đề cập đến một cách tiếp cận và chiến lƣợc kinh doanh có hệ thống, trong đó xem xét tác động xã hội và môi trƣờng lâu dài của tất cả các hành vi thúc đẩy kinh tế của một DN vì lợi ích của ngƣời tiêu dùng, nhân viên và chủ sở hữu hoặc cổ đông.

Phát triển bền vững DN cũng đƣợc đánh giá dựa trên năm khía cạnh của báo cáo hiệu quả hoạt động DN gồm: kinh tế, quản trị DN, xã hội, đạo đức và môi trƣờng (EGSEE) (Brockett và Rezaee, 2012). Đây đƣợc coi là cách tiếp cận toàn diện nhất hiện nay về phát triển bền vững.1: Các khía cạnh của PTBVDN Các khía cạnh Tác giả Carroll (1991); Elkington (1994); Van Marrewijk (2003); Wilson (2003); Soppe (2007); Aras và Crowther (2009); Bansal Kinh tế và DesJardine (2014); Amini và Bienstock (2014); Lozano và cộng sự (2015); Hahn và cộng sự (2015) Elkington (1994); Van Marrewijk (2003); Wilson 2003; Dunphy và cộng sự (2003); Strand (2014); Amini và Bienstock (2014); Môi trƣờng Aras và Crowther (2009); Lozano và cộng sự (2015); Soppe (2007); Hahn và cộng sự (2015) Elkington (1994); Van Marrewijk (2003); Dunphy và cộng sự (2003); Wilson (2003); Amini và Bienstock (2014); Aras và Xã hội Crowther (2009); Pearce và cộng sự (2013); Lozano và cộng sự (2015); Hahn và cộng sự (2015) Wilson (2003); Aras và Crowther (2009); Lo (2010); Brockett Quản trị và Rezaee (2012) Đạo đức Carroll (1991); Wilson (2003); Brockett và Rezaee (2012).