Nghiên cứu sự sẵn sàng của các doanh nghiệp việt nam trong việc thành lập hệ thống giao dịch phát thải

Nghiên cứu sự sẵn sàng của doanh nghiệp Việt Nam trong việc thiết lập hệ thống giao dịch phát thải, đánh giá tiềm năng và thách thức.

• Tác giả: Vũ Văn Đức
• Người hướng dẫn: PGS, TS Mai Thu Hiền
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Sự Sẵn Sàng Của Các Doanh Nghiệp Việt Nam Trong Việc Thành Lập Hệ Thống Giao Dịch Phát Thải
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Tính cấp thiết của vấn đề
• 1.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG GIAO DỊCH PHÁT THẢI VÀ LÝ THUYẾT HÀNH VI CÓ KẾ HOẠCH
• 2.1. Cơ sở lý luận về hệ thống giao dịch phát thải và lý thuyết hành vi có kế hoạch
• 2.2. Hệ thống giao dịch phát thải
• 2.3. Lý thuyết về hành vi có kế hoạch
• 2.4. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 2.5. Tổng quan các nghiên cứu nước ngoài
• 2.6. Tổng quan các nghiên cứu trong nước
• 2.7. Khoảng trống nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Dữ liệu và xử lý dữ liệu
• 3.4. Phân tích dữ liệu
• 3.5. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 4.1. Thực trạng và lộ trình xây dựng hệ thống giao dịch phát thải tại Việt Nam
• 4.2. Kết quả kiểm định thang đo
• 4.3. Phân tích dữ liệu
• 4.4. Kết quả mô hình
• 4.5. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Các cam kết giảm phát thải của Việt Nam
• 5.2. Các giải pháp nâng cao tính sẵn sàng của các doanh nghiệp Việt Nam trong việc tham gia vào hệ thống giao dịch phát thải
• 5.3. Kiến nghị với các cơ quan quản lý nhằm nâng cao tính sẵn sàng cho các doanh nghiệp trong việc tham gia vào hệ thống giao dịch phát thải
• 5.4. Xây dựng hệ thống pháp luật và thực hiện thí điểm hệ thống giao dịch phát thải
• 5.5. Chuẩn bị các mặt về cơ sở dữ liệu, cơ sở hạ tầng khác và con người cho việc thành lập hệ thống giao dịch phát thải
• 5.6. Tác động vào thái độ nhằm cải thiện tính sẵn sàng của các doanh nghiệp với việc tham gia vào hệ thống giao dịch phát thải
• 5.7. Thay đổi chuẩn mực chủ quan của doanh nghiệp về việc tham gia vào hệ thống giao dịch phát thải
• 5.8. Thay đổi nhận thức kiểm soát của doanh nghiệp về việc tham gia vào hệ thống giao dịch phát thải
• 5.9. Hạn chế của nghiên cứu và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.9.1. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.9.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về sự sẵn sàng của doanh nghiệp Việt Nam trong hệ thống giao dịch phát thải

Hệ thống giao dịch phát thải (HTGDPT) đang trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực giảm thiểu phát thải khí nhà kính. Sự sẵn sàng của các doanh nghiệp Việt Nam trong việc tham gia vào HTGDPT là yếu tố quyết định cho sự thành công của hệ thống này. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự sẵn sàng của doanh nghiệp, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao tính sẵn sàng cho các doanh nghiệp.

1.1. Khái niệm về hệ thống giao dịch phát thải và sự sẵn sàng

Hệ thống giao dịch phát thải là nơi các doanh nghiệp có thể mua bán quyền phát thải khí nhà kính. Sự sẵn sàng của doanh nghiệp được hiểu là khả năng và ý định tham gia vào hệ thống này, bao gồm cả việc đầu tư vào công nghệ xanh và tuân thủ các chính sách phát thải.

1.2. Tầm quan trọng của sự sẵn sàng trong việc thành lập HTGDPT

Sự sẵn sàng của doanh nghiệp không chỉ ảnh hưởng đến khả năng tham gia vào HTGDPT mà còn quyết định hiệu quả của các chính sách phát thải. Doanh nghiệp sẵn sàng sẽ dễ dàng thích ứng với các quy định và tận dụng cơ hội từ thị trường carbon.

II. Thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam trong việc tham gia HTGDPT

Mặc dù có nhiều lợi ích từ việc tham gia HTGDPT, nhưng các doanh nghiệp Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này có thể ảnh hưởng đến sự sẵn sàng và khả năng tham gia của họ vào hệ thống giao dịch phát thải.

2.1. Thiếu hụt thông tin và kiến thức về HTGDPT

Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa hiểu rõ về cơ chế hoạt động của HTGDPT, dẫn đến sự ngần ngại trong việc tham gia. Việc thiếu thông tin có thể làm giảm tính sẵn sàng của họ.

2.2. Rào cản về tài chính và công nghệ

Đầu tư vào công nghệ xanh và các giải pháp giảm phát thải thường đòi hỏi nguồn vốn lớn. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, gặp khó khăn trong việc huy động vốn cho các dự án này.

III. Phương pháp nâng cao sự sẵn sàng của doanh nghiệp trong HTGDPT

Để nâng cao sự sẵn sàng của doanh nghiệp trong việc tham gia HTGDPT, cần có các phương pháp và giải pháp cụ thể. Những giải pháp này sẽ giúp doanh nghiệp vượt qua các thách thức và tận dụng cơ hội từ thị trường carbon.

3.1. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức

Các chương trình đào tạo về HTGDPT và chính sách phát thải cần được triển khai rộng rãi. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về lợi ích và cách thức tham gia vào hệ thống.

3.2. Hỗ trợ tài chính và công nghệ cho doanh nghiệp

Chính phủ và các tổ chức tài chính cần cung cấp các gói hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp để đầu tư vào công nghệ xanh. Điều này sẽ giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho doanh nghiệp khi tham gia HTGDPT.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về sự sẵn sàng của doanh nghiệp

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự sẵn sàng của doanh nghiệp Việt Nam trong việc tham gia HTGDPT có mối liên hệ chặt chẽ với các yếu tố như nhận thức về chính sách phát thải và khả năng tài chính. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản lý và doanh nghiệp.

4.1. Kết quả khảo sát về sự sẵn sàng của doanh nghiệp

Khảo sát cho thấy rằng nhiều doanh nghiệp vẫn còn thiếu thông tin về HTGDPT, nhưng có sự quan tâm lớn đến việc tham gia nếu được hỗ trợ đúng mức.

4.2. Phân tích dữ liệu và kết quả mô hình

Mô hình phân tích cho thấy rằng các yếu tố như nhận thức về chính sách và khả năng tài chính có tác động tích cực đến sự sẵn sàng của doanh nghiệp trong việc tham gia HTGDPT.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của hệ thống giao dịch phát thải tại Việt Nam

Việc thành lập HTGDPT tại Việt Nam không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế xanh. Sự sẵn sàng của doanh nghiệp là yếu tố then chốt để hiện thực hóa mục tiêu này.

5.1. Tóm tắt các kết quả chính và hàm ý chính sách

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể để nâng cao sự sẵn sàng của doanh nghiệp trong việc tham gia HTGDPT.

5.2. Triển vọng tương lai của HTGDPT tại Việt Nam

Với sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức, HTGDPT có thể trở thành một công cụ hiệu quả trong việc giảm phát thải và thúc đẩy phát triển bền vững tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng, việc giảm thiểu phát thải khí nhà kính (KNK) trở thành ưu tiên toàn cầu. Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam, tổng lượng phát thải KNK năm 2014 đạt khoảng 283.965,53 nghìn tấn CO2, trong đó các ngành năng lượng, nông nghiệp và công nghiệp chiếm tỷ trọng lớn. Việt Nam đã cam kết thực hiện các mục tiêu giảm phát thải theo các hiệp định quốc tế và đang chuẩn bị thành lập hệ thống giao dịch phát thải (HTGDPT) nhằm thúc đẩy kinh tế xanh và phát triển bền vững. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá sự sẵn sàng của các doanh nghiệp Việt Nam trong việc tham gia HTGDPT, xác định các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp nâng cao tính sẵn sàng này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp tại Việt Nam, khảo sát trong giai đoạn từ tháng 12/2022 đến tháng 01/2023. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách, chuẩn bị nguồn lực và tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận hành HTGDPT, góp phần giảm phát thải KNK và thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai khung lý thuyết chính: hệ thống giao dịch phát thải (HTGDPT) và lý thuyết hành vi có kế hoạch (TPB). HTGDPT là thị trường mua bán quyền phát thải KNK, gồm hai loại: thị trường bắt buộc và thị trường tự nguyện. Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, tín chỉ carbon là chứng nhận quyền phát thải một tấn CO2 hoặc tương đương, có thể giao dịch thương mại. HTGDPT giúp phân bổ hiệu quả hạn ngạch phát thải, thúc đẩy doanh nghiệp áp dụng công nghệ xanh, giảm phát thải và phát triển kinh tế bền vững. Lý thuyết hành vi có kế hoạch (TPB) của Ajzen (1991) gồm các khái niệm chính: niềm tin, thái độ, chuẩn mực chủ quan, nhận thức kiểm soát và ý định hành vi. TPB giải thích ý định hành vi dựa trên thái độ tích cực/tiêu cực, áp lực xã hội (chuẩn mực chủ quan) và nhận thức về khả năng kiểm soát hành vi. Mô hình này được sử dụng để đánh giá sự sẵn sàng của doanh nghiệp tham gia HTGDPT thông qua các biến thái độ, chuẩn mực chủ quan, nhận thức kiểm soát và nhận thức về môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp định tính và định lượng. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua bảng hỏi khảo sát 66 doanh nghiệp tại Hà Nội và Quảng Ninh trong giai đoạn 12/2022 - 01/2023. Mẫu được chọn theo phương pháp ngẫu nhiên, đảm bảo cỡ mẫu tối thiểu 30 theo quy tắc 10 lần của Barclay et al. (1995) để phù hợp với mô hình PLS-SEM. Bảng hỏi sử dụng thang đo Likert 5 cấp độ, tập trung vào các biến: nhận thức, thái độ, chuẩn mực chủ quan, nhận thức kiểm soát và ý định hành vi (sự sẵn sàng). Phân tích dữ liệu bao gồm kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha, phân tích mô tả thống kê, phân tích tương quan và mô hình cấu trúc PLS-SEM được thực hiện trên ngôn ngữ Python với thư viện plspm. Quy trình nghiên cứu gồm 7 bước từ xác định vấn đề, giả thuyết, thu thập dữ liệu, phân tích đến đề xuất khuyến nghị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ sẵn sàng tham gia HTGDPT của doanh nghiệp: Trung bình các doanh nghiệp thể hiện mức độ sẵn sàng trên trung bình (giá trị Likert > 2.5), trong đó khoảng 70% doanh nghiệp cho biết có thể tham gia ngay giai đoạn thí điểm và thị trường chính thức. Khoảng 65% doanh nghiệp sẵn sàng tham gia tự nguyện hoặc theo yêu cầu pháp luật.

2. Ảnh hưởng của thái độ: Thái độ tích cực của doanh nghiệp với HTGDPT có tác động mạnh mẽ lên sự sẵn sàng tham gia, với hệ số tác động trực tiếp khoảng 0.45 (PLS-SEM). Hơn 80% doanh nghiệp đánh giá việc tham gia HTGDPT là cần thiết và có lợi cho doanh nghiệp cũng như môi trường.

3. Chuẩn mực chủ quan: Áp lực và kỳ vọng từ các bên liên quan như chủ sở hữu, khách hàng, người lao động và cơ quan quản lý có tác động tích cực với hệ số khoảng 0.38 lên ý định tham gia. Khoảng 75% doanh nghiệp nhận thấy các bên liên quan mong muốn họ tham gia HTGDPT.

4. Nhận thức kiểm soát: Doanh nghiệp có nhận thức tốt về khả năng kiểm soát và nguồn lực tham gia HTGDPT cũng có ý định tham gia cao hơn, với hệ số tác động 0.32. Khoảng 60% doanh nghiệp tự tin có đủ nguồn lực tài chính, nhân lực và công nghệ để tham gia.

5. Nhận thức về môi trường và HTGDPT: Nhận thức tích cực về tác động của HTGDPT lên môi trường và kinh tế có ảnh hưởng gián tiếp qua thái độ, củng cố sự sẵn sàng tham gia.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy thái độ tích cực là yếu tố quan trọng nhất thúc đẩy sự sẵn sàng của doanh nghiệp tham gia HTGDPT, phù hợp với các nghiên cứu trước đây trong lĩnh vực hành vi tổ chức. Chuẩn mực chủ quan cũng đóng vai trò quan trọng, phản ánh ảnh hưởng của môi trường xã hội và áp lực từ các bên liên quan. Nhận thức kiểm soát thể hiện sự tự tin của doanh nghiệp về khả năng tham gia, phù hợp với lý thuyết TPB. Các số liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện mức độ đồng thuận của doanh nghiệp với từng biến, bảng hệ số tác động PLS-SEM minh họa mối quan hệ giữa các biến. So sánh với nghiên cứu quốc tế, kết quả tương đồng với các nghiên cứu tại Trung Quốc và các nước phát triển, khẳng định tính ứng dụng của TPB trong bối cảnh Việt Nam. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc thiết kế các chính sách hỗ trợ, truyền thông và đào tạo nhằm nâng cao nhận thức, tạo áp lực xã hội tích cực và tăng cường năng lực cho doanh nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường truyền thông và nâng cao nhận thức: Triển khai các chương trình đào tạo, hội thảo nhằm nâng cao hiểu biết của doanh nghiệp về HTGDPT và lợi ích môi trường - kinh tế. Mục tiêu tăng tỷ lệ doanh nghiệp có nhận thức tích cực lên trên 80% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các hiệp hội doanh nghiệp.

2. Xây dựng khung pháp lý rõ ràng và minh bạch: Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến HTGDPT, đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của doanh nghiệp được quy định rõ ràng, tạo môi trường pháp lý ổn định. Thời gian thực hiện: trước năm 2025. Chủ thể: Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường.

3. Hỗ trợ nâng cao năng lực doanh nghiệp: Cung cấp các gói hỗ trợ kỹ thuật, tài chính và công nghệ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa để tăng khả năng tham gia HTGDPT. Mục tiêu tăng tỷ lệ doanh nghiệp có đủ nguồn lực lên 70% trong 3 năm. Chủ thể: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các tổ chức tài chính, viện nghiên cứu.

4. Khuyến khích sự tham gia của các bên liên quan: Tạo cơ chế thúc đẩy sự ủng hộ từ chủ sở hữu, khách hàng và người lao động thông qua các chính sách ưu đãi, truyền thông xã hội và xây dựng chuẩn mực xã hội tích cực. Chủ thể: Các hiệp hội doanh nghiệp, tổ chức xã hội.

5. Thí điểm và đánh giá liên tục: Triển khai thí điểm HTGDPT tại một số ngành phát thải cao, đồng thời xây dựng hệ thống giám sát, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh chính sách kịp thời. Thời gian: 2023-2025. Chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường, các cơ quan quản lý địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước: Giúp hoạch định chính sách, xây dựng khung pháp lý và triển khai HTGDPT phù hợp với thực tiễn và nhu cầu doanh nghiệp.

2. Doanh nghiệp trong các ngành phát thải cao: Hiểu rõ về HTGDPT, đánh giá sự sẵn sàng và chuẩn bị nguồn lực để tham gia hiệu quả, tận dụng cơ hội kinh tế xanh.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo: Sử dụng kết quả nghiên cứu để phát triển chương trình đào tạo, tư vấn và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi xanh.

4. Nhà đầu tư và tổ chức tài chính: Đánh giá rủi ro và cơ hội đầu tư liên quan đến HTGDPT, hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp tham gia thị trường phát thải.

Câu hỏi thường gặp

1. HTGDPT là gì và tại sao doanh nghiệp cần quan tâm?
   HTGDPT là thị trường mua bán quyền phát thải khí nhà kính, giúp doanh nghiệp quản lý lượng phát thải và tận dụng lợi ích kinh tế từ việc giảm phát thải. Doanh nghiệp cần quan tâm để tuân thủ quy định, giảm chi phí và nâng cao hình ảnh bền vững.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến sự sẵn sàng của doanh nghiệp tham gia HTGDPT?
   Thái độ tích cực, áp lực từ các bên liên quan (chuẩn mực chủ quan), nhận thức kiểm soát về khả năng tham gia và nhận thức về môi trường là các yếu tố chính ảnh hưởng đến sự sẵn sàng.

3. Làm thế nào để doanh nghiệp nâng cao sự sẵn sàng tham gia HTGDPT?
   Doanh nghiệp cần tăng cường hiểu biết về HTGDPT, chuẩn bị nguồn lực tài chính, nhân lực và công nghệ, đồng thời xây dựng thái độ tích cực và tạo sự đồng thuận trong nội bộ và với các bên liên quan.

4. Việc tham gia HTGDPT có lợi ích kinh tế như thế nào?
   Doanh nghiệp giảm chi phí phát thải, có thể bán tín chỉ carbon dư thừa, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế về môi trường.

5. Chính phủ Việt Nam đã chuẩn bị gì cho việc thành lập HTGDPT?
   Chính phủ đã xây dựng khung pháp lý, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, chuẩn bị cơ sở dữ liệu và hạ tầng kỹ thuật, đồng thời lên kế hoạch thí điểm HTGDPT vào năm 2025.

Kết luận

• Luận văn đã xác định được mức độ sẵn sàng trên trung bình của các doanh nghiệp Việt Nam trong việc tham gia HTGDPT, với sự ảnh hưởng tích cực của thái độ, chuẩn mực chủ quan và nhận thức kiểm soát.
• Mô hình TPB được áp dụng thành công để phân tích các yếu tố tác động, cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách.
• Kết quả nghiên cứu góp phần lấp đầy khoảng trống nghiên cứu về sự sẵn sàng của doanh nghiệp trong bối cảnh HTGDPT tại Việt Nam.
• Các đề xuất chính sách tập trung vào nâng cao nhận thức, hoàn thiện pháp luật, hỗ trợ năng lực và thúc đẩy sự tham gia của các bên liên quan.
• Bước tiếp theo là triển khai thí điểm HTGDPT, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh chính sách nhằm đảm bảo sự vận hành hiệu quả và bền vững của thị trường phát thải tại Việt Nam.

Hành động ngay hôm nay: Các doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần phối hợp chặt chẽ để chuẩn bị nguồn lực, nâng cao nhận thức và xây dựng môi trường thuận lợi cho HTGDPT, góp phần vào mục tiêu phát triển kinh tế xanh và bền vững của quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu Chương 2: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về hệ thống giao dịch phát thải và lý thuyết hành vi có kế hoạch Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả và phân tích kết quả Chương 5: Hàm ý chính sách Kết luận Tài liệu tham khảo Phụ lục 6 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG GIAO DỊCH PHÁT THẢI VÀ LÝ THUYẾT HÀNH VI CÓ KẾ HOẠCH 2. Cơ sở lý luận về hệ thống giao dịch phát thải và lý thuyết hành vi có kế hoạch 2. Hệ thống giao dịch phát thải • Khái niệm: Với HTGDPT, hàng hóa được giao dịch là các tín chỉ carbon hoặc các hạn ngạch phát thải KNK. Căn cứ khoản 35 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2020 thì tín chỉ carbon là chứng nhận có thể giao dịch thương mại và thể hiện quyền phát thải một tấn khí carbon dioxide (CO2) hoặc một tấn khí carbon dioxide (CO2) tương đương.

Theo khoản 33 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2020 thì “hạn ngạch phát thải KNK là lượng KNK của quốc gia, tổ chức, cá nhân được phép phát thải trong một khoảng thời gian xác định, được tính theo tấn khí carbon dioxide (CO2) hoặc tấn khí carbon dioxide (CO2) tương đương”. Như vậy, có thể hiểu dù là giao dịch hạn ngạch hay tín chỉ phát thải thì HTGDPT cũng là nơi để các bên trao đổi, mua bán quyền được phát thải KNK ra môi trường. Các bên dư thừa quyền phát thải có thể đem bán quyền phát thải của mình trên thị trường cho các bên thiếu hụt quyền phát thải để có thể tiếp tục hoạt động sản xuất và kinh doanh. Hoạt động mua bán quyền phát thải này sẽ giúp thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và giúp phát triển bền vững trong tương lai.

• Phân loại hệ thống giao dịch phát thải: Có hai loại HTGDPT là thị trường bắt buộc và thị trường tự nguyện. Một số HTGDPT bắt buộc hiện nay có thể kể tới chương trình loại bỏ KNK của bang New South Wales, Úc; chương trình thương mại phát thải của Na Uy; và cơ chế thương mại phát thải của New Zealand. Với hệ thống này, các tổ chức, công ty phát thải ra môi trường vượt quá mức cho phép phải mua thêm tín chỉ carbon 7 được giao dịch trên thị trường để có thể tiếp tục phát thải. Hệ thống trên được gọi là hệ thống trần và giao dịch (cap-and-trade system).

Điều này nhằm đảm bảo mức phát thải của các tổ chức sẽ có thể được cắt giảm xuống mức đã được thống nhất chung. Với HTGDPT bắt buộc, các chủ thể giao dịch trên thị trường là các công ty chịu quy định bắt buộc phải giới hạn mức độ phát thải KNK. Nếu một công ty phát thải chạm mức quy định, họ bắt buộc phải mua lại tín chỉ carbon từ các công ty có thừa tín chỉ. Các công ty sẽ giao dịch với nhau trên thị trường hoặc thông qua các trung gian.

Trên thế giới, tín chỉ carbon bắt buộc đang nhắm đến các đơn vị phát thải sử dụng nhiều năng lượng hóa thạch bao gồm nhà máy lọc dầu, các công ty sản xuất và chế biến sắt thép, những công ty sản xuất các mặt hàng như xi măng, thủy tinh và gốm sứ và ngành công nghiệp giấy và bột giấy. Bên cạnh hệ thống bắt buộc còn tồn tại một HTGDPT khác là HTGDPT tự nguyện. Đây là một hệ thống không chính thức hoạt động song song với HTGDPT bắt buộc và được quản lý bởi sự kết hợp của các tổ chức phi chính phủ và các tổ chức thuộc khu vực tư nhân. Hệ thống này cho phép các doanh nghiệp, các chính phủ, tổ chức phi chính phủ và các cá nhân để bù đắp lượng khí thải của họ bằng cách mua các khoản bù đắp đã được được tạo ra thông qua cơ chế phát triển xanh (là cơ chế đầu tư vào các dự án giảm thiểu khí phát thải).

HTGDPT tự nguyện góp phần giảm thiểu khí phát thải bên cạnh thị trường bắt buộc được hình thành từ các quy định. Trên HTGDPT tự nguyện, các công ty không phải chịu sự điều chỉnh của pháp luật buộc họ phải hạn chế lượng khí thải carbon của họ. Với hệ thống này, bên mua điển hình có thể là một công ty bất kỳ đã cam kết trung hòa carbon. Không có bất cứ quy định pháp luật hay vấn đề tài chính nào thúc đẩy các công ty trên mua quyền phát thải.

Nhiều công ty, điển hình là những công ty lớn, tìm cách trung hòa carbon như một phần của chiến lược quản trị xã hội môi trường (ESG) nhằm hướng tới phát triển bền vững hoặc đáp ứng yêu cầu có thể có của các cơ quan quản lý trong tưởng lai và phòng tránh việc quyền phát thải trong tương lai sẽ tăng giá mạnh. Một số công ty khác xem việc mua quyền phát thải và trung hòa carbon là một cách để có những thông tin, góc nhìn tốt của 8 xã hội về công ty. Một số khác thì mua quyền phát thải vì cả hai lý do trên. Những bên bán quyền phát thải HTGDPT tự nguyện có thể là các dự án làm giảm thiểu carbon như nhà máy thủy điện công suất lớn hay thậm chí các dự án nhỏ hơn dựa vào cộng đồng như bếp/lò sạch, thân thiện với môi trường.

Có các dự án nhằm mục đích triệt tiêu hoặc giảm thiểu lượng khí thải trực tiếp từ các quá trình công nghiệp, triệt tiêu các chất phá hủy tầng ôzôn, hoặc xử lý nước thải. Ngoài ra còn có các dự án dựa vào thiên nhiên bao gồm hấp thụ đất hoặc trồng rừng. Các bên thực hiện dự án sau khi được chứng nhận và được cấp tín chỉ carbon thì có thể bán các tín chỉ này trên thị trường để kiếm lợi nhuận. Hai hệ thống tự nguyện và bắt buộc này không bài trừ lẫn nhau mà sẽ có thể hỗ trợ nhằm mục tiêu chung là trung hòa carbon.

• Tác động của hệ thống giao dịch phát thải lên nền kinh tế và môi trường: Về tác động của HTGDPT, có thể thấy mặc dù HTGDPT sẽ gây tổn thất tới một số loại hình doanh nghiệp, tuy nhiên khi được thực hiện HTGDPT sẽ giúp giảm thiểu lượng carbon phát thải ròng ra môi trường, từ đó giúp cải thiện chất lượng môi trường, phòng tránh, giảm thiểu những tác động xấu do biến đổi khí hậu gây ra và cũng có tác động tốt tới một số loại hình doanh nghiệp. Bên cạnh đó, HTGDPT cũng mang lại lợi ích giúp thúc đẩy các công ty cải tiến, áp dụng công nghệ xanh vào việc sản xuất và kinh doanh của mình. Đầu tiên phải kể tới vai trò của HTGDPT trong việc giảm thiểu các vấn đề về môi trường. Các lý thuyết kinh tế cho rằng HTGDPT sẽ là công cụ hỗ trợ đạt được mục tiêu giảm phát thải với chi phí thấp nhất.

Ngược lại, khi áp dụng thị trường giao dịch carbon sẽ có lợi nếu số tiền thu được từ bán hạn ngạch phát thải được sử dụng để tài trợ cho đầu tư công bổ sung cũng như giảm thuế thu nhập. Theo nghiên cứu về thị trường carbon châu Âu (EU), mức giá carbon 20 USD/tấn CO2 không có tác động bất lợi đối với nền kinh tế. HTGDPT cũng được cho là sẽ hỗ trợ quá trình chuyển đổi năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch sang các nguồn tái tạo. Năng lượng gió, năng lượng mặt trời và thủy điện dự trữ là những ví dụ về các nguồn năng lượng phi carbon sẽ mang lại tiềm năng phát triển.

Tránh lãng phí là rất quan trọng khi đầu tư vào các nhà máy điện than hiện nay để ngăn chặn 9 sự lỗi thời của chúng trong 10-15 năm tới do không thể cạnh tranh về giá với các nguồn năng lượng khác. khối lượng mới. Trong giai đoạn phục hồi sau COVID- 19, việc triển khai HTGDPT sẽ khuyến khích đầu tư vào tính bền vững. Trong Bài luận văn của Li & Jia (2016), tác giả đã chỉ ra tác động của HTGDPT đến nền kinh tế và môi trường.

Tuy rằng HTGDPT đã gây ra một số tổn thất về kinh tế trước mắt như: tổn thất GDP là 2,34 nghìn tỷ nhân dân tệ hay 2,56% trong kịch bản HTGDPT so với kịch bản không có HTGDPT vào năm 2030. Xi măng công nghiệp, ngành bị ảnh hưởng nhiều nhất, sẽ giảm 14,96–18,24% về sản xuất, tiếp theo là điện, kim loại màu, thép và hóa chất tăng lần lượt khoảng 9,35%, 8,80%, 7,01% và 4,39%. Chi phí giảm CO2 là 84,15 USD/tấn-CO2. Về mặt năng lượng: tiêu thụ than sẽ bắt đầu có tăng trưởng âm (-0,09%) vào năm 2025.

Tiêu thụ than sẽ giảm 30,19% tuy nhiên dầu mỏ và khí tự nhiên sẽ tăng lên 1,00% và 3,37% vào năm 2030 do hiệu ứng thay thế. Giá carbon sẽ tăng bằng cách giảm mức hạn ngạch phát thải tự do. Tuy nhiên, các yếu tố hạn chế của các ngành công nghiệp phát thải nhiều KNK kể trên cũng giúp cải thiện vấn đề về môi trường. Đồng thời, có thể trong dài hạn, HTGDPT lại khuyến khích phát triển bền vững và kinh tế tuần hoàn.

Do đó, cũng theo Li & Jia (2016) đối với các tác động môi trường, HTGDPT lại mang tới các tác động tích cực như: khí thải CO2 sẽ đạt đỉnh vào năm 2025 bằng cách thực hiện HTGDPT và mức phát thải cao nhất là 8,21 tỷ tấn, sẽ giảm phát thải CO2 20,02 tỷ tấn từ 2017 đến 2030, tương đương 59,60% tổng lượng phát thải CO2 của thế giới năm 2010. Điều này sẽ đáp ứng mục tiêu trong Thông báo chung Hoa Kỳ-Trung Quốc về Biến đổi Khí hậu. Do đó, với HTGDPT, Trung Quốc kỳ vọng đỉnh carbon sẽ đạt được trước năm 2030. Một Bài luận văn khác của Lin & Jia (2017) cũng chỉ ra các điều tương tự.

Tác giả kết luận lượng khí thải CO2 sẽ được giảm đáng kể và đạt đến mức đạt đỉnh vào năm 2030. Trong 3 năm đầu, GDP sẽ giảm từ 0,26 - 0,29%, sau đó các tác động tiêu cực sẽ giảm dần xuống 0,16% vào năm 2030. Tiêu thụ năng lượng sẽ giảm 12,80%. Tác giả cũng cho rằng các công ty thuộc ngành xây dựng và điện là những người mua lớn nhất trên HTGDPT.

Bên cạnh đó, với HTGDPT các doanh nghiệp được khuyến khích cắt giảm lượng khí thải carbon thông qua việc 10 sử dụng định giá carbon cho đến khi chi phí cận biên của việc làm đó tương ứng với giá carbon. Hiệu ứng KNK sẽ giảm bớt bằng cách giảm lượng khí thải carbon, điều này sẽ có tác động tích cực đến việc ngăn ngừa biến đổi khí hậu. Nói cách khác, định giá carbon sẽ làm giảm tác hại do biến đổi khí hậu gây ra, bao gồm mực nước biển dâng, lũ lụt, hạn hán và thời tiết khắc nghiệt.