CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN TRONG NGHIÊN CỨU SỰ HÀI LÒNG CỦA KHÁCH HÀNG ĐỐI VỚI DỊCH VỤ BẢO HIỂM NHÂN THỌ 1.1 BẢO HIỂM NHÂN THỌ 1.1 Khái niệm về bảo hiểm nhân thọ Trên phương diện pháp lý, bảo hiểm nhân thọ là bản hợp đồng thể hiện sự cam kết giữa người bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm. Trong đó, người bảo hiểm sẽ trả cho người tham gia bảo hiểm một số tiền nhất định khi có sự kiện đã định trước xảy ra, còn người tham gia bảo hiểm phải nộp phí bảo hiểm đúng hạn.2 Đặc trưng của dịch vụ bảo hiểm nhân thọ a. Đặc trưng của dịch vụ bảo hiểm Dịch vụ bảo hiểm là nghề kinh doanh rủi ro, chia sẻ tổn thất với khách hàng. Dịch vụ bảo hiểm là sản phẩm không mong đợi.
Đây là một loại dịch vụ đặc biệt, để thỏa mãn riêng một cấp độ nhu cầu của con người, đó là nhu cầu về sự an toàn. Theo Abraham Moslow thì nhu cầu về sự an toàn là nhu cầu thứ hai sau nhu cầu sinh lý. Khi con người được thỏa mãn nhu cầu về sự an toàn thì họ sẽ cảm thấy yên tâm và sẽ tập trung để theo đuổi thỏa mãn những nhu cầu khác. Khi tham gia dịch vụ bảo hiểm, mọi người phải đóng một khoản tiền gọi là phí bảo hiểm theo định kỳ.
Đổi lại họ sẽ nhận được những bù đắp về mặt kinh tế khi có rủi ro xảy ra và họ sẽ nhận được toàn bộ số tiền đã đóng từ trước tới nay, cộng thêm với khoản bảo tức khi xảy ra sự kiện bảo hiểm hoặc đáo hạn hợp đồng. Ta thấy rằng tham gia bảo hiểm vừa là một hình thức tiết kiệm vừa thỏa mãn được nhu cầu về sự đảm bảo rủi ro. Luan van 8 Sự bù đắp kinh tế cho những rủi ro được các nhà kinh doanh bảo hiểm cung cấp trên mọi mặt của mọi lĩnh vực. Hầu như lĩnh vực nào có tiềm ẩn những rủi ro thì đều xuất hiện các loại hình bảo hiểm tương ứng.
Không như những loại dịch vụ khác có thời gian tiếp xúc và sử dụng dịch vụ ngắn, thường thì khi kết thúc sử dụng cũng là lúc dịch vụ không còn sự tác động. Đối với dịch vụ bảo hiểm, khi khách hàng tham gia nó, họ sẽ phải gắn bó với nó theo thời gian đã được quy định sẵn trong hợp đồng. Đây cũng là một đặc điểm khác biệt của dịch vụ bảo hiểm so với các loại dịch vụ khác. Đặc trưng của dịch vụ bảo hiểm nhân thọ Thứ nhất: Bảo hiểm nhân thọ là một loại hình dịch vụ tài chính, một sản phẩm vô hình, người mua bảo hiểm đóng tiền (thường là đóng định kỳ) cho doanh nghiệp bảo hiểm nhưng chỉ nhận lại một lời cam kết sẽ được trả tiền khi những sự kiện bảo hiểm được xác định trước (sống đến một thời điểm, chết ,thương tật) phát sinh mà không biết chắc sự kiện đó có xảy ra hay không cũng như không xác định được thời điểm phát sinh sự kiện đó (trừ trường hợp sống).
Do vậy, khác với các hàng hoá thông thường, người mua bảo hiểm nhân thọ không thể dùng thử để để biết chất lượng sản phẩm mà chỉ có thể dùng thật, đã dùng thật là dùng trong thời hạn dài. Hơn thế nữa, sản phẩm bảo hiểm nhân thọ còn là một sản phẩm khá phức tạp và có tính trừu tượng cao, nên nhiều khi người mua bảo hiểm không thể hình dung hết được về sản phẩm bảo hiểm. Thứ hai: Bảo hiểm nhân thọ có đối tượng kinh doanh rất đặc biệt, đó là rủi ro liên quan đến sinh mạng, cuộc sống, sức khoẻ con người (có thể nói, bảo hiểm nhân thọ gắn liền với chu kì “sinh, lão, bệnh, tử” của con người). Do vậy, bảo hiểm nhân thọ không thể bù đắp lại được những tổn thất về sinh mạng, sức khỏe, khả năng lao động và tinh thần cho người được bảo hiểm và Luan van 9 người thân của họ mà chỉ bù đắp lại một phần nào những thiệt hại về mặt tài chính mà những tổn thất này gây ra.
Chính vì vậy, với trường hợp phạm vi bảo hiểm chỉ là rủi ro, bảo hiểm nhân thọ là một trong số ít sản phẩm mà người mua rồi không mong muốn được nhận quyền lợi bảo hiểm, thay vào đó là họ muốn tìm sự thanh thản, sự bảo vệ, cảm giác đầy trách nhiệm trước người thân. Cũng do có đối tượng kinh doanh rất đặc biệt, doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ cũng cần biết cảm thông, chia sẻ trước những rủi ro, mất mát của khách hàng. Đây chính là chủ nhân trong kinh doanh bảo hiểm nhân thọ. Đồng thời, với cơ chế bù đắp tài chính, khắc phục hậu quả của rủi ro, hỗ trợ tài chính khi không còn khả năng lao động (Đặc biệt là qua các sản phẩm hưu trí), chúng ta có thể thấy, bảo hiểm nhân thọ còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc.
Thứ ba: Nhu cầu về bảo hiểm nhân thọ là nhu cầu thụ động, khách hàng rất ít khi chủ động tìm đến doanh nghiệp để mua bảo hiểm nhân thọ mà thường chỉ mua bảo hiểm sau khi được người bán bảo hiểm thuyết phục, vận động (thường là qua rất nhiều lần). Thứ tư: Bảo hiểm nhân thọ là sản phẩm dài hạn, thời hạn bảo hiểm là 5 năm, 10 năm, 20 năm, nhiều khi là cả đời người. Do vậy khi tham gia bảo hiểm nhân thọ, khách hàng luôn đặt ra những câu hỏi liên quan đến tương lai (tương lai xa, rất xa) như: liệu đến khi hợp đồng đáo hạn, doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ có còn tồn tại hay không? Có đủ khả năng thanh toán tiền bảo hiểm như đã cam kết hay không? Thực tế triển khai bảo hiểm nhân thọ của Bảo Việt cũng như của các công ty bảo hiểm nhân thọ khác hoạt động tại thị trường Việt Nam cho thấy, các sản phẩm ngắn hạn vẫn chiếm tỷ trọng chủ yếu. Vừa là một sản phẩm dài hạn lại vừa là sản phẩm hình thức nên càng làm cho bảo hiểm nhân thọ trở nên đặc biệt, do đó, việc tạo lòng tin nơi khách hàng đóng vai trò rất quan trọng trong kinh doanh bảo hiểm nhân thọ.
Kinh nghiệm triển khai bảo hiểm nhân thọ tại thị trường Việt Nam đã cho thấy uy Luan van 10 tín doanh nghiệp là một trong những yếu tố quan trọng nhất quyết định việc tham gia bảo hiểm nhân thọ của khách hàng. Thứ năm: Sản phẩm bảo hiểm nhân thọ chủ yếu là sản phẩm bán lẻ, đại đa số khách hàng là cá nhân quyết định mua bảo hiểm nhân thọ. Họ rất ít chịu tác động, chi phối bởi yếu tố quyền lực hay các yếu tố khác, do vậy việc khách hàng tham gia tại doanh nghiệp nào phụ thuộc rất lớn vào khả năng chinh phục nhân tâm công chúng của doanh nghiệp đó. Do những đặc điểm đó mà các doanh nghiệp cần phải xây dựng hình ảnh doanh nghiệp và quảng cáo trong kinh doanh bảo hiểm nhân thọ có những nét khác biệt so với các lĩnh vực khác.2 CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ BẢO HIỂM NHÂN THỌ 1.1 Chất lượng dịch vụ Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về chất lượng dịch vụ, tùy thuộc vào đối tượng nghiên cứu và môi trường nghiên cứu.
Tuy nhiên, chúng ta đều thấy những điểm chung như sau: Chất lượng dịch vụ là kết quả của quá trình so sánh giữa mong đợi của khách hàng với dịch vụ thực sự mà họ đã nhận được. Chất lượng dịch vụ được đo lường bởi nhiều yếu tố và việc nhận định chính xác các tố này phụ thuộc vào tính chất của dịch vụ và môi trường nghiên cứu: - Gronroos (1984) cho rằng quá trình nhận thức của khách hàng về dịch vụ thể hiện ở 2 khía cạnh: chất lượng kỹ thuật (khách hàng nhận được cái gì) và chất lượng chức năng (dịch vụ được thực hiện như thế nào) - Theo Parasuraman (1988), chất lượng dịch vụ được quyết định bởi 5 nhân tố: Sự tin cậy, Hiệu quả phục vụ, Sự hữu hình, Sự đáp ứng, Sự cảm thông. - Lehtinen (1991) cho rằng cần xem xét chất lượng dịch vụ ở ba khía cạnh: Chất lượng vật chất, chất lượng giao dịch, chất lượng công ty. Luan van 11 - Sureshchandar et al (2001) cũng đưa ra năm nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ bao gồm: Yếu tố dịch vụ cốt lõi, yếu tố con người, yếu tố kỹ thuật, yếu tố hữu hình, yếu tố cộng đồng.
- Brady và Cronin (2001) cũng xem chất lượng dịch vụ được cấu thành bởi ba thành phần: chất lượng kỹ thuật (kết quả của dịch vụ), chất lượng chức năng (chất lượng giao dịch) và môi trường vật chất của dịch vụ. Các yếu tố đo lường chất lượng dịch vụ rất đa dạng được xác định khác nhau tùy lĩnh vực nghiên cứu. Vì vậy, các tài liệu nghiên cứu được nêu ra trên đây là cơ sở tham khảo cho việc xác định cụ thể các thang đo chất lượng dịch vụ trong lĩnh vực bảo hiểm.2 Chất lượng dịch vụ bảo hiểm nhân thọ Chất lượng của dịch vụ bảo hiểm nhân thọ được thể hiện thông qua hệ thống các hành động của doanh nghiệp bảo hiểm thực hiện để cải tiến các mặt hoạt động của mình nhằm tạo ra sự thoả mãn ngày càng cao các nhu cầu của khách hàng trong suốt quá trình trước, trong và sau bán hàng. Nhờ đó, khách hàng sẽ duy trì hợp đồng bảo hiểm và nói về công ty một cách tích cực cho những khách hàng tiềm năng khác.
Đứng trên quan điểm khách hàng thì các yếu tố quyết định đến sự nhận thức của khách hàng về chất lượng dịch vụ bảo hiểm nhân thọ là: - Phí bảo hiểm (giá cả sản phẩm bảo hiểm); - Công tác giám định, bồi thường; - Công tác phối hợp đề phòng hạn chế tổn thất; - Công tác dịch vụ khách hàng; - Các chính sách khuyến mại và công tác tuyên truyền, quảng cáo từ doanh nghiệp bảo hiểm. Phí bảo hiểm (giá cả sản phẩm bảo hiểm) Giá cả của sản phẩm bảo hiểm chính là số phí bảo hiểm mà khách hàng phải trả cho doanh nghiệp bảo hiểm để bán rủi ro của họ và nhận lấy lời cam kết được trả tiền bảo hiểm nếu các rủi ro đó xảy ra trong tương lai. Phí bảo hiểm phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: nghiệp vụ bảo hiểm, mức độ rủi ro cao hay thấp, mức trách nhiệm bảo hiểm, phạm vi bảo hiểm rộng hay hẹp… Chất lượng giá cả thể hiện ở mức phí bảo hiểm thấp tương ứng với mức trách nhiệm bồi thường khi so với sản phẩm cùng loại của các đối thủ cạnh tranh, trong khi các yếu tố khác có liên quan được giả định là như nhau. Mọi khách hàng đều muốn có phí bảo hiểm thấp và được bảo vệ tối đa.